Đôi điều về Gulag

[danngoc]

Ở một địa vị thậm chí còn thấp hơn nữa là người Hồi giáo và các tù khác đến từ vùng Trung Á và một số nước cộng hòa vùng Kavkaz. Họ phải chịu cùng một kiểu rối tung như người phương Tây, nhưng lại luôn không thể giải trí hay khiến người Nga quan tâm được. Được gọi là natsmeny (trong tiếng Nga có nghĩa là “dân tộc thiểu số”), họ từng có trong trại vào cuối những năm 1920. Một số lượng lớn từng bị bắt trong quá trình bình định – và Xô viết hóa – vùng Trung Á và Bắc Kavkaz, rồi bị đưa tới làm việc trên Kênh đào Bạch Hải, nơi một người cùng thời viết rằng “Mọi thứ đối với họ đều khó mà chấp nhận nổi: những người chỉ huy họ, cái kênh đào mà họ đang xây, thứ thức ăn mà họ đang ăn”. (Chukhin, Kanaloarmeetsi, tr. 164-167) Từ 1933 trở đi nhiều người bọn họ cũng lao động tại Kênh đào Moscow-Volga, nơi ông trùm trại có vẻ thương hại họ. Có lúc ông này ra lệnh cho thuộc cấp dựng các lán ở riêng và lập những đội lao động riêng cho họ, nhờ thế ít nhất họ cũng được sống xung quanh đồng hương của mình (GARF, 9489/2/5). Sau này, Gustav Herling có gặp họ trong một trại đốn gỗ miền bắc. Ông nhớ mình trông thấy họ mỗi buổi chiều tại bệnh xá trại, đứng chờ để gặp bác sĩ trại:

Thậm chí từ chỗ phòng chờ đã thấy họ ôm bụng đau đớn, ngay lúc bước vào sau vách ngăn họ lập tức òa lên rên rỉ, vừa kêu vừa nói thứ tiếng Nga bồi kỳ quặc nghe không phân biệt nổi. Không có phương thuốc nào chữa được cho bệnh của họ... họ cứ chết dần vì nhớ nhà, vì mong mỏi được về quê hương, vì đói, lạnh và cảnh tuyết trắng tẻ ngắt. Cặp mắt xếch của họ, không quen với cảnh quan phương bắc, lúc nào cũng ứa nước và lông mi bết lại với nhau thành một bệt nhỏ màu vàng. Vào mấy ngày hiếm hoi mà chúng tôi không phải làm việc, những người Uzbek, Turkmen và Kirghiz tụ tập trong một góc lán, ăn mặc thứ trang phục lễ hội của họ, áo dài lụa sặc sỡ và mũ chỏm thêu hoa văn. Không thể đoán được họ đang nói những gì với sự sinh động và phấn khích tột độ, hoa tay múa chân, la hét vào tai nhau rồi gật gật đầu buồn bã, nhưng tôi dám chắc rằng đó không phải là về khu trại. (Herling-Grudziński, tr. 25)