Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 22 tháng Sáu 1942

Một năm chiến tranh. Hôm nay tin phát đi đầy lo âu. Tô-bơ-rúc thất thủ. Quân Đức đã chọc thủng phòng tuyến Xê-vát-xtô-pôn. Còn mặt khar-cốp, quân ta đang củng cố vùng Bacư Đô-nét-xcơ, nhưng cũng bị đẩy lùi.
12 giờ 45 phút.
Pháo kích dữ dội. Và đạn rơi ngay cạnh trại lính Grơ-na-đa. Tôi ngồi ở tầng dưới với nhà tôi. bây giờ thì im ả. Máy bay của ta đang bay.

[nthach]

Ngày 24 tháng Sáu 1942

Cuối cùng, tôi cũng đã viết xong chương III của bài thơ "Pun-côp-xki". Tôi bắt đầu viết nó ngày 14 tháng Ba.

[nthach]

Ngày 29 tháng Sáu 1942

Tin trên Đài đầy lo âu. Phía Cur-xki có chiến sự. Quân Đức chỉ còn cách Mát-xcơ-va một trăm cây số.

[nthach]

Ngày 30 tháng Sáu 1942

Đài phát thanh đưa những tin tức nặng nề. Xê-vát-xtôn-pôn vẫn giữ vững, nhưng rõ ràng là khó khăn lắm. Hôm nay bỗng nhiên chúng tôi mới biết là quân ta đã rút khỏi Vôn-khốp. Nhà tôi nói: Chúng ta lâm vào cảnh mùa thu năm ngoái. nếu bọn Đức chiếm được Chi-khơ-vin chẳng hạn thì chúng ta ở đây bắt đầu ở vào một vòng vây thứ hai nữa.

[nthach]

Ngày 5 tháng Bảy 1942

Quân ta rút khỏi Xê-vát-xtô-pôn. Có người nói xe tăng giặc Đức đang tiến về phía Chi-khơ-vin. Rõ ràng là chúng lại định tấn công Lê-nin-grát. Ép-ghê-ni-pê-trốp bị hy sinh trên đường từ Xê-vat-xtô-pôn về Mát-xcơ-va.

[nthach]

Ngày 6 tháng Bảy 1942

Cũng ngày giờ này năm ngoái tôi tiễn Gian-na đi Trix-xtô-pôn. Lần cuối cùng trong đời tôi nhìn Mi-sen-ca.

[nthach]

Ngày 8 tháng Bảy 1942

Tin tức khủng khiếp. Ở Li-bi quân Anh bị khốn đốn. Quân ta đã đánh nhau ở vùng Vô-rô-ne-giơ. Mát-xcơ-va lại bị tấn công. Ở Lê-nin-grát cùng đầy lo âu về việc bắt buộc phải tản cư một cách quy mô. Có quyết định của hội đồng quân sự đưa đi tất cả những người nào không cần thiết và tuyên bố Lê-nin-grát là thành phố quân sự, " với tất cả những hậu quả của nó".
Hôm qua tôi được biết là tất cả cửa sổ ở tầng dưới cùng sẽ làm thành lỗ châu mai. Có một điều lạ lùng, điều đó làm tôi trở lên bình tĩnh mọt cách kỳ lạ. Pháo đài là pháo đài thôi.
Tôi ngày càng phục nhà tôi. Khi có những người lạc quan quá thì anh nói:" Hãy còn sớm". Lúc có người hoảng sợ thì anh bảo: " việc đó chưa có căn cứ gì". Anh tin tưởng tuyệt đối là ta nhất định thắng không phải vì muốn tin tưởng điều đó. Anh biết là thắng lợi sẽ đến.
Anh dạy tôi sáng suốt và dũng cảm. Tất nhiên khi tiếng pháo cao xạ nổ ngay trên đỉnh đầu thì tôi vẫn sợ, và cái chính là khi tiếng đạn réo. Tuy điều đó chứng tỏ là cái chết đã qua rồi. nhà tôi can đảm hơn tôi nhiều. nhưng bên ngoài bao giờ tôi cũng hầu như luôn bình tĩnh. Và đó là bước đầu của sự dũng cảm thật sự.

[nthach]

Ngày 9 tháng Bảy 1942

Hôm qua tôi đi ô-tô con đến vịnh Ca-rên-xki về phía hồ La-đô-ga. Ơ Vô-lô I-a-vin nơi sinh viên của chúng tôi đang vào công sự phòng ngự. Biệt thự, những sân gỗ, vườn tược, giếng nước đều vắng vẻ. Cuộc sống trước chiến tranh đã từ giã nơi này lâu rồi. Có một đôi chim bách linh đậu trên cái thùng thư bưu điện đang tư lự điều gì. Hình như chúng bị cái thùng thư bỏ không ấy đánh lừa, tưởng là tổ ấm và định ở luôn đấy.
Ngày tháng Bảy tưng bừng ở ngoại ô. Hoa đồng nhiều quá đến ngạc nhiên. Cả năm nay chúng tôi hình như quên cả cỏ hoa. Còn mùi ét xăng nồng nặc lúc nào cũng bám lấy chúng tôi, đúng hơn là đi trước chúng tôi làm át mùi hương thơm của cỏ hoa. Một chiếc xe vận tải quân sự chở dầu xăng chạy trước mặt chúng tôi. Họ quên vặn nắp thùng dầu trên xe. Chất dầu quý giá ấy chảy trên đường mà đường lại vắng tanh không có lấy một người để gọi anh lái xe đỗ lại.
Chúng tôi đi vòng vèo rất lâu và cuối cùng mới đi thẳng đến những lều trại, nơi các cô sinh viên ở. Đến chỗ đào công sự hãy còn xa. Chúng tôi phải đi bộ đến đấy.
Đằng xa mặt hồ La-đô-ga ánh lên trong màu xanh thẫm của rừng cây. Một tuyến mới công sự của chúng tôi đã chạy về phía tây. Thành phố càng đẩy quân Đức ra xa bao nhiêu. Nhưng nói chung thì ở đây trước kia vòng vây có chiều dài lớn nhất của nó. Lê-nin-grát không phải ở trung tâm của vòng vây. Ở khu phố Ki-rốp vòng vây đi ngay bên cạnh, còn ở đây vòng vây cách xa thành phố những sáu mươi cây số. Đây là chỗ chúng tôi xa giặc Đức nhất.
Công sự và hào giao thông tương lai mà các cô sinh viên của chúng tôi đang đào theo rất đúng độ quanh co của một con sông nhỏ mọc đầy cỏ sung và chuồn chuồn đậu đầy: nó cũng không bao giờ nằm mộng thấy rằng mình trở lên " con sông giới tuyến"
Từ xa tôi đã thấy trên bờ cỏ những gì giống như những bông hoa cẩm khôi, hoa bách hợp, hoa hướng dương rất lớn. Đấy là những chiếc áo sơ mi, váy và áo cánh đã phơi khô. Đấy là quần áo của các cô gái giặt ở dưới sông vào buổi sớm để khi đi làm về là có quần áo sạch sẽ mà thay.
Công việc thật gian khổ. Đất thịt lầy lội. Những đàn muỗi dày đặc bay trên đầu. Người nào cũng bị muỗi đốt, nắng cháy da. Không có dày không có nước sạch. những điều kêu ca chính là " Tại sao lâu như thế mà không cử những tốp sinh viên khác cùng lớp ra làm thay đổi chúng tôi?" và " tại sao các trường Y khoa khác không đến làm, tại sao chỉ có chúng tôi thôi?".
Có một số sinh viên đề ra những câu hỏi này rất gay gắt, hầu như một cô bé (sinh viên năm thứ nhất) mắt đen nhánh, chân lấm đất, trên mũi dán một chiếc lá xanh để che nắng. Nhưng cô ta lại kêu lên đầu tiên: " Nói chuyện thế đủ rồi !" và cô nhảy ngay xuống một cái hố sâu, nơi chuẩn bị đặt một ổ súng máy.
Những cô gái này đổi những giảng đường to rộng, sạch sẽ đến với những hầm hào đất cát này. Ở đây "thi thử" là do sĩ quan quân đội kiểm tra, không cần phải thi lại nữa.
Sau bữa cơm vào lúc mặt trời sắp lặn có một cuộc mít tinh nhỏ trên bãi cỏ giữa những tuýp lều. Mọi người đều ngồi trên cỏ. Có những tốp người mới đến từ những khu xa hơn ngồi dần vào phía sau. Đơn vị bộ đội đến rất trật tự cũng ngồi ngay đấy. Người ta đốt lửa để đuổi muỗi cho chúng tôi.
Cho chúng tôi ngồi trên một khúc gỗ lớn trên một cồn đất cao. Nhà tôi đọc bản báo cáo. Khi anh nói đến việc quân ta rú khỏi Xê-vát-xtô-pôn thì trên nét mặt mọi người thoáng vẻ đau buồn. Ở đây chưa biết tin này, vì tổ quốc, vì quê hương, để trả thù cho Xê-vát-xtô-pôn nằm ở bên kia tổ quốc, nhà tôi kêu gọi những người con gái của Lê-nin-grát hãy làm tất cả để cho cha anh chiến thắng. Sau đó tôi đọc thơ.
Trên đường về nhà, chúng tôi gặp phải một việc phiền toái là lạc đường. Dưới ánh sáng của ngày không tắt, trong bóng tối nhờ nhờ, chúng tôi đi mãi bên cạnh một trận địa dài vô tận. sau đó mới đến một cánh đồng giăng đầy dây thép gai. Trên một tấm biển vẽ cái đầu lâu và hai cái xương bắt chéo nhau bảo rằng ở đây có mìn.
Những bụi cây đứng như chết. Không khí lặng như tờ. Cái gì cũng có vẻ cổ kính, u ám, bất động, hệt như tàn tích của những cuộc chiến tranh nào khác. Xe chúng tôi đi vào một con đường um tùm. Chúng tôi đi nửa giờ, rồi một giờ.
Bỗng xéc-gây Pa-vlô-vich nói:" Thế nào, chẳng lẽ chúng ta lại đi về phía bọn Đức sao?".
Không phải chỉ tôi (về tôi thì khỏi phải nói) mà ngay nhà tôi cũng hoảng hốt. Tay đồng chí lái xe cũng run lên. Ngay lúc đó, chúng tôi lại nhìn thấy xa xa trước mắt một cái trạm gác bằng gỗ không có người. Chúng tôi quyết định đến đó nếu không gặp ai thì phải chạy trở lại và rời khỏi những nơi nguy hiểm này.
Nhưng vừa đến chỗ trạm gác, chúng tôi lại gặp các chiến sĩ tuần tiễu. Chưa bao giờ chúng tôi thấy những nét mặt người lại có sức hấp dẫn đến thế.
Thì ra chúng tôi đi đúng đường. Sau khi giấy tờ của chúng tôi được xem xét kỹ, chúng tôi mời các đội viên tuần tiễu hút thuốc. Anh em hút thuốc rất khoái trá. Khói từ ba điếu thuốc lá bốc lên treo lơ lửng trong không khí bất động. Chúng tôi quay lại nhìn họ rất lâu và cứ cười mãi về nỗi kinh hãi của mình vừa qua. Cho đến lúc ấy vẫn còn thấy lạnh ở sống lưng.

[nthach]

Ngày 10 tháng Bảy 1942

Hôm nay là sinh nhật của tôi !... Trong năm này, điều bất hạnh duy nhất của riêng tôi, đó là cái chết của cháu Mi-sen-ca. Giá thử không có điều đó thì tôi là một người rất sung sướng, một người có hạnh phúc cao đẹp nhất vì công việc của tôi đã có ích trong thời gian chiến tranh. Tôi có thể lấy lời của một đồng chí du kích để nói về mình: " Chúng tôi sống đầy đủ. Tôi đánh giá như vậy là vì cuộc sống tốt đẹp khi nào những ngày bình thường tràn đầy những công việc chiến đấu". Nhưng đối với tôi công việc sáng tác cũng chính là công tác chiến đấu.
Đêm đến tôi đáp máy bay đi Mát-xcơ-va và từ Mát-xcơ-va bay đi trix-tô-pôn để thăm Gian-na.

[nthach]

Ngày 13 tháng Bảy 1942

Mát-xcơ-va.
Thành phố Mát-xcơ-va và khách sạn. "Mát-xcơ-va "-Mát-xcơ-va trong hình vuông.
Đài báo tin đáng sợ. Hôm nay tôi chưa nghe đài, nhưng hôm qua có chiến sự đã xảy ra gần vùng Vô-rô-ne-giơ rồi. nhà tôi lo lắng tuy cũng vẫn như trước kia, vẫn tin tưởng vào cái gì tốt đẹp nhất. Tôi cũng tin tưởng như vậy. Nhưng đất nước chúng ta ( và nói chung là tất cả các nước) sẽ ra sao sau cuộc chiến tranh khủng khiếp này?
Ở đây lần đầu tiên theo những chuyện của những người đã ở Trix-xtôn-pôn, tôi đã cảm thấy không khí ở thành phố này rồi. Tôi không muốn đến sống ở đó. Tôi càng tin rằng cái nơi duy nhất mà tôi cần ở hiện nay vẫn Là Lê-nin-grát. Sống ở đó thoải mái hơn. và tôi tin là chết ở đó cũng dễ chịu hơn nếu phải chết. Chết trong lửa đạn lúc tấn công hay trong bom đạn bị oanh tạc-nhưng một cái chết anh hùng, sôi nổi.
Lê-nin-grát hiện nay thực sự là một pháo đài mà chúng tôi là đội cận vệ. và trong pháo đài thì tất cả điều thích nghi với chiến tranh. Và ở đó thoải mái hơn chẳng hạn như ở Xa-ra-tôp ( tôi vừa nghe đài báo tin nặng nề: Quân ta lại tút về những phòng tuyến mới… chiến sự vẫn ở vùng cạnh Vô-rô-ne-giơ).

[nthach]

Ngày 16 tháng Bảy 1942

Đài truyền tin khủng khiếp. Quân ta lại rút lui khỏi Bô-gu-sa và Mi-lê-rô-vô.
Đứa con trai 18 tuổi của An-ta-côn-xki bị hy sinh ngoài mặt tiền tuyến. Hình như An-toa-đen cũng hy sinh ngoài mặt trận rồi. Xê-vin-xki chống gậy đi tập tễnh, rầu rĩ, một chân đi ủng, một chân đi giầy vải. Tình hình gần kéc-sơ chắc là khủng khiếp. Anh ta cũng đi về với gia đình ở Trix-tô-pôn nhưng anh đến Ca-dan bằng tàu lửa. Còn tôi đi lúc nào va bằng phương tiện gì thì chưa rõ. Tôi nghĩ đến máy bay. Mà ngày thì cứ trôi qua…
Mát-xcơ-va đầy lo âu. Người ta bảo là bon Đức đã bay trên Mát-xcơ-va nhưng chúng bị đánh lúc ở Pa-don-xki. Tốt hơn lại trở về Lê-nin-grát.

[nthach]

Ngày 19 tháng Bảy 1942

Ca-dan sân bay.
Tôi ngồi trong khách sạn ở sân bay. Đúng hơn đấy là một cái gì giống nhà ở tập thể mà ở đấy mỗi buồng có mấy cái giường.
Thời tiết tai hại! Mưa mù mịt, lạnh, gió giật. Chẳng cần phải Nha khí tượng cũng hiểu ngay là máy bay không bay được. Thế mà hôm qua chúng tôi bay đến đây rất tốt, chỉ chạm thôi. Về phí tây, cả bầu trời ánh lên đỏ lửa và tôi nghĩ ngay là thời tiết sẽ xấu đi. Và đúng như thế thật.
Ngoài cái thời tiết tệ hại ấy ở sân bay này còn có chuyện buồn. Hôm qua buổi sáng, một chiếc máy bay "Ú-2" bị rơi trong đó có hai người lái. Hôm nay chôn cất những ngườì bị nạn. người ta khiêng linh cữu ra nghĩa địa với những vòng hoa.
Đêm đến tôi thức giấc vì một cơn dông dữ dội. Sấm làm rùn cả ngôi nhà. Một cô bé đi tản cư ngủ với mẹ cùng một giường vừa khóc, hỏi:
-Mẹ ơi, chúng bắn hay ta bắn đấy mẹ?
-Con ngủ đi, sấm đấy ! Không ai bắn cả-Người mẹ trả lời. Cô gái ngừng một phút rồi lại hỏi:
-Mẹ ơi, địch hay là ta hở mẹ?
Cháu bé này sẽ không chóng quên chiến tranh đâu.
Tôi ở cách Gian-na không xa nhưng máy bay không có, còn đi tàu thuỷ tôi không dám: quá lâu và phức tạp. Cứ chờ xem đã.
Ca-dan bây giờ không chỉ là thủ đô của Tac-ta. Đó là một phần của Mát-xcơ-va, nó gợi nhớ lại Lê-nin-grát, kỷ niệm về Ki-ép. Người Mát-xcơ-va, Lê-nin-grát, Ki-ép đầy các phố Ca-da. Họ sống và làm việc ở đây. Có những cuộc gặp gỡ bất ngờ. Ca-da cũng như tất cả các thành phố khác của liên bang chúng ta ở vào trung tâm các sự kiện. Nó cột chặt với mặt trận cùng một ý chí, một hơi thở.
Mát-xcơ-va đó là tượng trưng của Tổ quốc. Tất cả các ngôn ngữ và tiếng nói của Nhà nước nhiều dân tộc của chúng ta bây giờ thể hiện một điều: Sự thống nhất của tiền tuyến và hậu phương, sự thống nhất ý chí chiến thắng. Trong một quyển sách vĩ đại thống nhất, trong " Chiến tranh và hoà bình" của Tôn-xtôi có một cảnh: Pi-e Bê-du-khốp bị bắt làm tù binh đếm ngồi cạnh đống lửa, dưới bầu tời sao của Mát-xcơ-va bị quân Pháp chiếm đóng bỗng nhiên cười lớn và nói đi nói lại " Họ bắt… Ai? Tôi à? Cái tâm hồn bất tử của tôi". Có cái gì chung giữa thành phố Lê-nin-grát bị vây và nhân vật của Tôn-xtôi thời chiến tranh vệ quốc lần thứ nhất. Mà Lê-nin-grát thì không cười: Nó nghiêm nghị. Và nó không tiêu cực như Pi-e. Nó tự bảo vệ, nó tấn công. Nhưng cảm giác hơn hẳn quân thù về tinh thần đã làm gần gũi cái thành phố Nga vĩ đại với con người Nga Pi-e Bê-du-khốp. Đây sự cảm thấy chính nghĩa và sức mạnh tinh thần của mình thấm vào đất nước chúng ta từ mặt đất đến bầu trời. Từ hồ đến sông đến bể, đến đồng hoang.
Bây giờ đi trên đất nước Xô viết ta sẽ có một cảm xúc đặc biệt: Khí hậu, cảnh vật, hoàn cảnh thay đổi. Nhưng con người…cũng vẫn những con người ấy. Con người không thay đổi. Cái ý nghĩ về đám mây đen đang uy hiếp trên đất nước thân yêu không một phút xa rời người Xô-viết. Và ở đâu cũng thế, ở một nơi mà anh đến.
Hoàng hôn.
Chân trời màu đỏ da cam đang di động dưới những đám mây màu xám đang bay nhanh. Bầu trời hình như cũng đang chạy: Có bao nhiêu mây đều dồn về một phía. Mưa tạnh nhưng ngày mai sẽ ra sao? Tôi vừa đến gặp trưởng sân bay và ông ta trả lời:
-Ngày mai nhất định chúng ta đi thôi.
Tôi không nghe đài nhưng người ta bảo tôi là chúng ta đã bỏ Vô-rô-si-lôp-grát. Tôi thấy rằng ở Lê-nin-grát những tin xấu dễ chịu đựng hơn là ở đây.

[nthach]

Ngày 20 tháng Bảy 1942


Buổi sáng
Thật bực là chuyến bay chỉ vẻn vẹn bốn mươi phút tốt hơn là tôi đi bằng tàu thuỷ.
Nhưng buổi sáng nay thật đẹp. Trên trời không có một gợn mây. Gió thổi bạt hết. Tôi lại đi tìm đồng chí trưởng sân bay.

Ban ngày.
Tôi vẫn ở đây. Máy bay không có. Hẹn là đến bốn giờ rưỡi nhưng tôi không tin nữa rồi. Tôi sẽ đi trên chiếc "U-2". Ở đây không có máy bay hành khách. Chỉ đi nhờ máy bay bưu điện hay y tế.

[nthach]

Ngày 22 tháng Bảy 1942

Tri-xtôn-pôn.
Gần tối thì tôi bay tới đây vào cái lúc mà chẳng còn ai chờ tôi nữa. Từ sân bay ra tôi đi trên những con đường im vắng thoáng gió mùi đồng cỏ. Tôi đã đến Tri-xtô-pôn vào thời kỳ đi tuyên truyền lưu động năm 1924. Tôi không ngờ là đến đây lần nữa. Và tôi cũng không ngời rằng trên mảnh đất này đã chôn đứa cháu của tôi.
Trên cả con đường từ Nê-va đến Ca-ma trên tất cả các đoạn đường dù là thành phố lớn hay là một nhà ga nhỏ, trong cả các tỉnh khác nhau tôi đã gặp cùng một người đó: người đàn bà Xô-viết năng động, có ý chí và đấy nghị lực. Nói chung đối với tôi Ca-dan và những thành phố ở Ca-ma liên hệ mãi mãi với những hình tượng tuyệt với của người phụ nữ: Dũng cảm, dịu dàng và thơ mộng.
Cuối cùng rồi tôi cũng đi được trên chiếc máy bay "U-2". Tôi đi cùng với một cô gái cao, mặc đồng phục thợ máy lên máy bay. Cô ta buộc tôi vào chỗ ngồi bằng dây da thử lại xem tôi ngồi vững chưa. Phi công cũng là một phụ nữ, tóc vàng, răng trắng, trùng tên với tôi cũng là Ve-ra, đội mũ lên và ngồi vào chỗ.
-Chú ý-Ve-ra nói:
-Có đây-cô gái thợ máy trả lời.
-Mở điện.
-Có điện.
Chiếc "U-2" nhỏ bé chạy khá lâu trên mặt đất rồi bay lên. Và tôi đã quen đi trên những máy bay lớn, nhiều chỗ ngồi, cửa đóng kín bỗng thấy mình ngồi trên một chiếc máy bay nhỏ, nhẹ như một cái hộp diêm. Tôi thấy mình ngồi đối mặt với khoảng không, với gió, với buổi chiều tà, với những cánh đồng Ca-ma mênh mông… Chúng tôi bay. Và cái điều máy bay do một phụ nữ lái làm tôi rất vui sướng. Tôi nhớ lại các câu nói: "chú ý" "có đây", "có đây, có đây"-tôi nói thầm. Có một nỗi mong muốn, nguyện vọng thiết tha là cống hiến tất cả cho Tổ quốc. Có một "bàn tay phụ nữ đảm đang", khéo léo mà tôi đã miêu tả nó trong nhưng vần thơ của tôi.
Chiếc máy bay con cứ chạy vòng mãi trên mặt đất làm cho tôi phát hoảng lên. Tôi nghĩ như thế này thì liệu có đến được Tri-xtô-pôn không? Nhưng tôi bỗng nhớ ra là mình đang trên đường Ca-ma.
Trên chuyến máy bay "U-2" người ta có cảm giác như nằm trên một cái giá. Chung quanh toàn là không khí, gió và khoảng không mênh mông. Không có một sự vững chắc nào cả. Cả chuyến bay bị xóc. Mặt trời khổng lồ đang từ từ lặn. Chúng tôi bay qua Ca-ma, hương thơm của đồng cỏ xông lên tận máy bay của chúng tôi.
Đồng chí trưởng sân bay ở Tri-xtô-pôn cũng là một phụ nữ. Chị đứng trong đám cỏ cao đến tận thắt lưng nắm lấy cánh máy bay "U-2" của chúng tôi như con cò trắng bắt nó dừng lại.
Lúc từ giã đồng chí phi công gái của chúng tôi, tôi định mời chị hút thuốc. Song chị lại không biết hút. Tôi lấy chai rượu nho hồng rất quý ra, chị cũng không uống. Chị không biết uống rượu. Lúc đó, sau một phút do dự tôi móc túi áo bành-tô ra một hộp son bôi môi còn nguyên. Chị phi công của chúng tôi, không thể từ chối nữa, cười ngượng ngùng, cầm lấy.

[nthach]

Ngày 23 tháng Bảy 1942

Ở đây tôi buồn lắm. Gian-na thật đáng thương quá. Nhưng tôi không định cho nó cùng đi Lê-nin-grat. Bản thân tôi hoàn toàn không quen với cảnh sống hoà bình. Hôm qua khi đứng nhìn thấy một người đàn bà bế đứa con nhỏ chạy trên phố, tôi liền nghĩ ngay rằng: "Sao mình lại không nghe còi báo động". Thì ra con ngựa dữ bị xổng cương làm cho những người đi đường hoảng sợ.
Tôi rất ngạc nhiên là những buổi tối trời không sụp tối ngay. Theo thói quen tôi vẫn ngồi xa các cửa kính.
Tối hôm nay tôi có một cuộc nói chuyện rất lớn. Tôi sẽ phải ngâm bài thơ "Pun-cốp-xki".

[nthach]

Ngày 24 tháng Bảy 1942

Đêm qua trong buổi nói chuyện của tôi rất đông người đến nghe: Tất cả những người ở Tri-xtô-pôn, đúng hơn là những người Mát-xcơ-va sơ tán về đây vì chiến tranh. Trên bàn chủ tịch đoàn có: I-xa-cốp-xki, Pa-xte-nác, Xen-vin-xki, A-xê-ép. Tất cả những điều đó là khác thường.
Tôi rất hồi hộp, không phải nỗi bồi hồi thường ngày mà là một nỗi hồi hộp khác kia, sâu sắc hơn… nói thế nào… một nỗi hồi hộp có trách nhiệm. Trong một ý nghĩa nào đó, tôi thay mặt cho Lê-nin-grat đến nói chuyện ở đây. Mọi người đều chờ ở tôi điều đó.
Giữa những hàng ghế, trên bệ cửa sổ, chỗ nào cũng chật ních những người. Các cửa đều mở toang, ở ngoài cửa cũng đứng chật những người.
Đêm đầy sao, ấm áp khô ráo (không như ở Lê-nin-grát) nhìn vào những cửa sổ.
Tôi nói chuyện và đọc thơ đều khá tốt dù đọc thơ là khó khăn nhất. Đó là chương ba của bài thơ, đoạn nói đến cái chết của đứa bé.
Tôi đứng lại, im lặng một phút. và trong im lặng ngột ngạt ấy, tôi nghe tiếng thở hồi hộp xúc động của hàng chục người.
Tôi cố gắng… Tôi muốn khối khổng lồ hoa cương Lê-nin-grat-bây giờ đang sáng mờ trong những đêm trắng-vượt qua tất cả không gian, vượt qua quá nửa nước Nga đến sát với cái thành phố nhỏ trên bờ sông Ca-ma tĩnh mịch này.
Tôi kể chuyện những người Lê-nin-grat, nói đến chị em phụ nữ, nói đến những người ngoài mặt trận, nói đến những trẻ em … Tôi nói đến một đứa trẻ vừa khóc vừa lấy cát dập tắt đám lửa của bom na-pan. Thằng bé rất sợ, nó mới lên 9 tuổi đầu. Tuy nó khóc đấy, nhưng cuối cùng nó đã dập tắt được đám lửa.
Khi tôi dứt lời, mọi người chạy ùa cả về phía tôi, bao vây tôi, bắt tay tôi thật chặt. Tất cả những cử chỉ đó đối với tôi là vì Lê-nin-grát.

[nthach]

Ngày 26 tháng Bảy 1943

Kết thúc những ngày ở Tri-xtô-pôn. Hôm qua chờ suốt một ngày ở sân bay mà chả có kết quả gì cả ngoài việc được hưởng không khí có mùi hương thơm kỳ lạ của cỏ mật và sữa bò lạnh lấy từ trong hầm ra. Không một chiếc máy bay nào cho chúng tôi đi vào ở đây cũng rất ít máy bay. Tôi gọi dây nói mượn được ngựa. Thế là tôi cùng với Vích-to Chi-pô-tơ cưỡi ngựa xuyên qua thành phố đến bến phà. Trong một căn nhà nhỏ nhưng sạch sẽ ở đầu một nhánh sông (nơi đây làm cho tôi sực nhớ tới một ngôi nhà của Pê-gốt-ti trong cuốn "Đa-vit Cốp-pơ-phin"). Chúng tôi chờ suốt từ một giờ trưa đến tận một giờ đêm mới lên được tàu thuỷ. Ngày hôm nay chúng tôi sẽ đến Ca-dan.

[nthach]

Ngày 28 tháng Bảy 1942


Mát-xcơ-va
Tôi trở lại Mát-xcơ-va. Tình hình ngoài mặt trận rất căng. Quân ta rút khỏi thành phố Rốt-xtốp và Nô-vô-séc-cát. Và còn có chuyện gì đó khủng khiếp đang xảy ra.
Đường đi rất khó khăn. Tôi không thể nào quên được những người tàn phế. Ở Lê-nin-grát không có những người này. Ở đó chỉ có những người bị thương còn có thể bình phục được.
Tại Ga-can-dan có một thương binh còn rất trẻ, chống hai cái gậy cố gắng leo lên toa tàu, chị phục vụ rất thương xót, nhắc mãi: " Cứ thong thả, bình tĩnh, chú ý cái chân đấy". Mà cái chân này còn rất mới , cái chân giả ấy chưa đi giầy, còn khoác ở vai, chiếc chân giả thứ hai dự trữ không có gày, anh thương binh xách nó trên tay.
Đường đi rất khổ, niềm vui duy nhất là còn cách Mát-xcơ-va không xa. Lúc đến bến Cua-rôp-xcai-a có cái gì đẩy tôi đến chỗ bảng treo tờ : Pra-vđa" ( sự thật). Và ở đây tôi thấy tờ báo đã đăng chương ba bài thơ " Pun-côp-xki" của tôi

[nthach]

Ngày 3 tháng Tám 1942

Lê-nin-grat
Hôm qua chúng tôi từ Mát-xcơ-va bay về đây cả phi đội: năm chiếc "Đu-gơ-lát" và bảy chiếc máy bay khu trục.
Thân những chiếc "Đu-gơ-lát" nặng nề như treo lơ lửng trong không trung bất động, khoảng cách gửi nhau rất đều, chỉ có nhưng cánh quạt là chuyển động như những đám khói. Máy bay khu trục bay trên chúng tôi. Luôn luôn như bên cạnh sườn, đâu đó đều có những trận không chiến. Nhưng đến hồ La-đô-ga thì yên tĩnh.
Lúc này là 12 giờ đêm. Im vắng. Chỉ thỉnh thoảng mới có tiếng súng. Trong lòng rối bời, nhưng từ ngày mai tôi phải ngồi lại mà viết chương bốn của bài thơ.
Rối bời và kinh sợ. Hôm qua đã xảy ra nhưng trận không chiến rất lớn trên thành phố có lợi cho ta. Nói chung là vui hẳn lên. Hình như chúng ta lấy lại một phần của Lơ-gốp và có thể thẳng thắn hơn nữa nhưng lại không củng cố và phát triển thắng lợi. Cả ngày hôm nay tôi nghe trọng pháo, hình như của chúng ta. Mọi người đều tập trung chú ý.

[nthach]

Ngày 4 tháng Tám 1942

"Sạch sẽ" "Thứ tự", hai nữ thần hay ghen và nghiêm khắc đã tiến công tôi khi về đến nhà, đòi hỏi những vật hy sinh một cách quyết liệt.
Tôi phải hiến cho chúng những vật hy sinh ấy với bao nhiêu là công việc, quét dọn với nước sạch, lau chùi bụi bẩn. Những vị bạo chúa trong nhà ấy mới chịu yên (nhưng chỉ một thời gian thôi).
Tiếng pháo ầm ầm suốt cả đêm. Đặc biệt là về sáng súng càng nổ dữ. Giờ thì đã yên rồi.
Nhìn chung, và qua bài nói trên đài phát thanh của Chi-khô-nốp thì ta đang tiến công. Hình như chúng ta quyết định đẩy lùi bọn Đức khỏi thành phố, hơn nữa chúng đang bận ở mặt trận phía Nam.