Nhà thơ nhân dân Raxun Gamzatov

[Nina]

Em đang rất nghi ngờ rằng bác Butgai là một cao thủ trong làng dịch thơ ... Lý do là ...(hì hì, bác đừng giận và nghĩ là em xoi mói nhé) - bài của bác dấu tiếng Việt rất hay sai vị trí. Chính vì thế, em nghĩ rằng đây không phải là bác gõ sai, hay chưa thạo tiếng Việt, mà là do bác chuyển từ bản font ABC hoặc VNI sang. Cộng với thói ... đoán mò của em, cho nên em xin phép bác sửa lại dấu cho đúng, và tự chúc mừng NNN với sự tham gia của bác nhé!

[hungmgmi]

butgai viết

Bútgai cung rất thich dịch thơ theo kiểu sát nghĩa, sát từ với bản gốc.
Là thành viên mới, xin đưa ra phương án của mình, các bậc cao tăng đi trước cho ý kiến:

ĐÃ ĐẾN LÚC LÊN ĐƯỜNG

Em yêu ơi, đã đến lúc lên đường!
Anh chẳng mang theo những điều êm ái.
Những ngọn gió xuân thôi xin để lại,
Tiếng líu lo chim hót lúc bình minh…

Để lại cho em cả ánh trăng tình
Cả hoa cỏ rừng Tliarotin lưu luyến
Sóng Caspi bài hát xa xao xuyến,
Cả dòng Koisa hướng biển vội đổ về,

Và cao nguyên nơi ghềnh đá liền kề
Với vết tích của bão mưa, giông gió,
Thân thiết như dấu quầng thâm thiếu ngủ,
Vết lệ khô trên gò má mẹ yêu.

Sẽ chẳng mang dòng Sulak yêu kiều.
Nơi xa đó sao anh gìn giữ được,
Cả tia nắng sưởi vai em gầy guộc,
Cùng ngút ngàn đồng cỏ mọc ngang vai.

Sẽ chẳng mang gì, cả góc thiên thai
Nơi tâm hồn anh nương vào để lớn
Những lối mòn bên sườn đồi uốn lượn
Ngọt ngào rạ thơm rơm ngái ngày mùa.


Để lại cho em những nắng những mưa
Cả vòm trời biếc cùng đàn sếu trắng…
Nhưng anh đã mang theo mình nhiều lắm:
Anh đem theo nguyên vẹn một Tình yêu
TTN 03.2008


Дорогая моя, мне в дорогу пора,
Я с собою добра не беру.
Оставляю весенние эти ветра,
Щебетание птиц поутру.

Оставляю тебе и сиянье луны,
И цветы в Tляротинском лесу,
И далекую песню Kаспийской волны,
И спешащую к морю Койсу,

И нагорья, где жмется к утесу утес,
Со следами от гроз и дождей,
Дорогими, как след недосыпа и слез
На любимых щеках матерей.

Не возьму я с собою Cулакской струи.
В тех краях не смогу я сберечь
Ни лучей, согревающих плечи твои,
Ни травы, достигающей плеч

Ничего не возьму, что мое искони,
То, к чему я душою прирос,
Горных тропок, закрученных, словно ремни,
Сладко пахнущих сеном в покос.

Я тебе оставляю и дождь и жару,
Журавлей, небосвод голубой...
Я и так очень много с собою беру:
Я любовь забираю с собой.

Em thích câu bác dịch mà em tô đậm bên trên, Ngọt ngào rạ thơm rơm ngái ngày mùa. Vần luyến vần, thật tuyệt. Chợt nhớ đến một câu luyến vần tài hoa của Tố Hữu: Đường bạch dương sương trắng nắng tràn.
Mong được đọc những bản dịch mới của bác.

[butgai]

Cám ơn Hungmgmi vì đã nhận ra đúng câu này. Bạn thật tinh ý. Mình đã phải sửa 4 lần mới ra như thế.
Có 1 số bài dịch một người bạn đã giúp mình post lên đây, ít thôi, mời bạn xem và rất mong bạn cho ý kiến
http://blog.360.yahoo.com/blog-Fofdl...LlhikLQ--?cq=1
Bútgai

[butgai]

Cám ơn Nina vì đã "nghi ngờ là cao thủ trong làng dịch thơ". Không dám đâu!
Chắc bạn nghĩ phải là thế hệ U60 thì mới dùng bộ gõ VNI hay ABC? Bút gai dùng Unicode hẳn hoi mà không hiểu sao lên forum này lại bị lệch dấu. Và hơn nữa, ở đây dùng các lệnh html để chia cột, chia dòng cũng không được.

[hungmgmi]

Bây giờ thì nhờ Admin Virus, bác có thể chia cột chia dòng thoải mái rồi bác ạ.

[butgai]

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Камня не бросайте в птиц </font></font></b>

В певчих птиц, а в соловьев тем более
Камня не бросайте никогда.
Девушки, своим любимым боли
Вы не причиняйте никогда!

Ты, моя любовь, со мной сурова,
Ты, случайно слово оброня,
Не заметила, что это слово,
Точно камень, ранило меня.

Gamzatov 1832
</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Xin đừng ném đá vào chim
</font></font></b>
Đừng ném đá vào chim đang hót
Càng không nên khi chim đó họa mi
Các cô gái ơi, chớ có bao giờ
Làm tổn thương người mình yêu đấy nhé!

Em, tình tôi, với tôi cay nghiệt thế
Em, vô tình khi trót lỡ lời
Lời nói ấy, em đâu nào có hay,
Như hòn đá, làm lòng tôi thương tổn

TTN 5/2008
</td></tr></table>

Và đây, vẫn rất sát lời bản gốc, nhưng có thể dịch thế này:

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Камня не бросайте в птиц </font></font></b>

В певчих птиц, а в соловьев тем более
Камня не бросайте никогда.
Девушки, своим любимым боли
Вы не причиняйте никогда!

Ты, моя любовь, со мной сурова,
Ты, случайно слово оброня,
Не заметила, что это слово,
Точно камень, ранило меня.

Gamzatov 1832
</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Xin đừng ném đá vào chim</font></font></b>

Đừng bao giờ ném đá vào chim
Nhất là hoạ mi và khi chim hót
Các cô ơi, người các cô yêu nhất
Thì đừng bao giờ làm họ bị đau!

Em của tôi ơi sao nỡ đắng cay
Khi em lỡ lời với tôi như thế,
Và không nhận ra những lời em nói
Làm tôi đau, như đá ... ném vào chim.

TTN 5/2008
</td></tr></table>

[butgai]

<table><tr><td valign="top"><font color="scarlet">
Писал поэт стихи жене:
"Ты свет мой, и звезда, и зорька.
Когда ты рядом - сладко мне,
Когда тебя не вижу - горько!"

Но вот жена - звезда и свет -
Явилась, встала у порога.
"Опять ты здесь, - вскричал поэт, -
Дай мне работать, ради бога!"

Gamzatov
</td><td valign="top">
Một nhà thơ viết những dòng tặng vợ:
“Ôi em yêu, là Ánh sáng, là Sao.
Ở bên em - lòng anh thấy ngọt ngào,
Không có em - lòng anh cay đắng!”

Nhưng khi vợ-là Sao là Ánh sáng-
Bên ngưỡng cửa, dáng e lệ hiện ra,
Nhà thơ hét: “Lại cô đấy nữa à,
Ôi Lạy chúa, ra cho tôi làm việc!”
</td></tr></table>

[butgai]

Nina viết

thì ra thế! Mình cứ nghĩ đã dịch ra tiêu huyền thì chắc bên tiếng Nga là платан, đâu có ngờ là чинара đâu! Bác Bằng Việt dịch giỏi quá

Cây tiêu huyền có phải mọc từ củ tiêu huyền (tiều) không bác Hungmgmi?
<table><tr><td valign="top"><font color="scarlet">

Моя любовь — чинара — два ствола,
Один зачах, другой покрыт листвою.
Моя любовь — орлица — два крыла,
Одно взлетает, падает другое.

Болят две раны у меня в груди.
В крови одна, рубцуется другая.
И так всегда: то радость впереди,
То вновь печаль спешит, ее сменяя.

Расул Гамзатов
</td><td valign="top">

Tình yêu tôi - một cây hoa - hai nhánh
Một nhánh héo khô, một nhánh đâm chồi
Tình yêu tôi -chim đại bàng-hai cánh
Một cánh bay lên, một cánh rơi

Hai vết thương đau đớn trong tim tôi
Một đã liền da, một còn rỉ máu
Và cứ thế, trong suốt cả cuộc đời
Buồn và vui vội vã nối đuôi nhau
</td></tr></table>

[butgai]

Butgai có Dị bản này, đây là biểu tượng của cách dịch phóng khoáng, không cần sát lời mà chỉ cần nắm được ý:

Tình yêu tôi- như củ "tiều"* - hai hột,
Một hột quắt queo, một hột đâm chồi.
Tình yêu tôi- "Lời thì thầm"* - hai cánh,
Một cánh bó vào, một cánh rơi...

* Tiều = tiêu huyền
* Lời thì thầm = Whisper (loại có cánh)

[DemVuiVe]

NguyenAnh viết

Hỡi người phụ nữ,
nếu có nghìn đàn ông yêu em,
em có biết trong nghìn người ấy,
có Raxun Gamzatốp nữa mà.

Còn nếu như chỉ có,
trăm đàn ông yêu em,
em hãy nhớ trong số trăm người đó,
nhất định Raxun Gamzatốp có tên.

Còn nếu như yêu em,
đàn ông chỉ còn một chục,
thì Raxun Gamzatốp,
đứng thứ bảy hay tám trong hàng.

Nếu đàn ông chỉ còn lại một người yêu em,
tôi xin thề - người đó không ai khác,
ngoài Raxun Gamzatốp, em ơi.

so sánh với bài "Trái tim nhiều ngăn" của Trần Tiến :
“Một ngàn người yêu em trong đó có tôi.
Còn mười người yêu em trong đó còn tôi.
Còn hai người yêu em người kia rồi sẽ ra đi, tôi thì ở lại”


Không biết ở đây nhạc sĩ Trần Tiến có lấy ý của nhà thơ này không nhỉ? Nhưng câu từ thì vẫn không thể bằng được bản chính.

[hungmgmi]

DemVuiVe viết

so sánh với bài "Trái tim nhiều ngăn" của Trần Tiến :
“Một ngàn người yêu em trong đó có tôi.
Còn mười người yêu em trong đó còn tôi.
Còn hai người yêu em người kia rồi sẽ ra đi, tôi thì ở lại”


Không biết ở đây nhạc sĩ Trần Tiến có lấy ý của nhà thơ này không nhỉ? Nhưng câu từ thì vẫn không thể bằng được bản chính.

Như chúng ta đã biét, nhạc sĩ Trần Tiến là người rất mê âm nhạc Xô viết. Cách đây một số năm, ông đã đầu tư sản xuất CD toàn các bài hát Nga vang bóng một thời, dù biết chắc là không thể có lãi.
Đọc lời bài thơ của cụ Rasul, rồi đọc lời bài hát của Trần Tiến, tôi thấy tứ rất giống nhau. Có lẽ nhạc sĩ đã mượn ý của nhà thơ Xô viết Rasul Gamzatov chăng?
Mới đây, tôi có tìm cho bác gionhe và bác Hongducanh đĩa hát của ban nhạc Поющие Гитары, ban nhạc tồn tại trong 9 năm, từ 1966-1975. Ban nhạc này chơi ghitar điện và thường hát lại các bài nổi tiếng nước ngoài. Phần mở đầu bài hát Песенка велосипедистов(nguyên gốc là bài Suddenly You Love Me của ban nhạc The Tremeloes) nghe thấy quen quá. Nghĩ một chút, thì thấy cái đoạn hát "Ô ồ, ồ ô..." này giống y chang đoạn mở đầu bài "Ngẫu hứng ngựa ô" của Trần Tiến xuất hiện mãi sau này. Cũng chả biết là sự trùng khớp có tình cờ hay không nữa.
Các bác nghe đoạn đầu của Песенка велосипедистов nhé, tôi cho một số người nghe nữa thì ai cũng bảo giống đoạn bắt đầu Ngẫu hứng ngựa ô lắm:
http://www.youtube.com/watch?v=57ahhd5UIwo
Lạc đề tí nữa, cách đây lâu lâu rồi trên NNN chúng ta có nhắc đến bài thơ “Hỏi” của Hữu Thỉnh và bài thơ “Thượng đế sinh ra mặt trời” của Christa Reinig có nhiều ý giống nhau.

Bài Thượng đế sinh ra mặt trời của Christa Reinig

Tôi hỏi gió
Gió với em thế nào?
Gió luôn ở bên em.

Tôi hỏi mặt trời
Mặt trời với em thế nào?
Mặt trời luôn ở bên em.

Tôi hỏi các vì sao
Các vì sao với em thế nào?
Các vì sao luôn ở bên em.

Tôi hỏi con người
Con người với em thế nào?
Con người im lặng không ai trả lời tôi


Bài Hỏi của bác Hữu Thỉnh:

Tôi hỏi đất: Đất sống với đất như thế nào?
Chúng tôi tôn cao nhau.

Tôi hỏi nước: Nước sống với nước như thế nào?
Chúng tôi làm đầy nhau.

Tôi hỏi cỏ: Cỏ sống với cỏ như thế nào?
Chúng tôi đan vào nhau làm nên những chân trời.

Tôi hỏi người:
Người sống với người như thế nào?
Tôi hỏi người:
Người sống với người như thế nào?
Tôi hỏi người:
Người sống với người như thế nào?

Tứ thơ khá giống nhau, dù đối tượng được hỏi có khác nhau, đúng không ạ?

[Nina]

Trong một bài phỏng vấn nhạc sĩ Trần Tiến có nói là mượn ý bài thơ đã dẫn của Rasul Gamzatov để viết bài "Trái tim nhiều ngăn".

Nhưng mà mới tình hình mạng mẽo như hiện nay thì em không thể tìm nổi bài đó ...

[phạm bá chiểu]

Xin dịch lại bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Gamzatov theo thể lục bát. Mong các bạn góp ý sôi nổi nhé

NẾU ĐỜI NGÀN GÃ TRẺ TRAI
Gamzatov -Nga

Nếu đời, ngàn gã trẻ trai
Bà mai xếp cả hàng dài nhà em
Em ơi hãy nhớ có tên
Chàng Gamzatov tận miền núi mây

Nếu đời, trăm gã trẻ trai
Trước nhà em đứng ngóng hoài bóng em
Có anh, em chớ ngạc nhiên
Chàng Gamzatov tận miền núi mây

Nếu còn mười gã trẻ trai
Tình yêu rực lửa đứng hoài nhà em
Hẳn trong số ấy có tên
Chàng Gamzatov tận miền núi mây

Nếu đời còn chỉ một thôi
Cuồng si thề thốt lứa đôi chung tình
Hẳn rằng người ấy chính anh
Chàng Gamzatov rừng xanh núi ngàn

Nếu em buồn khổ cô đơn
Không người yêu buổi hoàng hôn cuộc đời
Hẳn trên núi thẳm xa vời
Chàng Gamzatov về nơi suối vàng

Bản dịch: Phạm Bá Chiểu

[dangkiena3]

Bác Chiểu dịch hay quá, tuy nhiên cháu chưa hiểu ý câu cuối cho lắm ạ.

[Nina]

Hehe, câu cuối cùng của bài thì có gì khó hiểu hả dangkiena3? Câu ấy có nghĩa - nếu trên đời này không còn yêu em nữa, thì có nghĩa là Gamzatov đã chết rồi (chứ Gamzatov mà còn sống thì sẽ mãi mãi yêu em). Nhưng vì bác Chiểu chọn thể lục bát nên nó hơi bị ép . Nếu sửa thế này thì e nó thành bút tre mất, bác Chiểu thông cảm nhé, em chỉ ... đùa một tẹo với bạn dangkiena3 thôi

Hẳn trên núi thẳm xa vời
Gamzatov đã về nơi suối vàng

[dangkiena3]

A ha cháu hiểu rồi, hì tại cháu không tập trung tư tưởng. Đơn giản thế mà cháu lại ngốc đến nỗi không nghĩ ra. Thì ra ông Rasul Gamzatov này si tình thật.
Giống hệt như cháu vậy..hii

Khi trái tim còn đập
Là tôi còn yêu em...

[Nina]

Bản dịch lục bát của bác Phạm Bá Chiểu rất hay, em cảm giác nó thể hiện được một sự mềm mại rất cần thiết trong cảm xúc.., Em chỉ biết ... khâm phục những người dịch được thành thơ lục bát thôi...

Còn em thì xin góp vui một chút, em thì chỉ dịch thành thơ tự do thôi ạ. Em cũng xin phép ghép chủ đề này của bác Chiểu với chủ đề Nhà thơ nhân dân Rasul Gamzatov - một chủ đề đã có từ những ngày đầu ở forum NNN, và ngay trang đầu của chủ đề ấy cũng có dẫn bài thơ này - bản tiếng Nga và các bản dịch tiếng Việt

* * * Расул Гамзатов Если в мире тысяча мужчин Снарядить к тебе готова сватов, Знай, что в этой тысяче мужчин Нахожусь и я - Расул Гамзатов. Если пленены тобой давно Сто мужчин, чья кровь несется с гулом, Разглядеть меж них не мудрено Горца, нареченного Расулом. Если десять влюблены в тебя Истинных мужей - огня не спрятав, Среди них, ликуя и скорбя, Нахожусь и я - Расул Гамзатов. Если без ума всего один От тебя, не склонная к посулам, Знай, что это с облачных вершин Горец, именуемый Расулом. Если не влюблен в тебя никто И грустней ты сумрачных закатов, Значит, на базальтовом плато Погребен в горах Расул Гамзатов.

* * * Rasul Gamzatov Nếu như có ngàn đàn ông trên đời Muốn gửi mối mai đến nhà em lớp lớp Thì hãy biết, trong số những người này Có cả anh - Rasul Gamzatov Nếu những người bị em quyến rũ Trăm đàn ông, máu nóng rực trong tim Thì chắc chắn giữa số này phải có Người quê núi rừng tên gọi Rasul Nếu có mười người say đắm yêu em Không giấu lửa, những đàn ông đích thực Thì trong đó, vừa vui, vừa buồn bực Vẫn có cả anh - Gamzatov Rasul Nếu chỉ còn có một người yêu em Say đắm không kể gì điều tiếng Thì hãy biết - người đó từ núi cao Có tên là Rasul Gamzatov Nếu không còn ai yêu em trên đời Và em buồn hơn hoàng hôn ảm đạm Thì có nghĩa, trên cao nguyên bazalt Đã yên dưới mồ Rasul Gamzatov

Thực sự em không ưng ý với bản dịch này lắm, vì có vẻ phảng phất đâu đó ảnh hưởng của các bản dịch khác. Không biết các bác có thấy thế không?

[Andre Plentinov]

Ballad viết

“…Và có thể một ngày kia mệt mỏi,
Cùng đàn chim tôi bay giữa trời chiều,
Bằng tiếng chim, tôi sẽ lên tiếng gọi
Nhắc những người phía dưới đứng nhìn theo.

Tôi cứ nghĩ: những chàng trai đẹp nhất
Từ chiến tranh không trở lại ngày nào
Không phải chết đang nằm sâu dưới đất,
Mà biến thành đàn sếu trắng trên cao…”
(R. Gamzatov – Thái Bá Tân dịch)

Khi mới đọc xong bài thơ này cháu thấy xúc động lắm! Không biết đây có phải là bài Đàn sếu không! Hình như cô Nina đã cho đăng một bản dịch của Đoàn Tuấn rồi nhưng cháu lại không thích bằng bản dich này của Thái Bá Tân. Ai đó cho cháu cả bản dịch thơ này nhé!

[Vania]

Andre Plentinov viết

Khi mới đọc xong bài thơ này cháu thấy xúc động lắm! Không biết đây có phải là bài Đàn sếu không! Hình như cô Nina đã cho đăng một bản dịch của Đoàn Tuấn rồi nhưng cháu lại không thích bằng bản dich này của Thái Bá Tân. Ai đó cho cháu cả bản dịch thơ này nhé!

[Andre Plentinov]

Anh Ivanuska à! Em chỉ yêu cầu bản dịch của Thái Bá Tân thôi! Anh cho bản dịch của ai thế! Hơn nữa anh đánh hẳn bài ra đi (nhớ là bản dịch của Thái Bá Tân nhé!), để như thế kia khó nhìn lắm, nhất là với đứa cận 7 đi-ốp như em.