Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 18 tháng Hai 1943

Dần dần tôi bắt tay vào việc. Đã hàng ngàn lần tôi tự nói với mình là không thể để mình đi sai "quy hoạch đồ bản" được.
Làm việc, không dừng tay: đó là tất cả.

Ngày 25 tháng Hai 1943

Trước ngày kỷ niệm Hồng quân, các chiến sĩ một đơn vị pháo cao xạ mời vợ chồng tôi đến nói chuyện. Nhà tôi báo cáo về tình hình quốc tế. Tôi ngâm thơ. Khẩu đội pháo cao xạ này đóng ở bên cạnh chiếc cầu Tu-sơ-cốp, trên mấy chiếc phà đậu dọc bờ sông. Họ dẫn chúng tôi đi qua sân vận động Lê-nin theo một cái cầu gỗ dài. Sông Nê-va vẫn còn đóng băng, lạnh quá, đến nỗi bất cứ mùa xuân nào cũng không thể chọc thủng được nó.
Trên ván phà, dưới bầu trời mờ sương buổi tối, các cô gái pháo thủ đứng cạnh các khẩu pháo.
Chúng tôi ở trong khoang thuyền dưới để nói chuyện, chỗ mà đạn pháo địch không rơi đến được. Trước lúc tôi ngâm thơ, đồng chí khẩu đội trưởng phát biểu:
-Đồng chí In-be, hầu như đêm nào đồng chí cũng nghe tiếng nói của chúng tôi. Và bây giờ chúng tôi nghe tiếng nói của đồng chí. Không thì chỉ được nghe đồng chí qua đài phát thanh.

[nthach]

Ngày 5 tháng Ba 1943

Trên tờ báo "Sự thật Lê-nin-grát" có một bút ký rất thú vị của Đan-chen-cô, nhan đề "Nhà máy an-buy-min nhân tạo" về những viên an-buy-min. Nhà máy này bắt đầu hoạt động cách đây một năm. Vào những ngày gian khổ nhất trong vòng vây.
"Trong hơn một nghìn loại, người ta phát hiện ra một loại vi khuẩn của nấm men-một tổ chức hoá học có lượng cực nhỏ chứa trong thể chất của nó một chất an-buy-min từ chất đường của cây gỗ.
Nhà máy này đặt ngay ngoài mặt trận.
"Đêm đêm những người xây dựng, những người vạch đồ án, những người sản xuất tương lai đến tuyến đầu của phòng tuyến. Ở đấy máy móc nằm sâu dưới lòng đất bị bom đạn cày xới lên, không có chúng thì nhà máy không hoạt động được. Người ta lắp máy chỉ cách công sự địch có mấy trăm mét, lo làm sao không để cho bàn tay bị lạnh cóng run rẩy, không để cho tiếng sắt, tiếng đồng chạm nhau kêu lên. Đến rạng sáng họ lại ra về".
Rồi bài báo miêu tả quá trình sản xuất: "Những mẫu đầu tiên ra lò. Một thế giới lạ kỳ thấy hiện ra trong kính hiển vi. Những hình ngôi sao mờ nhạt hoạt động như mũi tên. Đó là những tử thù, những kẻ cạnh tranh của nấm men, chúng ăn thức ăn của nấm men và săn đuổi chúng.
Cả một đội những nhà khoa học giúp cho các nấm men trong cuộc đấu tranh tuyệt vọng để sống, xảy ra trong cái bên ngoài có vẻ yên tĩnh. Người ta thử nhiệt độ, thành phần thức ăn từng giống một. Xuất hiện rõ rệt những hạt nấm men hình bầu dục giống hạt cà-phê. Độ nóng cao làm phát triển nấm và tiêu diệt kẻ thù của chúng.
Độ đông của đường tăng lên. Người ta đổ thêm vào bể những lít nước. Những hạt men hoạt động không bị kìm hãm nữa. Chúng đã quen với môi trường và "ăn" rất ngon miệng.
Sau ba tiếng đồng hồ, bọt sôi lên tràn ra vành bể nước. Số lượng nấm men tăng lên đến nửa tấn. Đợt thu hoạch khởi đầu.
Sau một lúc thì máy ly tâm hoạt động. Những loại máy ly tâm rất mạnh tách nước ra. Thế là cuối cùng ở một hình thể màu nâu sáng xuất hiện. Đó chính là hạt an-buy-min mà một ki-lô-gam an-buy-min thay ba ki-lô-gam thịt…"
Tôi đọc một mạch hết bài báo đó. Bây giờ thì chúng tôi sẽ nhìn những hạt an-buy-min mà chúng tôi thường hay ăn đó một cách khác.

[nthach]

Ngày 10 tháng Ba 1943

Mát-xcơ-va
Không chờ được máy bay, chúng tôi phải đáp xe lửa. Cuộc hành trình thật gian nan, dọc đường luôn luôn có báo động, trên không và mặt đất đều có.
Xe lửa tốc hành từ Lê-nin-grát đi Mát-xcơ-va chưa có. Chỉ có xe lửa chở hàng hoá chạy thẳng qua cầu phao gần sơ-li-sen-bua từ sông Nê-va ra khỏi hồ La-đô-ga. Nhân viên đường sắt gọi đoạn đường này là "hành lang chết". Bọn Đức bắn rất rát vào con đường này. Tất cả những gì-một cân bột mì, một lọ đồ hộp đều qua "hành lang" này. (Tôi chợt nhớ lại câu chuyện người lính thuỷ từ hồ La-đô-ga lái chiếc ca-nô chở đầy hàng đến Lê-nin-grát. Hồi đó còn chưa phá vỡ được vòng vây. Đợt oanh tạc bắt đầu. Cả đội thuỷ thủ đều bị thương, nhưng người lái vẫn có thể lái con tàu và đưa ca-nô đến đích an toàn.
Tôi hỏi anh:
-Ca-nô đó chở những hàng gì?
Người lính thuỷ đáp:
-Ca-cao và Sô-cô-la cho trẻ em Lê-nin-grát.
Vợ chồng tôi đến ga Phần-lan trên một toa đất đầy hàng hoá. Lúc đến Bô-ri-xốp Gri-vơ thì trời đã tối mịt không còn nhìn thấy gì nữa. Chúng tôi đi tìm đồng chí trạm trưởng trại sơ tán. Các đồng chí dùng xe trượt tuyết chở va-li của chúng tôi trên đường tuyết ướt át gần như đi trên nước vậy. Đến trạm chúng tôi ngủ đêm ở đó.
Chăn nệm bốc mùi thuốc sát trùng nhưng rất sạch. Chúng tôi đốt lò ăn tối. Các đồng chí ấy để lại cho chúng tôi một chiếc đèn con. Sáng sớm có chuyến xe của y tế đi về phía La-đô-ga, nhân tiện chở luôn chúng tôi đến Côn-bôn. Băng đã vào mùa xuân chảy ướt át, ôtô chạy trên những vũng nước.
Ở Côn-bôn chúng tôi vừa bước chân lên tàu hoả thì có báo động. Lần thứ hai chúng tôi lại bị báo động ở Vôn-khốp, tập trung nhiều đoàn tàu chở hàng. Khi đạn liên thanh bắn xuống, tôi hỏi nhà tôi:
Có nên dậy không? ( tôi nằm ở giường trên)
Anh trả lời:
-Em chạy đi đâu?
Thực vậy, chẳng có chỗ nào mà chạy nữa. Bên phải, bên trái cũng đều như thế cả, đều là những toa tầu, đăng kia là một nhà ga bị bom đất hoang đổ nát. Và thế là tôi nằm nguyên trên toa.

[nthach]

Ngày 15 tháng Ba 1943

Mát-xcơ-va.
Giữa những công việc bè bộn ở Mát-xcơ-va, tôi càng nghĩ mãi về cái chương "Xuân" trong tập thơ " Pun-cốp-xki" của tôi. Tôi muốn viết về mùa xuân ở Lê-nin-grát như mùa đông của chương hai ấy.

Ngày 27 tháng Ba 1943

Tác phẩm của Grôm-xman " Nhân dân bất tử"-phi thường. Đấy là quyển sách hay nhất viết về chiến tranh, Xuất sắc. Thấm vào lòng. Đọc quyển này thì tự mình cũng muốn viết. Và lại càng yêu tha thiết Tổ quốc mình.
Nghĩa là tất cả cái gì mà Grô-xman muốn anh đều đạt được. Và có thể qua ảnh hưởng của tác phẩm này sự sụp đổ tâm hồn kinh khiếp của tôi-" cái sọt than" mà trong đó không có lấy mọt vì sao, sẽ chấm dứt.
Câu chuyện của kỹ sư P. Về một nhà máy quốc phòng. Nhà máy phải chia thành hai bộ phận. Nhà máy "con" tức là phân xưởng từ nhà máy "cha" chia ra, chuyển đến vùng U-ran. Ở đấy với một tốc độ phi thường nó xây dựng xong các phân xưởng và làm việc rất giỏi. Nó giành cờ đỏ thi đua luân lưu của nhà máy "cha". Lại còn gửi cho "cha" một bức thư an ủi.

[nthach]

Ngày 14 tháng Tư 1943

Lê-nin-grát.
Đã từ lâu chả có cuộc hành trình nào lại làm cho tôi phấn khởi như lần trở về Lê-nin-grát này.
Sau một chuyến đi Mát-xcơ-va nếm mùi cay đắng, sau khi vì rất nhiều việc lớn, nhỏ mà "ăn no" điện thoại, sau khi cái cảm giác không chịu đựng được nữa. Ôi hỏng việc rồi, trễ mất rồi! Sau những bức thư buồn thương của Gian-na, sau cái lần "thất bại" cuối cùng (chúng tôi lại đến sân bay chậm nên phải quay lại khách sạn, tôi cắn chặt môi dở hành lý ra rồi lại gói lại), sau tất cả những cái đó là chuyến đi kỳ diệu , phấn khởi. Chỉ khổ một điều là ở trên máy bay tôi bị rét cóng. Hôm đó giá rét quá! Một ngày khô, rét và đẹp đầu xuân.
Chúng tôi dừng lại ở Khơ-vôi-nôi. Hoàng hôn. Trời không A-luy-min mà cũng không phải bạc. đến Khơ-vôi-nôi trên máy bay có một chiếc ghế bành bỏ không, tôi liền ngồi vào đó. Sau khi ngồi trên chiếc ghế dài cứng đến ngồi chiếc ghế này sao mà thoải mái thế. Ngồi rất thích hợp, lưng quay vào bản chữ của tờ báo "Sự thật" (nếu như tôi không lầm). Tôi ngủ, dù rét đến cóng người. Tôi ngắm hồ La--đô-ga qua giấc ngủ. Băng ở giữa hồ đã tan. Mọi vật đều yên tĩnh, chúng tôi vượt qua hồ chẳng có gì che chở cho cả.
Chúng tôi bay vào cái thành phố huyền bí này. Trong một đêm trăng sáng quá. Một đêm sáng và im vắng quá. Tàu điện không chạy, phố xá vắng tanh phủ dưới ánh trăng lạnh mờ xương xuân. Tất cả những cái đó sao chẳng giống Mát-xcơ-va chút nào…
Bây giờ cái ô-tô buýt chuyên chạy từ sân bay đến Li-tai-nư.Thật là tiện lợi
Về đến nhà… Mọi vật đều như rực rỡ, phảng phất một mùi thanh khiết. Đêm mới yên tĩnh làm sao. Giặc Đức cũng không đến quấy rầy chúng tôi nữa. Sau khi bị cóng trên máy bay, giờ tôi ngủ rất say. Chỉ một đêm Lê-nin-grát thế này như làm tiêu tan hết mọi nỗi mệt nhọc của những ngày dài dằng dặc ở Mat-xcơ-va.
Nói chung, sau khi ở Mát-xcơ-va rồi, Lê-nin-grát thật yên tĩnh rất hợp cho công việc.
Sáng nay tôi quyết định là dù nặng nhọc thế nào cũng phải viết lại chương năm của bài thơ. Hoặc là sửa lại hoặc là viết chương mới.
Muốn viết về hạm đội ban-tích, về bi kịch của chiến hạm không thể chạy nữa. Nó mọc rễ dưới nước. Từng là một chiến hạm hùng mạnh, con chim ưng của biển, nó thèm muốn được như những con "chim con" trên biển, những chiếc tầu chiến nhỏ, những ngư lôi hạm, những khu trục hạm (trận pháo kích dữ dội. Thế mà tôi nghe chim vẫn ríu rít, chúng đã quen rồi không sợ nữa). Có thể viết một bài ca chiến hạm đầy lãng mạn, giận giữ và ác liệt: "Đâu là những biển cả mà ta đã đi qua?".
Đấy sẽ là xuân chiến đấu của năm 1943. Chiến tranh đang tiếp diễn. Hãy chưa kết thúc. (Lại yên lặng, không nghe tiếng súng nữa).

[nthach]

Ngày 16 tháng Tư 1943

Đi dạo với Ma-ri-ét-ta và quay về một trận pháo kích dữ dội nhất. Chúng tôi còn muốn đi nữa nhưng gặp Ép-phrô-xi-ni-a bảo:
-Đi đâu, đi đâu … ngay xưởng rèn cũng bị đổ rồi. Tôi phải bò, bò đấy…
Xưởng rèn ở ngay cạnh hiệu thuốc mà chúng tôi muốn đến đó. Ngày đẹp quá. Gió xuân thổi nhẹ.
"Còn sống vào một ngày như thế này thì tốt quá" như Ji-mi Côn-li-dơ, viên phi công Mỹ, nay đã chết rồi, từng nói:
Hôm qua Chi-khô-nốp,, Vít-sơ-nép-xki, Cơ-rô, A-da-rốp, Béc-hôm, Ma-cô-gô-nen-cô đến chỗ tôi chơi. Tôi "báo cáo" về Mát-xcơ-va. Rất vui vẻ, hồ hởi. Mọi người ra về vào lúc báo động. Về đêm nghe nói có pháo kích dữ dội. Nhưng tôi cũng không thức giấc.
Thật ức nếu bị chết bây giờ trong lúc rất muốn sống!
Tôi không bao giờ quên Lê-nin-grat tất cả những dáng hình của nó. Nếu còn sống, tôi còn viết nhiều về thành phố này.

[nthach]

Ngày 17 tháng Tư năm 1943

Một đêm đáng sợ! Một đêm trăng đáng sợ! Báo động bắt đầu ngay từ chập tối, Súng cao xạ bắn khắp thành phố. Tất cả những chuyện đó xảy ra lúc trăng tròn… Sau đó hơi yên tĩnh một tí, và chúng tôi chợp mắt. Nửa đêm tỉnh dậy vì bị chấn động, nhưng không phải tiếng nổ. Giường lắc lư. Tôi nhớ lại chuyện này đã xảy ra đã lâu lúc động đất ở Cơ-ri-mê. Và lâu hơn nữa hồi tôi vẫn còn là cô gái bé tí ở Ô-đét-xa. Lúc bấy giờ cũng còn một chấn động ngầm rất mạnh dưới đất. Đó là vào một đêm hè. Tôi mặc có mỗi chiếc áo ngoài, chân đất, chạy qua suốt ngôi nhà đến với bố.
7 giờ tối
Tôi về đến nhà trong tiếng nổ ùng oàng. Ngay lúc ấy phố Li-ép Tôn-xtôi đã bị ngăn lại sau những ngôi nhà của chúng tôi. Người ta cắm ở đó một tấm biển đề: "Nguy hiểm, xe cộ và người đi bộ không được vào" (cách đó không xa có một quả bom chưa nổ. Quả bom rơi xuống chỗ sân ra vào mà trước đây chúng tôi lên đảng uỷ khu phố thường đi qua. Sẽ phá quả bom này). Đêm nay nhất định cũng sẽ xảy ra như vậy.

[nthach]

Ngày 18 tháng Tư 1943

5 giờ chiều
Tôi vừa mới ở phòng triển lãm dáng tác của thiếu nhi do Cung thiếu nhi và học viện chuyên tu giáo viên tổ chức trong thành phố về. Phòng triển lãm đã mở cửa được mấy ngày. Tất cả các khu phố có trường không đi sơ tán đều tham gia vào cuộc triển lãm này.
Trong các phòng của Cung thiếu nhi đều có biểu diễn ca hát, nhảy múa, ngâm thơ và hoà nhạc. Người ta ra sức dọn dẹp làm cho tất cả các phòng ấm áp.
Có triển lãm tranh ảnh, đồ thủ công điêu khắc.
Trong một gian phòng nó tròn màu xanh lam nho nhỏ có một đội nhạc của trường tiểu học số 341 thuộc khu phố Vô-lô-đa đang trình bày bài "Ma-khô-rốc".
Một số diễn viên phải đứng lên ghế dài để khán giả thấy rõ hơn. Diễn viên đứng dưới đất tỏ ra coi thường số đứng trên ghế.
Có một ca sĩ vừa mới thay những chiếc răng sữa. Người ta đưa em tạm thời làm chỉ huy và như thế em có thể đứng quay lưng lại khán giả.
Cậu Vi-ti I-va-nốp đáng buồn cười kéo đàn bai-an, chốc chốc lại giấu mặt sau đàn. Trên áo cậu ta lại đeo phù hiệu thượng sĩ không quân.
Trường tiểu học số 116 thuộc khu phố vư-bo biểu diễn múa rối vở "Bé Pi-ốt thông minh". Nhân vật gồm có: Bé Pi-ốt, cô chăn lợn, con ngựa và con bò.
Những cô nữ sinh lớn hơn một tí thì ngâm thơ.
Để kết thúc chương trình, khám giả xem trình bày điệu nhảy Nga. Cách đây một năm các em bé này không những không nhảy được, ngay đến đi lại cũng không vững. Lúc ấy chúng nó yếu lắm.
Từ Cung thiếu nhi chúng tôi sang nhà thờ Ca-dan, nơi có mộ của Cu-tu-dốp. Chúng tôi đã đến đấy từ lâu. Mây tháng tư bay trên mặt sông Nê-va. Không khí tươi mát và nhẹ nhõm.
Trong nhà thờ tường đá hoa cương lạnh. Ánh sáng chiếu như phả khói vào giữa các hàng cột. Những lá cờ rủ trên mộ. Và trên bia khắc chữ vàng lời của Xu-vô-rốp nói về Cu-tu-dốp khi tiến công I-dơ-ma-in "người chiến đấu bên sườn trái của tôi, nhưng lại là cánh tay phải của tôi…"
Chúng tôi về nhà. Vào lúc chúng tôi đi vắng thì có bốn quả đạn rơi xuống chỗ chúng tôi.

[nthach]

Ngày 19 tháng Tư 1943

Thời tiết không thuận lợi cho máy bay: Vừa có tuyết lại có mưa. Nếu đối với pháo binh thì hay quá

Ngày 27 tháng Tư 1943

Tôi bị cảm lạnh trong phòng hoà nhạc kỷ niệm Ra-khơ-ma-ni-nốp. Những ngôi nhà đá lớn này hấp cái lạnh của mùa đông và giữ nó cho đến tận mùa đông năm sau
Trong phòng chật ních người. Tôi biết nhiều người mà tôi đã gặp họ trong những buổi dạ hội trước, khi chúng tôi còn mang ủng da áo khoác lông. Bây giờ thì không phải như thế. Hồi đó nến mới cháy một phần tư, còn bây giờ thì có những cái chao đèn trong vắt đầy tràn ánh sáng. Một số quân nhân đã mang những huân chương mới mà mùa thu 1941 chưa có.
Chỉ có điều là rất lạnh
Tôi ngồi mà cảm thấy mình như ốm dở. Nhưng lại không muốn rời bản công-xe thứ hai (Pi-a-nô và dàn nhạc). Tác phẩm này tác động đến tôi một cách kỳ diệu… khó tả nên lời.
Lạnh như chạy trong sương sống tôi. Nó nhập lại với cái lạnh của ngôi nhà. Và hai cái lạnh đó làm tôi bị cảm. Đành phải đi nằm.

[nthach]

Ngày 29 tháng Tư 1943

12 giờ trưa.
Trận pháo kích hôm qua là một trong những trận dữ dội nhất, nếu như không dữ dội nhất trong cả thời kỳ bị bao vây. Hai trăm hai mươi phát đạn rơi vào thành phố nhưng không vào chỗ chúng tôi mà lại vào khu phố Cui-bư-sép. Chúng tôi chỉ nghe thấy tiếng đạn réo, nhưng nó réo nghe vang mạnh quá, tưởng nó rơi ngay xuống chỗ chúng tôi.
Đạn rơi trúng vào cơ quan Uỷ ban phòng không thành phố, một đồng chí uỷ viên Uỷ ban phòng không bị hy sinh. Có một quả rơi xuống xuyên qua toà nhà của đài phát thanh trung ương phá hỏng ngôi nhà của " Bản tin giờ chót". May mà tất cả đã được lệnh xuống hầm rồi.
Mọi người ngày càng bàn tán về chuyện phản công. Trên một quảng trường cạnh toà báo " Sự thật Lê-nin-grát" không xa đã xây dựng một số công sự mà trước kia chưa có.
Tai phải tôi bị đau. Do tiếng ồn ào và sức yếu. Nhưng tâm trạng vui. Tôi hài lòng với những bài báo về thiếu nhi và mấy bài thơ.

[nthach]

Ngày 1 tháng Năm 1943

Lúc gần trưa.
Lại pháo kích nhưng không biết vào đâu. May mà đài làm việc rồi, báo là vào khu phố chúng tôi.
Khoảng 9 giờ sáng hôm nay, tôi thức giấc vì ngôi nhà rung chuyển. Nó chao đảo giống như đu quay rồi dừng lại. Đó là Hít-le " chúc mừng" chúng ta ngày quốc tế lao động mồng 1 tháng Năm.
Đạn nổ không nhiều, chỉ có tám phát nổ liên tiếp hết quả đạn nọ đến quả đạn kia. Rõ ràng là chúng bắn từ cứ điểm vào. Một đợt thứ hai như thế vào ban ngày, có hơi yếu hơn.
Đêm qua có một buổi hoà nhạc tuyệt diệu vào khoảng 12 giờ rưỡi khuya. Tiếng ghi-ta hạ-uy-di và những bài tình ca cổ vang trên làn sóng không rung vừa ngớt bị chấn động của hàng loạt đại bác.

[nthach]

Ngày 9 tháng Năm 1943.

Tôi bị ốm mất hai tuần lễ, bây giờ mới lại sức. Tôi bắt đầu bị sưng phổi. người ta cho tôi uống xun-pha-din. Thuốc này diệt vi trùng song cầu ở trong phổi, nhưng xuýt nữa thì nó cũng giết tôi cùng một lúc với vi trùng.
Bây giờ thì ổn rồi, chỉ còn nhức đầu vì bệnh thần kinh. Hôm qua cơn đau đó kéo dài tới sáu tiếng đồng hồ.
Trong lúc tôi chiến đấu với vi trùng phổi thì một mùa xuân tuyệt đẹp đã bắt đầu! Tuy phải nằm, tôi có thể nhìn qua cửa sổ thấy những chiếc lá non đang nhú, cái màu xanh đã trùm lên thành phố. Thế mà tôi phải nằm. Và điều chủ yếu tôi không làm gì trong cả năm này.

[nthach]

Ngày 10 tháng Năm 1943

Hôm nay lại đau đầu. Và cả người tôi suy yếu, xanh xao. Bị chất độc của thuốc làm mệt mỏi, phải đặt túi chờm và đắp chăn len. Kinh khủng quả !
Phòng ngoài đã mở tung cửa sổ. Và một mùa xuân thần tiên tràn ngập vào buồng.
Tôi cũng cố gượng dậy xếp đặt lại trật tự trong phòng trên bàn viết và trong những suy nghĩ nữa.
Suốt đêm nay tôi không ngủ vì tâm hồn rối loạn. Tất cả những kế hoạch chưa hoàn thành, những ý đồ chưa thực hiện, những bức thư chưa viết, những bức điện chưa gửi, những câu thơ chưa nghĩ cho cùng v.v…, cả cơn gió lốc ấy xoáy chung quanh tôi và tôi chính là cái bánh xe, cái trục bất hạnh ấy. Tôi bật đèn và ngồi viết một lúc. Một đôi câu trong chương tiếp của bài thơ sau đó tôi thấy người nhẹ nhõm hơn, tôi ngủ thiếp đi.

[nthach]

Ngày 13 tháng năm 1943

Ban ngày.
Hôm nay bị thức giấc từ 6 giờ 30 sáng. Pháo kích dữ dội nhất và rất gần. Báo yên vào lúc hai giờ rưỡi chiều. Đây là một trong những lần báo động lâu nhất.
Đúng lúc máy bay Đức bay trên đầu thì tôi và Ma-ri-ét-ta ở ngoài sân. Súng cao xạ của ta gầm lên. Khói đạn mù trời. Có một chiến sĩ lái máy bay ở ngoài mặt trận về nói:
-Giặc Đức âm mưu tập trung lực lượng lại bắn phá. Và anh thêm:
-Nói chung là chúng điều lực lượng mới đến nhưng Lê-nin-grát cũng không còn chịu đựng lâu nữa.
Thời tiết lại xấu đi, nhưng cũng có những buổi tối đẹp phi thường: Màu vàng đồng xanh với một vành trăng nhỏ nhưng sáng vô cùng; những ngôi sao rất to giống như trên một bầu trời nhân tạo trong Viện thiên văn.

[nthach]

Ngày 17 tháng Năm 1943

Kiên nhẫn, kiên nhẫn và kiên nhẫn! Bình tĩnh ( tôi nói về công việc chứ không phải về báo động). Bình tĩnh. Đừng dể tim đập mạnh. Phải bình tĩnh đi đến đích đã vạch ra. Nhưng còn cái gì khó hơn điều ấy trên thế giới này !.
Gần 12 giờ đêm
Pháo cao xạ gầm lên … Kinh khủng thật! Nhà rung lên. Mọi thứ làm tôi cứ nghĩ là bom rơi xuống bây giờ. Chưa có lần bắn cao xạ nào như thế này. Tôi không tắt điện; trong tối hãi lắm.

[nthach]

Ngày 22 tháng Năm 1943

Sắp sửa có xe từ nhà máy Ki-rốp đến đón tôi. Đã từ lâu họ mới đến nói chuyện. Nhưng tôi hết ốm lại quá bận. Tôi nghe tiếng còi ở ngoài cửa sổ. Ô-tô đến đón tôi.
Buổi tối
Tôi vừa ở xưởng Ki-rốp về. Thính giả rất đông. Họ nghe rất chăm chú tuy tôi nói kém hơn vì sau trận ốm, cứ phải thở dồn dập.
Câu lạc bộ của nhà máy đặt dưới hầm. Vì giặc Đức ở bên cạnh.
Không thể nào trầm tĩnh mà nhìn khu đất của nhà máy. Nó hầu như Xta-lin-grát trong bút ký "Hướng tấn công chủ yếu" của Vat-xi-li-Gơ-rô-xman.
Ở đây cũng "những khối đen đồ sộ của những xưởng, những đường ray lấp lánh vì ẩm ướt đã bắt đầu bị han gỉ chỗ này, chỗ nọ. Những toa xe bị phá huỷ chất đống. Những núi than. Những ống khói hùng vĩ của nhà máy, bị đạn Đức bắn thủng nhiều chỗ".
Song khác với Xta-lin-grát, cuộc "tấn công chủ yếu" của giặc Đức vào nhà máy Ki-rốp chia thành rất nhiều cuộc tấn công không dứt.
Khi chúng tôi ở dưới hầm lên với không khí tươi mát của tháng Năm thì tiếng nhạc của điệu van-xơ chào đón chúng tôi. Máy hát đặt ngay ngoài trời, trên đống gạch vụn. Có hai đôi nữ tự vệ mặc quần dài và đi giày ủng đang nhảy theo điệu hát ở trên sân của nhà máy đã bị cháy. Trên đầu họ có một "con chim" sắt đang bay lượn. Hình như để bảo vệ cho cuộc vui ngắn ngủi này của họ. Tôi nhớ lại nhà máy "Xép-ca-bên" trên đảo Va-xi-li-ép-xki mà năm ngoái tôi đã đến đó. Giặc Đức bắn vào nhà máy này từ Lu-gốp trên vịnh bên kia. Ở đây tất cả những xưởng máy cũng bị phá hỏng và đánh sập. Một bụi cây nở hoa ngoài sân ngạo nghễ nhìn vào lỗ hổng của một ngôi nhà bị phá.
Những nhà máy này của Lê-nin-grat giống như những viện tu đạo ngày xưa vậy.

[nthach]

Ngày 24 tháng Năm 1943

Hôm qua tôi đến nói chuyện ở một đơn vị Hải quân nhưng lại đóng trên đất liền sau ô Xpa-xki ở một nơi trên mũi gấu. Sóng ô-khơ-ta chảy qua đấy. Tất cả đều chìm đắm trong hoa anh đào. Người ta tặng tôi nhiều hoa đặt trên xe đến nỗi đồng chí xem giấy thông hành của tôi phải hỏi "Thế người đâu?"
Tôi mang hoa anh đào tặng cho những gia đình cùng hành lang với tôi.

[nthach]

Ngày 25 tháng Năm 1943

3 giờ 30 phút
Trên không vừa có tiếng nổ làm tôi xuýt ngã xuống ghế. Một tiếng nổ chưa hề nghe bao giờ. Mười phút sau lại có một tiếng nổ thứ hai như vậy. Tôi nghĩ ngay là bom, nhưng lại giống tiếng pháo.
Chị I-va-nô-vna định đi lau cửa sổ, nhưng bây giờ chị lại nói: "Chả còn tâm tư nào nữa". Và chị thôi không lau cửa nữa.
Tiếng nổ thứ ba. Đài truyền thanh im bặt
Một lát sau
Các đồng chí trấn an tôi, bảo đó là pháo của quân ta. Đó là một thứ "đồ chơi" mới của ta. Hình như đặt gần chỗ chúng tôi và người ta đang thử nó.

[nthach]

Ngày 26 tháng Năm 1943

Hôm qua giáo sư A-bram-xông bị pháo địch bắn chết. Ông là một nhà giải phẫu có tài, đã giảng dạy ở trường Đại học y khoa chúng tôi.
Vừa qua ông còn đến đằng nhà chị Ma-ri-ét-ta (tôi nghe thấy tiếng ông nói ở bên kia tường) và yêu cầu tôi xem thơ của con gái ông. Ma-ri-ét-ta nói với ông là hiện nay tôi đang rất bận, tốt nhất là để thư thả vài hôm nữa.
Chính lúc A-bram-xông chết thì phiên họp hội đồng khoa học của học viện truyền huyết thanh đang chờ ông. Chính vì để đến đấy không bị chậm trễ ông đã rút ngắn thời gian lên lớp cho sinh viên trong bệnh viện Các mác hai mươi phút. Ông là người rất tôn trọng giờ giấc, thường tự nói với mình: "Tôi không bao giờ đi chậm cả".

[nthach]

Ngày 27 tháng Năm 1943

A-bram-xông chết vì mảnh bom chứ không phải vì mảnh đạn. Đầu ông bị mất một nửa. Hôm qua Ma-ri-ét-ta thấy ông nằm trong quan tài, trên đầu quấn chiếc khăn mỏng trống rỗng, trong nhét đầy bông.
Các cụ thân sinh ông cũng ở đây, tại Lê-nin-grat.