Một số bài thơ của A.K.Tolstoi (1817-1875)

[Nina]

Anh chàng đẹp trai, bá tước, tài năng, con trai một phụ nữ đẹp bị bỏ quên cũng khá lâu. Hôm nay tình cờ đọc một bài thơ của bác ấy, và mới hiểu - cái câu mà ông giáo sư Philipз Philippovich (Филипп Филиппович) trong truyện "Trái tim chó" của Bulgakov hay ngân nga là của ai

Còn người phổ nhạc bài thơ này không phải ai xa lạ, mà chính là nhà soạn nhạc lừng danh Pyotr Ilyich Tchaikovsky, bài romance này mang tên "Serenada Don-Zhuana", op. 38 (Шесть романсов = Shest' romansov (Six romances)) no. 1 (1878) - chỗ này là translit tên tác phẩm thôi.

Серенада Дон Жуана А.К.Толстой Гаснут дальней Альпухары Золотистые края, На призывный звон гитары Выйди, милая моя! Всех, кто скажет, что другая Здесь равняется с тобой, Всех, любовию сгорая, Всех, всех, всех зову на смертный бой! От лунного света Зардел небосклон, О, выйди, Нисета, о выйди, Нисета, Скорей на балкон! От Севильи до Гренады, В тихом сумраке ночей, Раздаются серенады, Раздаётся стух мечей. Много крови, много песней Для прелестных льются дам, Я же той, кто всех прелестней, Всё, всё, песнь и кровь мою отдам! От лунного света Зардел небосклон, О, выйди, Нисета, о выйди, Нисета, Скорей на балкон!

Khúc serenata của Don Juan A.K.Tolstoi Những rìa óng vàng dần tắt Miền đất Alpukhara Tiếng đàn ghi ta thúc giục Hỡi người yêu dấu, bước ra! Bất kỳ một ai dám nói Rằng có người đẹp bằng em Ta sẽ gửi lời thách đấu Bởi tình nồng cháy trong tim! Trong ánh trăng đêm rực rỡ Bầu trời đang ngả màu hồng O, Niseta yêu dấu Hãy bước ra ngoài ban công! Trong đêm từ Sevilla Đến tận Grenada Vang khúc serenada Và tiếng kiếm rung sắc nhọn. Nhiều máu, và nhiều khúc hát Để dành cho những donna Ta dành tặng người đẹp nhất Khúc ca và máu của ta! Trong ánh trăng đêm rực rỡ Bầu trời đang ngả màu hồng O, Niseta yêu dấu Hãy bước ra ngoài ban công!

[Nina]

Nhân tiện minh họa cho bài romance trên, xin mời quý vị thưởng thức một giọng baritone nam dày dặn và đẹp đẽ của Dmitri Hvorostovsky



Và sau đây là phần thể hiện của một giọng tenore lirico nhẹ nhàng của Nicolai Gedda - giọng nam cao Thụy Điển gốc Nga này nổi tiếng với những nốt cao sáng chói và khả năng ngôn ngữ tuyệt vời

[Trăng Quê]

Серенада Дон Жуана А.К.Толстой Гаснут дальней Альпухары Золотистые края, На призывный звон гитары Выйди, милая моя! Всех, кто скажет, что другая Здесь равняется с тобой, Всех, любовию сгорая, Всех, всех, всех зову на смертный бой! От лунного света Зардел небосклон, О, выйди, Нисета, о выйди, Нисета, Скорей на балкон! От Севильи до Гренады, В тихом сумраке ночей, Раздаются серенады, Раздаётся стух мечей. Много крови, много песней Для прелестных льются дам, Я же той, кто всех прелестней, Всё, всё, песнь и кровь мою отдам! От лунного света Зардел небосклон, О, выйди, Нисета, о выйди, Нисета, Скорей на балкон!

Dạ khúc của chàng Đông-Gioăng A.K.Tolstoy Trên Alpukhara  Chân trời vàng dần tắt Tiếng ghi ta réo rắt Nào ra đi, em yêu! Tất cả ai dám nói Có người sánh được em Anh gọi họ thách đấu, Quyết tử vì tình yêu! Chân trời dần đỏ ối từ ánh trăng ngọc ngà, Ôi nàng Niseta, ôi nàng Niseta Mau ra ban công nhé! Những vùng quê êm ả, Trong yên lặng màn đêm, Vang lên khúc dạ ca Và tiếng khua thanh kiếm Nhiều máu, nhiều khúc hát Dành cho các mỹ nhân, Ta dâng người tuyệt sắc, Khúc ca và máu mình! Bầu trời dần đỏ ối từ ánh trăng ngọc ngà, Ôi nàng Niseta, ôi nàng Niseta Mau ra ban công nhé!

P/S: Xin góp với Nina một bản dịch nhưng От Севильи до Гренады = Từ Sevilla đến Grenada không dịch ra thơ được

[USY]

Trăng Quê viết

P/S: Xin góp với Nina một bản dịch nhưng От Севильи до Гренады = Từ Sevilla đến Grenada không dịch ra thơ được

Dịch là "Dạ khúc của chàng Đông-Gioăng" hay là "Khúc ca đêm của Đông-Gioăng" được chăng?

[Trăng Quê]

USY viết

Dịch là "Dạ khúc của chàng Đông-Gioăng" hay là "Khúc ca đêm của Đông-Gioăng" được chăng?

Chắc được bác ạ, em tra từ điển thì Серенада là Dạ khúc, dạ ca, bài hát gọi bạn thậm chí là Khúc xê rê nát ( ko thuần Việt lắm) . Phàm là khi dịch ra tiếng Việt từ nào mình ko Việt hóa được mới phải chịu thôi.

[Vania]

Don Juan dạ khúc, hoặc Khúc hát chàng Don Juan
........................

[masha90]

Sao lại nỡ "bắt giò" thế, Vania ơi?

[Nina]

Hihi, cám ơn Vania nhé, mình lười không tra từ điển nên viết sai chính tả, đã sửa lại rồi nhé

Còn trong âm nhạc, thì Серенада bằng tiếng Tây Ban Nha thành serenata, nói chung cũng ... dễ hiểu.

[Nina]

Đại loại là vào một đêm không trăng, không sao, không chấm phẩy, tự dưng mình có hứng đọc thơ của anh nhà thơ – bá tước Aleksei Tolstoi, một người thông minh, hài hước, và con một phụ nữ đẹp.

Bài thơ này thì nghe đâu vốn là thơ của Heinrich Heine. Nhưng mình không biết tiếng Đức, nên chẳng hơi đâu mà dịch. Dù vậy, vẫn chép lại (cắt dán vào đây) để bạn nào biết thì tham khảo.

XV.

Die schlanke Wasserlilje
Schaut träumend empor aus dem See;
Da grüßt der Mond herunter
Mit lichtem Liebesweh.

5
Verschämt senkt sie das Köpfchen
Wieder hinab zu den Well’n –
Da sieht sie zu ihren Füßen
Den armen blassen Gesell’n.



Mình vốn lại đi tìm những bài thơ của Tolstoi được phổ nhạc, thế là ra cái bài này:

* * * Алексей Толстой Из вод подымая головку, Лилея в раздумье глядит. С высот улыбаяся, Месяц к ней тихой Любовью горит. Лилея стыдливо склонила Головку на зеркало вод, А он уж у ног её, бедный, Трепещет и блеск свой лиёт.

* * * Aleksei Tolstoi Ngẩng đầu lên từ dưới nước, Đóa hoa súng nhìn trầm ngâm. Mỉm cười trên cao chót vót, Cháy một tình yêu lặng thầm Mặt trăng với hoa súng nhỏ. Cô nàng hoa súng ngượng ngùng Cúi đầu xuống gương mặt nước. Trăng đã quỳ dưới chân nàng, Dòng ánh sáng run rẩy rót.

Ghi chú:
1/ Thực ra là sau khi tìm thấy và dịch xong bản tiếng Nga thì mới đi tìm bản tiếng Đức;
2/ Có hai bạn tự nhận biết tiếng Đức đã phản hồi. Một bạn bảo là Heine làm thơ chả có vần, bạn kia thì bảo là khó dịch. Mình chẳng hiểu gì nên ghi lại làm tư liệu.

Hiển nhiên là bác Tolstoi dịch thơ bác Heine. Nhưng bài romance thì tìm mãi không thấy, chỉ biết là bác Nikolai Myaskovsky (1881-1950) có phổ nhạc, recmusic.org bảo đó là bản “Iz vod podymaja golovku”, op. 87 no. 3.

[Nina]

Kể cũng lạ, mình chưa bao giờ quan tâm đến mặt mũi bác A.K.Tolstoi, (mặc dù vẫn viết là bác ý đẹp trai), nay xin bổ khuyết, đây là tranh vẽ bác ấy lúc còn trẻ, đẹp trai loãng mạn ra trò, con cún cũng rất xinh...

Tranh của họa sĩ Karl Brullov. 1836

* * * Алексей Константинович Толстой Звонче жаворонка пенье, Ярче вешние цветы, Сердце полно вдохновенья, Небо полно красоты. Разорвав тоски оковы, Цепи пошлые разбив, Набегает жизни новой Торжествующий прилив, И звучит свежо и юно Новых сил могучий строй, Как натянутые струны Между небом и землей. 1858

Vào mùa xuân Aleksei Konstantinovich Tolstoi Chim sơn ca hót bỗng lảnh lót hơn, Những đóa hoa xuân cũng thêm màu rực, Trái tim ngập tràn đầy cảm xúc, Còn bầu trời đầy nhan sắc đẹp tươi. Phá vỡ gông xiềng của đau buồn, Đập nát những xích xiềng đê tiện, Cuộc đời mới đang bay nhanh về bến, Như triều dâng chiến thắng khải hoàn. Cung đàn cũ của những nguồn lực mới, Vang lên trẻ trung và thật sáng tươi Như dây đàn đã căng chờ lên tiếng, Nối giữa đất này với bầu trời. 1858

Cứ theo như thông tin của trang http://www.recmusic.org/ thì bài thơ này được tới 2 nhạc sĩ trong Nhóm Khỏe phổ nhạc cơ. Nhưng mình chưa nghe được ai trình bày romance này cả…

Cũng nói thêm, theo chỗ mình hiểu thì đây là một bài thơ không đề của bác A.K.Tolstoi. Tuy nhiên, khi phổ nhạc thì bác Cui gọi tên romance theo dòng đầu tiên của bài, còn bác Rimsky-Korsakov thì vì là viết một tổ khúc nên đặt tên là Весной – Vào mùa xuân. Mình thì thích tên của bác Rimsky-Korsakov hơn, nghe nó ngắn gọn duyên dáng và độc đáo hơn.

• César Antonovich Cui (1835-1918) , “Zvonche zhavoronka pen’je”
• Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (1844-1908) , “Vesnoj”, op. 43 no. 1 (1897), from Vesnoj, no. 1
• Download: Chưa có link

[Vania]

Алексей К. Толстой Грядой клубится белою . Над озером туман ; Тоскою добрый молодец . И горем обуян. Не довеку белеется . Туманная гряда, Рассеется, развеется, . А горе никогда !

Thái Bá Tân dịch Trên mặt hồ phẳng lặng . Sương mù trắng một màu ; Trên mặt chàng trai trẻ . In dấu ấn buồn đau. Nhưng mây mù nhanh chóng . Tan đi dưới mặt trời, Tiếc là không như thế, . Với nỗi đau con người !

[Vania]

Алексей К. Толстой Ты помнишь ли, Мария, Один старинный дом И липы вековые Над дремлющим прудом ? Безмолвные аллеи, Заглохший, старый сад, В высокой галерее Портретов длинный ряд ? Ты помнишь ли, Мария, Вечерний небосклон, Равнины полевые, Села далекий звон ? За садом берег чистый, Спокойный бег реки, На ниве золотистой Степные васильки ? И рощу, где впервые Бродили мы одни ? Ты помнишь ли, Мария, Утраченные дни ?

Thái Bá Tân dịch Maria, nhớ không, Nhớ ngôi nhà cổ kính, Nhớ rầu rĩ hàng phong Ðứng bên hồ yên tĩnh ? Nhớ con đường cây xanh Khu vườn con hoang vắng, Trong phòng, những bức tranh Luôn nhìn ta im lặng ? Maria, nhớ không Những chiều hè óng ả ? Những bãi cỏ, cánh đồng, Những tiếng chuông thong thả ? Em còn nhớ sau làng Dòng sông trôi nhè nhẹ, Nhớ thảo nguyên rực vàng, Những bông hoa nhỏ bé ? Và khu vườn, nơi ta Lần đầu tiên gặp mặt ? Nhớ không, Maria, Những ngày ta để mất ?

[Vania]

Алексей К. Толстой Есть много звуков в сердца глубине, Неясных дум, непетых песней много ; Но заглушает вечно их во мне Забот немолчных скучная тревога. Тяжел ее непрошеный напор, Издавна сердце с жизнию боролось - Но жизнь шумит, как вихорь ломит бор, Как ропот струй, так шепчет сердца голос !

Thái Bá Tân dịch Trong tim tôi còn rất nhiều bài hát, Nhiều ý thơ, nhiều cảm xúc chân thành ; Nhưng thật tiếc, bao lo toan tẻ nhạt Của đời thường làm chúng mất long lanh. Và từ lâu trái tim tôi bé nhỏ, Phải đấu tranh cùng cuộc sống thường ngày - Nhưng đâu dễ, cuộc đời là bão tố, Tim chỉ là một chiếc lá trên cây !

[Vania]

Алексей К. Толстой Не верь мне, друг, когда, в избытке горя Я говорю, что разлюбил тебя, В отлива час не верь измене моря, Оно к земле воротится, любя. Уж я тоскую, прежней страсти полный, Мою свободу вновь тебе отдам, И уж бегут с обратным шумом волны Издалека к любимым берегам !

Nguyễn Tùng Cương dịch Bạn hỡi, chớ tin tôi, khi đau buồn quá Tôi nói rằng, tôi đã hết yêu em, Khi triều rút, đừng cho là biển phản bội, Biển sẽ quay về bờ, vì biển vẫn còn yêu. Nhưng khi buồn, tôi vẫn nồng nhiệt như xưa, Tôi sẽ hiến dâng tự do của tôi cho bạn, Cùng âm thanh sôi động, biển sẽ đổ về Sóng tiếp sóng từ xa tìm lại bến bờ thân thuộc !

[Vania]

Алексей К. Толстой Острою секирой ранена берёза, По коре сребристой покатились слёзы ; Ты не плачь, берёза, бедная, не сетуй ! Рана не смертельна, вылечится к лету, Будешь красоваться, листьями убрана... Лишь больное сердце не залечит раны !

Nguyễn Tùng Cương dịch Cây bạch dương bị rìu sắc bổ vào thân, Nước mắt trào ra chảy trên vỏ bạc ; Bạch dương ơi, đừng khóc lóc than phiền ! Vết thương nhẹ thôi, vào hè sẽ khỏi, Cây sẽ khoe sắc, cành lá xanh rờn... Chỉ có vết thương lòng là không bao giờ lành được.