Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 30 tháng Mười một 1941

Buổi hòa nhạc giao hưởng số 5 của Bet-thô-ven bị bãi bỏ vì pháo bắn dữ quá.

[nthach]

Ngày 1 tháng Mười hai 1941

Hôm nay chúng tôi trông thấy xác chết nằm trên xe tuyết ở phố Vun-pha-va. Xác chết không có quan tài, bó bằng vải trắng, đầu gối thò ra ngoài. Ngực bó rất chặt. Chôn theo kiểu Ai-cập, kiểu Thánh kinh. Thấy đó là hình dáng con người, nhưng ai đấy, nam hay nữ? Đó là "hình hài" thuộc về đất rồi.

[nthach]

Ngày 6 tháng Mười hai 1941

Gian-na viết: "Thằng bé lớn lên rất kháu, thật đáng yêu quá chừng. Chờ khi nào chuyển nhà xong và khỏe lại một chút, con sẽ cố chụp ảnh nó và gửi mẹ?.

[nthach]

Ngày 7tháng Mười hai 1941

Bản giao hưởng số 5 của Bét-thô-ven và bản mở đầu "năm 1812" của Trai-cốp-xki.
Phòng nhạc càng u tối hơn. Lạnh lẽo như nhà mồ. Những cây đèn treo chỉ cháy hết một phần tư sức sáng thôi . Nhạc công, người mặc áo bông, người mặc áo bơ-lu-dông da cừu. Những người kéo vĩ cầm cho tay nhẹ nhàng và dễ cử động nên họ mặc áo bông. Còn những người kéo vi-ô-lông-xen và công-tơ-rơ-bát thì có thể mặc áo ba-đơ-xuy bằng da. Vì động tác tay của họ đều chúc xuống. Người đánh trống được ấm hơn tất cả. Tiếng trống cũng đủ làm anh ta nóng người lên. Người kéo vĩ cầm thứ nhất râu ria xồm xoàm không cạo. Chắc là không có gì đun nước nóng hoặc không có đèn.
Hôm qua đài phát thanh truyền hình đi một tin quan trọng: Nước Anh đã tuyên chiến với Hung-ga-ri, Rum-ma-ni và Phần Lan.

[nthach]

Ngày 8 tháng Mười hai 1941

Nhật bản tấn công quân Mỹ mà không tuyên chiến.

[nthach]

Ngày 9 tháng Mười hai 1941

Chúng tôi thở ra. Chúng tôi thở một hơi khá dài. Quân ta đã chiếm lại được Tích-khô-vin. Rất có thể là việc giải vây Lê-nin-grát sẽ bắt đầu từ đấy.

[nthach]

Ngày 13 tháng Mười hai 1941

Vùng ngoại ô Mát-xcơ-va sáng sủa. Mát-xcơ-va đã đánh lui được giặc Đức. Nhưng ở Lê-nin-grát thì vẫn bị uy hiếp nặng.
Hôm nay đạn pháo đã rơi vào phố Ki-rốp.
Đạn bắn vào khi chúng tôi đến gần nhà. Một quả đạn nổ ngay cạnh nhà tôi, đúng vào lúc xe chúng tôi chạy đến cổng chính và chúng tôi bước ra khỏi xe.
Một thứ khói súng khét và chua lan ra khắp phố. Ống dẫn nước và ống cống nhà tôi bị hỏng. Bây giờ chúng tôi không có nước dùng.
Cạnh cổng có một hố đạn rất lớn đã đóng băng. Lòng đường cũng đóng băng. Lưỡi băng chìa ra rất xa.

[nthach]

Ngày 14 tháng Mười hai 1941

Ta thắng ở Vôn-khốp.

[nthach]

Ngày 21 tháng Mười hai 1941

Hôm qua chúng tôi quyết định đi thăm E-vơ-ghe-nhi-a Ô-xi-pô-vna. Liệu chị có còn sống không? Chồng chị có còn sống không? Đó là những người bạn lớn của tôi.
Chị phụ trách tổ bộ môn giáo dục ở trường Đại học Ghéc-xen. Hiện nay chị làm y tá trong một bệnh viện ở khu đó. Công việc của chị rất nặng nề. Nước da vàng, mắt đờ đẫn, tóc bạc lẫn trong cái mũ cũ kỹ bằng da cừu của chị.
Bây giờ tàu điện chạy không đúng giờ có lúc ngừng lại. Rất nhiều đường bị hỏng. Nhưng đi xe một đoạn đường cũng tốt. Dọc theo đại lộ đến Ve-den-xcai-a, chúng tôi lên tàu điện số 12. Tuy đây không phải là đường chúng tôi đi nhưng chúng có thể đưa chúng tôi qua cầu và đó là điều chủ yếu.
Tàu điện của chúng tôi vừa chuyển bánh thì trận pháo kích bắt đầu. Đạn rơi đầy hai bên đường chúng tôi đi. Tàu số 12 của chúng tôi chạy qua giữa phố rền vang tiếng đạn, y như đi dưới đáy hang. Trên tàu không ai noi lấy một lời.
Chúng tôi đi vào ngay nơi bắn phá. Sợ hơn hết là trên lề đường có những người lại chạy về phía chúng tôi, còn chúng tôi thì cứ từng phút, từng giây đi đến chỗ họ bỏ chạy đi. Đột nhiên chị lái xe nói:
-Tôi không đi nữa đâu? sợ lắm.
-Không nên dừng ở đây!-Mọi người nhao nhao nói với chị-Chị cho tàu chạy tiếp đi. Chúng ta sắp đến nơi rồi.
Chị ấy nghe lời chúng tôi phóng ra như bay qua được một ga. Nhưng đến ga thứ hai (gần chợ xít-nôi thì một quả đạn rơi gần quá làm chị lái tàu không giữ nổi tay lái nữa. Tàu ngừng lại).
Tôi cũng không nhớ là chúng tôi xuống tàu băng qua đường phố chạy xổ vào góc một cửa hàng bán bánh mì ra sao nữa. Và chính trong khoảng khắc đó, khi chúng tôi vừa bước vào ngưỡng cửa thì một quả lựu đạn đại bác rơi trúng vào chuyến xe điện của chúng tôi.
Chúng tôi ngồi trong căn hầm của cửa hàng bán bánh mì có lẽ đến một tiếng đồng hồ, tôi không nhớ rõ nữa. Thường là vào giờ phút nguy hiểm hoặc là sau đó là tôi buồn ngủ chết đi được.
Hầm trú ẩn ẩm ướt, nước từ trên nhỏ xuống. Mọi người xô đi dịch lại, ai cũng muốn tìm một chỗ khô hơn. Một đứa bé khóc. Tôi đói ngủ quá. Giá được ngủ suốt một năm thì mới hả.
Khi mọi nơi đều yên tĩnh cả rồi, chúng tôi ra đi. Chuyến tàu điện của chúng tôi bị bắn vỡ tan tành. Khủng khiếp. Có người nào đó chỉ tay về phía bên kia nói: "Ở đấy đầy xác chết". Thế nghĩa là ai không xuống kịp thì bị chết hết.
Về đến nhà chúng tôi được biết là pháo địch nhằm vào chợ Xit-nôi và bắn vào đám đông trong chợ. Hôm đó lại là ngày chủ nhật. Người ta chở vào bệnh viện của chúng tôi 72 người bị thương.

[nthach]

Ngày 22 tháng Mười hai 1941

Trong số những người bị thương đến hôm qua, sáng nay chết mất 10 người.

[nthach]

Ngày 25 tháng Mười hai 1941

Sáng sớm hôm nay lúc I-va-nô-vna mang củi về, qua nét mặt chị tôi biết ngay là có một việc gì khác thường. Chị kể lại rằng lúc trời còn chưa sáng hẳn chị đã ra đi. Lúc đến cửa hàng bánh mì, chị gặp một người lạ ở quảng trường Tôn-xtôi vừa đi vừa khóc, vừa cười rồi ôm đầu. Chốc chốc lại đứng lại rồi lại nói mê sảng. Y như người mất hồn ấy. Lúc đầu tôi tưởng có lẽ người này đang say rượu (nhưng lấy đâu ra rượu?) hay là bị bệnh thần kinh, Lúc đến cửa hàng bánh mì chị mới hiểu: thì ra tiêu chuẩn bánh mì được tăng lên. Và người đó là một trong những người đầu tiên biết được tin đó.
Đài không làm việc vì không có điện. Còn báo thì ra chậm đến hai ngày. Thậm chí đến ba ngày mới thấy. Chính vì thế mà mọi người nghe tin tăng khẩu phần bánh mì ở ngay quầy hàng. Câu chuyện về anh chàng nào đó và chị I-va-nô-vna là như thế.
Người nào mặt mày cũng hớn hở. Khắp nơi chỉ nghe một câu "tăng lên rồi!"
Mỗi ngày công nhân được cấp từ 250 gam lên 300 gam. Nhân viên được 250 gam. Tôi và chồng tôi sẽ nhận hai xuất 600 gam bánh mì một ngày.

[nthach]

Ngày 26 tháng Mười hai 1941

Thật là kinh khủng khi sáng sớm từ cổng sau nhà chúng tôi đi ra là đến ngay bức tường của nhà xác ở trên bờ sông Ca-rơ-pốp-ca. Đó là bãi xác chết của cả khu. Một nhà xác lộ thiên.
Mỗi ngày người tá dùng xe tuyết chở đến đây 9-10 xác chết. Xác chết nằm ngay trên tuyết. Càng ngày càng ít quan tài. Bởi vì không còn gì để làm nữa.
Xác chết được bỏ trong những tấm khăn trắng, những tấm vải giải bàn, một mảnh vải che tủ hoặc là tấm vải thô cắt ở vạt áo khoác, có khi bằng vải che cửa sổ. Một lần tôi thấy một xác chết nhỏ rất nhẹ có lẽ là của một đứa bé bọc trong giấy, cột chỉ. Tất cả những cái ấy sáng lên trên tuyết. Có lúc chân hay tay thò ra ngoài. Trong những mảnh vải hoa ấy như còn ẩn náu cái gì giống với cuộc sống nhưng trong đó là sự bất động của cái chết. Tất cả những cái đó gợi lên cùng một lúc một trận đánh lớn và một nhà ngủ trọ. Ngay nhà xác đã đầy ắp. Thiếu xe vận tải cho các nghĩ địa-thiếu cả ét-xăng. Và cái chính là người sống cũng không còn đủ sức để chôn người chết… Nảy ra vấn đề là không đăng ký người chết từng người một như trước kia. Nói chung là phải đơn giản thủ tục. Đại biểu của phòng đăng ký đến tận nhà xác để đếm bao nhiêu người chết. Có nhiều xác chết không có tên.

[nthach]

Ngày 30 tháng Mười hai 1941

Gần đây ở một địa phương, người ta phải đổi hai mươi bẩy lọ Vitamin C lấy một con chó sống để ăn thịt. Chị Ma-ri-ét-ta nói giọng rất suy tính:
-Nếu con chó to hơn thì còn có lợi.

[nthach]

Năm 1942

Ngày 1 tháng Giêng 1942

Hôm qua chúng tôi đón Năm mới hai lần. Lần thứ nhất vào lúc 5 giờ chiều ở hội nhà văn, trước tiên chúng tôi tổ chức một tạp chí nói, sau đó thì ăn cơm tối với những thứ mà chúng tôi đổi bằng sổ thực phẩm.
Chúng tôi đến Hội nhà văn qua những đường phố vắng giá băng. Chúng tôi đi qua sân xe điện, ở đó không có một chiếc xe nào chạy ra cả, qua xưởng làm bánh mì nơi mà hàng ngày cung cấp cho chúng tôi được tí chút bánh, qua chiếc ô tô buýt bị mảnh đạn xuyên thủng. Bên bờ sông có hai chiếc tàu còn đang đóng dở, trông thật bi thảm, im lìm. Phía trước chúng tôi là một đống băng khổng lồ của thành phố, phía sau chúng là dòng sông Nê-va đã bị băng phủ kín.
" Tạp chí nói" ở Hội nhà văn được tổ chức ở phòng khách.
Mấy thanh củi bập bùng trên sàn đá và trên bàn có một ngọn nến. Lạnh vô cùng.
Đến lượt tôi. Tôi ngồi gần vào cây nến lấy bản thảo ra và đọc chương đầu của bài trường ca tôi làm ( tôi chưa xác định tên bài thơ là gì). Đây là lần đầu tiên tôi đọc bài thơ này trước mọi người. Lúc đọc đến đoạn tôi nguyền rủa bọn Đức phát-xít , tôi bị nghẹt thở. Tôi phải ngừng lại ba lần và phải bắt đầu lại.
Sau bữa cơm chiều chúng tôi lại về nhà theo con đường cũ. Trời tối như bưng.
Tối đến chồng tôi ra hiệu bánh mì. Trên đường về anh lại gặp báo động. Bom lại nổ ở cạnh quảng trường. Anh ôm bánh mì lấp vào cổng một nhà gần đó. Tôi ngồi ở nhà rất lo cho anh.
Đến 12 giờ đêm chúng tôi lại xuống tầng dưới, đến phòng của bác sĩ trưởng , mang theo chai rượu nho trắng cuối cùng. Chúng tôi rót rượu ra cốc và lẳng lặng uống cạn. Thực ra chúng tôi còn muốn ngồi nữa. những có chuông điện thoại reo. Đó là máy nói trong nội bộ bệnh viện. Bác sĩ trực nhật ở phòng xác nhận báo cáo rằng ở chỗ ông ta hiện có 40 người chết, nằm ở hành lang, và trong bể tắm. Ông ta không biết làm gì nữa. Bác sĩ trưởng đi đến đó chúng tôi ra về và đi nằm.

[nthach]

Ngày 2 tháng Giêng 1942

Những người chết ở bệnh viện số lớn đểt trong phòng nhận xác. Ở nghĩa địa người ta đào những hố dài và chôn xác vào đấy. Những công nhân ở nghĩa trang đào mộ cá nhân đổi công bằng bánh mì. Trên đường phố, quan tài ngày càng nhiều. người ta chở trên xe trượt tuyết. Nếu quan tài còn sống nó lăn từ bên này sang bên kia. Có lần một chiếc như thế chạm vào chân tôi. Quan tài có xác thường do hai chị phụ nữ kéo đi. Những sợ dây hằn sâu vào vai họ không phải vì người chết nặng mà vì các chị đẽ yếu nắm rồi.
Lần khác hai chiếc xe trượt tuyết cột chân vào nhau. Trên một xe người ta cột chặt vào lắp quan tài cái xẻng và thuổng. Ở chiếc xe khác thì chở củi. Cái chết và cuộc sống đã gặp nhau như thế đó. Thường thì trên các xe này cũng chở người sống. Ở gần cầu A-ni-scôp ( ở đấy từ lâu người ta đã đưa đi sơ tán những con ngựa đồng Cơ-lôt để tránh bom đạn) có hai người đàn bà khó nhọc kéo một xe trượt tuyết một người mẹ ngồi trên với đứa bé đã chết gói trong một cái khăn.
Tôi cũng nhìn thấy một người đàn bà gầy tọp, còn trẻ gắng sức kéo chiếc xe chở một cải tủ lớn kiểu" hiện đại" mua từ hiệu tầm tầm về để làm quan tài. Và một ngày chủ nhật chúng tôi đi từ cổng nhà đến quảng trường Lep Tôn-xtôi . Chỉ trong một đoạn không gian nhỏ ấy chúng tôi đã gặp tám cái quan tài lớn nhở, một số xác chết bọc trong chăn.
Có lần tôi thấy hai chị chở một chị khác đến bệnh viện chúng tôi đẻ. Bụng chị này rất to, mặt vàng bủng, gầy đét như một bộ xương, lê từng bước.
Một lần khác có hai chị trông dáng có vẻ giáo viên hay nhân viên thư viện thuộc một loại công việc như thế chở một ông đã ở tuổi mặc áo ba-đờ-suy, đeo kính trắng và đội mũ lông. Ông nhăn nhó nằm nghiêng trên chiếc xe tuyết rất ngắn, khuỷu tay chống đầu, còn chân lê dưới đất. Mỗi khi xe đi qua ổ gà, ông già lại kêu:" Cẩn thận nhé ! cẩn thận nhé !" còn hai chị thì mồ hôi nhễ nhại dù tời rất lạnh, nhiệt độ xuống 40 độ dưới số 0.
Có hai chị ( lại phụ nữ) dìu một người bị bệnh suy nhược cơ thể. Người bệnh đi giày ủng. Mới nhìn tưởng là đôi chân giả. Mắt nhìn trừng trừng rất đáng sợ, da mặt dán vào xương. Môi hơi bé và để lộ hàm răng như dài ra vì đói… bây giờ tôi mới hiểu thế nào là bị " đói" .
Những bộ mặt ngoài đường phố thì da căng ra một cách kỳ dị, trắng bệch hay xanh mượt, hốc hác đi. Đó là bệnh phù. Dưới làn da không thấy một giọt mỡ. Thế mà cái rét vẫn còn đục khoét dần những bộ xương khô đét này. ( tôi đang viết đến đây thì cạnh chân tôi con chuột phát điên lên vì đói, sục sạo trong cái sọt đựng giấy mà trước kia chúng tôi hay vứt vào đấy những mẩu vụn bánh mì. Chúng tôi gọi con chuột này là " Nữ công tước chuột". Nó không còn đủ sức để mừng rằng mèo đã bị ăn thịt hết rồi.
Tôi không chịu nổi cái mùi dầu thông khét lẹt ở ngoài phố nữa. Mùi ấy xông nên từ những chiếc xe tải chở xác chết tắm trong thứ dầu đó đi qua hay là từ mọt chiếc xe tải trống đi qua vừa mới chở xác chết ( thường là xe chạy bằng hơi than). Và cái mùi kinh khủng ấy đọng lại trong không khí giá lạnh.

Buổi tối.

Bà I chủ nhiệm bộ môn ngoại ngữ ở trường Đại học Y khoa là một người hoàn toàn cô độc.
Chỉ có một sinh vật duy nhất gần gũi bà ta đó là con chó săn tên là Ca-rơ-ma. Lúc nào tôi cũng thấy bà mang nó đi theo, bà không thể nào rời nó ra được.
Trong trận địch đánh phá, một quả bom rơi trúng vào nhà bà ở phố Mai-a-côp-xki. Mặt bà bị rất nhiều mảnh bom. Còn con Ca-rơ-ma thì chốn đi đâu đó mấy tiếng đồng hồ, sau mới chạy ra.
Trước ngày 1 tháng Mười hai người ta còn cấp cho những con chó một xuất ăn. Nhưng sau đó thì bị cắt và bắt đầu giết chó ăn thịt.
Cách đây không lâu, tôi gặp bà I và con Ca-rơ-ma của bà ở hành lang rét cóng dưới nhà.
Bà I nói với tôi:
-Chị xem, tôi đang đến bộ môn nghiên cứu về chất độc để đánh bả chó. Tôi định trước khi cho nó ăn, tôi sẽ cho nó chén một bữa thật thỏa thuê. Vì đây là bữa cuối cùng trong đời của nó. Tôi vẫn còn giữ cho nó ít phomát khô. Còn sau đó nó sẽ ra sao tôi thật không muốn biết. Tôi chắc rằng họ sẽ ăn thịt nó vì người ta chờ nó đã lâu rồi.
Nói xong bà dắt con chó đến khoa nghiên cứu về chất độc.
Hôm nay tôi gặp bà I ở cầu thang không có chó đi theo. Bà nói với tôi rằng việc tiêm thuốc độc cho chó không thành công. Thuốc độc đã yếu nên không ngấm ngay vào tim. Và trước khi chết con chó gào lên như con người vậy.
Cũng sáng hôm nay, khi chúng tôi xuống nhà ăn lạnh giá ở tầng dưới cùng để ăn sáng thì gặp người ta khiêng lên một người. Đó là người quen của Rô-rix. Anh ta đến yêu cầu cho vợ anh đang đói lả được vào nằm bệnh viện. Anh vừa nói xong thì chính anh lại lăn ra bất tỉnh nhân sự vì đói quá. Người ta khiêng anh vào phòng cấp cứu.
Còn chiều hôm qua chúng tôi thấy một người lạ mặt ngồi trên chiếc ghế của chị thường trực dưới đáy tủ treo chìa khóa, phía sau của góc buồng. Anh ta ngồi đó thò đầu ra ngoài buông thõng đôi tay khăng khiu. Tất cả các cơ thịt đã suy nhược. Một chiếc giầy đi mưa vứt bên cạnh ghế.
Bô-rix sờ vào thái dương chỗ có mạch máu, nói:
-Mạch hãy còn thoi thóp.
Sau nhiều lần ấn chuông có hai chị hộ lý đã phờ phạc ra khiêng người này đến phòng cấp cứu.
Anh ta sống hay chết cũng chẳng ai biết nữa.
Đấy là một công nhân của một nhà máy ở gần đó. Người ta cấp giấy đi bệnh viện. Anh đi đến toàn nhà chính vừa bước khỏi cửa thì kiệt sức ngã ngồi ngay xuống trước ghế này và chết một cách rất yên lặng, cũng như hàng nghìn người khác đang chết về cái bệnh " thiếu chất đạm" này.

[nthach]

Tối 3 tháng Giêng 1942

Người nằm trên cáng mà hôm qua chúng tôi gặp ngoài hành lang không phải là bác sĩ mà là nhà vật lý học. Ông chết ở phòng cấp cứu sau đó nửa giờ. Người ngồi trên ghế dưới cái tủ treo chìa khóa ở góc phòng cũng chết rồi.
Tình hình của chúng ta ngoài mặt trận vùng ngoại ô Mat-xcơ-va thật tốt đẹp. nhưng Lê-nin-grat lại sống bằng sức tàn. Sự căng thẳng quá độ ấy biểu hiện ở tất cả mọi mặt. Tàu điện không có những con người suy nhược phải đi lại rất nhiều. Có khi trên mười cây số. Họ tiêu vào đó những ca-lo cuối cùng.
Trong rất nhiều khu phố ( chỗ chúng tôi cũng vậy) hoàn toàn không còn một cái loa truyền thanh vì tiết kiệm điện… còn nước, chỉ ở tầng dưới cùng mới có. Có khi còn mất hẳn. Đến mùa xuân khi tuyết tan, rồi sẽ ra sao đây?
Hôm nay đáng lẽ người ta phải chở dầu, xăng vào thành phố rồi mà không thấy gì cả, không có than cho đầu máy xe lửa. nghe nói (và đó là sự thật) ở khắp nơi như ở Tích-khơ-vin, Vôn-khốp, Mua-rơ-man-xcơ, nhất là ở Mua-rơ-ma-xcơ có hàng đoàn tầu chở hàng thực phẩm đang ùn lại. Trên những hòm gỗ nằm ở đó có viết: " Chỉ gửi riêng cho Lê-nin-grát !" người ta chỉ nói đến chuyện đó một cách thích thú, thèm thuồng, âu yếm. Số khác im lặng. Họ kiệt sức rồi. Họ truyền cho nhau là ở ngoài ấy đủ các thứ. Đến cả chuối tiêu cũng có. Lần đầu tiên tôi nghe nói đến chuối tiêu ở nhà ăn của chúng tôi với bức tường đã hoàn toàn phủ rêu tuyết và nhiệt độ đã dưới số không xa rồi. Chuối tiêu ? !
Người ta khiêng những người cảnh sát từ trạm gác đến phòng cấp cứu. Họ chết nhanh đến lỗi không kịp sưởi ấm. Một lần cô sinh viên liên lạc dìu một cảnh sát bị ngất đi vì đói ở ngoài đường phố. Hơn nữa sổ bảnh mì của anh ta cũng bị mất. Cô sinh viên kéo người cản sát đến hiệu bánh mì, lấy sổ bánh mì mua ngày hôm sau của người ta mua bánh mì cho người cảnh sát. Nhưng còn cô ta ngày mai thế nào?
Những chụp đèn phòng không đã bị xộc xệch. Có lẽ vì lâu nay không bị oanh tạc nữa, cũng có thể vì người ta không còn sức đi sửa lại. Màn cửa sổ cũng chẳng thấy ai che. Hầu như khắp nơi đều không có điện. Giá lạnh làm cho tuyết đông thành băng che kín cửa sổ. Và ánh trăng xanh ngắt giữ tợn làm mờ đi những bấc đèn dưới trần thế chúng ta.
Cái ngày được tăng 75 gam bánh mì cũng làm cho mọi người phấn khởi, nhưng việc đó lại qua lâu rồi. Bây giờ người ta đã quên đi. Người vừa đi vừa khóc vừa cười vì sung sướng quá mà chị I-va-nô-vna của chúng tôi gặp dạo ấy có lẽ cũng đã chết lâu rồi. Ngay chị I-va-nô-vna cũng sống ngắc ngoải. Chồng chị đang sắp chết. Anh ta đã từng làm đầu bếp. Trong cơn mê sảng, anh thấy những món ăn mà ngày nào anh đã nấu: nào món thịt sào, món sốt vang, nước sốt. Mùi thơm và hình thế các món ăn, tiếng mỡ èo xèo trong chảo. Anh ta nói to những cái đó lên, giày vò mình và những người xung quanh. Chị I va-nô-vna khóc và nói: " Anh ấy vật vã quá".
Tình hình sẽ ra sao nếu lương thực không được đưa ngay đến? Mà mùa đông thì còn dài! Kinh khủng lắm. Đêm hiện nay ở đây thật im ắng một cách không thể tả được. không có tiếng còi, không có tiếng leng keng tàu điện, không có tiếng chó sủa, không có tiếng mèo kêu, không có cả tiếng loa truyền thanh. Trong những gian phòng băng giá và tối om ấy, thành phố thiếp đi. Nhiều người mãi mãi không dậy nữa.
Đã lâu lắm chả nhận được thư từ gì của các con ở Tri-stô-pôn. Mà thư đến đây bằng cách nào kia chứ!

[nthach]

Ngày 4 tháng Giêng 1942

Đêm qua khu tập thể của sinh viên bị cháy. Đây mới thật là nơi bất hạnh, nơi đã hai lần bị bom.
Lúc đầu người ta đoán đám cháy xảy ra là do đặt bếp không đúng chỗ. Nhưng về sau khám phá ra là một que diêm ném vào đống rác ở xó nhà. Do vô ý hay cố tình? Nào ai biết được. Rất có thể là do nguyên nhân thứ hai, bởi vì trong lúc cháy, đồ đạc bị mất lung tung.
Có một cảnh sát làm việc rất giỏi. Anh ta xông vào lửa mà không đeo mặt nạ bởi vì không có dưỡng khí. Người ta quyết định thưởng cho anh ta. Còn anh khi biết khu nhà cháy này có quan hệ với y tế, anh nói:" Không cần thưởng cho tôi cái gì hết, chỉ đề nghị cấp cho vợ tôi 100 gam dầu cá là được rồi." Và anh được thứ dầu cá quý giá đó, thứ sinh tố tốt nhất.
Con chuột cảu chúng tôi (nữ công tước chuột) đã im lặng hình như mãi mãi rồi. Tiếc quá. Có một sự động đậy là được rồi, cứ để chút sinh vật đó rục rịch. bây giờ thì nó cũng không còn nữa.
Tôi có cảm tưởng rằng nếu trong vòng mười ngày nữa thì không phá được vòng vây thì cả thành phố không chịu nổi. Lê-nin-grát đã nhận đầy đủ tất cả của chiến tranh, phải làm thế nào cho bọn Đức trên mặt trận Lênin-grát cũng nhận đủ cái mức ấy.
Liên xô được coi là cứu tinh của nhân loại. Thật đúng là như vậy.
Tôi rất tự hào với tờ " chứng minh thư Xô-viết" giờ đây nó màu ô-liu khiêm tốn. Nhưng dù sao nó cũng vẫn phát ra ánh sáng rực rỡ.
Nếu có ai biết rằng Lê-nin-grát đang đau đớn như thế nào không?
Mùa đông hãy còn dài. Giá rét ác nghiệt lắm. Hôm nay ấm hơn một chút nhưng gió tuyết rất mạnh. Ở ngoại ô chắc có bão tuyết. Và không thể không cảm động khi biết rằng cái thành phố đang đói không có đèn, lạnh cóng này lại mừng trức đợt băng giá sẽ quật chết lũ giặc Đức trên mặt trận của chúng ta.
Những người môi tím ngắt đứng dưới vòm cổng vào lúc địch bắn phá thường nói đi nói lại: "thật đáng đời chúng nó".
Trận vây lê-nin-grát thường được gọi là "vòng lửa" Không, đúng hơn đó là vòng băng
Tôi bắt đầu viết chương hai bản trường ca. Tôi cố miêu tả chương này một đêm Lê-nin-grát.
Sự sống là gi? Đó là Vitamin và ca-lô-ri. Ở đây cái đó thấy hết sức rõ ràng. Nhưng còn sự dũng cảm đang phá hết những quy ước của cuộc sống và cái chết. Có thể nói Lê-nin-grát nuôi dưỡng trước hết bằng lòng căm thù. Và cũng sống bằng cái đó.

[nthach]

Ngày 5 tháng Giêng 1942

Đạn bắn vào khu chúng tôi, vào ngay mảnh đất của chúng tôi ở đây nữa. Đạn nổ gần đến nỗi chúng tôi được đề nghị phải dời đi khỏi những phòng ở trước cửa của tòa nhà chính.
Mới đây tôi nằm mê hình như tôi và những người khác nữa mà tôi không nhìn rõ, cũng đứng nấp dưới cổng một nhà ở ngoài phố để chờ cho qua đợt pháo kích. Những quả bóng rỗng ruột chói lọi lướt qua. Có người hét to: " hãy chú ý tránh tia nước nhé. Đó là con quay hi độc". Có người hét lên như vậy. Tôi tỉnh dậy, thấy tim mình như bị nén lại. Người ta bảo hình như quân ta đã chiếm lại Mơ-ga rồi. Nhưng ai nghe tin ấy? Hình như không nhà nào có loa truyền thanh kêu được nữa.

[nthach]

Ngày 6 tháng Giêng 1942

Hôm nay lần đầu tiên tôi đến phòng cấp cứu.
Tôi đi qua hai phòng tắm, ở đó có các bể nước sạch nhưng chẳng ai tắm cả.
Trên nền nhà của buồng đầu, một xác đàn ông trần truồng nằm trên cái cáng.Một bộ xương còn tròn trịa hơn. Còn đây là một cái gì chẳng phải phải là hình hài còn máu thịt đâu. Trên họp ngực sâu mà khô như cái cốc, có một mảnh giấy viết tên họ người chết. Tôi không đọc mảnh giấy này.
Mắt người chết vẫn mở. Mặt bị râu phủ kín, một thứ râu mà chẳng loại dao nào cạo nổi. Cái mũi dài trông rất kinh. Trong gian buồng thứ hai để một dãy cáng. Đó cũng là những xác chết đàn ông và đàn bà. Sự gày tọp đi làm họ không phân biệt tuổi tác , là đàn ông hay đàn bà nữa.
Tôi ngạc nhiên là trên chân của xác chết đầu tiên, ở dưới đầu gối còn có máu, một chút máu. Chắc là người này bị ngã. hay là người này bị thương vì cái gì. Tôi nghĩ thầm: " Thế nào? Có nghĩa là trong cơ thể người này đã có máu? Đã có sự sống sao?"
Còn trong tất cả những buồng và hành lang khác, trên ghế dài, trên cáng và ngay cả trên nền nhà, người ngồi, người năm la liệt. Thực ra đó là những xác chết. Khác chăng chỉ là họ mặc quần áo. Trên khuôn mặt họ chỉ có hai con mắt là còn sống. Họ cứ ngồi như vậy hàng bao nhiêu tiếng dodòng hồ. Có hai chị bác sĩ qua lại giữa những người đó. và bản thân các chi cũng chả khác gì xác chết.
Ở đây không chữa cho ai cả mà chỉ cho họ ăn uống. Tất cả những người này đều có một bệnh chung là đói. Trên một chiếc ghế dài có một công nhân nằm đó còn sống. Anh ta cố gắng cử động cái lưỡi lắp đi lắp lại một câu: " Mười bẩy năm … mười bẩy năm trong sản xuất…"
Trên chiếc ghế dài khác có một bà già. Có lẽ không phải bà già, mà như một cái xác rồi. Chỉ đôi mắt là còn sống. Hai môi tím bầm, bà nằm nghiêng. Bên cạnh bà có cái gì cũng không phải gậy mà cũng không giống nạng và một cái túi không. Chắc là từ chỗ xếp hàng mua thực phẩm bà vào thẳng đây.
Giữa cảnh kinh khủng đó cũng lọt vào những tên bịp bợm ốm giả. Chúng cũng bị đói nhưng chưa đến nỗi sắp chết. Bọn chúng vì đĩa cháo mà đến đây đi qua cả thành phố, tranh lấy một miếng ăn của những người kia trong cái buồng tắm ấy.
Liệu còn có đủ sức để chờ đến ngày phá vòng vây không? Và liệu còn độ bao nhiêu người sống sót để vui mừng là họ còn sống?

[nthach]

Ngày 7 tháng Giêng 1942

Không có đài, không có báo. Hôm qua dây nói nội thành trong khu vực của chúng tôi hoàn toàn bị cắt đứt. Không rõ ở các nhà khác thế nào. Chắc ở đâu cũng vậy. Thành phố chết dần như con người mà lần lựpt tất cả các bộ phận trong cơ thể không làm việc nữa…Lúc đầu thì dây nói trong nhà tư bị cắt, bây giờ thì đến các cơ quan. Nhưng thành phố đứng vững; phải đứng vững.
Tôi đi nghe bài giảng của giáo sư Tu-sin-xki về "bệnh đói"-cái tên thực đúng của nó.
Cơ thể gồm có mỡ và bắp thịt. Mỡ, lớp mỡ-đó là cái áo ấm của chúng ta. Bắp thịt, đó là nhà máy sản xuất nhiệt. Khi nào mất cái áo ấm và "nhà máy nhiệt" không làm việc nữa thì chết. Đến lúc đó chúng ta sẽ ăn bắp thịt của mình, ăn đến cái "kho dự trữ". Thể trọng ngày một giảm đi. Nhiệt độ trung bình hạ thấp xuống chỉ trong một ngày.
Gan, đó là cái kho lương thực của người. Một lá gan bình thường nặng 1.500gam. Lá gan của người đói chỉ có 700 gam.
Bên ngoài của bệnh đói biểu hiện qua bệnh phù thũng hoặc là gầy đét đi.Ở người phù thũng thì máu dần loãng ra. Chính máu cũng phù lên.
Da khô đi, không có mồ hôi và mỡ. Người thẫn thờ. Nét mặt có một biểu hiện đặc biệt. Chất Gluy-cô tiêm vào mạch hay là uống có tác dụng phục hồi sức khỏe rất hiệu nghiệm. Chẳng phải vô bổ mà những diễn viên vũ kịch sau một tiết mục biểu diễn lớn phải ăn 50 gam gluy-cô.
Người đói rất cần chất các-buya nghĩa là bánh mì. Chính vì thế mà viện sĩ hàn lâm sinh vật học của chúng ta Páp-lốp nói: "Các cơ quan trong cơ thể của chúng ta rất thông minh, nó cần những gì có lợi cho nó"
Trong các thứ mà tôi quan tâm đến, tôi được biết vì sao chúng tôi lại không bị dịch sốt phát ban. Thì ra đó là vì thành phố bị bao vây. Siêu vi trùng mới không vào được, còn cái cũ trong này thì nó đã yếu đi, " ngắc ngoải" rồi. Và như thế cũng cái vòng vây đang giết thành phố lại cứu nó khỏi bị dịch
Có người nói các đơn vị của tướng Me-re-xcốp đến ngày 10 tháng Giêng sẽ đến Lênin-grat. Ừ, thì cho không phải đúng ngày mồng Mười là ngày Mười lăm, ngày Mười hai hay cuối tháng đi nữa cũng được. Miễn sao có đến là tốt rồi.
Có lẽ không có cái gì làm cho người ta xúc động hơn là cuộc gặp gỡ của nhân dân thành phố với quân đội lần này. Có lẽ trong lịch sử chưa hề có và cũng không thể có nữa.
Không ai biết tí tin tức nào. Không nhận được một chữ nào của các con cả. Chắc đường dây thép cũng bị bom làm đứt rồi. không biết chúng có còn sống không? Có nhận được tiền tôi gửi cho không?
Ngày 27 tháng Giêng Mi-sen-ca tròn một tuổi. Mong sao đến ngày ấy (có thể sớm hay không?) thì vòng vây sẽ bị phá vỡ.

Buổi tối-6 giờ 15 phút.
Lại pháo kích. Thoạt đầu tôi cứ ngỡ là người ta ném củi. Nhưng rồi củi cứ rơi liên tiếp. Sau đó tôi mới nghĩ: "Ở đâu ra lắm cùi thế?" và liền hiểu ngay, đó là pháo kích!