Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 14 tháng Mười 1943

Ngày thứ ba đạn pháo địch rót vào một ngôi nhà của chúng tôi ở đây. Ngôi nhà bên cạnh phòng của Lê-nin (tháng tư năm 1917 Lê-nin đã từng trình bầy " Luận cương tháng tư" ở đây).
Học sinh vừa ra khỏi nơi đây được một chút thì đợt pháo kích bắt đầu. Lúc chúng tôi chạy đến đó thì bụi gạch vẫn chưa rơi xuống hết, không khí trong ngôi nhà này trở nên lạ lùng: như thế này chắc là chỉ sau khi núi lửa phun ra. Tường bị vỡ một mảng to tướng. Vật duy nhất còn sót lại không bị sứt mẻ gì, là bức tượng nửa người của Lê-nin trên cái bệ bằng thạch cao. Nó chỉ bị thay đổi màu sắc vì bụi bám vào: Màu trắng đã biến thành màu xám. Gương mặt cũng bị biến đổi đúng như thế.
Hôm qua lúc Hội nghị đảng bộ họp cũng ngay ở phòng Lê-nin ấy thì lại bắt đầu mọt đợt pháo kích. Nhà tôi ngừng cuộc họp, chúng tôi tản ra.
Chiến sự ngoài mặt trận rất tốt. Hôm nay có thể lại bắn pháo hoa. Có thể là hai lượt.

[nthach]

Ngày 17 tháng Mười 1943

Hôm qua đang lúc pháo kích dữ dội thì tôi đến phòng cấp cứu, ở đây đang chở những người bị thương đến.
Một trong những người đầu tiên đưa đến là một chị cán bộ của học viện nghệ thuật, bị thương ở tay phải và bắp chân phải. Mặt chị tái mét, người run lên cầm cập. Chị ép chặt vào ngực chiếc " giầy mốt" vấy máu tháo ở chân phải ra. Trên mặt chị, cạnh môi có một mảnh đạn. Đúng như bác sĩ trực nhật đã nói, nó " lủng lẳng". Người ta cho chị vào chiếu điện ngay.
Sau đó chúng tôi cùng chị Va-xi-li-ép-na lên cài chòi trên mái nhà. Men theo mái nhà nghiêng và dốc, ướt, bò qua những dây thép thật hãi quá đi mất. Phía chân trời mùa thu những tia chớp ảm đạm, nặng nề. Dưới đó là những lô nhà màu thẫm, nóc nhà tròn của nhà thờ I-xa-ki, ngọn thép nhọn At-mia-ran-chi-ép và pháo đài Pê-trô-páp-lốp-xki. Bây giờ tất cả những cái đó đều khoác một cái bọc màu xanh xám để giấu cái ánh vàng của chúng đi.
Đồng chí trưởng ban phòng không nói:" Nếu có tiếng đạn réo thì phải nằm ngay xuống" . nhưng điều đó không cần nữa. Nếu không trên cái nóc nhà vừa dốc lại vừa ướt thế này tôi không thể nào đứng vững được.
Lúc trở xuống, chúng tôi đi qua một cửa sổ khác gần hơn. Trên cái gác con này, chúng tôi cảm thấy rất dễ chịu.

[nthach]

Ngày 8 tháng Mười một 1943

Lần này tôi không viết. Mà sự việc thì rất nhiều. Quân ta đã giải phóng Ki-ép. Có lúc sự kết thúc chiến tranh đến gần thấy quá rõ đến làm tim rung lên.
Tôi sống ngày lễ tháng Mười như " bão táp"
Hôm qua chúng tôi đến eo biển ca-rê-li thăm dồng chí tư lệnh quân đoàn.
Ông đã mời tôi từ lâu. Hôm qua lại cho ôtô đến đón chúng tôi. Chúng tôi vượt qua phố Ki-rốp chạy về hướng đảo qua sông đen-nơi Pu-skin đã đấu súng và ở đó là Par-gô-lô-va Tốc-xô-va, rừng thông Ca-rê-li và những đồi nhỏ. Tất cả đều lặng lẽ, cảnh giác, nấp dưới sương mù của trời thu.
Quân đoàn không đánh nhau. Họ là tấm lá chắn của mặt trận Phần-lan. Nhưng chính vì không đánh (người ta gọi họ là đội quân không đánh) mà tất cả từ sĩ quan đến binh lính đều khổ tâm như thế nào.
Người nào cũng giải thích ngay từ những lời nói đầu tại sao họ lại không đánh. Nhưng phải nghĩ rằng cái lúc mà họ đi vào chiến đấu sắp bắt đầu. Còn bây giờ thì rất có trật tự. Trọng pháo và súng phóng lựu trông rất oai vệ. Người ta còn làm cho chúng những công sự đặc biệt. Chỉ cần mấy giây đồng hồ là chúng có thể xuất hiện. Các đồng chí rất tự hào giải thích cho chúng tôi " kinh nghiệm sản xuất" của họ ở đây đã được các quân đoàn khác áp dụng.
Nghỉ ở quân đoàn bộ một lát, chúng tôi cùng đồng chí tư lệnh đi về phía tuyến đầu của đảo cách Phần-lan chỉ có ba ki-lô-mét, rồi lại từ đó còn đi bộ nữa. Tuy tôi cố bảo rằng mùa đông 1942, khi đến thăm quân đội của tướng Phê-đu-nin-xki, chúng tôi đã đến cách giặc Đức bốn lần gần hơn ở đây, vị tư lệnh vẫn không muốn dẫn chúng tôi tiến lên nữa và giải thích rằng ông ta chịu trách nhiệm về tôi "trước sự nghiệp văn học" .
Về khuya, lúc ăn cơm tối, vị quân nhân ấy đã trích những đoạn thơ của các thi sĩ thuộc nhóm Pu-skin mà tôi không biết, làm tôi, một nhà văn chuyên nghiệp phải xấu hổ.
Đến một địa điểm, vị tư lệnh chỉ cho chúng tôi những ngọn đồi phủ rừng rậm đang xanh đi trong khói chiều sắp xuống và bảo:
-Chỗ kia là quân địch đấy.
Chiến tranh xuyên qua phong cảnh của ngày thu yên tĩnh. Một ụ đất bọc rêu xanh, một ngôi nhà gỗ nghiêng ngả, một đống cành cây khô trên miệng hố. Tất cả những cái đó lúc nào cũng có thể nổ súng được.
Vắng lặng, im ắng. Hoàn toàn không có người. nhưng ở bên trên, mọi nơi là những hoả điểm lớn nhỏ đều có dây thép gai bọc quanh một cách khéo léo, chỉ mới chạm đến là có tiếng kêu và tiếng chuông réo. Còn hầm hào chống tăng thì kéo dài vô tận.
Lần đầu tiên tôi nhìn thấy một hoả điểm; ở đó toàn là thép và bê tông, không có một tí chỗ nào. Đó là cứ điểm hình tròn. Bốn bên đều có lỗ châu mai. Có một số chỗ ngồi cho các pháo thủ, kiểu cách giống như trên máy móc nông nghiệp.
Xuống sâu dưới đất là chỗ ở, xuống đó phải dùng thang. Chỉ huy các hoả điểm và khẩu đội báo cáo lên vị tư lệnh công tác sẵn sàng chiến đấu của họ và việc làm của các chiến sĩ lúc ấy. Có một sĩ quan báo cáo rất hay:
-Các chiến sĩ đang bận nghỉ ngơi.
Có một khẩu đội bắn hai loạt đạn phóng lựu cỡ lớn để chào mừng chúng tôi. Sau có mấy phút thì phía Phần Lan cũng bắn trả.
Ở một ngã ba các con đường rừng hoang vắng có một tốp hai chiến sĩ đi ra từ một ngôi nhà nhỏ không ai chú ý đến. Một người là người Bê-lê-rút-xi hay là người U-cơ-ra-in, đứng tuổi, nhiều râu, dáng nghiêm chỉnh. Người kia có cái mũi cong, da nâu, cử chỉ lanh lợi của một người vùng núi.
Đồng chí tư lệnh mời họ hút thuốc, thế là họ quay lưng về phía phần Lan, lặng lẽ hút.
Đêm khuya, dưới ánh trăng hạ tuần, chúng tôi đáp ôtô trở về Lê-nin-grat. Bây giờ tôi đã hình dung được vòng vây gần hết các phía rồi …

[nthach]

Ngày 26 tháng Mười một 1943

Chương cuối cùng hầu như tôi phải viết lại toàn bộ. Thế là hôm nay tôi đã viết xong bài thơ này. Về căn bản là xong rồi. Ngày mai tôi phải đến Ô-xtrô-u-mô-vui-a Le-be-de-va để nói chuyện về việc trình bày cuốn sách. Và ở đấy có thể bắt tay vào văn xuôi.
Trong văn xuôi, tất nhiên là có cái khó khăn của nó. Nhưng sẽ không có cái xúc động cao như trong sáng tác thơ.
Tôi phải cố gắng làm cho năng lượng công tác của tôi trong năm này không bị gián đoạn mà phải chuyển sang năm 1944 để không có cái cảm giác đáng sợ là "bắt đầu trên chỗ trống".

[nthach]

Ngày 12 tháng Mười hai 1943

Gia đình Ô-dê-rét-xki đã từ Cra-xnôi-ar-xcơ trở về một bộ phận học viện y khoa ấy tản cư từ Kit-xi-lô-vốt về đấy từ mùa xuân năm 1942.
Khi những khó khăn căn bản của thời kỳ đầu phong toả đã lui về dĩ vắng rồi; nhà tôi thấy có thể xin từ chức Viện trưởng mà đề cử giáo sư Ô-dê-rét-xki vào chức ấy. Việc này cũng phù hợp với ý muốn của Ni-cô-lai I-va-nô-vích. Như vậy mọi việc đều tốt đẹp.
Bây giờ nhà tôi có thể trở về với việc nghiên cứu lịch sử y học mà anh hằng yêu thích. Trong nhà chúng tôi lại xuất hiện từng chồng sách to sách nhỏ và từng bộ tạp chí cũ. Con mèo Cu-di-a của chúng tôi đã có thể ngủ trên những hòm đựng sách bằng giấy được rồi.
Nhà tôi sung sướng. Tôi cũng vậy. Từ nay trở đi tôi không còn phải nghĩ những chuyện chữa ống khói lò sưởi, sửa ống dẫn nước… Mọi việc ấy đã chấm dứt.

[nthach]

Ngày 17 tháng Mười hai 1943

Như thường lệ, tối hôm qua chúng tôi đi bách bộ. Đêm ẩm ướt, ấm áp. Trong ngôi nhà Ô-dê-rét-xki bảo là họ nhìn thấy ánh sáng bắc cực.
Đến quảng trường Tôn-xtôi, chúng tôi muốn đến xem xét tỉ mỉ hiệu bánh mì bị đạn pháo bắn trúng ban ngày. Song dưới ánh đèn dầu thì chả nhìn thấy gì.
Chúng tôi vừa về đến nhà thì ba bốn phát đạn bay liền đến cái quảng trường ấy.
Ngày hôm qua ở đấy có một cô sinh viên cũ nay là nghiên cứu sinh của học viện y khoa Or-sen-xcai-a bị thương rất nặng Cô bị đứt một khúc ruột, mạch đập không có, hết hy vọng.
Trong lần pháo kích này, một cô sinh viên năm thứ hai rất trẻ, Ve-rô-sca Be-re-dốp-xcai-a bị chết ngay. Trước khi cô chết mười phút nhà tôi còn gặp cô ta. Cô ở giảng đường giải phẫu đi ra. Ở đó đang thi. Nhà tôi hỏi cô:
-Thế nào có run không?
Cô đáp:
-Hôm nay thì người khác run. Còn em đến mai cơ…
Một giờ sau cô đã nằm trong nhà xác của chúng tôi rồi.

[nthach]

Ngày 19 tháng Mười hai 1943

Sáng sớm hôm nay đi đưa ma Ve-rô-xca. Một buổi sáng trong trẻo màu hồng khô ráo. Đến nhà xác thì đúng lúc có một chiếc ôtô chở quan tài một đồng chí thuỷ quân nào đó cũng bị đạn địch bắn chết. Một đại đội thủy quân Ban-tích đi theo xe.
Vào được cái phòng nhỏ "vĩnh biệt" thật là vất vả. Trong đó còn có một cái quan tài của một phụ nữ khác phủ một tấm lụa mỏng. Chị này cũng bị chết vì pháo đạn địch. Ngay đấy là chiếc quan tài nhỏ của Ve-rô-sca. Chỉ cái tay xinh xắn, nhỏ nhắn vàng nhe sáp lộ ra dưới đám hoa hu-bia và hoa hồng giả. Vĩnh việt người chết, mọi người đều hôn bàn tay ấy của cô.
Gối đầu buộc bằng lụa. Lúc tôi muốn nâng nó lên để nhìn thấy rõ gương mặt của cô, có người nói thầm với tôi là đầu cô bé chỉ còn một mảnh xương sọ. Người mẹ tỏ ra dũng cảm. Nhưng người cha … rõ ràng là đau đớn quá.
Nhà tôi và các sinh viên khiêng quan tài lên. Ôtô chạy đến đầu phố Xcơ-rô-khô-đốp thì đỗ lại trước ngôi biệt thự của viện khám bệnh do bố Ve-rô-sca làm Viện trưởng. Và Ve-rô-sca cũng đã từng làm hộ lý thực tập ở đây lúc còn là sinh viên. Người ta đưa lên ôtô mấy chiếc ghế dài để xem ra nghĩa địa. Lễ truy điệu được tổ chức ngay trên đường phố ấy.
Nhà tôi phát biểu trước rồi đến nhân viên của bệnh viện và sau cùng là một đại biểu nữ sinh. Ngay lúc đó tiếng pháo vẫn nổ rền. Ở một khu phố nào gần đó vang lên điệu hành khúc đưa ma quân nhân. Bầu trời trong sáng và hấp dẫn: một mùa đông êm dịu đang bắt đầu. Cái giá lạnh chờ mong bao lâu nay đã đến, rất cần để quân ta khởi đầu cuộc tấn công.
Khi nghe tiếng pháo nổ bà mẹ Ve-rô-sca nói: "Mong sao đến được nghĩa địa". Câu nói đó không rõ bà ta sợ hay bà ta muốn được yên để chôn cất con gái.
Tối
Đài truyền đi một tin quan trọng: Phòng tuyến quân Đức bị chọc thủng một mảng rất lớn ở khu Nê-ven. Bây giờ thì rõ ràng là tại sao mấy ngày nay giặc Đức lại nổi khùng lên như thế.

[nthach]

Ngày 25 tháng Mười hai 1943

Chúng tôi họp chi bộ Đảng. Hội nghị này cũng kết nạp tôi vào Đảng. Ngày thứ hai lên đảng uỷ khu phố. Tờ mờ sáng hôm nay tôi và Ma-ri-ét-ta lên đảng uỷ khu phố về việc đơn xin gia nhập Đảng của chúng tôi.
Năm nay đã kết thúc một cách tốt đẹp.

[nthach]

Ngày 28 tháng Mười hai 1943

Một ngày báo động… Vừa định lên đảng uỷ khu phố để làm lý lịch thì bắt đầu đợt pháo kích điên cuồng vào khu phố chúng tôi. Nhà tôi có việc phải vào thành cả ngày làm cho tôi rất lo lắng. Trước khi anh đi, chúng tôi đã cãi nhau. Thế là chưa kịp chào nhau. Mà ở Lê-nin-grát không thể ra đi mà không chào nhau.
Chờ ngớt đợt pháo kích chúng tôi sẽ lên đảng uỷ khu phố.

[nthach]

Ngày 29 tháng Mười hai 1943

Một đêm gian khổ, nguy hiểm. Pháo hạng nặng bắn liền ba lần. Đạn nổ rất gần ngay bên cạnh Hợp tác xã công nghiệp. Nhà chúng tôi bị rung lên cứ như nhà làm bằng giấy. Nhưng chúng tôi không đi đâu mà cũng không mặc áo. Tôi chỉ ôm mấy cái gối sang chiếc ghế trường kỷ tránh xa cửa sổ.
Buổi tối
Ban chấp hành đảng bộ họp hội nghị chung quanh chiếc bàn hình bầu dục trong một gian phòng đẹp đẽ. Dưới sàn trải thảm. Trên bàn có khăn dạ xanh. Các đồng chí nêu rất nhiều câu hỏi và tôi đứng lại để trả lời.
Hỏi: Tại sao chị không xin gia nhập Đảng ở đảng bộ Hội nhà văn?
Trả lời: Chi hội nhà văn ở Lê-nin-grát hiện nay không có tổ chức đảng của mình. Những nhà văn công tác ngoài tiền tuyến đều chuyển đến sinh hoạt trong tổ chức đảng của các đơn vị quân đội. Những người còn lại công tác ở nhà máy nào thì thuộc về đảng bộ của nhà máy ấy.
Hỏi: Trong giai đoạn này chị làm công tác xã hội gì?
Trả lời: Cũng như trước kia, tôi sẽ viết văn và đi nói chuyện nhưng tôi sẽ cố gắng làm cho tốt hơn nhiều lên, trên quan điểm nghệ thuật của nghề văn. Ngoài ra tôi sẽ làm tất cả những gì mà đảng đòi hỏi.
Hỏi: Chị không sợ kỷ luật nghiêm khắc của Đảng?
Trả lời: Tôi không sợ. Bản chất của tôi là người có tổ chức.
Trên đường từ đảng uỷ khu phố về nhà, tôi tự hỏi mình: Thời gian một năm dự bị của tôi đã thực sự trôi qua như thế nào? Trong khoảng thời gian đó, những thay đổi gì đã đến với tôi?
Tôi đã đến những nhà máy, công trường, đơn vị quân đội để nói chuyện. Tôi đã sáng tác. Đúng như thế. Nhưng những việc đó trước kia tôi cũng đã làm. Vậy có gì khác trước?
Điều này thực không thể nói một cách đơn giản như thế, nhưng có chỗ khác nhau. Trước kia tôi viết một tác phẩm nào đó thành công thì tôi vui thích. Nếu thất bại thì tôi đau xót. Đó chỉ là những điều vui mừng và bất hạnh của cá nhân tôi mà thôi.
Còn bây giờ thì tôi nghĩ: trong mức độ nào đó cái mà tôi viết có lợi cho sự nghiệp văn học Xô-viết chỉ là một phần của sự nghiệp vĩ đại, sự phồn vinh của Tổ quốc chúng ta là đất nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.
Mỗi một tác phẩm văn học phải biến thành hành động. Dù sao đi nữa thì cũng phải thành hành động. Tôi cố gắng trong ý nghĩa của mình theo đường lối này; đoán định những gì đang xảy ra sau cái việc ở cuối trang, mà sau đó cuộc sống lại bắt đầu.
Hiện nay thơ của tôi tác động như thế nào? Ngòi bút của tôi, vũ khí của tôi, trong thành phố Lê-nin-grát bị bao vây này làm việc như thế nào? Trong một mức độ nào đó tôi có thể cần thiết cho thành phố không? Tôi chịu trách nhiệm về điều đó.
Đảng giao công tác này cho tôi, đó chính là công tác đảng của tôi.

[nthach]

Ngày 30 tháng Mười hai 1943

Đêm yên tĩnh. Mãi quá nửa đêm mới nghe thấy tiếng súng nổ liên hồi ở phía xa xa. Có thể đó là pháo "Ca-chiu-sa" của chúng tôi đang lên tiếng.
Tin tức trên đài rất tốt.
Hôm nay có bão tuyết lần đầu tiên trong năm.

[nthach]

Ngày 31 tháng Mười hai 1943

Thế là một năm đã qua. Năm mới đang đến sẽ mang thắng lợi đến với chúng ta. Bản tin hôm qua thật tuyệt. Chúng tôi thích thú nghe tin máy bay ta đánh phá Béc-lanh "vô cùng ác liệt". Không có cái địa ngục nào mà không nên đổ lên đầu Hít-le.

[nthach]

Ngày 1 tháng Giêng 1944

Chúng tôi đón năm mới ở nhà Két-lin-xcai-a. Rất vui là trở về đi qua cả thành phố im vắng, phủ một lớp tuyết mỏng với những điệu van-xơ trên đài. Nhân dân được phép đi dạo chơi trên đường phố đến hai giờ sáng. Và chúng tôi về nhà vào giờ ấy.
Tôi chúc mình mạnh khoẻ. Có sức khoẻ thì sẽ có tác phẩm.

[nthach]

Ngày 2 tháng Giêng 1944

Câu chuyện xảy ra với người cảnh sát (chị I-va-nốp-na kể)
Có một người đàn bà đang xếp hàng vặn tay đứa con của mình, vừa chửi nó một cách thô tục làm mọi người phẫn uất và họ tìm một bác cảnh sát đến.
Người cảnh sát đến tìm hiểu đầu đuôi câu chuyện, nắm tay thằng bé dẫn đi. Người đàn bà hoảng hốt:
-Ông dẫn nó đi đâu?
-Mang về cho vợ tôi. Nhà tôi biết đối xử với trẻ con.
-Chẳng lẽ việc trông trẻ con là việc của ông sao?
-Tất nhiên là việc của tôi. Nhà nước đặt tôi theo dõi trật tự. Tôi phải có trách nhiệm chứ.
Hôm qua cây thông ngày tết của sinh viên được dựng ở gian phòng Lê-nin. Gian phòng trật ních nam nữ sinh viên và anh em lính thuỷ của học viện "kết nghĩa" ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ. Rõ ràng là họ sẵn sàng nhảy cho đến khi nào trên tàu còi báo động nổi lên, tận dụng hết cả thời gian hoà bình ngắn ngủi này.
Trên cái nền những chiếc áo thuỷ quân dày cứng, những chiếc áo dài con gái càng dịu dàng và nổi bật hơn. Chúng lấy đâu ra những bộ quần áo ấy? Với phép kỳ diệu nào mà chúng đã tránh được bom đạn? cuộn túi cất đi hai năm dòng để đến nay trong cái đêm đón mừng năm mới này phô bày ra ánh sáng của đèn điện mắc hoa trên cây thông này? (cơ quan phòng hoả của thành phố tuyệt dối cấm không được dùng nến thật).
Chung quanh cây thông có một số người mang mặt nạ đển nhảy. Có một cô gái còn cầm cả quạt. Tuy nhiệt độ trong phòng này không ai phải dùng quạt cả. Cậu bé Du-ra mặc chiếc áo hoá trang Pi-e-rô do bà mẹ chiều con đã khâu lên chiêc áo bông của cậu ta.
Hồi mùa đông đầu tiên của thời kỳ bị bao vây, người Du-ra bị sưng phù lên, không thể bước ra khỏi cửa được. Đến mùa đông thứ hai thì đã trông thấy cậu ta đi giầy trượt tuyết ở ngoài sân của nhà tôi. Và bây giờ thì cậu ta chạy giữa những người đang nhảy như là hiện thân của một con ma nhỏ vui vẻ và ranh mãnh.
Dua-ra nói với chúng tôi là ngoài âm nhạc của máy quay đĩa còn có nhạc "gia" thật sự nữa.
Và thật thế, các vĩ cầm, sắc sô phôn, kèn đồng đã đến.
Đèn điện trên trần không bật, chỉ có ánh sáng toả ra từ cây thông. Cây thông to lắm. Sinh viên tự vào rừng chặt chở trên ô-tô vận tải về, rất đẹp với ngôi sao trên ngọn bọc trong vàng và bạc.
Nhạc nổi lên. Những nắm hoa giấy tung ra, từng cặp, từng cặp quay cuồng.
Không có pháo kích.

[nthach]

Ngày 4 tháng Giêng 1944

Tin pháo kích cắt ngang bào nói chuyện về bệnh cúm trên đài phát thành. Sáng sớm hôm nay có mấy loạt đạn dữ dội nhưng tôi chỉ nghe mơ màng qua giấc ngủ.
Tất cả những chuyện đó làm cho mọi người mệt nhoài. Thật là căng thẳng quá mức! Nỗi khổ của Lê-nin-grat bao giờ mới hết!

[nthach]

Ngày 6 tháng Giêng 1944

Hội đồng phát thanh đang tuyển những người biết thổi sáo và thổi kèn số 1 và số 2. Buổi sáng buổi tối lúc nào cũng truyền đi thông báo này… Nhưng không còn ai. Trong thời kỳ bị đói họ đã chết cả rồi.
T.G. nói:
-Đi về học viện Ghéc-xen như đi trên chiến hào ấy bởi vì đường phố bị pháo kích.
Một giáo sư nói về sinh viên:
-Họ phải đi khiêng củi nhưng họ lại làm phân tích chất lượng.

[nthach]

Ngày 9 tháng Giêng 1944

Hôm qua quân ta đã thu hồi được thành phố Ki-rô-vô-grát, (nguyên là thành phố Ê-li-da-vet-grát). Cái thành phóo mà ngày nào tôi và mẹ tôi dắt con gai Gian-na bé bỏng, theo lời dặn của cha, chạy chốn khỏi bọn Đức, khỏi những chiến hạm (Gô-ben) và Bre-slau" bắn pháo vào Ô-dét-xa.
Ở Lê-nin-grát vẫn là những ngày chiến tranh đẫm máu. Pháo kích chúng bắn thẳng vào tàu điện. Như hôm thứ tư vừa rồi, trên chuyến xe điện số 10 riêng số người bị bắn chết đã có tới bảy mươi.
Mặt trận chúng ta im ắng. Song bất cứ lúc nào cũng có thể nổ súng được… Tuy giặc Đức cố chết giữ Pô-lô-xcơ và Vi-tép, những cái chốt của vận mệnh Lê-nin-grat.
Ngồi viết cho tiền tuyến một tờ truyền đơn kỷ niệm một năm phá vỡ vòng vây.

[nthach]

Ngày 14 tháng Giêng 1944

Dù cuộc sống trong lửa đạn đơn điệu của Lê-nin-grat gian khổ đến đâu đi nữa thì vẫn phải ở đây cho đến mùa xuân. Trong thời gian này số phận Lê-nin-grát phải sang một bước ngoặt. Băng đá đã đến rồi. Trên không trung lại vang lên những sự kiẹn. Chỗ chúng tôi lại thấy những người bị thương mới. Một dấu hiệu quan trọng.

[nthach]

Ngày 15 tháng Giêng 1944

Giữa trưa
Từ sáng sớm đã nghe trên không có tiếng nổ liên hồi, dữ dội xưa nay chưa từng thấy. Đó là pháo của hải quân ta bắn. Người ta bảo là ở khu Ô-re-ni-en-ba-um. Tiếng nổ vang không dứt. Có người bảo tôi: "chúng ta đang điều chỉnh tiền tiêu của chúng nó". Cái gì rồi sẽ xảy ra? chẳng lẽ đến nay vẫn cha thành công sao. Nhưng mọi người vẫn tin là sẽ tốt đẹp. Mọi người đều có những gương mặt thật đặc biệt.
Sáng sớm, như thường lệ vào những phút nguy kịch, giáo sư G. xuất hiện "đến thế thôi" vì cảm xủctàn đầy … phải ngồi viết!
Ái dà, lại bắn! Lại đang bắn! Nhà tôi bao là tôi cần đến thành phố Pu-skin ngay sau khi nó được giải phóng (Ái dà, lại bắn nữa!)

[nthach]

Ngày 19 tháng Giêng 1944

Đã có thông báo chính thức rằng "trên mặt trận Lê-nin-grat quana ta đã phản công về phía Nam Ô-re-ni-en-ba-um. Cuộc tiến công đang tiếp diễn".
Ở mặt trận Vôn-khốp cũng thế. Nghĩa là đã thật sự "bắt đầu". Nhưng ở tất cả các bệnh viện Lê-nin-grat bao nhieê là thương binh! Những chiếc ô-tô buýt của chữ thập đỏ xếp hàng dài dằng dặc, nối đuôi nhau chạy ra ga đón thương binh. Làm sao máu đó không khải chảy một cách vô bổ…