Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 8 tháng Giêng 1942

Gần 11 giờ sáng

Hôm qua là một ngày gian khổ. Buổi sáng mất điện. Mãi đến sáng hôm nay mới có điện. Đến sáng mới được ăn cà phê khô và sữa khô, nhưng ngon vô cùng. Tôi ăn một ít cháo nấu bằng kê … (đạn nổ đâu đó rất gần). Tôi xuống dưới nhà. Pháo kích rất dữ dội.
11 giờ 30 phút. Tôi về nhà. Đợt pháo kích đã dứt. Đợt này tuy không lâu nhưng rất dữ dội, y như cái hôm chúng bắn vào chuyến tàu điện ở cạnh chợ Xit-nôi.
Bài tùy bút của tôi gửi đi Cui-bư-sép, đến Phòng thông tin Xô-viết và từ đó được chuyển sang Mỹ. Hôm nay là ngày cuối cùng của thời hạn đặt tiền trước do A-phi-nô-ghe-nốp gửi đến đây cho tôi. Hôm nay là ngày cuối cùng của thời đại đặt tiền trước do A-phi-nô-ghe-nốp gửi đến đây cho tôi. Hôm nay nếu tôi nhận được giấy chứng thực là bài tùy bút của tôi đã đến và sẽ được dùng thì tôi sẽ viết thường xuyên mỗi tháng ba bài.
Muốn gửi bài tùy bút đi, tôi phải chuẩn bị trước vài ba ngày. Trước hết tôi phải chép lại đúng với thể thức bưu điện: "Tôi gửi bài tùy bút đầu tiên nhan đề là mở ngoặc kép chúng tôi sống như thế đấy đóng ngoặc kép chấm xuống dòng ở Lê-nin-grát đang có hai trận tuyến hai chấm trên chiến trường và trong cuộc sống chấm gạch ngang thứ nhất trên đường tiến vào trận tuyến địch phảy nơi hồng quân của chúng ta đang chiến đấu chấm ngạch ngang thứ hai thành phố chấm" vân vân …
Hôm qua lại mang bít tất lên và găng tay cho chồng tôi. Giặt khăn quàng để nó mềm sẽ ấm hơn một chút. Rét kinh khủng. Hôm qua để bánh mì cho anh ấy đi ăn đường, anh sẽ phải đi bộ qua cả thành phố đến tổng cục bưu chính để nhận điện tín nếu như có đèn điện. Dù sao tôi cứ chuẩn bị cho anh cây nến để đến đó có điện báo tiền làm việc.
Anh ấy dậy từ sáng sớm ra đi đến bây giờ mới về. Đáng buồn nhất là không có điện và buổi tối thì không thể làm việc được. Bây giờ 5 giờ đã bắt đầu tối rồi và ban ngày cũng tối. Tuy ban ngày trời băng giá thì quang mây. Bây giờ đây cũng thế.
Nhìn thấy trước "cuộc hành trình điện tín" ngày hôm nay, tối qua dưới ánh đèn "con dơi" (chút dầu lửa cuối cùng) theo sáng kiến của tôi, chúng tôi đã làm một bữa ăn tối thịnh soạn: một nửa củ hành sống (còn một nửa hôm nay sẽ ăn nốt) thái ra từng miếng nhỏ tẩm nhiều muối và dưới dầu quì vào, ăn với bánh mì. Mỗi người được chia ba lát . Chúng tôi bỏ những mẩu vụn bánh mì vào đĩa để nó hút hết chỗ dầu còn lại rồi chia thành hai phần đều nhau. Ngoài ra chúng tôi cũng uống nốt chút rượu vang còn lại, thứ rượu nho thượng hảo hạng "Ararat". Sau đó chúng tôi đi ngủ. Thật là hạnh phúc tuyệt trần. Trong đêm tối nàng " nữ công tước chuột" của chúng tôi hoạt động ngay tức khắc (thì ra nó vẫn còn sống). Nó lại bò lên bàn mổ những mẩu bánh mì vụn y như một con chim vậy. Sau đó nó kêu chíp chíp mò vào cái bình sữa không ( tất nhiên là không có gì) và kêu khe khẽ. Chúng tôi dậy đánh diêm. Thế là "nữ công tước" liền đem tất cả sức còn lại nhảy vọt ra ngoài bình sữa thật là công toi!) rồi chốn mất.
Chúng tôi sẽ không có ánh điện nữa. Người ta dự định cho chúng tôi thắp đèn bốn giờ một ngày đêm, nhưng không biết vào giờ nào, có thể là ban đêm.

[nthach]

Ngày 9 tháng Giêng 1942

Gần 2 giờ trưa.
Pháo kích dữ dội. Chồng tôi đang chấm thi với các sinh viên ở buồng bên. Tôi bình tĩnh.
Gian-na con gái của tôi. Tôi cố không nghĩ đến nó nhưng không thể được. Thư nó gửi đến còn dễ sợ hơn là bất cứ trận pháo kích dữ dội nào. Nó quay cuồng làm sao. Thật là đáng thương. Nó gửi con vào nhà trẻ, Tưởng rằng như vậy là tốt. Bây giờ lại đón con ở đấy về vì con mắc bệnh đậu mùa. Theo nó nói thì nhẹ thôi. Nhưng một đứa bé lại chịu đựng nhiều như vậy có quá không?
Gian-na viết: " Thằng bé rất xinh, rõ ràng là nó đã lớn, sắp đầy tuổi tôi rồi. Nhưng gầy gò quá mà vẫn chưa mọc răng-thật đau lòng quá. Tất cả những áo cộc, áo ngắn lúc mới đẻ thằng bé vẫn mặc được. Tuy rất ngắn nhưng bề ngang lại vừa…"
Tôi vừa xem thư vừa suy nghĩ:" Thằng bé đội cái mũ nằm như thế nào. Tại sao tôi lại để thằng bé đi? Nhưng tôi có thể làm gì hơn được? Chồng tôi an ủi tôi và tôi cũng cảm thấy là mùa đông sắp qua rồi, lúc đó sẽ dễ chịu hơn.
Mọi người đều nhận thấy là chồng tôi rất gầy. Tôi cố gắng dành cho anh phần của tôi-vì tôi cần ít hơn. Tất nhiên cái đó đối với anh cũng chưa đủ.
Đã công bố bức công hàm của đồng chí Mô-lô-tôp gửi cho các đồng minh chúng ta tố cáo những hành động dã man của giặc Đức ở vùng chúng chiếm đóng. Tôi chưa được đọc bức công hàm ấy mà ra-đi-ô thì không nói. Nó vừa phát ra tiếng gì đó. Thì ra đó là đài truyền thanh của địa phương đang thử máy.
Đợt pháo kích đã ngừng.

[nthach]

Ngày 13 tháng Giêng 1942

Tối rồi. Chỗ chúng tôi không có đèn. Song tôi lại cần viết ngay những điều mà ngày hôm nay hai tôi đã nghe được, đó là tiếng còi tầu đầu tiên trong cả thời kỳ bị bao vây.
Tất cả chúng tôi chạy ra sân nghe lại xem có đúng hay không?
Yên lặng. Băng giá. Tuyết nằm im. Chúng tôi đứng và nghe ngóng, Cạnh tôi là tiến sĩ Pe-giar-xcai-a. Bà gợi tôi nhớ tới mẹ đã quá cố. Không phải chỉ khuôn mặt mà cả dáng người. Chúng tôi cùng lắng nghe rồi nhìn nhau. Đúng là tiếng còi xe lửa.
Đúng là đường sắt trên mặt băng mà có người đã nói với chúng tôi chạy qua hồ La-đô-ga đã bắt đầu hoạt động. Rồi những chuyến tầu sẽ chở lương thực từ hồ La-đô-ga vào thành phố. Đó là sinh mệnh của chúng tôi. Có thể đó là cứu tinh của chúng tôi.

[nthach]

Ngày 14 tháng Giêng 1942

4 giờ chiều
Rét kinh khủng, tôi phải mặc áo bành tô và đi găng tay ngồi đọc tác phẩm của Chi-mi-ri-a-dép. Tôi đã biết tên ông, quý mến và kính trọng ông: nhà học giả thế giới, nhà bác học đại chúng. Song về cơ bản tôi không biết gì về thân thể ông ta cả. Thật mà nói, tượng ông đặt ở cổng Nhít-xki, theo tôi chưa thành công lắm. Thân người gầy mà đen. Hai bên chiếc bành tô rất dài. Hai tay khoanh lại một cách nghiêm chỉnh y như một học sinh đang ngồi thi vậy.
Bức tượng kỷ niệm này đã từng bị bom lật đổ vào một trong những cuộc oanh tạc đầu tiên ở Mat-xcơ-va khi tôi còn ở đấy. Nhưng sau đó vài ngày chi-mi-ri-a-dép lại khoanh tay đến lại chỗ cũ như không có gì đã xảy ra. Người ta phục chế lại bức tượng này rất nhanh.
Bây giờ tôi đã đọc cuốn sách nói về diệp lục tố trong thực vật. Ông viết:
" Cuộc sống của thực vật là sự biến hóa thường xuyên của năng lượng ánh sáng mặt trời thành phản ứng hóa học. Cuộc sống của động vật là sự biến hóa của hóa học thành chất nhiệt và sự chuyển động". Ông viết tiếp: " mặt trời hình như lên dây cót" thả xuống đất, và cái dây cót đang mở ra ấy chính là cuộc sống".
" Diệp lục thể là một cái khâu nối liền sự nổ lớn của năng lượng trên trạm phát quang Trung ương của chúng ta với tất cả những biểu hiện đa dạng của cuộc sống trên tinh cầu mà chúng ta đang sống".
Chi-mi-ri-a-dép còn trích dẫn lời của Bôn-xman và Nui-tơn, Nui tơn viết:" Trong những sự biến hóa kỳ dị và muôn màu muôn vẻ như vậy. Không hiểu tại sao thiên nhiên không biến hóa thân thể thành ánh sáng và ánh sáng thành thân thể". Nui-tơn chỉ mới đoán được điều mà Chi-mi-ri-a-dép đã biết rồi.
Bôn-xman viết: " thực vật mở rộng cái bề mặt vô biên của lá và cưỡng chế năng lượng mặt trời trước khi năng lượng hạ thấp bằng nhiệt độ của trái đất và dẫn đến (điều này chưa được hoàn toàn nghiên cứu) "những tổng hợp hóa học mà các phòng thí nghiệm của chúng ta chưa tìm ra".
" Bề mặt rộng mênh mông của lá…" đọc những chữ này trước mắt tôi hiện lên cả một biển cả nhấp nhô cánh lá màu xanh và một phần nhỏ của thế giới đang bay đến với chúng tôi xuyên qua vũ trụ băng giá bao la.

[nthach]

Ngày 15 tháng giêng 1942

9 giờ 15 phút tối
Đêm qua nhà xác bị cháy. người ta đã khiêng đến đây những xác cháy một lửa từ một nhà máy bị hỏa hoạn (hiện nay hỏa hoạn thật là một tai họa). Xác những người mặc áo bông hãy còn âm ỷ cháy nhưng chẳng ai thấy cả.
Lửa âm ỷ giữa hai lớp bông rồi dần dần thoát ra ngoài. Ngọn lửa từ những chiếc áo bông bốc ra vồ lấy những chiếc hòm gỗ không đã cũ để dùng làm quan tài. Khói ùn lên.
Đồng chí đội trưởng cứu hỏa của chúng tôi chạy đến kéo những xác chết ở trong lửa ra.
Không có nước. Phải lấy tuyết ném vào lửa, Cứu được nhà xác khỏi bị cháy.
Vừa dập được đám cháy ở bên này thì bên kia sông Ca-rơ-pôp-ca lại có đám cháy khác dọc theo hàng rào vườn bách thảo, nơi xe vận tải quân sự đỗ.
Vì có người đốt đống lửa vô ý để cháy lan xa chiếc xe chở xăng dầu. Rồi sang chiếc thứ hai. Mô-tơ chiếc thứ ba đang cháy. Chẳng quản nguy hiểm, người ta xông vào cắt chiếc xe này ra khỏi chiếc xe chở xăng. Chiếc thứ hai không có cách nào cứu được. Đành xô nó xuống sông Ca-rơ-pôp-ca làm mặt băng trên sông bị thủng. Một cột lửa bốc lên cao hơn chiếc ống khói lò của chúng tôi. Mà chiều cao của ống lò này đến 40 thước. Sức lửa mạnh đến khinh khủng. Ngồi trong phòng chúng tôi có thể đọc sách được.
Thời gian này tôi bận quá, Ngày sao mà ngắn lại không có điện. Việc nhà chẳng có gì thế nhưng ngày nào cũng phải khâu vá. Tính ham thích trật tự của tôi làm tôi tổn sức nhiều. Mặt khác chính lúc này lại phải hết sức giữ gìn sạch sẽ.
Dù sao thì tôi cũng viết được nhiều. Tối qua tôi đã làm được bảy đoạn thơ; 7 x 6 =42. Đối với tôi như thế đã là nhiều. Chính vì thế mà tôi viết ngay về ông bạn A…
A đây là bạn ở Mát-xcơ-va của chúng tôi. Hiện nay anh đã viết một tác phẩm mang tính chất triết học " tinh thần chiến tranh". Do đó mà anh Quyết định đến thăm Lê-nin-Grát. Ngoài ra ở đây bà con của vợ anh rõ ràng đang bị đói.
Tôi không biết hai lý do đó cái nào quan trọng hơn. Nhưng dù gì đi nữa thì việc A. Đạt được hầu như là khó tưởng tượng; Đến đây trên chiếc máy bay quân sự mang tiền và huân chương.
Hỏi thăm Két-lin-xcai-a-địa chỉ của tôi buổi tối anh A. Đến ngày chỗ tôi. Người ta gọi dây nói từ phòng nghiên cứu của của Bô-rix I-a-cô-vle-vích đến bảo rằng có một nhà văn ở Mát-xcơ-va đến muốn gặp tôi. Nhà văn từ Mát-xcơ-va tới? Lạy chúa tôi! Tôi chùm khăn lên đầu xong chạy xuống dưới vào cái bóng tối rét giá ấy.
Dưới ánh đèn dầu lửa, tôi đã thấy A… Tôi trông mặt người quen quen. nhưng cũng như có lúc tôi không biết đây là ai. Dẫu sao, tuy hầu như không quen biết, đối với tôi anh vẫn thân thiết bao nhiêu. Đúng là người từ nơi ấy đến. Tôi ôm hôn anh. Tôi vui sướng đến quên hết cả. Tôi mời anh ngồi xuống chiếc đi-văng.
-Anh nói đi, kể chuyện đi anh !-Tôi lặp đi lặp lại mấy lần
Anh nhìn tôi một cách âu yếm và thương hại. Chắc là tôi đã thay đổi nhiều.
Trong câu chuyện làm như tôi đã biết cả rồi, anh nói về cái chết của A-phi-nô-ghi-nôp ở Mát-xcơ-va.
-Không thể như thế được!-Tôi kêu lên, nhớ đến đôi mắt, đến cái lúm đồng tiền của A-phi-nô-ghi-nốp, đến con người đi vào cuộc sống một cách dễ dàng, việc gì anh cũng thành công-chết rồi ạ? không đúng! Không thể như thế được. Nhưng tôi lại gục đầu xuống: Không thật đấy, chắc là đúng rồi.
Ngày hôm sau A lại đến. Chúng tôi cùng chia tay với anh trong sân bệnh viện. Anh nhìn những ngôi nhà của chúng tôi, nhìn những cây cối đầy băng tuyết. nhìn những nét mặt người, anh không nói được. Anh ngây người.
Bây giờ anh đã bay trở về Mát-xcơ-va rồi.

[nthach]

Ngày 17 tháng Giêng 1942

Trước đây nửa giờ có một trận pháo kích ngăn nhưng thật dữ dội. Khi tiếng súng chấm dứt, chồng tôi đến Tổng cục Bưu điện gửi tiền cho gia đình và cho Gian-na. Phòng Bưu điện các khu phố đều đóng cửa: Không có đèn, chưa nói đến chuyện không có lò sưởi. Người ta bảo có một phòng Bưu điện có nến nhưng tất cả đều không đi làm. Họ ốm hay đã chết rồi? Vì không có đèn nên Ngân hàng không làm việc. Chính vì thế mà tôi cũng không nhận được tiền của Đài phát thanh. Nghe nói là hạ tuần tháng giêng họ sẽ trả.
Từ mặt trận đưa về những tin vui. Ở Đài phát thanh người ta bảo tôi là Phê-đu-nin-xki đã bắt đầu cuộc tổng công kích. Và ở khu vực hồ I-li-man đang đánh nhau. Bọn Đức viết rằng những trận đánh này về quy mô vượt hẳn những trận Mát-xcơ-va. Nhưng đó có thể là những thử thách cuối cùng của Lê-nin-grát nhưng thử thách nặng nề nhất.
Mà còn giá rét nữa
Lê-la mà chúng tôi bố trí làm hộ lý ở quân y viện đã bị sưng phổi và nằm ở nhà chúng tôi. Tôi đến thăm cô ấy

[nthach]

Ngày 20 tháng Giêng 1942

Buổi sáng
Bận làm thơ và công việc trong nhà thành ra không còn đủ thì giờ để hàng ngày ghi nhật ký như tôi mong muốn.
Những ngày qua tôi sửa chữa và thay bố cục chương nhất bài thơ của tôi. Giờ đây những đoạn mà trước kia tôi cho là hay nhất phải đổi chỗ vì những câu mới làm loãng chúng đi. Tôi viết lại đoạn nói về chủ nghĩa nhân đạo. Chưa bao giờ tôi làm việc say sưa như thế này. Ngay đêm nằm tôi vẫn viết, không thể ngừng lại được. Tôi mệt chết người đi được nhưng vẫn tiếp tục suy nghĩ. Và tất cả cái gì cũng quan trọng. Nhìn gì tôi cũng thấy có nơi có chốn như một cái tổ đã làm sẵn rồi. Đấy là dấu hiệu đầu tiên bảo rằng ý thức hoàn toàn là của công việc và thu nhận tất cả.
Chủ nhật (lại đang lúc pháo kích), chúng tôi đến phố Pe-sốt-sna. Nhà ở của chúng tôi thật khủng khiếp. Một sự hỗn độn giá lạnh. Rét 5 độ dưới không độ.
Mar-phu-sa người làm công của Lê-la đã chết ngày 13.
Trong buồng ăn, những giường bẩn, rác rưởi, lọ mỡ đã hết, đèn dầu, búa, than vụn chỗ nào cũng đầy một lớp nhọ nồi. Tường phủ đầy bụi treo đầy đĩa, đồ sứ, đồ sành.
Trong gian phòng thứ ba mà cách đây đã lâu cửa kính bị rung vỡ hết đầy những vỏ chăn bẩn lạnh giá. Nước trong chậu tắm đã đóng thành băng.
Nhà ở tập thể của sinh viên chuyển xuống tầng dưới cùng. Ở đây ấm áp hơn một chút.
Đêm đến bà Di-na Ô-xi-pô-vla và con gái In-na ra cầu thang áp người vào ống máng lò sưởi ( ở bậc thang vẫn còn phần hơi nóng đến). Ở đây theo họ nói thì họ trở lên vui vẻ và họ mơ ước về tương lai.
Vẫn chưa có tin tức gì của Gian-na cả. Bức thư cuối cùng của nó gửi từ tháng Mười một năm ngoái. Đáng lo lắng. Thằng bé con ốm rất nặng. Gian-na viết: " Vợ chồng con không nghỉ thay nhau chuyền hơi ô xy cho Mi-xa. Nó giống một con chim non, há cái mồm tí xíu ra khi chúng con đưa bình ô xy đến. Nó luôn luôn dũng cảm (nếu hai tiếng này có thể dùng cho một đứa bé mới mười tháng được) chịu đựng tất cả những thứ cay đắng, chịu uống thuốc.
Nguồn an ủi duy nhất của tôi là sau bức thư này lại nhận được lá thư khác nói rằng Mi-sen-ca đã đỡ rồi.
Hôm nay rét tới 28 độ dưới số không

[nthach]

Ngày 20 tháng Giêng 1942

Buổi tối
Tôi viết "Mê-ri-đi-an" ( tên bài thơ của tác giả) rất trôi chảy. Đêm không ngủ được bắt buộc phải viết
Chỉ cần làm sao có đủ sức khỏe và tinh thần!

[nthach]

Ngày 21 tháng Giêng 1942

Một tin quan trọng: Khẩu phần bánh mì đã tăng-công nhân 50 gam, viên chức 100 gam
Ở mặt trận phía ca-li-nin-xki quân ta thắng lớn. Chúng ta đã chiếm lại được Hôn-mơ
Chỗ chúng rét kinh khủng, gần 35 độ dưới số không

[nthach]

Ngày 25 tháng Giêng 1942

Hôm qua rét dưới 40 độ dưới số không, còn hôm nay cũng chẳng thấy triệu chứng gì ấm hơn. Ngày kia là ngày Mi-sen-ca đầy tuổi tôi. cái đồ chơi đầu tiên của nó ( một cái tróng con bằng da, trong có mấy hạt đậu) đang treo ở chiếc đinh bên cạnh đầu giường tôi.
Tôi đến đọc truyện cho những người bệnh ở khoa mắt nghe.

7 giờ tối
Tình hình tai biến. Giờ đây nhiều người xông vào hàng rào gỗ của bệnh viện kéo về làm củi đốt.
Không có nước. Nếu như ngày mai xưởng bánh mì ngừng việc, dù chỉ một ngày thôi thì sẽ ra sao? Hôm nay chúng tôi không có canh. Chỉ có một tí cháo. Buổi sáng còn có cà-phê, những sẽ không còn cái gì là chất nước nữa.
Chúng tôi còn nửa ấm nước nữa (đặt trên bếp lò), nửa xoong nước để rửa và một phần tư bình để mai dùng. Tất cả chỉ có thế. Sáng hôm nay người xếp hàng lấy nước rất đông ở cái hố nơi đạn làm hỏng ống dẫn nước. Nước bẩn nhưng người ta lấy khăn tẩm mà vắt. Bây giờ không biết có còn không. Vì cả khu phố ngay cả thành phố nữa) nước không có còn ở mặt trận của chúng ta thì sao? ra sao?
Nhiều người ngã trên đường sau khi đi cả phố để ăn trưa và không dậy nữa. Nếu đưa họ về nhà thì rồi cái chết cũng không tránh khỏi.
Hôm nay chị I-va-nô-vna kể chuyện gia đình một người thợ ở bệnh viện có năm người chết.
Một người mẹ đã giấu đứa con đã chết rồi và nhận phần sữa của nó (sữa đặc hay sữa đậu) ở bệnh viện. Bán một lít sữa 100 rúp lấy tiền mua bánh mì cho chồng. Đấy có phải là tội phạm không?

[nthach]

Ngày 26 tháng Giếng 1942

Lần đầu tiên tôi phải khóc, vì ức và buồn. Tôi vô ý làm đổ xoong cháo đặt trên lò. Chồng tôi cố nuốt mấy thìa cháo trộn lẫn tro.
Đến nay vẫn chưa có bánh mì. Tuy thế tôi vẫn làm được ba câu thơ đoạn kết của chương "ánh sáng và hơi ấm".
Hầu như không bao giờ tôi viết hay như thế. Nhưng đêm không ngủ, những ngón tay đau như bị kim châm. Lúc đầu là những chiếc kim bé rồi lớn dần và đâm đau hơn. Rồi cả bàn tay tê dại. Hai cánh tay chết dần.

[nthach]

Ngày 27 tháng Giêng 1942

Dù sao thì xưởng bánh mì cũng không nghỉ việc như chúng tôi đã lo lắng. Khi ống dẫn nước không chảy nữa thì 8.000 đoàn viên thanh niên cộng sản cũng như mọi người khác gầy yếu đi vì đói, rét đứng thành dây chuyển từ ngoài sông Nê-va đến tận bàn nhào bánh, chuyền tay nhau từng thùng nước một.
Hôm qua đám người đứng xếp hàng trước cửa hiệu bánh mì dài vô kể. Mãi chiều bánh mì mới mang đến. Dù sao thì vẫn có.
Hôm nay (và đúng vào giờ này đây) Mi-sen-ca tròn một tuổi.

[nthach]

Ngày 29 tháng Giêng 1942

Việc "nội trợ" chiếm ngày càng nhiều thì giờ. Việc bếp núc, rửa bát đĩa, hâm lại canh, cháo, may vá, giặt giũ chiếm mất nửa ngày rồi.
Hôm nay tôi phải làm tổng vệ sinh, một việc mà tôi mơ ước từ lâu. Tôi xếp một phần lớn quần áo vào cái túi du lịch lớn. Chờ đến những ngày tốt đẹp hơn. Chờ khi có nước, có điện, có thể là khi phá được vòng vây sẽ dùng. Một số quần áo khác cần dùng ngay thì tôi van nài chị I-va-nô-vna giặt bằng nước sông Ca-rơ-pốp-ca nổi tiếng mà chúng tôi vẫn dùng để rửa và uống.
Chúng tôi lọc nước đó đến tám lần vải xô, nhưng rồi nước trông vẫn kinh khủng.
Tôi xếp những chiếc áo đẹp xuống tận đáy va-li. Giày cao-su bị nhăn nheo, đã rạn nứt ra. Tôi gói lại trong rẻ rách để đến mùa đông.
Tôi cất chiếc máy chữ đi. Vì lạnh nên băng mực bị khô, chiếc đèn để bàn tôi cũng cất đi vì nó hoàn toàn chẳng cần thiết nữa.
Bây giờ thì hoàn toàn gọn gàng. Nhưng tôi đã không làm việc hai ngày.
Bánh mì rất hiếm. Từ xưởng chỉ đưa ra ít một. Bánh ẩm và nhũn. Rất đông người xếp hàng chờ bánh.

[nthach]

Ngày 30 tháng Giêng 1942

Mấy ngày gần đây không phải chỉ gương mặt người thay đổi mà bộ mặt thành phố cũng đổi thay. Hàng rào biến mất cả. Chỗ chúng tôi ở đây cũng vậy. Nhưng những cây bạch dương và cây bồ đề cổ thụ tươi đẹp còn nguyên vẹn.
Hiện nay đang hình thành những địa hình mới. Những hành lang, những con đường nhỏ, những lối đi tắt, những cái sân đi ngang.
Hôm nay tổ chức đám tang giao sư Li-kha-sốp. Thi hài không có quan tài (sau đó người ta mang đến) đặt trên chiếc bàn hình bầu dục ở giảng đường.
Người chết đã được bọc trong vải. Quanh bàn trong phòng giá lạnh là các giáo sư và phó giáo sư. Nhà tôi đọc điếu văn. Tôi nhìn anh. Anh bỏ chiếc mũ lông ra, nhưng còn để lại chiếc mũ sợi màu đen vì trời lạnh quá. Ngay anh cũng gầy và xanh xao quá.
Điếu văn của anh nói bằng một giọng văn truyền thống hay và chấm dứt với ngữ la-tinh "Sursum corđa!" (không nên nản lòng).

[nthach]

Ngày 2 tháng Hai 1942

Muốn viết cũng như đôi lúc thèm ăn. Thực ra là tôi làm việc về đêm trong giờ ngủ. Mà nằm xuống là óc tôi như bảo: "đến giờ làm việc của tôi rồi. nào bắt đầu đi!" Thế là tôi bắt đầu.
Tôi ngủ không say, chập chờn. Và chỉ cần thức giấc là tôi thấy trong trí mình một giòng hay cả một vần thơ. Những vần thơ đó hình như đêm đến là ở cửa và chờ.
Na-ta-sa trông thấy hai cái xác chết ôm nhau ở cổng chính một bệnh viện nào đó.
Tin tức đã chứng thực rằng La-pin và Kha-xre-vin đã chết ở Ki-ép.

[nthach]

Ngày 3 tháng Hai 1942

Buổi tối
Tôi chưa bao giờ cảm thấy buồn như lúc này. Hai cái bấc đèn dầu làm tâm hồn rối bời. Mong có ánh sáng như mong bánh mì, đôi lúc như cần không khí vậy. Tôi lại đánh đổ một nồi canh khi tôi mang ở bếp ra. Thế là phải lau sàn nhà trơn và lạnh (cũng may là sàn nhà lát đá).
Tâm hồn bần thần quá đến nỗi tôi hầu như không thể viết được. Dù hôm nay cũng có viết ra được một ít.
Lê-li-a nói rất đúng rằng chỉ cần vuốt ve một con chó, một con mèo hay một con vật sống, ấm áp (những "con thú" như chị nói) là chị cảm thấy nhẹ nhõm ngay. Hay là được nghe tiếng chó sủa hay mèo kêu cũng được. Có lúc sự vắng lặng làm tôi mất trí. Như giờ này chẳng hạn: không một tiếng động, không một tiếng rì rào.
Buồng bên kia, chị Xô-phi-a Va-xi-li-e-vna giúp việc trong phòng thí nghiệm của nhà tôi mặc áo bông mà ngủ. Chị không rửa, không thay quần áo đã ba tháng rồi. Chị sắp điên vì nỗi sợ mất phiếu bánh mì. Và thực ra thì chị đã đánh mất phiếu bánh mì liền ba tháng nay rồi. Tôi cũng không biết chị ấy sống bằng gì. Đấy là cái chết vì đói.
Tôi viết … Tôi viết … Tôi mong nhà tôi ở Ủy ban về nhanh lên. Những hành lang lạnh lẽo, âm u. Có hai mẹ con cô gái làm tôi không thể nào quên được, họ cứ như nhân vật trong tác phẩm của Đô-xtôi-ép-xki hiện ra ấy. Mẹ là một bà già đã về hưu. Con gái tên là Lu-li-a khoảng 16 tuổi. Cô bé đội mũ và đeo bao tay có đôi mắt mở to và luôn ngạc nhiên. Một mụ gian giảo nào theo dõi hai mẹ con trong khi xếp hàng mua bánh mì, đến làm quen, lừa dối họ và thế là đi lại nhà và cuối cùng hứa sẽ giới thiệu cho Lu-li-a vào rửa bát ở quân y viện số 21. Hắn mang đến giấy quyết định bổ nhiệm của thủ trưởng (giả mạo cả) cái quân y viện không biết có thật không. Đầu tháng (đúng vào lúc phát phiếu mua bánh mì) mụ "từ thiện" kia mới đến giúp mẹ con bà. Đến 8 giờ tối khi trời đã tối hẳn rồi, mụ dẫn hai mẹ con bà kia đến chỗ cổng chính khu nhà chúng tôi ở (chắc mụ ta là hộ lý trong này hay làm một việc gì đó). Mụ lấy cả hai cái phiếu mua bánh mì cả tháng của hai mẹ con và 45 rúp tiền bà mẹ vừa vay được. Mụ ấy lấy hết nói để mua các thứ và biến ngay vào trong đêm tối.
Cô gái nghe thấy tiếng mụ: "Tôi ở đây, ở đây cơ mà, theo tôi!" giống hệt như trong truyện "Người bắt chuột" của Gơ-rim.
Tôi không thể nào quên được hai mẹ con bà ấy. Bà mẹ với cái giọng não nuột nói đi nói lại: "Lu-li-a, Lu-li-a, mày chôn sống tao rồi, con ơi!"
Còn Lu-li-a thì run rẩy áp đôi bao tay vào ngực, đôi mắt ngây ra, nói khẽ: "Đêm tối quá thế này!" Chắc cô sợ bà mẹ khóc giày vò mình.
Chúng tôi đã viết đơn ngay gửi lên cảnh sát, nhưng đơn từ lúc này thì có tác dụng gì. Cảnh sát thì làm gì được.
Và chúng tôi cũng không biết mẹ con bà ấy đã ra sao rồi.

[nthach]

Ngày 5 tháng Hai 1942

Quân ta đã rút cả về Xmô-len rồi. Lại bắt đầu cuộc chuyển vận gì trong cái nghĩa tản cư đây. Làm thế nào được, chúng ta sẽ rút đi đâu nữa? rút đến chỗ an toàn ư? Có lẽ phải lên tận Iếc-cút mất.

[nthach]

Ngày 9 tháng Hai 1942

Bao nhiêu việc thế mà tôi thấy muốn viết quá. Đi dự hội nghị các nhà văn ở Ban-tích.
Tôi nhận được giấy do Vi-sơ-ni-ep-xki ở cách xa chỗ chúng tôi. Cả một cuộc hành trình và phải ngủ qua đêm.
Thế là lại bận rộn đi mạng bít tất len, bao tay chuẩn bị thức ăn. Nhà bếp cho chúng tôi hai quả trứng để thay hai bữa cơm trưa và hai bữa ăn sáng. Một miếng pho-mat. Nhà tôi cho tôi một phần tư mảnh sô-cô-la lấy ở chỗ dự trữ ra. Như thế là tôi mang theo cũng đầy đủ lắm rồi. Hội nghị định bắt đầu vào đúng 10 giờ sáng, không chậm trễ y như trên hạm tàu vậy.
Ngày ấy chúng tôi dậy từ 6 giờ sáng bởi vì đi đường cũng mất ít ra là hai tiếng đồng hồ. Mà dạo này chúng tôi đi rất chậm.
Đó là buổi sáng rất đẹp. Người ta nghiệm thấy rằng trời càng lạnh dữ thì sắc trời càng dịu.
Chúng tôi ra đi thì mặt trời vừa lên.
Trên đại lộ Ban sôi, chỗ có đường tàu điện bị vùi sâu dưới tuyết, một ngôi nhà đang tiếp tục cháy. Hình như người ta đã cố dập tắt đi suốt đêm. Ngạc nhiên nhất đó là nước. Nước ở ống máng cứu hỏa chảy ra tràn cả một dãy phố. Đây là một cái hồ lớn, hồng lên vì ánh sáng bình minh. Hơi màu trắng bốc lên trên mặt nước.
Trong những ô cửa sổ đen của ngôi nhà đã cháy, mặt trời khổng lồ nổi lên với những hình dáng; lúc thì giống như mảnh trăng lưỡi liềm, lúc lại giống cái câu liêm, lúc thì giống như một mặt trăng tròn đỏ như lửa.
Mải ngắm mặt trời, tôi tụt chân xuống một cái hố nước đặc như hồ dán do nước, tuyết và băng hợp lại. Tôi cảm thấy chân mình như bị bó trong chiếc giày đóng băng. Và tôi cứ đi như thế suốt cả đoạn đường. Cho đến tận hội trường băng tuyết trên dày của tôi mới rơi ra. Vào cuối ngày họp đầu sau những bản báo cáo và tham luận, tôi được yêu cầu ngâm thơ. Tôi liền ngâm chương hai bài thơ "Ánh sáng và hơi ấm", chưa viết xong.
Tôi và Két-lin-xcai-a là phụ nữ và là khách nữa, được ngủ nơi đầy đủ tiện nghi: trên giường kê sau màn ngay trong phòng họp. Căn phòng xám đi vì khói thuốc và lò sưởi nhưng trong đó lại ấm lên vì hơi người và một cái lò nhỏ.
Đến gần sáng vì lạnh quá nên tôi tỉnh dậy. Tôi biết là lò sưởi đã tắt. Bỗng nhiên tôi nghe thấy tiếng động y như người ta đang bổ dưa hấu. Thì ra đồng chí Z đang lấy búa bổ ghế ra. Đó là cái ghế mà hội nghị hôm nay vẫn dùng. Tôi nhìn thấy anh ném những thanh gỗ và lò sưới. Thật ra bất hạnh cho những cái ghế của thành phố Lê-nin-grat! Thế là lại ấm rồi. Và tôi lại ngủ được.
Có một số bản tham luận của các nhà văn ở biển Ban-tich thật là thú vị. Đặc biệt là những câu dùng rất chính xác. Tôi đã chép lại mấy câu:
"Đi", "bay", "bò" ra mặt trận.
"Thơ về sự thực hành đúng quy tắc quân sự".
"Hoàn cảnh chóng đổi thay".
"Tàu chạy chủ yếu bằng sức mạnh đạo đức và chính trị của con người vì nồi đốt than đã bị hỏng.
"Hoàn cảnh thanh bình ở dưới hầm"
"Đưa quần chúng thoát ra được chỉ trừ mình ra"
"Tàu ngầm không thích đêm trắng"
"Những truyền đơn của chúng ta tung ra tiền tiêu bằng cung. Hai người căng dây. Người thứ ba bắn mũi tên có cột truyền đơn vào đấy.
Đến cuối ngày thứ hai các đồng chí cho xe ô-tô đưa tôi về nhà.

[nthach]

Ngày 12 tháng Hai 1942

Tôi rất lo cho nhà tôi. Trông anh xanh xao quá. Anh rất gầy và thường rét run, đi lại chậm chạp phải chống gậy. Hai tay lại càng tê hơn. Những lòng tay đỏ và lại phủ lên. Da căng ra như da thuộc và ngời lên.
Tôi viết chương hai bài thơ chậm nhưng cũng hay như chương đầu. Vẫn chẳng có tin tức gì của Gian-na cả. Tôi tự an ủi mình là: Có thê là có thư nhưng nó nằm ở đống thư tại một phòng bưu điện chúng tôi thôi. Có thư đấy, nhưng không đến đấy thôi. Nhưng người khác vẫn nhận được thư. Phong cảnh thành phố thật khủng khiếp.
Tôi đã gặp sáu hay bảy người chết trên xe trượt tuyết. Hai hay ba nằm trong quan tài. Hai cái xác (một đàn ông và một đàn bà) nằm trên đường phố. Chúng tôi đi về vẫn thấy cá còn nằm đấy. Thành phố không có chim tuy hôm nay trên sông Nê-va có ba con chim không phải quạ, không phải sáo nhảy trên băng uống nước. Báo trước một mùa xuân sớm.

[nthach]

Ngày 16 tháng Hai 1942

Theo lời hẹn của tôi với Cô-nin thì ngày mai chúng tôi đến nói chuyện trên tàu khu trục ở bên kia thành phố. Đến đấy phải đi bộ mất hai tiếng đồng hồ. tôi đi chậm để giữ sức. Nhưng đi đến giữa cầu Ki-rốp-xki chỗ lên dốc tôi bỗng thấy như muốn ngã khụyu ngay xuống. Chân mềm nhũn ra, không đứng vững được nữa. Tôi không biết là không thể nào đi đến nơi. Khó nhọc lắm tôi mới đến được nhà Két-lin-xcai-a. Tôi báo cho chị biết là tôi không thể đi được. Chị ta đành đi một mình, Còn tôi thì đi lê bước đến nhà Ô-dê-rét-xki để nghỉ.
Ăn xong, nghỉ một lát. Sau đó tôi ngồi vào chiếc ghế bành kê bên cạnh lò sưởi. Ni-cô-lai I-vanô-vich, A-lê-na và anh lái xe Cô-vlốp ngồi xung quanh. Trong tiếng pháo kích vô cùng dữ dội (đêm hôm trước một quả đạn đại bác nổ ngay cạnh cửa sổ, A-lê-na suýt nữa thì chết), tôi đọc liền hai chương của bài thơ. Ai nấy đều xúc động …
Còn tôi thì quan tâm đến một vấn đề: liệu bài thơ có tác động đến tất cả mọi người như thế không? Hay là chỉ những người Lê-nin-grat đã sống trong vòng vây?