Trở lại nước Nga lạnh giá

[sinhi kbac]

Mien trung viết

Nước Nga thoáng thấy, chợt nghe (phần 3)
Tô Hoàng


Không nên làm bất cứ sự so sánh nào trong khoảng cách 25 năm, tức một phần tư thế kỷ. Tôi đã biến thành ông lão” thất thập”, còn “ các bà cụ Nga” của tôi ngày nào đã sấp sỉ trong ngoài 50..Tàn tạ, nẫu nát cả rồi!
Mong bạn hiểu cho, những điều tôi ghi lại hầu bạn dưới đây chỉ lả những gì tình cờ đập vào mắt, tình cờ thóang nghe bên tai.
Biết vậy,vẫn không sao lẩn tránh được những ám ảnh, những liên tưởng…

BIA, RƯỢU Ở NƯỚC NGA

Sau này, có lẽ văn học sử Việt nam sẽ ghi: Oleg Bavưkin là một nhà văn Nga hết sức tận tâm, nhiệt tình, chu đáo và đóng góp rất nhiều công sức trong việc nối lại mối giao lưu giữa các nhà văn nước ta với các nhà văn Nga, với nước Nga trong những thập niên vừa qua.
Chỉ tiếc mỗi một điều (có thể là tôi không gặp may chăng?), Oleg không phải là dân nhậu nhẹt!

Sang thăm xử sở bạch dương, muốn tìm hiểu tính cách Nga, tâm hồn Nga mà không một lần được túy lúy càn khôn với những người Nga thì mới gọi là biết nước Nga …50%. Người Nga khi say càng hiền hơn, tốt bụng hơn và càng chân thành, cởi mở hơn. “Nalivai” (Rót nữa), “ Pôn stacan “ (đầy ly), “ Đô cansa” (Cạn chén)..Ly là thứ cốc vại, dùng để uống nước chanh, đổ rượu vodka tràn ly. Xòe riêng bàn tay phải ra, nắm ngang thân ly, nhẹ nhàng đưa lên mang tai. Từ mang tai, vẫn một bàn tay ấy, lăn cái cốc đến miệng, ngửa cổ ra uống cạn một hơi, tận cho đến khi úp cốc xuống bàn, bạn nhậu kiểm tra không có một giọt nhỏ nào (capencu) rớt ra bàn - như vậy bạn Nga mới coi là “ cạn chén “. Cứ thế hít hà thêm hành sống, bánh mì đen, bỏ vào mồm một miếng saslưc (thịt ướp gia vị nướng lên), một miếng selotsca (cá sống trộn hành, dấm). Và cứ thế “hết trận này ta lại qua trận khác…” (như lời một bài hát Việt) cho tới khi rũ gục xuống bàn.

Một buổi chiều hè tuyệt đẹp tại khu nhà nghỉ của Oleg ở làng Stanky thuộc tỉnh Vanđai, tôi dụ khị Oleg “gầy nhậu” để cho anh bạn Tạ Duy Anh biết thế nào là thú uống của người Nga. Té ra Oleg cũng không sành món saslưc và khi chuẩn bị món nhậu cá sống, Oleg phải đi hỏi cách làm ở chị hàng xóm.

Nói chuyện nhậu, bỗng nhớ câu chuyện nghe được vào những năm đầu ông Mikhail Gorbachov mới lên cầm quyền. Dạo đó sách báo, truyền hình Nga đã xuất hiện những bài đả kích Lênin và thành quả Cách mạng tháng Mười. Trong một bữa say sưa, một anh bạn Nga cùng lớp nói như gào lên: “ Lênin và người Bonsevich vẫn mãi mãi có công với nước Nga. Ông bà mình, rồi cha mẹ mình luôn nhắc nhở vào cuối thế kỷ 19, nước Nga cực kỳ ù lỳ, cực kỳ tụt hậu so với các nước châu Âu. Anh mugic Nga từ sáng tinh mơ đến tối khuya không buông bình rượu vodka. Uống, rồi suốt ngày ngủ li bì trên lò sưởi, không chịu động chân động tay. Ông Lênin đã quất roi vào đít những con sâu rượu ấy và cưỡng bức ra lao động tại công trường Cộng sản. Kết quả là nước Nga thực hiện được điện khí hòa toàn quốc. Tiếp tới có một nền công nghiệp mạnh để đánh bại bọn Hítle. Và vào đầu những năm 1960 không phải người Mỹ, người Anh, người Pháp mà chính là người Nga chúng tao đã đi tiên phong đưa con người vào vũ trụ. Cái roi chuyên chính đâu đáng nguyền rủa hết, vẫn có thời điểm nó tỏ rõ sức mạnh của mình đấy chứ? “.

…Sớm mai dạo gót trên các đại lộ vắng người ở Moskva hay Saint Petersburg hoặc lang thang ven sông Moskva, sông Nheva tôi chú tâm để ý xem có gặp những đám vỏ chai nằm dưới chân các cột điện, hay lăn lóc trong các búi cỏ ngợp tốt như tôi vẫn quen nhìn 25 năm trước đây không. Có đấy! Nhưng rất thưa nhặt và mỗi đống vỏ chai chỉ chừng 3,4 cái. Nhìn kỹ cũng toàn loại vỏ chai bia Nga giá rẻ kiểu “Vương miện Siberi”, “Dziguly”…Đang mùa hè chứ chưa phải là mùa đông chăng? Những tối mùa hè mát mẻ, mặt trời đi ngủ muộn thì người Nga cũng vẫn thích “gầy sòng” cơ mà! Thỉnh thoảng đi trong ngầm qua đại lộ hoặc dạo gót ven sông cũng bắt gặp những chàng trai lôi thôi, áo quần sộc sệch, bước đi thất thểu, mặt đỏ nhừ..Nhưng cũng hiếm thấy thôi. Nếu bóng áo tím cảnh sát trên các đường phố Moskva hay Saint Petersbugr bây giờ ít hẳn so với 25 năm trước đây thì bóng dáng người say cũng giảm thiểu đáng ngạc nhiên. Chuyện vui: một lần trong đường hầm nối ga này với ga kia, đâu ở ga Cuznhetsky-Most thì phải. Đi ngược chiều chúng tôi là một chàng trai hao hao người Á, tóc đen soăn tít, râu quai nón, saraphan đen. Chàng bước đi hơi siêu sọ, đôi tay đung đua nhẹ nhàng, mắt như mơ màng ngó tận đâu đâu, miệng cười cười, lẩm bẩm như đang nói chuyện với ai ai...Oleg giật giật tay tôi, hất đầu về phía trước,tủm tỉm cười:
-Puskin!
Tôi hỏi lại:
-Ai cơ?
-Aleksangdr Puskin!
Tôi nghe rõ rồi, nhưng không hiểu sao vẫn buột miệng kêu to:
-Bảo Ninh- “ Nỗi buồn chiến tranh”kìa!
Các bạn đi cùng được một trận cười mà Oleg không hiểu vì can cớ gì!

Nếu thực sự người Nga đang đoạn tuyệt với bia rượu là vì sao?
Vào các cửa hàng thực phẩm trên các đại lộ hoặc các gian hàng nghèo nàn hơn ở các góc phố, trên dẫy quầy đồ uống la liệt, lấp lánh các nhãn mác rượu bia ngoại, rượu bia Nga. Thị trường tự do, cầu đâu cung đó mà! Giá cả khá mắc. Rượu, bia ngoại càng mắc hơn rượu, bia Nga.Tính ngang sang dollar giật mình. Quy đổi sang tiền Việt càng sững sờ hơn. Thành thử làm theo lời khuyên của Tạ Duy Anh là tuyệt nhất: “ Sang Nga thì phải uống bia rượu Nga mới nên người. Chứ uống rượu Hennessy, Chivas.. uống bia Tiger, Heineken thì ở nhà quách cho xong! “.

Đến thăm Hội Nhà văn Nga làm quen với bác thường trực, sấp sỉ tuổi mình. Đưa ngón tay trỏ búng búng lên cổ hỏi nhỏ bác có lo đủ đồ uống mỗi tối không, bác lắc đầu cười buồn :
-Một tuần được một bữa vào tối thứ Sáu thôi. Cũng đang tính đoạn tuyệt với Vodka đây?
-Vì sao?
Bác nhay nháy mắt nhìn tôi:
-Rượu thì đắt mà lương hưu thì thấp. Vậy thôi!

Đến thành phố cổ Novgorod, ghé thăm Chi hội nhà văn địa phương lúc đã chiều muộn. Thân tình, ríu ran như quen biết nhau đã từ lâu. Bạn tranh nhau đọc thơ. Thu Trân hát quan họ, Tạ Duy Anh hát “ Triệu bông hồng”. Nhà thơ, nhà văn tỉnh nhỏ hầu hết cũng là những người thuộc thời kỳ Xô viết - cả về phương diện ứng xử lẫn xét đoán qua mớ tóc bạc trên đầu, lớp da nhăn nheo trên mặt. Chiều dịu mát, không khí ấm áp, gần gụi như trong một gia đình. Trên bàn bạn đã bày sẵn phomai, giò sấy, bánh mì đen và một chai vodka loại nhỏ. Bạn mở nút, rót vào mấy cái ly. Đang nghĩ nếu “davai” (Nào, xin mời), “ Do cansa! “ (cạn chén) thì ai uống ai đừng. Nhưng bạn nhường vodka cho các nhà văn Việt nam, còn bạn uống nước trà đường. Cũng không tiện hỏi vì sao, nhưng cảm nhận dường như cung cách tiếp đón ấy chưa tương xứng với tấm lòng mến khách của người Nga!

Nhắc tới chuyện bia rượu Nga, không thể quên được kỷ niệm những lần đón tiếp bạn hữu văn chương trong nước sang Moskva vào những năm 1980, 1981 Việt nam cực kỳ khó khăn, túng đói.
Gặp nhau, câu hỏi cửa miệng của bạn thường là: “ Sang bên này cậu ăn gì vào bữa sáng, bữa trưa, bữa chiều? “.
Lười, không muốn xuống phố, bê khay trứng gà ra làm ốp la để Phạm Tiến Duật ăn với bánh mì. Duật về mách với vợ mình: “ Nó giàu sụ, dám thết anh cả một khay trứng”.

Giữa ngày đông nhiệt độ âm 30, Thanh Thảo cứ nằng nặc đòi được uống bia, dù trong tủ lạnh có đủ rượu vang, vodka. Đưa Thanh Thảo đi bộ sang Khu Triển lãm thành tựu kinh tế quốc dân. Bỏ đồng 20 xu vào khe máy, bia phun ra phe phé, loáng một cái đầy cốc vại. Thêm 50 xu được một đĩa tôm hấp nóng hổi. Uống đứng, ăn dứng. Sụp soạp, hít hà, hai đứa cũng không làm sao tiêu hết được 3 rúp.

Biết đàn anh Thu Bồn là dân nhậu phương Nam, vội nói: “ Anh muốn uống rượu gì, đàn em ra cửa hàng là có ngay. Ở bên này buôn bán nhập nhằng có đồng ra đồng vào đủ sức thỏa mãn ông anh. Chứ nay mai về Việt nam là không chiều được ông anh đâu”. Nhà thơ đàn anh chọn rượu Ararad xứ Armenia. Uống tới sỉn, tới lúc cất tiếng khóc hu hu, vừa khóc vừa ngâm một bài thơ về giá cả leo thang ở Việt nam, người ra chợ cầm tiền mà tưởng như đánh rơi đâu mất. Không nhớ cả bài, chỉ còn nhớ được một câu: “ Con cá cũng ươn trên tay người mà cả!”.

Còn một ngày nữa sẽ tạm biệt Moskva, tạm biệt nước Nga, nào ngờ ông bạn Tạ Duy Anh lại tạo được cơ hội ngồi uống thoải ruợu vodka, ăn thoải saslưc, selosca. Mà ăn uống vui vẻ, ồn ào cởi mở giữa các bạn người Nga mới tuyệt cú mèo chứ!. Số là Tạ Duy Anh tìm được một người cháu “ học gỉỏi tài cao”, tốt nghiệp cử nhân, tiến sỹ tại Nga, ở lại Nga làm công tác thương mại. Thế là khu công viên rộng như cả một cánh rừng nằm gần ga metro Calomen chiều hôm ấy bỗng thêm vào ký ức sang Nga chuyến này một điều gì đó thật khó quên.

Saslưc đúng thứ thịt cừu tẩm ướp theo cung cách Grudia. Selosca chọn loại cá ít mỡ, lau giấy mỏng cho sạch, ngâm dấm với hành sống. Đủ nước chấm và mù tạt. Còn rượu là thứ vodka Nga xuất khẩu. Ngồi quây quanh hai dẫy bàn gỗ, giữa cơn gió mát từ sông Moskva thốc lên, có đủ khách Nga, khách Việt.

Quay trở về với đề tài bia, rượu Nga, thật không ngờ, tôi lại là người khai mào. Tôi kể lại, đâu đó vào đầu mùa đông năm thứ hai kể từ khi Mikhail Gorbachov trở thành “Ông Chủ “ của Điện Kremli, ông ta ban phát ra một sắc luật khiến người Nga rúng động, cái lạnh xứ Nga càng như lạnh thêm: Lệnh cấm uống rượu! Tôi nhớ dạo đó, cả rượu vang, lẫn vodka bán theo phiếu phân phối, mỗi tuần mỗi đầu người một chai. Mà đã mua rượu vang rồi thì không được mua vodka. Ở các quầy bán rượu dòng người xếp hàng rồng rắn. Người mua rượu đã đông, “con phe” còn đông hơn. Những năm tháng ấy cuộc sống của ngườI Nga quá đơn điệu, nhàm chán. Không ai biết và không ai biết cách làm giàu cho bản thân. Tất cả chỉ trông vào đồng lương của Nhà nước và chút tiền kiếm thêm rủi may khi vượt chỉ tiêu lao động hoặc đạt lao động xuất sắc, tiền tiến hàng tháng, hàng quý. Không có rượu không chỉ là chuyện lạt mồm, lạt miệng. Không có rượu đối với người Nga thuở đó sẽ là không có tụ họp nhẩy múa, không có tiếng đàn gió hoặc đàn balalaika; không có những phút thư giãn với những câu chuyện tiếu lâm bông phèng hoặc tiếu lâm chính trị mà ngay trong cơn say sỉn người kể chuyện như biết tỉnh ra để hạ thấp giọng. Và đương nhiên, không có rượu sẽ không có những cuộc “mây mưa” thoáng chốc với những tiếng rên rẩm hoặc kêu thét vì sung sướng, mãn nguyện lên tới tuyệt đỉnh trong một góc buồng tắm, góc bếp, ngoài trái nhà …

Thiếu rượu, thèm đến độ các con “ma men” già hay trẻ phải rẽ vào cửa hàng mỹ phẩm, cửa hiệu thuốc tây mua eau de cologne - thứ nước hoa rẻ tiền mà nồng độ cồn cao - để uống thế rượu.
-Làm gì có chuyện như vậy! Mấy chàng trai, cô gái Nga lứa 8X, 9X ngồi ở cuối dãy bàn, nghe tôi nói vậy nhao nhao phản đối, ánh mắt đổ về phía tôi không thiện cảm.

May sao một trong những người già thuộc thế hệ những người Xô Viết đã át giọng đám bạn trẻ cứu tôi.
-Anh bạn Việt Nam không nói sai đâu! Các cô các cậu trẻ tuổi bây giờ làm sao biết được điều đó. Cay đắng, tủi nhục lắm chứ!

Mà lão Mikhail Gorbachov khi đó nói gì nhỉ? Gã nói cấm rượu để cứu lấy sức khỏe của người Nga, phong hóa của nước Nga! Phu! Ăn vụng mà không biết lau mép! Mà còn đáng tởm hơn thế!
-Dạo đó quả là tôi có đọc có nghe báo đài Xô Viết giải thích về luật cấm rượu như vậy. Nhưng thực chất việc cấm rượu của Mikhail Gorbachov là nhắm tới cái đích gì ? – Tôi hỏi.

Ông bạn già thuộc thế hệ Xô Viết lúc nẫy mắng mỏ đám bạn trẻ Nga lên tiếng:
-Vẫn là phép thử cũ rích mà mọi gã chính khách trên thế gian này đều quen dùng. Mikhail Gorbachov thừa hiểu người Nga có thể chịu được cơn đói bánh mì, đói sữa; nhưng sẽ gầm lên nổi loạn khi thiếu vodka. Mà dạo đó bọn tôi nào biết được, sau trò cấm rượu Mikhil Gorbachov sẽ làm gi? Chúng tôi chịu đựng với hy vọng thực thà, đơn giản sẽ có điều gì tử tế, tốt đẹp xẩy đến với ngước Nga. Hóa ra sau thử nghiệm cấm rượu ấy, liền xẩy tới việc xoá sạch Chủ nghĩa Xã hội ở Nga và các nước Cộng hòa, giải thể Liên bang Xô viết!

Xin cám ơn tác giả viết bài này!
Tôi lại có ý định so sánh cách uống rượu của người Nga với người Trung quốc và chia sẻ với anh về vấn đề này. Trong 1 chuyến đi công tác ở TQ, khi tôi ngồi bàn tiệc với 1 anh bạn trẻ người Sơn Đông. Lúc đã ngà ngà say tôi quên mất là đang ngồi với người TQ, tay nâng cốc tôi nói "za druzhbu", anh ta bỗng sung sướng cũng nói:"za druzhbu". Thế là 2 bên lại có thêm "1 tiếng nói chung", người TQ cũng thán phục văn hóa uống rượu của người Nga lắm. Hai bên đều nhất trí bên thứ 3 có kiểu uống rượu tuyệt vời là luôn luôn tìm lý do để nâng cốc: "a etot tost za mir!" .... "i etot tost za gienshini"...v...v... và cứ thế người uống tiếp tục tìm lí do để nâng cốc tiếp và họ có lí do để say. Không như người TQ ngồi bàn tròn cách xa nhau quá thì cùng cụng li vào bàn để truyền lời chúc nâng cốc cho nhau, rồi quay mâm để dùng đầu cá xác định người phải uống 1 ly. Người Nga chỉ cần tìm lí do để uống: za...za...za... Thật là mỗi nơi 1 vẻ, nhưng tóm lại nếu 1 đất nước mà không cho uống rượu thì sứt mẻ lớn cả 1 nền văn hóa. Và tôi còn nhớ ngay sau thời gian Gorbachov ra lệnh cấm rượu (năm đó tôi ở bên Nga) thì mấy tháng sau khi sang Tiệp người ta hân hoan nhạo báng bằng cách sản xuất ra rượu "Gorbachov" bán rất chạy và người tiêu dùng uống cái nhãn mác rượu là chính. Nghe nói rượu đó xuất xứ từ Đức - Thật là một chiêu marketing tuyệt vời. Nhà Sx phát tài to bằng 1 thông tin về chính trị, còn nhân dân thì sung sướng uống cái ông cấm rượu này cho bõ tức. Không biết bây giờ rượu đó có còn bán không, còn bây giờ ở ta lại phổ biến rượu "Smirnov" - cũng là vần "ov" rất hay. Tết này tôi sẽ mua 1 chai vần "ov" để nhớ lại kỷ niệm xưa.
Xin chào anh và cám ơn bài viết của anh 1 lần nữa!
Bùi Quang Sinh!

[Mien trung]

Một câu chuyện có chủ đề trở lại nước Nga lạnh giá cũng của Tô Hoàng

Thạch Quỳ "tự đi đày" ở Siberia
Tô Hoàng

Với cuốn sổ tay “ăn xin”, Thạch Quỳ đã vượt qua cả một đoạn đường rất dài, đã đi cắt ngang nước Nga mênh mông, để tìm tới cái thị trấn xa xôi nơi Lênin từng bị đày ở vùng Siberia tuyết trắng để… thăm cậu con trai.


Trước khi được gặp và làm quen với Thạch Quỳ trong đợt sang Liên Xô dự lớp tập huấn 3 tháng tại Học viện Văn học Gorki ở Moskva, thú thật tôi chỉ biết tới anh vỏn vẹn qua hai câu thơ:

Đất nơi đây đào nơi nào cũng đỏ,

Đập đá ra có ánh lửa ngời...

Đâu đó từ cuối năm 1968 trở đi, máy bay Mỹ phong toả gắt gao đoạn đường số 1 từ cầu Hàm Rồng vào tới phà Bến Thuỷ. Lính tráng bổ sung cho chiến trường Bắc Quảng trị - Đường 9 hoặc vượt Trường Sơn vào các chiến trường sâu đành đi qua đường Bò Lăn, lên Thanh Chương, Đô lương, đến một trạm nào đó ở Nam Đàn thì nghỉ lại, chờ tới tối sẩm hôm sau đi tiếp. Qua một đêm bị xe lắc, ngủ gà ngủ vịt, khoảng 8 giờ, 8 rưỡi sáng hôm sau chúng tôi bừng tỉnh trong tiếng lao xao họp chợ ngay phía bên kia bờ giậu. Những tiếng chào mời, mà cả, xen lẫn tiếng lợn kêu vịt cạc giữa thời buổi chiến tranh nghe sao như muốn níu kéo cánh lính chúng tôi trở về với cuộc đời thanh bình, yên ả đến vậy?

Càng lạ lùng hơn tiếng chào mời, mà cả kia lại theo một đơn vị tiền tệ xa xưa hình như đã biến mất từ lâu: một tiền, một tiền rưỡi có bán không?... Nhào dậy khỏi võng, chạy ra sân định tìm tới giếng nước rửa mặt, đã nghe thấy tiếng cười tung toé của các cô gái. Chao, con gái vùng này mới xinh làm sao? Áo nâu non xẻ tà để hở một mảng lườn hồng hồng, săn chắc; mắt tròn to đen thăm thẳm; đôi môi tươi tắn lúng liếng nụ cười ghẹo trêu! Chạy ngược vào nhà, lấy gương ra soi. Đến lượt chúng tôi phá ra cười: Quần áo, mặt mũi, râu tóc thằng nào thằng nấy nhuộm sậm bụi đất đỏ bazan! Thứ đất đỏ ấy, mãi những năm còn sống sót sau này mới hay là rất đặc trưng cho vùng Thanh Chương, Đô Lương. Chưa kịp định thần các cô gái xứ Nghệ dạn dĩ đã ào tới, kéo tay chúng tôi đến bên những chiếc giếng đá ong đáy sâu tun hút, múc những gàu nước mát lạnh gíup chúng tôi gội đầu, rửa mặt. “Đất đỏ xứ Nghệ rứa đó! Các anh đi đâu, ở đâu cũng đừng quên đất đỏ quê em nghe...”. Các cô gái ríu ran. Hứa hẹn. Ghi vào sổ lưu niệm quê quán, địa chỉ của nhau. Để khi chiều tắt nắng đành bịn rịn, dùng dắng chia tay. Và thế rồi cho tới khi tóc bạc, da mồi cũng không tìm được dịp may nào trở về nơi trú quân có những chiếc giếng đá ong, có phiên chợ buổi sáng kỳ lạ và những con đường đất đỏ, mỗi khi trời đổ mưa lòng đường đỏ sậm lại như một thân gỗ mới xẻ.Đành bám lấy hai câu thơ của Thạch Quỳ mà tự làm dịu đi những nhung nhớ, tiếc nuối của một thời trai trẻ…

Thạch Quỳ lên lớp nghe các nhà giáo, nhà văn Nga thuyết trình đâu đó chưa đầy nửa tháng, anh bỗng ngỏ ý với lớp trưởng là nhà thơ Lê Chí và phiên dịch viên là tôi muốn đi thăm người con trai đang lao động xuất khẩu đâu đó tận Siberia. Anh đưa tôi xem chiếc phong bì ghi địa chỉ nơi làm việc của con trai anh. Tôi quen biết nhiều cánh lao động Việt Nam xuất khẩu đang làm việc tại các vùng ngọai ô Moskva như Klin, Naghinxcơ... hay xa hơn như Riadan, Togliatti… nhưng cái địa danh nơi con trai nhà thơ làm việc sao rất xa lạ, chưa từng nghe thấy bao giờ. Nhà thơ Lê Chí nhờ tôi tìm hiểu xem nơi đó xa gần, phương tiện đi lại ra sao? Buổi chiều tôi tìm xuống thư viện nhà trường, không khó khăn gì tôi đã thu thập được một lượng thông tin dữ dằn. Điều đầu tiên cô thủ thư Nga cho biết thị trấn ấy ở cách Moskva khoảng 3500 hay 4000 cây số. Đi máy bay thì không kể làm gì, đáp tầu lửa chừng mất cả nửa tháng vừa đi vừa về. Cô gái Nga nheo nheo mắt cười cho biết điều thứ hai còn ghê gớm hơn: thị trấn ấy chính là nơi xưa kia, dưới thời Sa Hoàng, trước ngày Cách mạng tháng Mười bùng nổ, vị lãnh tụ của giai cấp vô sản Nga Vladimir Iliyich Lênin đã từng bị đi đày.

Nhiều năm trôi qua, bây giờ tôi không còn nhớ đích xác tên cái thị trấn nằm giữa vùng băng tuyết heo hút Siberia, nhưng tôi đoan chắc với các bạn nó đã được ghi rành rõ trong cuốn Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô hoặc Tiểu sử Lênin! Nghe tôi báo tin ấy không chỉ đoàn trưởng Lê Chí mà các đoàn viên như Trung Trung Đỉnh, Chu Lai, Bế Kiến Quốc, Pờ Sảo Mìn, Vũ Quần Phương, Trần Mạnh Hảo, Ngô Thị Kim Cúc… đều phát hoảng cả lên. Đường xá xa xôi cách trở như vậy, nhà thơ xứ Nghệ lại mới ra nước ngòai, mới đến nước Nga lần đầu, tiếng Nga hoàn toàn không rành. Nhỡ anh lạc đường hoặc đau ốm, cảm mạo thì sao đây? Cũng không ai có thể bỏ dở chương trình tập huấn để tháp tùng anh cả. Còn chuyện nhờ vả nhà trường trợ giúp xem ra rất phiền phức, lôi thôi. Đoàn trưởng Lê Chí nói với chúng tôi cùng xúm vào khuyên Thạch Quỳ mau gạt phắt dự định đó đi. Nghe vậy, Thạch Quỳ nổi quạu:

- Tau sang đây đi học là phụ, đi thăm con là chính- Thạch Quỳ thủng thẳng nhưng cương quyết- Bọn mi đặt vào địa vị tau mà coi- con làm ăn, luơng bổng ra răng, sống chết ra răng thằng cha không hay, liệu ngồi học chữ có vô đầu?

Ai đó nhẩy vào cuộc:

- Đấy là nơi xưa kia cụ Lênin bị đi đầy, ông biết chứ?

- Ông Lênin bị đi đầy ở đó đâu có chết mà vẫn trở về làm được cả một cuộc cách mạng. Bay dọa tau, tau nỏ sợ mô!

Cứ thế! Nhà thơ không chịu thua ai.

Ba ngày sau, Thạch Quỳ khoe Lê Chí và tôi tấm vé tầu anh đã mua. Anh kéo tôi ra một góc, móc túi trao cho tôi một cuốn tập vở học trò. Tôi chưa biết chuyện gì xẩy ra, nhà thơ nói luôn:

- Sách XIN ĂN đấy! Tau học tập bọn giặc lái Mỹ đó mà! Chương mục đã chia đàng hoàng. Phía tiếng Việt tau đã ghi rành rõ, mi dịch cho tau qua tiếng Nga.

Chờ Thạch Quỳ đi khỏi, tôi lật từng trang cuốn vở tập học trò mà không khỏi bật cười. Cuốn tập được chia như một thứ tự điển, có những tiểu mục hẳn hoi, tên tiểu mục ghi bằng bút đỏ. Ví như: XUẤT XỨ, LẠC ĐƯỜNG, MẤT TIỀN-XIN ĂN, MẮC BỆNH. Dưới mỗi tiểu mục là những dòng chữ Việt xếp thành hàng ngang, tôi sẽ giúp anh chuyển ngữ sang tiếng Nga. Ví như ở tiểu mục XUẤT XỨ. Tên: Thạch Quỳ. Công dân: Nước Cộng Hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nghề Nghiệp: Nhà thơ. Công tác: Hiện đang theo học khóa bồi dưỡng viết văn tại Viện Văn học Gorki. Địa chỉ cần liên hệ: Thành phố Moskva. Đường phố… số nhà...Điện thọai… Ví như tiểu mục MẤT TIỀN-XIN ĂN. Lý do xin ăn: bị mất sạch cả tiền. Đã chịu đói mấy… ngày. Cám ơn đã nuôi sống tôi… ngày. Mua cho tôi tấm vé trở về Moskva và cung cấp cho tôi… ngày thực phẩm, nước uống... Ví như ở tiểu mục MẮC BỆNH. Thấy người ớn lạnh, hâm hấp sốt. Tôi không mang theo nhiệt kế, hãy đo nhiệt độ cho tôi. Tôi bị đau bụng đã… ngày không khỏi. Tiền sử nghi bị loét bờ cong dạ dày…

Hôm sau khi trao lại cuốn tập vở cho nhà thơ, tôi sững người hỏi anh:

- Tôi dịch chuẩn cả rồi! Nhưng anh không biết tiếng Nga, sao anh phát âm nổi để người Nga hiểu?

Nhà thơ nạt nộ:

- Học hành chi cho lắm mà vẫn ngu rứa? Tau không cần đọc tiếng Nga của bọn bay. Cần nói điều gì, tau tìm câu tiếng Việt mà dùng ngón trỏ di ngang sang câu mi đã dịch qua tiếng Nga, người Nga khắc hiểu.

Nói như cánh M.C bây giờ, tôi huơ tay cao trên đầu và reo vang: Tuyệt! Vâng, với cuốn sổ tay “ăn xin” đó, Thạch Quỳ đã vượt qua cả một đoạn đường rất dài, đã đi cắt ngang nước Nga mênh mông, để tìm tới cái thị trấn xa xôi ở vùng Siberia tuyết trắng kia thăm cậu con trai. Mũ lông, thả cả hai dải che tai xuống, buộc chặt ở cầm; chiếc áo dạ màu nâu vừa cũ vừa đã sờn rách, không rõ nhà thơ mượn ở đâu, buông vạt lệt xệt chấm gót chân; chiếc balô lép kẹp lắc lẻo phía sau lưng, nom nhà thơ xứ Nghệ vừa giống một nhà truyền giáo Nga thế kỷ 16, vừa giống một gã mudic Nga nghèo đói đương đại, cứ thế lên tầu nhắm hướng Đông thẳng tiến! Một ngày, ba ngày, một tuần trôi qua vẫn biệt vô âm tín. Thuở đó chưa hề có điện thọai di động. Tàu chạy băng băng, chắc nhà thơ cũng khó tìm ra chòi bưu điện ở những ga xép trên đường mà nhắn tin cho chúng tôi. Hoặc anh đã quyết chí đi, việc thông báo anh đã đến đâu, khỏe hay bệnh- theo anh cũng là điều vô ích?

Nói thành thật, khi chúng tôi hầu như quên bẵng sự hiện diện của Thạch Quỳ trong khóa học lần đó, nhà thơ bỗng sừng sững xuất hiện ngay trước mặt chúng tôi. Vẫn như một nhà truyền giáo hay một gã mudic, song vui vẻ, tươi tắn, đầy tự tin, Thạch Quỳ lặp đi lặp lại chỉ một câu: “Bọn bay thấy chưa! Có chết được mô?”.

Nhà thơ cho biết con trai anh khỏe mạnh, lương bổng hậu hĩ, ăn uống đầy đủ, lên 3 ký, không những không xin tiền bố mà còn gửi bố tiền để bố mua quà mang về cho mẹ, cho các em. Có ai đó cất tiếng hỏi, cả đoạn đường đi, về có lúc nào anh cần phải dùng tới cuốn sổ XIN ĂN không, nhà thơ cười hơ hơ hồn nhiên, tay xua xua thủng thẳng kể cho chúng tôi nghe câu chuyện sau đây…

Nằm cuộn tròn trên chiếc giường áp sát trần tầu một đêm và nửa ngày, nhà thơ bỗng cảm thấy phí thời gian, anh quyết định ngay trên tầu phải “thâm nhập” cuộc sống của người Nga. Lợi dụng một lúc thuận tiện, anh nhẩy xuống sàn tầu, vỗ tay vào ngực mình kêu to: “Việt Nam! Việt Nam!”. Đám hành khách trong toa sững sờ một lát, chợt hiểu ra nhẩy cẫng lên hò reo: “Viet nam pobeda! Voina conchit! “American go home!” (Việt Nam chiến thắng! Chiến tranh đã kết thúc! Mỹ đã xéo về nước!”. Sau những tiếng reo hò ấy, những bình rượu vốt ca ủ trong làn mây, bị cói được kéo ra. Cá muối, thịt xông khói, bơ miếng, hành lá, rau mùi...được kéo ra. Ly cụng ly chan chát. Rượu chảy xuống bao tử Nga, bao tử Việt ồng ộc. Thêm một vài ly nữa, cao hứng nhà thơ xứ Nghệ đập tiếp vào ngực mình, thốt ra một chữ tiếng Nga khá chuẩn: “Poet” (nhà thơ). Lập tức những tràng vỗ tay, những tiếng “Ura, ura” (Hoan hô) rộ lên hưởng ứng.

- Ông đọc thơ bằng tiếng Nga sao? – Có ai hỏi móc máy.

Thạch Quỳ:

- Tau nỏ biết tiếng Nga, nhưng tau đọc thơ tau theo kiểu ông Maiakovsky. Sợ chi mô! Nghĩa là vung tay ra, rút tay vào, ngửa mặt nhìn lên trời, cúi mặt nhìn xuống đất, tiến lên một bước, lùi lại môt bước...Đám hành khách Nga hiểu hết những điều thơ mình định nói. Cứ thế lu bù say ngày qua ngày, đêm qua đêm. Rượu vốtca và tuyết trắng vùng Siberia, còn gì hài hòa, uyển chuyển hơn! Tốp hành khách này xuống ga, họ liền giới thiệu tau với tốp hành khách khác. Tầu tới ga, họ còn đưa tau tới tận nơi thằng con trai tau làm việc. Đi cũng tưng bừng, vui vẻ như thế. Mà về cũng vui vẻ, tưng bừng vậy. Chẳng tốn cắc bạc nào!

Câu chuyện trên xẩy ra vào những ngày đầu đông năm 1988. Mùa hè năm 2001, tôi được đi trong chuyến xuyên Việt với các văn nghệ sĩ tên tuổi do hãng Toyota tài trợ. Mười chiếc xe mới cóng thong dong từ Hà Nội đưa chúng tôi lên thăm Nà Lừa, thị xã Cao Bằng, hồ Ba Bể, sau đó tiếp tục xuôi về qua Hà Nội, rẽ vào thăm cố đô Hoa Lư, Nam Đàn quê Bác. Buổi chiều đoàn dừng ở Vinh, Hội Văn học nghệ thuật Nghệ An mở tiệc khoản đãi khá thịnh soạn. Tôi nhận ngay ra bóng dáng cao gầy cùng vẻ khắc khổ của Thạch Quỳ từ xa. Vốn ngại ngồi chung bàn với những tên tuổi văn chương quá nổi tiếng, tôi muốn tới bắt tay anh song lưỡng lự, chần chừ. Nhưng Thạch Quỳ đã nhận ra tôi, anh chạy tới xiết chặt tay tôi, thăm hỏi rối rít. Giữa chừng câu chuyện nhà thơ đột ngột hỏi tôi:

- Còn nhớ chuyến mình tới nơi ông Lênin đi đầy thăm thằng con năm sang Nga không? Chui cha, cái thời đó cực chi là cực! Tôi gật liền mấy cái. Bỗng nhà thơ tươi tỉnh, vui vẻ hẳn- Cái thằng theo ông Lênin sang Siberia đi đầy nớ đó, chừ làm ăn khá lắm. Thành ông chủ rồi!

Tôi chúc mừng Thạch Quỳ và trong đầu bỗng bật nhớ hai câu thơ của anh về đất, về đá xứ Nghệ:

Đất nơi đây đào nơi nào cũng đỏ.

Đập đá ra có ánh lửa ngời…

[Mien trung]

Câu chuyện sau đây của một người vừa trở lại nước Nga, ta thông cảm với tâm tư tình cảm của anh, một người vừa như "Từ Thức gặp Tiên" giữa khung cảnh đất trời se lạnh sắp vào mùa đông băng giá nhưng trong lòng vẫn thấy vô cùng ấm áp...


Rừng Maria




Tôi bị đau răng, bạn bè khuyên nên đi khám bác sĩ và giới thiệu một bệnh viện gần mêtrô “Rừng Maria”. Như người ta nói “Nhất đau mắt, nhì nhức răng”, tôi không thể trì hoãn việc đi khám răng nữa. Và tôi quyết định đi tìm cái bệnh viện ấy.
Buổi sáng tháng tám. Trời se lạnh. Lắc rắc mưa. Tôi đến mêtrô “Rừng Maria”. Đây là cái ga thứ 182 trong hệ thống giao thông ngầm Moskva. Tôi đang loay hoay tìm lối lên phố Xushovskij Val, nơi có cái bệnh viện tôi cần đến, thì nghe thấy tiếng một cô gái hỏi bằng tiếng Nga:

“Xin lỗi, ông cần tìm lối lên phố nào ạ?”

Tôi ngạc nhiên quay lại nhìn: đó là một cô gái Nga. Có lẽ lúc đó tôi có cái dáng vẻ thồn thộn của những người lần đầu tiên đến xứ lạ tìm đường đã khiến cô gái quan tâm.

Tôi trả lời:

“Tôi cần phố Xushovskij Val, nơi có bệnh viện quận “Rừng Maria”, nhưng mà ở đây có nhiều lối lên quá”.

Cô gái nhìn tôi như dò xét rồi mạnh dạn nói:

“Tôi có thể giúp đưa ông đến bệnh viện, nếu ông cho phép”.

Tôi mừng rỡ suýt reo lên như người vớ được vàng. Tôi nói:

“Thế còn gì bằng!”

Tôi cám ơn và ngoan ngoãn đi theo cô gái. Cô bước đi thoăn thoắt. Trước mắt tôi là một cô gái Nga nhỏ nhắn, ăn mặc giản dị như những cô gái khác, áo phông mỏng màu mận chín, quần jean xanh đôi chỗ đã sờn, tóc xõa ngang vai, cổ quàng chiếc khăn lụa màu tím nhạt. Chốc chốc cô dừng lại có ý chờ tôi. Khi tôi bước tới ngang hàng, cô gái nhoẻn miệng cười và nói:

“Xin lỗi, hình như ông mới từ Việt Nam sang?”

“Sao cô lại có cái nhận xét đó?” – tôi hỏi lại.

“Theo cái cách ông ăn mặc và đi đứng” – cô gái trả lời.

Tôi hơi chột dạ, nhưng cũng thấy tò mò muốn biết cụ thể thêm về cái nhận xét đó của cô gái. Cô nói tiếp:

“Người Việt Nam mới sang Nga thường ăn mặc rất chỉnh tề. Trời hơi lạnh đã quấn khăn len kín cổ, đầu đội mũ ấm cẩn thận”.

Tôi nghe như có tiếng cười tinh nghịch trong giọng nói của cô gái, có vẻ như cô đang miêu tả chính tôi. Tôi bắt đầu thấy thích cái tính cởi mở, thân thiện, dễ gần của cô gái Nga. Tôi chờ cô nói tiếp:

“Họ trang bị kĩ lưỡng để chịu đựng khí hậu của nước Nga, có điều cái cần có thì họ không có”.

“Chẳng hạn?” – tôi ngạc nhiên, càng tò mò muốn biết.

“Đó là …”

Vừa lúc ấy chúng tôi ra khỏi sảnh mêtrô. Những hạt mưa lớn dần. Trời kéo mây đen che phủ một góc thành phố. Gió heo may thổi vào mặt mát lạnh rất dễ chịu. Hơi hướng mùa thu từ rừng bạch dương Maria thoang thoảng gợi những cảm giác lâng lâng. Cô gái vừa giương dù che mưa cho tôi vừa nói tiếp câu lúc nãy bỏ lửng:

“Chính là cái này!”

Tôi hiểu cô gái muốn nói đến cái dù, cái mà tôi không có vào cái thời điểm này. Đi bên cạnh cô gái cùng chung dưới chiếc dù nữ mong manh, tôi cảm nhận hương thơm của hoa xiren thoang thoảng dịu nhẹ. Tôi hiểu cô gái dùng loại nước hoa này. Lúc này bỗng thoáng hiện trong tôi một cảm giác rất lạ: tôi được cô gái che chở. Sự che chở này chỉ có từ người mẹ!

Cô gái nhìn tôi bằng ánh mắt tinh ranh, rồi nói tiếp:

“Dân địa phương, mỗi sáng trước khi đi làm hay đi công chuyện gì đều theo dõi thông báo thời tiết trên radio hay ti vi. Nếu đài báo có mưa, họ liền mang theo dù. Ông hãy nhìn kìa, em nói có đúng không? Họ đều có dù trong tay. Mưa ngấm vào tóc tai, ngấm vào da thịt sẽ bị bệnh đấy”.

Tôi thầm phục nếp sống văn hóa của người Nga, lại càng phục cô gái đã cho tôi bài học này.

Chúng tôi cùng lên xe buýt. Ổn định chỗ ngồi xong, tôi liền tranh thủ đem câu hỏi mà tôi băn khoăn mấy hôm nay ra hỏi cô gái:

“Tại sao vùng này gọi là “Rừng Maria”?”

Cô gái ra dáng nghĩ ngợi trong giây lát rồi nói:

“Tương truyền rằng ngày xửa ngày xưa khu rừng này là nơi trú ngụ của những người dân đói khổ, không nhà không cửa, lớp người cùng cực dưới đáy xã hội. Họ tụ tập vào trong khu rừng này, lập thành những băng cướp. Khét tiếng nhất trong số đó là băng cướp do một cô gái xinh đẹp và dũng cảm tên là Maria cầm đầu. Nghe đâu Maria là con gái của một đại điền chủ ác bá vùng này, vì bất mãn với sự đàn áp bóc lột dã man của cha, nên nàng đã bỏ vào rừng đấu tranh cho người nghèo. Nàng thường cưỡi con ngựa bạch tung hoành khắp nơi, chỉ huy thuộc hạ vào những thị trấn gần đó cướp thóc gạo và thực phẩm của các trọc phú đem vào rừng phân phát cho dân chúng. Vó ngựa của nàng in dấu nơi đâu, thì ở đó người dân nghèo có được cái ăn cái mặc. Vì vậy nàng được người dân tin yêu, người ta đã lấy tên nàng đặt cho khu rừng này: Rừng Maria”.

Cô gái kết thúc câu chuyện đúng lúc xe buýt dừng ở trạm. Chúng tôi cùng xuống xe. Cô gái lại giương dù che mưa cho tôi và hướng dẫn tôi vào bệnh viện. Sau khi giúp tôi làm giấy tờ vào cửa, cô gái nói:

“Bây giờ ông vào trong kia, có thang máy lên tầng 6, ở đó có khoa răng-hàm-mặt. Em xin lỗi vì có chút việc phải đi. Xin tạm biệt ông”.

Tôi nói lời cảm ơn và định đưa tay ra bắt tay cô gái, nhưng tôi bỗng khựng lại bởi câu nói cuối cùng của cô:

“Em chào ông. Em chúc ông chóng bình phục sức khỏe”. - Câu này cô gái nói bằng tiếng Việt, phát âm rất chuẩn theo giọng Hà Nội.

Bị quá bất ngờ, nên tôi chỉ còn biết đứng im nhìn cô gái biến mất sau cánh cửa… Mãi lúc sau tôi mới chợt nhớ ra là tôi đã quên không hỏi em gái tên gì, làm gì, ở đâu, tại sao em nói được tiếng Việt, tại sao em thông thạo vùng “Rừng Maria” này. Và tôi tự trách mình sao vô tình đến thế. Bây giờ biết tìm em ở đâu?

Sáng hôm sau, tôi lại đến mêtrô “Rừng Maria” vào đúng cái giờ tôi gặp em hôm qua, mặc dù bác sĩ hẹn tái khám vào buổi chiều. Tôi không quên đem theo cái dù, mặc dù hôm nay trời … nắng. Tôi hi vọng sẽ được gặp lại em gái hôm qua. Tôi cố tìm trong dòng người lên xuống mêtrô bóng dáng một người con gái Nga nhỏ nhắn, ăn mặc giản dị, áo phông mỏng màu mận chín, quần jean xanh đôi chỗ đã sờn, tóc xõa ngang vai, cổ quàng chiếc khăn lụa màu tím nhạt, thoang thoảng hương hoa xiren. Nhưng “bóng chim, tăm cá’…

Tôi đâm nghĩ vớ vẩn:

“Hay là em đã bị thủ lĩnh băng cướp Maria bắt đem vào khu rừng bạch dương ngút ngàn kia…?

Hay em chính là thủ lĩnh băng cướp Maria hiển hiện trong chốc lát để cướp đi trái tim của tôi…?”


Moskva, tháng 8/2012

Thiên Can

[Pavca]

chúng ta đến với nước Nga xa lạ bằng trái tim, một nơi mà chúng ta có cảm giác đã lâu rồi chúng ta chưa quay trở về, nơi chất chứa cảm xúc...

[Mien trung]

Một bài ký sự có chủ đề ''Trở lại nước Nga lạnh giá" tuy cách đây hơn 2 năm nhưng có lẽ vẫn sẽ có những bạn đọc quan tâm.

Một chuyến đi như tác giả ký sự đã có câu kết luận tóm tắt: Một chuyến trở về với Liên Xô (cũ) đầy thú vị và vất vả nhất từ trước đến nay của tôi.

Các bạn có thể đọc ở đây:

Phần 1 : http://www.studentkgu.vn/news/detail/id_767/sec_4/

Phần 2: http://www.studentkgu.vn/news/detail/id_768/sec_4/

[Julia]

Tại vùng " rừng Maria" có nhà thờ "Нечаянная Радость" rất đẹp, được xây dựng trên đất của quận công Sherementev. Oử đây có phố Sherementevo.
http://days.pravoslavie.ru/Hram/45.htm

[Mien trung]

Ca sỹ Ngọc Khang trong mùa Đông vừa qua đã trở lại nước Nga lưu diễn và để lại thật nhiều những ấn tượng tốt đẹp cho khán giả Việt Nam và các bạn bè Nga ở Moskva.

Đọc bài viết về những cảm nhận trong chuyến đi và nghe các bài hát do ca sỹ Ngọc Khang thể hiện:

http://citinews.net/giai-tri/cuoc-lu...-nhat-7MDJQVQ/