Anna Akhmatova - phần 2

[Nina]

Hihi, vì có người dịch trước đã dùng từ "cân đối đến lóa mắt" rồi chị ạ

[Nina]

Một ngày rất rất bình thường, tự dưng một người bạn nảy ra ý tưởng - mời cả nhóm đi ăn trưa (đến giờ vẫn chả hiểu vì lý do gì).

Và trong buổi trưa ấy, trong câu chuyện bao đồng miên man (nhưng cũng đủ thú vị để quên đi những bực bội do ruồi muỗi châm chích hàng ngày), một người bạn, người anh bỗng hỏi - em có đọc thơ Akhmatova không, bài thơ gì mà em đã biết cách sống thông minh, nhưng vẫn chờ tiếng gõ cửa ấy... Ồ, thế thì em chưa dịch bài thơ ấy rồi, tìm đi, tìm giúp anh nhé.

Bài thơ này đã từng được bác Geobic và chị Tykva dịch ở forum cũ, nhưng đúng là Nina chưa dịch.

Анна Ахматова * * * Я научилась просто, мудро жить, Смотреть на небо и молиться Богу, И долго перед вечером бродить, Чтоб утомить ненужную тревогу. Когда шуршат в овраге лопухи И никнет гроздь рябины желто-красной, Слагаю я веселые стихи О жизни тленной, тленной и прекрасной. Я возвращаюсь. Лижет мне ладонь Пушистый кот, мурлыкает умильней, И яркий загорается огонь На башенке озерной лесопильни. Лишь изредка прорезывает тишь Крик аиста, слетевшего на крышу. И если в дверь мою ты постучишь, Мне кажется, я даже не услышу. 1912

Anna Akhmatova * * * Giờ em sống đơn giản và thông thái, Nhìn lên trời cao, cầu nguyện chúa trời, Đi dạo thật lâu trước khi chiều xuống, Thì những lo âu vô ích sẽ mệt thôi. Khi lá ngưu bàng trong khe xào xạc, Chùm thanh lương trà trĩu đỏ vàng tươi, Thì em viết những dòng thơ vui vẻ Về cuộc đời mục nát đẹp tuyệt vời. Em trở lại. Con mèo lông mềm mại Liếm bàn tay, nũng nịu đùa chơi, Trên ngọn tháp nhà máy cưa gỗ ấy, Ở bên hồ ngọn đèn sáng rạng ngời. Chỉ đôi khi con cò bay lên mái Bỗng kêu lên phá yên tĩnh thẳm sâu. Và nếu như lúc ấy anh gõ cửa, Có lẽ em chẳng nghe thấy được đâu. 1912

[Nina]

Sau khi dịch bài trước, một người anh – người bạn nhắc đến bài thơ thứ hai, bài gì mà có “hơi mát tháng tư rất dịu dàng” ấy em ạ. Mình tìm ra nó, và cứ thấy đắng đắng trong lòng khi đọc…Cám ơn anh đã nhắc tới bài thơ này

Анна Ахматова *** Широк и желт вечерний свет, Нежна апрельская прохлада. Ты опоздал на много лет, Но все-таки тебе я рада. Сюда ко мне поближе сядь, Гляди веселыми глазами: Вот эта синяя тетрадь - С моими детскими стихами. Прости, что я жила скорбя И солнцу радовалась мало. Прости, прости, что за тебя Я слишком многих принимала. 1915

Anna Akhmatova * * * Ánh sáng chiều tà mênh mang vàng úa Lạnh mát tháng tư dịu ngọt vô cùng. Anh đã đến muộn - nhiều năm lắm, Nhưng dù sao vẫn khiến em mừng. Hãy ngồi lại đây, gần em một chút, Và hãy nhìn bằng cặp mắt vui tươi: Đây, cuốn vở bìa xanh này đấy - Là những vần thơ em viết thuở thiếu thời. Em xin lỗi, vì sống trong buồn bã Và ít khi vui với mặt trời. Em xin lỗi, vì em đã tưởng Và nhầm anh với rất nhiều người. 1915

[USY]

Анна Ахматова *** Широк и желт вечерний свет, Нежна апрельская прохлада. Ты опоздал на много лет, Но все-таки тебе я рада. Сюда ко мне поближе сядь, Гляди веселыми глазами: Вот эта синяя тетрадь - С моими детскими стихами. Прости, что я жила скорбя И солнцу радовалась мало. Прости, прости, что за тебя Я слишком многих принимала. 1915

Anna Akhmatova * * * Chiều vàng trải bao la, Trời tháng tư mát dịu. Anh trễ nhiều năm thế, Mà em vẫn vui mừng. Ngồi gần em đi anh, Xem này anh, ngộ nhỉ: Đây xanh xanh cuốn vở - Thơ em hồi trẻ con. Đừng trách em sầu thương Ít hân hoan đón nắng. Đừng trách em ngớ ngẩn Nhầm bao người là anh. 1915

[Nina]

Gần đây nhờ có người nhắc, mà mình mới đi đọc lại Akhmatova. Cảm nhận của mình với thơ Akhmatova vẫn không có thay đổi lớn, vẫn cảm thấy có gì đó gần gũi và cay đắng thế nào ấy. Oài, nhưng thế này thì … cứ phải bất hạnh thì thơ mới hay được chắc?

КОЛЫБЕЛЬНАЯ Анна Ахматова Далеко в лесу огромном, Возле синих рек, Жил с детьми в избушке темной Бедный дровосек. Младший сын был ростом с пальчик,- Как тебя унять, Спи, мой тихий, спи, мой мальчик, Я дурная мать. Долетают редко вести К нашему крыльцу, Подарили белый крестик Твоему отцу. Было горе, будет горе, Горю нет конца, Да хранит святой Егорий Твоего отца. 1915, Царское Село

BÀI HÁT RU CON Anna Akhmatova Xa thật xa trong khu rừng lớn, Cạnh con sông xanh thật là xanh, Có một bác tiều phu nghèo khó Sống với các con trong ngôi nhà nhỏ. Cậu trai út cao chỉ bằng ngón tay, - Ôi, làm sao cho con nín bớt, Ngủ đi, con yên lặng, con ngoan, Mẹ không phải là người mẹ tốt. Những tin tức cũng đôi khi bay đến, Bên hiên ngôi nhà nhỏ của ta, Cây thập tự Gheorgy trắng nhỏ Người ta vừa mới tặng cho cha. Khổ đau đã có, và sẽ còn có nữa Khổ đau sẽ không rời đến nơi xa, Hỡi vị thánh Gheorgy vĩ đại Hãy giữ gìn cho cha của con ta. 1915. Hoàng thôn

Ở đây có lẽ nên chú thích một chút. Trong bản gốc Akhmatova chỉ viết

Подарили белый крестик
Твоему отцу.

Thì nếu dịch sát nghĩa chỉ là “Người ta tặng cây thập tự nhỏ màu trắng cho cha của con”, không dễ hiểu mấy.

Tuy nhiên, thời buổi Internet hiện nay, thì nhờ có Google mình biết được, “белый крестик” là ý nói đến huy chương thánh Gheorgy (Георгиевский Крест). Theo chỗ mình hiểu, đây là bài hát ru cậu con trai Lev của Akhmatova, người cha ở đây là Nicolai Gumilev, năm 1915 ông vừa được tặng huy chương tháng Gheorgy hạng ba (trước đó, năm 1914 ông nhận huy chương thánh Gheorgy hạng tư).

Đây là hình ảnh huy chương ấy – lấy từ rusorden.ru

Huy chương tháng Gheorgy hạng ba Uploaded with ImageShack.us

Huy chương tháng Gheorgy hạng tư Uploaded with ImageShack.us

[Đan Thi]

Rẽ vào mục này ĐT mới nhớ ra hồi vài tháng trước đã được giao dịch đoạn giới thiệu ngắn và 1 bài thơ của Anna Akhmatova. Vẫn là lối dịch vội vàng trong cảnh làm công ăn lương khống chế về thời gian chẳng thể trau chuốt nhưng cứ xin cóp vào đây cùng mọi người.

Nữ sĩ Anna Akhmatova



Cuộc sống và lao động sáng tạo của nữ sĩ Nga Anna Akhmatova đan quyện chặt chẽ cùng những sự kiện lịch sử diễn ra với nước Nga trong thế kỷ XX - chiến tranh thế giới, cách mạng, thanh trừng đàn áp chính trị. Trong cuộc đời nhà thơ nữ có biết bao sự cố nặng nề và bi thảm, thế nhưng không ai và không bao giờ nhìn thấy bà cúi đầu, không một cuốn sách nào của bà có thể tìm thấy những dòng tuyệt vọng và hoang mang.

Anna Akhmatova sinh năm 1889 trong gia đình một kỹ sư hải quân. Bài thơ đầu đời nữ thi sĩ đã viết nên khi vừa 11 tuổi. Anna Akhmatova sớm hiểu rằng khi cầm bút cần viết chỉ những vần thơ bứt ra từ chính tâm can mình. Và nữa: để cảm thông được với mọi người, nhà thơ cần trải qua tất cả những nỗi đau riêng tư và học cách tự mình vượt lên mọi khổ ải trong đơn độc. Chỉ khi ấy những vần thơ mới có thể giúp xoa dịu cởi bỏ nỗi đau trong tâm hồn đồng loại.

Anna Akhmatova bước vào nền văn chương lớn một cách rực rỡ và thành công. Việc ấn hành hai tập thơ đầu tiên của nữ thi sĩ - "Chiều" và "Chuỗi hạt" khẳng định rằng trong lòng nước Nga đã sản sinh ra một thi sĩ mới với giọng thơ trong trẻo đến kinh ngạc. Nhưng rồi nhiều cú đòn nghiệt ngã của số phận đã khiến Anna Akhmatova im bặt trên văn đàn suốt gần hai thập niên. Các chị em gái của nhà thơ chết mòn vì lao phổi, người chồng bị kết tội âm mưu phản cách mạng và bị xử bắn...Còn lại trên tay Anna Akhmatova là đứa con trai bé bỏng. Thơ của Anna Akhmatova đơn giản là không ai dám in. Cảnh bần hàn. Sự ghẻ lạnh và xa lánh.

Nhưng với nữ thi sĩ cô đơn những tháng năm u tịch ấy đã không trôi qua hoài phí. Anna Akhmatova đắm mình trong văn chương Nga. Bà say mê nhất là kỷ nguyên Pushkin. Nữ sĩ đã để lại công trình nghiên cứu rất sâu sắc về sáng tác của đại thi hào Nga. Trong những năm đó, Anna Akhmatova còn dịch nhiều và bổ ích, kể cả những tác phẩm thi ca Ấn Độ, Triều Tiên, Balan. Những bản dịch của Anna Akhmatova luôn nổi bật thị hiếu thưởng thức tuyệt vời và trình độ chuyển ngữ uyên thâm.

Với tầm vóc trọn vẹn như một nhà thơ công dân, Anna Akhmatova ra mắt công chúng trong những năm Chiến tranh thế giới II. Bằng những bài thơ của mình bà không một phút nào nghi hoặc về chiến thắng nhất định tới của nhân dân Nga. Tại thành Leningrad bị bao vây nữ sĩ đã cùng với mọi người trải qua cảnh đói rét cùng cực và đã sống sót. Niềm vinh quang cũng như nỗi bất hạnh đều không rời xa, nhưng Anna Akhmatova chẳng mấy bận tâm đến những cái đó. Ở người phụ nữ làm thơ này luôn là cái nhìn sáng suốt và tỉnh táo trước mọi sự. Khi tuổi tác qua ngưỡng thất thập, bà cũng không hề than van và vẫn cố gắng tiếp nhận mọi chuyện như lẽ đời cần phải thế, bà vẫn là con người tràn đầy sức sống.

Đã gần nửa thế kỷ nay Anna Akhmatova không còn bên ta, nhưng những vần thơ không thể quên và thấu suốt tâm can của Anna Akhmatova vẫn luôn nhịp bước cùng thời đại và làm xúc động tâm hồn mỗi người đọc y như thuở ban đầu.



Khúc ca của lần gặp cuối cùng

Ngực tê buốt chẳng làm sao ấm nổi
Dù bước chân đi vẫn nhẹ như không
Làm sao em lại xỏ nhầm găng phải
Cho bàn tay kia bên trái giá băng

Ngỡ như bao bậc thang trước mặt
Dù em biết rằng chúng chỉ có ba thôi
Những tán lá phong mùa thu xao xác
Nhủ lời cầu xin "Hãy cùng chết với tôi"

"Số phận đã lừa anh sao ảm đạm
Với đổi thay với ác nghiệt đau buồn"
Em trả lời "Hỡi người yêu dấu nhất
Em cũng vậy thôi. Em từ giã đời luôn"

Em ngoái nhìn vào ngôi nhà sẫm tối
Đây khúc ca của lần gặp cuối cùng
Chỉ cây nến cháy trong căn phòng ngủ
Và đốm lửa vàng lạnh nhạt dửng dưng

(http://vietnamese.ruvr.ru)

[Nina]

Một sự tình cờ, khi ghé qua một blog của một người quen sơ sơ trên mạng, thì thấy bản dịch phần 1 trong chùm 3 bài thơ của Akhmatova với tiêu đề "Трилистник московский" - Cỏ ba lá Moskva. Thật lạ, vì bài thơ này lại có những hình ảnh trừu tượng và hơi khó hiểu, không như những bài thơ khác của Akhmatova mà Nina đã đọc (thật ra thì cũng đọc chưa nhiều). Thế nên ngẫu nhiên mình cũng dịch một chút.

Kể ra mà nói, cái tên chung của chùm thơ này làm Nina hơi băn khoăn. Nếu đúng là để chỉ loài thực vật cỏ ba lá, thì nó chả liên quan gì đến nội dung. Cho nên, Nina đoán là có lẽ nó chỉ mang tính biểu tượng cho chùm ba bài thơ mà thôi. Nhưng vẫn dịch tạm cái tên chung là Cỏ ba lá Moskva.

Трилистник московский Анна Ахматова 1. Почти в альбом Услышишь гром и вспомнишь обо мне, Подумаешь: она грозы желала… Полоска неба будет твердо-алой, А сердце будет как тогда – в огне. Случится это в тот московский день, Когда я город навсегда покину И устремлюсь к желанному притину, Свою меж вас еще оставив тень. 2. Без названия Среди морозной праздничной Москвы, Где протекает наше расставанье И где, наверное, прочтете вы Прощальных песен первое изданье — Немного удивленные глаза: “Что? Что? Уже?.. Не может быть!” — Конечно!..” И святочного неба бирюза, И все кругом блаженно и безгрешно… Нет, так не расставался никогда Никто ни с кем, и это нам награда За подвиг наш. 3. Ещё тост За веру твою! И за верность мою! За то, что с тобою мы в этом краю! Пускай навсегда заколдованы мы, Но не было в мире прекрасней зимы, И не было в небе узорней крестов, Воздушней цепочек, длиннее мостов… За то, что все плыло, беззвучно скользя. За то, что нам видеть друг друга нельзя. 1961—1963

Cỏ ba lá Moskva Anna Akhmatova 1 Gần như đề vào album Anh nghe sấm, và sẽ nhớ tới em Anh sẽ nghĩ: cô ấy mong giông tố… Trên nền trời dọc ngang vạch đỏ, Và trái tim sẽ bốc lửa như xưa. Điều đó sẽ xảy ra vào một ngày kia Khi em rời Moskva này mãi mãi. Và hướng tới trời xanh bao mong đợi, Để lại bóng mình ở giữa các người. 2. Không có tiêu đề Moskva ngày lễ đang giá lạnh Là nơi chúng ta nói lời xa cách Và là nơi anh sẽ đọc cũng nên Những bài hát chia tay, tập đầu tiên - Đôi mắt sẽ có chút ngạc nhiên: “Cái gì? Là sao? Không thể!” - Tất nhiên!..” Bầu trời ngọc lam trong ngày lễ bình yên Tất cả chung quanh khoan khoái hồn nhiên. Ôi không, chẳng bao giờ người ta Lại chia tay như thế, nên chúng ta Đáng được thưởng vì chiến công này đấy. 3. Nâng cốc Uống mừng niềm tin và lòng chung thủy! Vì chốn này hai ta vẫn bên nhau! Dù chúng ta bị phù phép đời đời Nhưng không mùa đông nào đẹp hơn thế trên đời, Không có thánh giá nào đẹp hơn thế trên trời, Xích hoa mỹ hơn, hay cầu lại dài hơn… Uống vì những gì đang im lặng trôi qua. Uống vì ta chẳng nhìn thấy được ta. 1961—1963