Nhà thơ nhân dân Raxun Gamzatov

[Lana]

Chào các bạn, hôm nay đọc được thread này thêm nhiều thông tin về Raxul Gamzatov - nhà thơ mình rất thích - cảm ơn Tykva, Nina và tất cả các bạn, cảm ơn nuocnga.net.

Mình gửi thêm các bạn link này, có khá nhiều tác phẩm văn học, thi ca Nga và cũng có nguyên 1 chương về Raxul: http://www.thivien.net/

(phải đăng ký TV mới vào đọc được)

Cheers,
Lana.

[Vania]

.....Журавли

Мне кажется порою, что солдаты,
С кровавых не пришедшие полей,
Не в землю эту полегли когда-то,
А превратились в белых журавлей.

Они до сей поры с времен тех дальних
Летят и подают нам голоса.
Не потому ль так часто и печально
Мы замолкаем, глядя в небеса ?

Сегодня, предвечернею порою,
Я вижу, как в тумане журавли
Летят своим определенным строем,
Как по полям людьми они брели.

Они летят, свершают путь свой длинный
И выкликают чьи-то имена.
Не потому ли с кличем журавлиным
От века речь аварская сходна ?

Летит, летит по небу клин усталый -
Летит в тумане на исходе дня,
И в том строю есть промежуток малый -
Быть может, это место для меня !

Настанет день, и с журавлиной стаей
Я поплыву в такой же сизой мгле,
Из-под небес по-птичьи окликая
Всех вас, кого оставил на земле.

.............Đàn sếu
..........................................Thụy Anh dịch

Những người lính không về sau trận đánh
Chiến trường xưa đẫm máu bao ngày
Tưởng như họ không nằm trong đất lạnh
Mà hóa thành muôn vạn sếu trắng bay

Đàn sếu trắng vẫn từ thuở ấy
Bay mãi đến bây giờ, cất tiếng gọi ta
Bởi thế chăng nên ta thường buồn bã
Ngừng chuyện giữa chừng đưa mắt ngắm trời xa ?

Hôm nay đây khi bóng chiều chạng vạng
Tôi thấy sếu bay trong lớp sương mù
Thành đội hình âm thầm như năm cũ
Những con người dàn trận bước nhẹ chân

Sếu cứ bay đường xa lắc chẳng phân vân
Và những cái tên được điểm lên khắc khoải
Bởi thế chăng nên từ thuở xưa hoang dại
Tiếng Ava ta đã giống tiếng sếu trời ?

Mũi tiến công xưa đã mỏi mệt rồi
Bay..bay mãi trong ngày tàn sương muộn
Và giữa đội hình kia nhỏ nhoi khoảng trống
Chỗ trống này có lẽ để dành tôi ?

Rồi sẽ đến ngày cùng đàn sếu tôi trôi
Trong bóng khói sương. Từ dưới làn mây tối
Bằng tiếng chim tôi sẽ cao tiếng gọi
Nhắn những người tôi bỏ lại trần gian…

Nguồn nguyên tác : Расул Гамзатов
Покуда вертится Земля
Махачкала, "Дагучпедгиз" 1976

[Andre Plentinov]

Đàn sếu

nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnThái Bá Tân dịch

Tôi cứ nghĩ những chàng trai đẹp nhất
Từ chiến tranh không trở lại ngày nào
Không phải chết đang nằm sâu dưới đất.
Mà biến thành đàn sếu trắng trên cao.

Và từ đó, đàn sếu bay, bay mãi,
Bay và kêu như muốn gọi ta cùng,
Chắc vì thế nhiều khi ta đứng lại
Ngước lên nhìn và suy nghĩ mông lung.

Cả đàn sếu xếp thành hàng lặng lẽ
Giữa hoàng hôn bay dọc phía rừng sồi,
Còn một chỗ trong hàng kia, có thể
Chỗ trống này đang để sẵn chờ tôi.

Và có thể một ngày kia mệt mỏi,
Cùng đàn chim tôi bay giữa trời chiều,
Bằng tiếng chim, tôi sẽ lên tiếng gọi
Nhắc những người phía dưới đứng nhìn theo.

Tôi cứ nghĩ: những chàng trai đẹp nhất
Từ chiến tranh không trở lại ngày nào
Không phải chết đang nằm sâu dưới đất,
Mà biến thành đàn sếu trắng trên cao...

[Andre Plentinov]

Hãy ngủ yên, em yêu

nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnThái Bá Tân dịch

Hát bài nào cho em, em yêu.
Đêm tháng bảy chỉ sáu giờ rất ngắn,
Hãy ngủ yên, và anh, như mọi bận,
Làm chiếc nôi ru cho em, em yêu.
Hãy ngủ yên, đêm sáu giờ rất ngắn.

Hãy ngủ yên! - anh lại nói bây giờ
Câu nói ấy, và anh tin: có lẽ
Không người nào thức muộn giống như anh
Để âu yếm nói cùng em như thế

Hãy ngủ yên, em yêu, hãy ngủ yên,
Để anh đi ra đồng, ngoài ấy
Anh sẽ thổi, làm tắt hết sao đêm
Và thắp sáng vầng dương chờ em dậy.

Rồi bình minh sẽ xua hết bóng đêm,
Anh và em sẽ chào ngày chói lọi.
"Xin chúc em một ngày mới!" anh tin
Anh là người đầu tiên sẽ nói.

Hát bài nào cho em, em yêu?
Đêm tháng bảy chỉ sáu giờ rất ngắn.
Hãy ngủ yên, và anh, như mọi bận,
Làm chiếc nôi ru cho em, em yêu.
Hãy ngủ yên, đêm sáu giờ rất ngắn...

[phạm bá chiểu]

Cho mình xin hỏi bài thơ Đàn Sếu có mấy khổ tất thảy nhỉ?
Như mình biết từ xưa thì chỉ có 4 khổ, rất cô đọng và đủ ý.
Tuy nhiên lại thấy một số bản dịch thành 5 khổ mà khổ cuối lại lặp lại khổ đầu.
Xin bạn Nina và các bạn cho mình biết thêm. Phải chăng là trước đây tác giả viết 6 khổ và sau đó lược lại thành 4 khổ.

Với lòng yêu thơ Nga, mình cũng xin đóng góp một bản dịch. Các bạn góp ý sôi nổi nhé

ĐÀN SẾU

Tôi dường thấy kìa những người lính chiến
Không về sau máu lửa chiến trường xưa
Không yên nghỉ trong giữa lòng đất mẹ
Mà hóa thân đàn sếu trắng bao giờ

Rồi từ ấy không ngừng đàn sếu trắng
Mãi bay cao cất tiếng gọi lòng ta
Dường bởi thế ta buồn đau quạnh lắng
Khi ngắm trời đàn sếu trắng bay qua

Hình mũi tên, lững lờ đàn sếu lượn
Xuyên chiều buông mờ mịt giữa sương trời
Đội hình ấy như vẫn còn một chỗ
Hẳn lẽ rằng vị trí ấy dành tôi

Rồi sẽ đến một ngày cùng sếu trắng
Tôi bay vào trong giữa áng mây xanh
Từ trời biếc như đàn chim nghiêng cánh
Vẫy tay chào bao bạn sống trần gian

Bản dịch Phạm Bá Chiểu

[Nina]

Bác Chiểu ơi, theo em tra ở trên mạng thì bài thơ "Đàn sếu" của Rasul Gamzatov có 6 khổ, và không lặp lại nhau bác ạ. Có thể khi phổ nhạc thì nhạc sĩ lược bớt đi thành 4 khổ, và lặp lại khổ thơ đầu để nhấn mạnh ý chăng?

ЖУРАВЛИ
Мне кажется порою, что солдаты,
С кровавых не пришедшие полей,
Не в землю эту полегли когда-то,
А превратились в белых журавлей.

Они до сей поры с времен тех дальних
Летят и подают нам голоса.
Не потому ль так часто и печально
Мы замолкаем, глядя в небеса?

Сегодня, предвечернею порою,
Я вижу, как в тумане журавли
Летят своим определенным строем,
Как по полям людьми они брели.

Они летят, свершают путь свой длинный
И выкликают чьи-то имена.
Не потому ли с кличем журавлиным
От века речь аварская сходна?

Летит, летит по небу клин усталый -
Летит в тумане на исходе дня,
И в том строю есть промежуток малый -
Быть может, это место для меня!

Настанет день, и с журавлиной стаей
Я поплыву в такой же сизой мгле,
Из-под небес по-птичьи окликая
Всех вас, кого оставил на земле.

Расул Гамзатов.
Покуда вертится Земля.
Махачкала, "Дагучпедгиз" 1976.

[Vania]

Andre Plentinov viết

Hãy ngủ yên, em yêu

nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnThái Bá Tân dịch

Hát bài nào cho em, em yêu.
Đêm tháng bảy chỉ sáu giờ rất ngắn,
Hãy ngủ yên, và anh, như mọi bận,
Làm chiếc nôi ru cho em, em yêu.
Hãy ngủ yên, đêm sáu giờ rất ngắn.

Hãy ngủ yên! - anh lại nói bây giờ
Câu nói ấy, và anh tin: có lẽ
Không người nào thức muộn giống như anh
Để âu yếm nói cùng em như thế

Hãy ngủ yên, em yêu, hãy ngủ yên,
Để anh đi ra đồng, ngoài ấy
Anh sẽ thổi, làm tắt hết sao đêm
Và thắp sáng vầng dương chờ em dậy.

Rồi bình minh sẽ xua hết bóng đêm,
Anh và em sẽ chào ngày chói lọi.
"Xin chúc em một ngày mới!" anh tin
Anh là người đầu tiên sẽ nói.

Hát bài nào cho em, em yêu?
Đêm tháng bảy chỉ sáu giờ rất ngắn.
Hãy ngủ yên, và anh, như mọi bận,
Làm chiếc nôi ru cho em, em yêu.
Hãy ngủ yên, đêm sáu giờ rất ngắn...

Cái bài này cấm trẻ em dưới 18 tuổi nha !

Cung chúc tân xuân...!

[Siren]

Thêm một bài thơ của Raxul Gamzatov

Những ngôi sao xa (trích)

Tôi chẳng cần vàng, kim cương
Khi chúng suốt đời chôn sâu dưới đất
Và cũng chẳng cần sao soi đường
Khi mây đen che khuất
Anh sống trọn đời anh hay mới chỉ bắt đầu
Tôi muốn nói điều này, tôi nghĩ
Nếu người khác buồn mà anh thấy không đau
Thì cuộc đời anh, anh bỏ phí
Nếu lòng thông cảm của loài người
Trở thành thức ăn cho kẻ đói
Thì trên các phố Can-cy-ta
Không còn người ăn mày trơ xương mệt mỏi
Nếu lòng thông cảm của loài người
Trở thành mái nhà có thể
Thì trên các phố tstambat
Không còn ai ngủ ngoài trời như thế

Người mù không thấy gì
Không phải vì đêm tối
Người nông dân chịu đói
Không phải lỗi cánh đồng
Cũng như người đi chân đất mùa đông
Không nên trách tuyết băng lạnh giá
Nếu ta gặp nhiều bất hạnh, người có lỗi là ta
Trẻ em sống cùng ta
Chìa cho ta bàn tay tin cậy
Ôi vì sao có điều vô lý vậy
Rằng chúng ta vẫn tàn ác nhiều khi
Người phụ nữ dịu dàng
Sinh ra trong giờ đẹp nhất
Sao vẫn có điều này sự thật
Rằng chúng ta tàn ác vẫn nhiều khi

Thế giới này tôi đã đi nhiều nơi
Thấy nhiều sách tuyệt hay hoàn hảo
Như cuốn sách vĩ đại của cuộc đời
Mà trái đất mới chỉ là bản thảo
Nhiều lỗi sai trong cuốn sách địa cầu
Nhiều vết bẩn, nhiều chương cay đắng
Ôi ước gì được chữa gọt từng câu
Được chép lại hoàn toàn trên giấy trắng

Lời nói ta ví cùng gì được nhỉ
Có lẽ nên đem ví cùng mưa
Mưa ngày một rất hay
Mưa ngày hai rất quý
Nhưng ngày tiếp còn mưa là tai hoạ, là thừa

Trong ta ai là người đau khổ
Đau khổ là không ai tin
Thế ai đau khổ hơn trong bọn họ
Là người không tin ai!

(không rõ người dịch)

[Sông La]

Tôi xin chép nguyên bài thơ này từ "Đaghextan của tôi":
Thơ anh viết tặng em nhưng trong tòa soạn
Lại thêm một lần họ không chịu cho đăng
Nhà biên tập quả quyết khi gác lại
Đối với nhạn dân, thơ ấy không cần

Nhưng khi anh đòi, họ vẫn không trả lại
Họ giữ làm gì, Thơ chỉ tặng riêng em?
Nhà biên tập mĩm cười lý thú
"Mình muống đưa về cho vợ mình xem!"

[Siren]

Đã từ rất lâu, (từ thời sinh viên khi chép nhặt từng đoạn thơ như trên kia) tôi đi tìm tập thơ được Giải thưởng Lê Nin năm 1963 của Raxun Gamzatov-"Những ngôi sao xa" và bây giờ thật là vui vì đã có trong tay cuốn ấy. Xin trân trọng gõ lại từng bài trong tập sách này để chia sẻ với mọi người.

NHỮNG NGÔI SAO XA

Raxun Gamzatov

ĐÔI LỜI VỀ BẢN THÂN

Ở làng Xôpera, Đaghextan, - một làng nổi tiếng về những người đi trên dây, -ngày sinh là ngày đầu tiên cậu bé đi được trên dây. Còn ở làng Cubasi của những người thợ mỹ nghệ vàng bạc nổi tiếng, sinh nhật là ngày cậu bé mang lại cho bố tác phẩm đầu tiên của mình- chiếc đĩa bạc được khắc những hình hoa văn tinh xảo. Và chỉ lúc ấy, người bố mới kêu lên sung sướng: “Thế là cả nhà tôi cũng sinh con trai!”

Về những người không có ước mơ và tài năng, không mang lại lợi ích cho người khác bằng lao động của mình, không có tình bạn chân thật, không dám nghĩ tới chiến công, ở miền núi chúng tôi, người ta thường nói: “Ông sống đến bạc đầu nhưng vẫn chưa sinh ra trên trái đất!”

Bây giờ tóc tôi có chỗ đã ngả màu, nhưng thực tình tôi cũng khó nói được chính xác: Tôi đã sinh lúc nào?

Có thể lúc tôi lên mười một tuổi, chưa biết cưỡi ngựa, nằm trên mái nhà và viết bài thơ đầu tiên.

Hay có thể muộn hơn, lúc tôi lần đầu được đăng thơ trên báo tường của lớp tôi. Mà cũng có thể tôi sinh năm 1943, khi nhà xuất bản Đaghextan in tập thơ nhỏ đầu tiên của tôi...

Tôi cũng không biết lúc nào bố tôi, một người nghiêm khắc, ít khen con cái, đã tự nói với mình: “ Và thế là cả nhà tôi cũng sinh con trai!” hay có thể bố tôi chết đi mà chưa kịp nói điều đó?

Tôi- con của một dân tộc nhỏ nhưng kiêu hãnh. Về số dân như người ta vẫn nói, cả dân tộc tôi có thể nằm gọn trong lòng bàn tay. Chỉ hai mươi lăm ngàn người A-va trên trái đất!
Những đỉnh núi cao mây phủ khắc nghiệt của vùng núi chúng tôi đã sinh ra những con người có trái tim đại bàng. Đời này qua đời khác, dân tộc tôi hát mãi những bài ca kỳ diệu về các anh hùng dũng cảm. Bị dồn vào một vùng búi hẻo lánh dân tộc tôi luôn phải đấu tranh chống đủ các loại giặc xâm lược và áp bức. Chính vì vậy mà có câu tục ngữ: “Người A-va sinh trên lưng ngựa” Từ rất trẻ, con trai của dân tộc tôi đã phải cầm vũ khí trên tay, ít khi được buông xuống cầm bút. Nhưng tôi được may mắn sinh ra vào lúc người A-va chúng tôi đã có thể yên tâm treo dao găm lên tường, không còn lo kẻ thù bất ngờ kéo đến. Tổ quốc của chúng tôi đã trở thành đất nước Xô -viết vĩ đại. Bố tôi-nhà thơ nhân dân Đaghextan, Gamzát Xađáx –đã viết những bài thơ hay nhất về nó, và cùng với số phận vĩ đại của nó là thơ của tôi, nỗi buồn và niềm vui của tôi.

[Siren]

Vì vậy, bây giờ, thưa bạn đọc thân mến, tôi xin nâng cốc chúc mừng Đaghextan của tôi, chúc mừng đất nước Xô-viết vĩ đại của tôi, chúc mừng ngôi sao năm cánh trên áo người A-va năm 1917, người hôm nay đã nối tôi với anh, với thời đại, với thế giới.
Cuộc đời của tôi chẳng có gì nổi bật, hoàn toàn giống cuộc đời của những người đồng hương cùng thời, nhưng tôi không muốn thơ của tôi giống thơ của các nhà thơ bè bạn khác. Mong sao cuộc đời của chúng ta chung và giống nhau như con đường quốc lộ, nhưng thơ của mỗi người khác nhau, như những lối mòn trên núi.
Học xong trường phổ thông ở làng, tôi thi vào trường trung cấp sư phạm Buinaxke. Rồi làm giáo viên, làm diễn viên nhà hát A-va, cộng tác với các báo... Năm 1950 tôi tốt nghiệp Viện Văn học mang tên Goócky ở Matxcova. Từ tập thơ nhỏ đầu tiên bằng tiếng A-va “Tình yêu nồng cháy và căm thù rực lửa”, 1943 ( một cái tên khá kêu, nhưng rất tiếc thơ không được kêu như thế) đến nay, tôi đã được đăng hàng mấy chục cuốn khác bằng tiếng A-va, tiếng Nga, tiếng Grudi, Anh, Pháp...
Người ta vẫn nói: “Hãy coi chừng anh chàng A-va nào đó lúc đầu từ chối không ăn, nhưng sau bỗng nhiên lại ngồi vào bàn!” Vâng, quả đứng thế. Một khi cầm lấy đàn thì cứ muốn chơi mãi. Lúc đầu tôi chỉ định viết mấy lời, thế mà bây giờ, dòng này tiếp dòng khác, một chốc đã thành một lời nói đầu không ngắn. Nhưng đừng lo, tôi xong rồi đây. Bây giờ đến lượt anh, thưa bạn đọc thân mến. Tôi đã nói hết những gì muốn nói.

Raxun Gamzatov

[Siren]

+++

Đỉnh núi cao, nhưng ta tưởng rất gần
Đứng nhìn lên, nghĩ giơ tay với được
Rồi ta leo, leo mỏi gối, bong gân-
Đá sắc, tuyết dày, đích vẫn còn phía trước

Cũng thế làm thơ, trông như chẳng khó gì
Nhưng cầm bút, ta mới hay không dễ
Cắn bút hàng giờ, ta sẽ nghĩ, nhiều khi
Quả leo núi cũng không gay đến thế.

[Siren]

Bản dịch các bài thơ của Raxun Gamzatov mà Siren post tiếp theo là của dịch giả Thái Bá Tân-NXB Lao động-1983.

+++

Trên đời này chỉ có ba bài hát
Đủ nói hết buồn vui thế giới tâm hồn
Hay hơn cả là bài ca thứ nhất
Bà mẹ dịu dàng khẽ hát ru con

Bài thứ hai cũng là bài của mẹ
Khi con trai mẹ chết, cánh tay già
Ôm xác con, hát một mình lặng lẽ...
Những bài khác trên đời là bài hát thứ ba.

[Siren]

+++

Hãy ghi lên dao găm của anh
Tên trẻ thơ, để lần nào cũng vậy
Rút dao ra, anh sẽ nhớ những gì
Anh quên khi nóng nảy.

Hãy khắc lên báng súng của anh
Khuôn mặt mẹ, để lần nào cũng vậy
Giơ súng lên-oán trách hay cầu xin-
Trong mắt bà anh thấy.

[Siren]

+++

Trái tim chàng trai như ngọn lửa
Cô gái ơi nên nhớ điều này
Có thể làm lửa tàn, lửa tắt
Nhưng có thể bất ngờ cô bị cháy không hay

Trái tim chàng trai như dao sắc
Cô gái ơi, nên nhớ điều này:
Có thể làm dao cùn, làm dao rơi xuống đất
Nhưng cũng xem chừng, cô có thể đứt tay.

[Siren]

+++

Từ mây, như chim hàng đàn
Giữa tháng tư tuyết bay rất nhẹ
Nhưng thấy đất, tuyết tan
Thành mưa rơi rất khẽ

Từ xa, anh đến tìm em
Giận dữ buồn, im lặng
Nhưng anh tan như tuyết bên em
Giữa tháng tư trời nắng

[Siren]

+++

Hỡi Niềm vui, anh bay đâu vội thế?
Vào trái tim đang yêu!
Còn anh, vội đi đâu, Tuổi trẻ?
Vào trái tim đang yêu!

Và các anh đi đâu, Thông minh và Sức mạnh?
Vào trái tim đang yêu!
Còn các anh đi đâu, Nỗi buồn, Bất hạnh?
Vào trái tim đang yêu!

[Siren]

+++

Tuổi thơ như nước trôi qua
Nhưng trôi qua, tuổi thơ để lại
Cho loài người một bài ca,
Và bài ca sống mãi.

Tuổi xuân trôi qua như dòng sông
Đã trôi qua là trôi mãi,
Nhưng chiễn công anh hùng
Tuổi xuân để lại.

[Siren]

+++

Anh không dám viết thơ về em
Vì anh sợ có chàng trai nào đấy
Tốt và trẻ hơn anh, cũng sẽ yêu em
Khi thấy anh khen em như vậy

Anh không dám viết thơ về em
Vì anh sợ những gì anh viết đó
Riêng về em và chỉ để cho em
Người khác đọc cho người yêu của họ.

[Siren]

+++

Ở Ấn Độ người ta cho loài rắn
Xuất hiện đầu tiên trên đời
Người miền núi cho đại bàng chắc hẳn
Có trước muôn loài khắp nơi

Riêng tôi nghĩ: Chính loài người có trước
Rồi sau mới có các loài:
Một số thành đại bàng cất cánh
Một số thành rắn độc ra oai.