Con tầu trắng - Chingiz Aitmatov

[Siren]

Hôm ấy bộ lạc Kirghizi mai táng vị tù trưởng già của mình. Batưr Kuntsê cầm đầu bộ lạc đã lâu năm, đã qua bao lần chinh chiến, chém giết đã nhiều. Qua các trận đánh, ông vẫn bảo toàn được thân mình, nhưng giờ lâm chung đã đến. Cả bộ lạc hết sức đau buồn trong hai ngày, sang ngày thứ ba họ sửa soạn ký thác di hài Batưr cho lòng đất. Theo tục lệ ngàn xưa truyền lại, khi đưa thi hài vị thủ lĩnh tới nơi an nghỉ cuối cùng, phải đi trên bờ sông Enexai, qua các bờ vực và sườn dốc, để vong linh người quá cố vĩnh biệt dòng sông mẹ Enexai vì Ene nghĩa là mẹ, còn xai là dòng sông, là sông. Để hương hồn ông lần cuối cùng hát bài ca về Enexai.

Có con sông nào rộng hơn ngươi không, Enexai ?
Có dải đất nào thân thiết hơn ngươi không, Enexai ?
Có nỗi đau xót nào sâu thẳm hơn ngươi không, Enexai ?
Có cái gì tự do phóng khoáng hơn ngươi không Enexai ?
Không có con sông nào rộng hơn ngươi, Enexai.
Không có đất đai nào thân thiết hơn ngươi, Enexai.
Không có nỗi đau xót nào sâu thẳm hơn ngươi, Enexai.
Không có gì tự do phóng khoáng hơn ngươi, Enexai.

Trên ngọn đồi mai táng, bên miệng huyệt đã đào, phải nâng cao Batưr trên đầu đám đông để người nhìn ra bốn phương trời: “ Kia là con sông của Người. Kia là bầu trời của Người. Kia là đất đai của Người. Đây là chúng tôi, những kẻ sinh ra bởi cùng một cội rễ với người. Tất cả chúng tôi đều đến tiễn đưa người. Xin Người hãy ngủ yên”. Để con cháu mai sau đời đời tưởng nhớ đến Batưr, trên mộ có dựng một khối đá tảng.
Trong ngày mai táng, các nhà lều của cả bộ lạc được dựng thành dãy dài chạy dọc bờ sông, để mỗi gia đình có thể vĩnh biệt Batưr ở cửa nhà mình, rủ lá cờ trắng đau thương xuống sát đất, gào khóc, rồi cùng với mọi người đi tới nhà lều tiếp đó, tại đây họ sẽ lại than khóc và buông rũ lá cờ trắng đau thương, cứ như thế cho đến cuối chặng đường, tới tận ngọn đồi mai táng.

Sáng hôm ấy, mọi việc chuẩn bị vừa xong xuôi thì mặt trời cũng đã đi lên con đường ban ngày của nó. Những buntsuki (1) có đuôi ngựa đã được đưa ra, cả đồ binh giáp của batưr nữa: mộc và giáo. Ngựa của tù trưởng phủ tấm lót lưng chịu tang. Những người thổi kèn chuẩn bị thổi kèn trận karnai, những người đánh trống sẵn sàng gõ trống đôbunbat khiến cho rừng tai ga nghiêng ngả, chim chóc phải bay lên trời như đám mây đen và vừa lượn vòng vừa kêu la rên rỉ cực kỳ huyên náo, thú vật phải chạy cuồng lên trong các khu rừng với tiếng hộc man dại, cỏ phải nép rạp xuống đất, tiếng vọng ầm vang trong núi, núi non phải giật mình kinh sợ. Những người đàn bà khóc đám xoã tóc để vừa khóc vừa ngợi ca batưr Kuntsê. Các chàng gighit quỳ một gối xuống để nâng thi hài batưr lên bằng những cánh vai vạm vỡ của mình. Tất cả đều sẵn sàng, chờ đưa batưr đi. Còn ở bìa rừng, người ta buộc vào cọc chín con ngựa cái, chín con bò đực, chín con cừu cái dùng để tế lễ và làm cỗ tang.

-------------------
(1) Cái cán ngắn buộc đuôi ngựa, tượng trưng cho quyền lực (của các ataman, ghetman Kazăc)