Chiến dịch phòng thủ TIRASPOL-MELITOPOL

[nthach]

Chiến dịch phòng thủ Tirasol – Melitopol.

Xảy ra từ 27 tháng 7 đến 28 tháng 9
Quân số của đại đoàn số 9 và số 18, vào lúc ban đầu chiến dịch – 280510 quân
Số thương vong – 121650 quân sĩ;
(KIA + MIA)- 75424;
(WIA)- 46226.


Việc di chuyển đại đoàn Primorsk số 9 trên bờ trái của sông Dniepr được hoàn thành vào ngày 24 tháng 7. Vào thời gian này, các đại đoàn số 12 và số 16 của Xô Viết, đang bị quân Đức bao vây chặt phía tây, bắc và phía đông. Thực trạng này lại nằm sát cánh phải của phương diện quân phía Nam. Ngày 25 tháng 7, theo một giải pháp của bộ tư lệnh tối cao Xô Viết, các tập đoàn quân này đều được biên chế vào sự chỉ huy của phương diện quân phía Nam.

Cần nhấn mạnh rằng, bộ tư lệnh tối cao Xô Viết chưa nhận thấy rõ mối nguy hiểm về vị thế chung, của các mặt trận phía Nam và mặt trận Tây Nam. Dẫn đến quyết định di chuyển các tập đoàn quân số 6 và số 12, đến mặt trận phía Nam, để rồi cuối cùng là họ đã bị mất kiểm soát, và nhanh chóng bị tổn thất nặng nề. Giả sử, có tác động chính của quân Đức vào Kiev, nhằm hỗ trợ các chủ trương chiến thuật của chúng, thì bộ tư lệnh tối cao Xô Viết cần ra lệnh cho mặt trận phía Nam, tổ chức một cuộc phản công vào sườn địch đang hoạt động tại mặt trận Kiev. Tuy nhiên, cả hai đại đoàn số 6 và số 12 lại được điều động đến để trợ giúp. Thật đáng tiếc, chỉ huy của mặt trận và các sở chỉ huy ở đây đã không biết được tình trạng thực tế của các tập đoàn quân này, do đó họ đã không đảm nhận được những phương sách trợ giúp cốt yếu đã được nêu ra.

Sự chú ý chính của họ lại chuyển sang,cố gắng đánh địch, để rồi xé toạc trận địa liên kết của các đại đoàn số 9 và số 18 đang chuẩn bị phản công. Hậu quả là, đại đoàn số 6 và số 12 thực sự bị mất khả năng chiến đấu, rồi bị bao vây hoàn toàn.

Ngày 24 tháng 7, đại đoàn số 18 Xô Viết ra lệnh đưa quân đoàn súng trường số 18, tấn công – để đánh tan quân địch tại Balta-Kodyma và sẵn sàng hỗ trợ phía bắc các tập đoàn quân số 6 và số 12, làm giảm những mối đe dọa bao vây của địch. Quân đoàn kỵ bính số 2, sẽ giữ vị trí cũ bên sườn phải của tập đoàn quân số 9, mặt trận trên phía tây nam. Trên vị trí bị chọc thủng tại mặt trận giữa các tập đoàn quân số 9 và số 18 của Xô Viết, quân đoàn số 30 của Đức đã nêm chặt, cùng với một phần các lực lượng đánh chiếm thành phố Balta của chúng.

[nthach]

Bộ tư lệnh mặt trận phía Nam, đã có một số thay đổi biên chế của đại đoàn số 9, cùng đại đoàn Primorsk, cụ thể là:

- Sư đoàn súng trường số 25 và số 95, vẫn còn trong biên chế của các đại đoàn Primorsk và đại đoàn số 9, họ sẽ không quay trở về. Hai sư đoàn này sẽ nhận nhiệm vụ tham chiến trong hàng phòng thủ Odessa.

- Các sư đoàn súng trường số 51 và số 150, được chuyển từ đại đoàn Primorsk sang biên chế tại đại đoàn số 9 (Chính xác là – quân dự bị của phương diện quân phía Nam). Họ sẽ ngay lập tức được đưa thẳng đến cánh phải. Sư đoàn súng trường số 150, sẽ chiếm giữ cá ráp gianh của hàng phòng thủ Kotovsk, còn sư đoàn súng trường số 51 sẽ giữ gianh giới của hàng phòng thủ Ananev.


Sư đoàn súng trường số 150, được lệnh chuyển quân trên xe quân sự của trung đoàn ô tô số 9, rồi rải quân từ Tiraspol đến Kotovsk để bảo vệ thành phố, tại trận địa này đội hình của tập đoàn quân số 11 của Đức cũng đã triển khai.

Ngày 28 tháng 7, theo lệnh của mặt trận, sư đoàn súng trường số 150 được phép rút khỏi Kotovsk. Cùng ngày hôm đó, sư đoàn kỵ binh số 5 đóng giữ vị trí cũ bên sườn phải của quân đoàn kỵ binh, họ đã giành được thắng lợi lớn, trong đợt tấn công vào sâu từ 3-5 Km trong trận địa quân Đức ở phía tây Balta. Sở chỉ huy sư đoàn bộ binh số 198 của Đức bị tàn phá. Tuy nhiên vào thời điểm này, bên cánh trái của sư đoàn kỵ binh số 9, đã có một kẽ hở với đồng đội bên cạnh (sư đoàn súng trường số 150), Tại cánh này và cả phía sau sư đoàn, bị ảnh hưởng nặng nề bởi các đợt tấn công của hai tiểu đoàn bộ binh địch cùng với xe tăng của chúng.

[nthach]

Trong buổi sáng ngày 29 tháng 7, thì tình trạng của đại đoànXô Viết số 18 khá bấp bênh. Tại khe hở giữa các đại đoàn Xô Viết số 18 và số 9, các sư đoàn Đức vẫn dai dẳng lấn chiếm từng mét hào. Dựa vào cái bẫy ở Balta, quân địch đã gây biết bao hiểm nguy cho cánh quân của quân đoàn kỵ binh số 2. Theo mệnh lệnh của đại đoàn số 9 vào ngày 1 tháng 8, quân đoàn kỵ binh số 2 nhận nhiệm vụ phòng thủ để giữ vững vùng đất Pasat, Balta. Toàn bộ đại đoàn số 9, cũng chuyến sang phòng ngự. Tuy nhiên, vào ngày mồng 2 tháng 8, quân đoàn kỵ binh số 2 được biên chế sang quyền chỉ huy của tướng Tulenev I. V, tại phương diện quân phía Nam. Quân đoàn này còn nhận nhiệm vụ của ông đến dóng quân, tại phía nam Pervomaysk. Ngày 2 và 3 tháng 8, Pervomaisk và Kirovograd bị quân Đức chiếm giữ. Mặt trận đã phải bám riết vào phía đông với khoảng cách 160-180Km từ phía bắc Kotovsk.

Pervomaisk lại bị chiếm giữ bởi các đội hình của quân đoàn cơ giới số 14 của Đức. Các sư đoàn địch đã kiềm chế đại đoàn số 18 tại phía nam Pervomaisk, điều này chứng tỏ địch có ý định thọc sâu vòng vây vào cánh phải của tập đoàn quân số 18 Xô Viết. Con đường quốc lộ từ Pervomaisk đến Nikolaev chạy qua Voznesensk ở phía bên bở trái dòng sông Dniepr, với địa thế này, nếu như quân Đức đánh chiếm Voznesensk, rồi mở cuộc tấn công vào Nikolaev, thì các lực lượng chính của Hồng quân thuộc phương diện quân phía Nam, sẽ bị đẩy lui về Biển Đen, và bị cắt rời ra ở phía tây.

Vào rạng sáng ngày 4 tháng 8, sư đoàn kỵ binh số 5 đã có mặt tại Vradievka, và sư đoàn kỵ binh số 9 đến đóng quân ở Trikraty. Ngày 5 tháng 8, hai trung đoàn thuộc sư đoàn kỵ binh số 9 đã tiến dọc theo sông Bug. Tuy nhiên, vào ngày 6 tháng 8, xe tăng Đức đã tiến đánh các đội hình này của Xô Viết, và chiếm cây cầu ở Voznesensk.
Trong ngày 3 tháng 8, mặt trận phía Nam được tăng viện thêm các sư đoàn súng trường số 223, 253, 273, 296, 275, 276, 226, 230, 255, và các sư đoàn kỵ binh số 26, số 28, và số 30.

[nthach]

Ngày 5 tháng 8.

"… để tiến trình của chúng tôi , cùng với Budenny và Tulenev lập ra tuyến phòng thủ mạnh, chạy từ khoảng thị trấn Herson và Kahovka dọc theo Krivoy Rog…
… Quân Đức triển khai các hoạt động liên miên, trên những điểm tiếp giáp của phương diện quân Xô Viết, cả trên một đoạn ở Korsun - Pervomaysk, trải dài đến 160Km, ở đây không có quân đội của chúng ta. Sáng hôm nay, quân Đức đã chiếm giữ được vùng Kirovograd"

(Trích từ cuộc điện đàm giữa sĩ quan chỉ huy chiến trường với tổng hành dinh mặt trận Tây Nam)

Ngày 6 tháng 8, quân Đức lại tiến hành trận tấn công ồ ạt trên toàn cánh trái của mặt trận phía Nam. Tăng sức ép lên trận địa sông Dniestr, mười sư đoàn quân Đức đã xé toang hàng phòng thủ của tập đoàn quân Xô Viết số 9. Đến ngày 8 tháng 8, chúng đã chia cắt làm đôi trận địa tiếp giáp giữa sư đoàn súng trường số 30 (lúc này ở phía nam) và sư đoàn súng trường số 51 (lúc này ở phía bắc) tại phương diện Berezovka. Trận địa ở giữa hai sư đoàn này, vốn do sư đoàn súng trường số 150 đóng chốt .
Ngày 7 tháng 8, đại đoàn số 18 đang có các đạo quân tập hậu trên tuyến Schastlivoe – Ivanovka, họ cũng bắt đầu rút lui. Đội quân Sergienko (những đơn vị còn lại của sư đoàn súng trường số 218, sư đoàn tăng số 47, trung đoàn Môtô số 26) cũng rút lui đến Akmechet. Những đơn vị còn lại của sư đoàn súng trường số 164, thì rút về Liubomirovka, Domanevka, Mordovka. Quân đoàn súng trường số 55 (sư đoàn súng trường số 130), đã yểm trở cho tập quân số 18 rút về tuyến Bulgarka-Ivanovka, lẽ ra là được lệnh phải rút về phòng tuyến Novoselovka-Sofievka-Shirokij. Ban tham mưu quân đoàn súng trường số 17, những đơn vị còn lại của sư đoàn súng trường số 189, thì được lệnh lui binh về Mostovoe, Ljakhovo. Đại đoàn số 9, thì đang được đội quân phía trước yểm trợ ở phía bắc, cũng bắt đầu rút quân mà không gặp một sự kháng cự nào của địch. Đến ngày 7 tháng 8 thì đại đoàn quân này về đến địa điểm tập kết. . Sư đoàn súng trường số 74 — Ananiev, Georgievka. Sư đoàn súng trường số 176 — Kochurovka, Kondratovka. Sư đoàn súng trường số 51— Mordarovka, st. Perekrestovo. Sư đoàn súng trường số 30t — Gederimovo, Bogdanovo (dưới sự chie huy của tập đoàn quân Primorsk). Sư đoàn súng trường số 150— Novoselovka. Quân đoàn kỵ binh số 2 thì tham gia chiến đấu tại Voznesensk. Đội quân của trường bộ binh Odessa, rút từ Bratskoe về Elanets. Một đội quân đặc nhiệm dưới sự chỉ huy của đại tá Petukhov, đã được thành lập để yểm hộ cho phương diện Nikolaev:

- Đội quân trường bộ binh Odessa: là đội quân các chiến sĩ Cộng sản
- Tiểu đoàn hỗn hợp (do những đơn vị còn lại của các lực lượng như đội bảo vệ biên giới, bộ binh, và các đơn vị đặc nhiệm).

Đội đặc nhiệm này được lệnh giữ vững hàng phòng thủ ở Peski, Shevchenko, Odessa.
Ngày 8 tháng 8, sau khi phá vỡ ổ đề kháng của hai đại đoàn số 6 và số 12, quân
Đức đã có cơ hội dễ dàng để tiến thẳng đến Dnieper và tập hậu vào trận địa của phương diện quân phía Nam. Trong tình thế này, phương diện quân phía Nam buộc phải bắt đầu lui về bờ trái phía nam dòng sông Bug. Do đó, quân Đức thừa cơ xé toang trận địa liên kết giữa hai đại đoàn quân 9 và tập đoàn quân Primorsk, buộc họ phải đối diện với sự thất bại trên các hướng: Đại đoàn Primorsk – bị mất phía nam Odessa, và hai đại đoàn số 9 và số 18 – bị mất phía đông Nikolaev. Quân Đức lúc này đã cắt ngang được tuyến quốc lộ Odessa-Nikolaev.
Đến ngày 10 tháng 8, đội hình của đại đoàn số 9 đã tiến đến Nikolaev, và bắt đầu xuống phà chuyển quân dọc theo phía nam sông Bug.

[nthach]

Ngày 11 tháng 8, đại đoàn số 18 đã tiến hành trận đánh vào ban đêm trên cánh phải thành phố Sukhoj Elanets, Odessa mới. Trong thời điểm này, Sukhoj Elanets, Zhenevo, Krivorozhie và Mikhailovka đang bị quân địch chiếm đóng. Đại đoàn số 18 chiếm các vị trí: Sư đoàn súng trường số 164 – tuyến Peskorskiy-Budenovka-Suvorovka; sư đoàn súng trường số 130 – khu vực Shevchenko-Shmidtovka; sư đoàn súng trường núi số 96 – tại các khu vực ngoại ô phía bắc thuộc vùng Odessa mới; ban tham mưu tại Sebino. Đại đoàn số 9 thì phải rút lui dưới sự công kích dữ dội của địch (sư đoàn bộ binh số 5, sư đoàn thiết giáp số 1, sư đoàn mô tô số 1 của địch) tại phương diện đông nam trên tuyến Varushino-Shpeer-Komissarovka. Quân địch đã chiếm được khu vực Danilovka. Đại đoàn Primorsk đã triển khai trận thế theo đội hình: sư đoàn súng trường số 30 taịi khu vực Veselyj Kut-Danilovka, quân đoàn kỵ binh số 2 – Savitskoe mới, Sednekovka (phương diện Krivoj Rog), sư đoàn kỵ binh số 5 tại Marianovka-Khristoforovka-Dobraja Krinitsa. Tại khu vực Grigorievka-Konstantinovka mới, nơi giam giữ tù binh của sư đoàn mô tô số 16. Ban tham mưu của quân đoàn súng trường số 17 và sư đoàn súng trường số 168 được chuyển về phía sau để tổ chức lại. Đội tàu quân sự Danube nhận nhiệm vụ bảo vệ các sườn của đại đoàn 18 tại khu vực Odessa-Peski mới. Với vị thế như vậy, quân đội trên toàn mặt trận đã nhận được lệnh như sau:

Đại đoàn 18 – bảo vệ tuyến sông Bug, Odessa.
Đại đoàn 9 – bảo vệ tuyến Varushino, Raspol’e, Tashino
Đại đoàn bờ biển – bảo vệ khu vực Shirokoe, Severinovka, Beljaevka

Thiết lập ba khu vực phòng thủ Nikolaev.

"Trong các điều kiện rút quân rất khó khăn của đại đoàn 9. Đại đoàn này đang bị ảnh hưởng bởi ba quân đoàn thuộc đại đoàn số 11 của Đức (8 sư đoàn) ở phía trước, còn hướng bắc thì bị quân đoàn cơ giới số 48 của Đức quần đảo, và quân đoàn Hungaria thì ngăn cản đường rút lui của họ. Ngày 13 tháng 8, các lực lượng chính của đại đoàn Xô Viết số 9 đã bị địch bao vây tại khu vực Nikolaev. Những trận giao chiến dữ dội giữa hai bên đã bắt đầu nổ ra"

[nthach]

Ngày 15 tháng 8 năm 1941, quân đoàn kỵ binh số 2 di chuyển từ Dmitrievka, vùng Maleevka đến Andreevka, tỉnh Shesternya (họ di chuyển trong một sự cảnh giác chiến đấu cao khi qua Krivoj Rog). Do địa thế tồi tệ, quân đoàn này lại được lệnh tấn công vào hướng Javkino-Barmashovo và phải đảm bảo cho đại đoàn 18 và đại đoàn 9 rút lui bên bờ đông của sông Ingul. Các lực lượng chính thuộc đại đoàn 18 khi đã vượt được qua bờ đông sông Ingul, họ tiếp tục chiến đấu tại vòng vây ở Peresadovka, st. Grejgovo, st. Lotskino, Dobraja Krinitsa, Bolatskoe, thuộc vùng Ingulka. Đại đoàn này có nhiệm vụ tại phương diện Snegirevka để đánh chọc thủng phòng tuyến của địch tại khu vực Nikolaev (với sự hỗ trợ của quân đoàn kỵ binh số 2 và đại đoàn 9). Đại đoàn 9 có sự yểm hộ bằng sư đoàn súng trường số 51 và đội tàu chiến Danube từ hướng tây và hướng tây bắc tại khu vực Nikolaev. Các đơn vị quân đội khác và trung đoàn lính thủy đánh bộ sẽ tổ chức tấn công tại hướng đông và hướng đông nam, họ có nhiệm vụ tiêu diệt toàn bộ các đơn vị cơ giới hóa của địch tại Shevchenko, khu vực Kopani, và dọn đường tại Kherson và các tuyến tại dòng Ingulets

Những vị trí của các đơn vị trước khi tấn công
Trung đoàng lính thủy đánh bộ - phía đông nam các vùng ngoại ô Shirokaja Balka, Kulbakino.
Sư đoàn súng trường số 30 – từ Kul’bakino đến Vodopoj;
Quân đoàn súng trường số 48 (còn lại các sư đoàn 150, 176, 74) – tuyến Vodopoj — sông Ingul.
Đội tàu chiến Danube – tại hướng bắc của Nikolaev và Iuzhn. Sông Bug
Hai đại đoàn 18 và số 9, với sự hỗ trợ của đội tàu chiến Danube, quân đoàn kỵ binh 2 và sư đoàn súng trường 296, được lệnh tiêu diệt địch tại khu vực Barmashovo

Ngày 16 tháng 8.

Quân dự bị của Đức được tăng cường, và mở rộng phát triển thế tấn công đánh lại quân đội Nga tại mặt trận phía nam nhằm mục đích thoát ra trên bờ đông sông Dnieper, và phía nam biển Đen, chúng phát triển sự tác động mạnh nhằm vào các hướng Alexandria, Dnepropetrovsk, Krivoy Rog, Zaporozhye; Nikolaev, Odessa.

Tại hướng Alexandria, các sự tham chiến không ít hơn một sư thiết giáp, hai sư bộ binh; đến ngày 16 tháng 8, quân địch đã dàn trận trên gianh giới sông Dnieper tại Klochkovo, Krukov, Uspenskoey, Mishurin Rov.
Tại hướng Alexandria quân địch cũng đã huy động một sư thiết giáp và hai sư đoàn mô tô; đến ngày 16 tháng 8, chúng đã tràn lên các trận địa tiếp giáp với Sofievka, Stalindorf, Krivoy Rog, và tái chiếm được thành phố cuối cùng.
Tại hướng Nikolaev, Đức cũng dàn hai sư thiết giáp, hai sư cơ giới, một – hoặc hai sư bộ binh của chúng tiến thẳng đến Nikolaev từ các hướng tây, bắc và đông, bao vây đội hình của các đại đoàn 18 và 9 của Xô Viết, chúng tăng cường sức tấn công từ phía đông bắc Nikolaev, nhằm cản trở các chuyến phà chạy dọc sông Ingulets

Trên hướng Odessa, có đến hai quân đoàn địch (sáu sư bộ binh, từ hai đến ba trung đoàn thuộc quân đoàn kỵ binh Romany); đến ngày 16 tháng 8, chúng đã triển khai đội hình doạc theo ranh giới các tỉnh Starey Belyary, Visirka, Kremidovka station, Rotmistrovka, Kalantaeyvka, Troitskoye.

Còn tiếp