Đôi điều về Gulag

[Saomai]

danngoc viết

Mọi chuyện có lẽ không đơn giản bác ạ. Ngoài những vấn đề nhức đầu khác, còn cần phải tôn trọng bản quyền của tác giả Appelbaum, đây là việc không thể bỏ qua nếu muốn post hết lên.

Theo dõi topic này có thể thấy gần như bác danngoc đơn thương độc mã. Rất ít người hưởng ứng (tạm căn cứ vào số lượng nút thanks cuối bài). Lý do thì có lẽ bác nthach nói đúng. Một câu chuyện dù thú vị, nhưng không theo dõi được liên tục, có đầu có cuối, thì người đọc cũng nản lòng và rời xa.

Rất nhiều cuốn sách được tung lên mạng một cách công khai, không sót một chữ. Sao chưa hề thấy có chuyện rắc rồi gì về bản quyền (?). Thường thì những sách đó cũng phải post làm một số lần, nhưng không quá vụn vặt, khó theo dõi.

[danngoc]

Saomai viết

Theo dõi topic này có thể thấy gần như bác danngoc đơn thương độc mã. Rất ít người hưởng ứng (tạm căn cứ vào số lượng nút thanks cuối bài). Lý do thì có lẽ bác nthach nói đúng. Một câu chuyện dù thú vị, nhưng không theo dõi được liên tục, có đầu có cuối, thì người đọc cũng nản lòng và rời xa.

Rất nhiều cuốn sách được tung lên mạng một cách công khai, không sót một chữ. Sao chưa hề thấy có chuyện rắc rồi gì về bản quyền (?). Thường thì những sách đó cũng phải post làm một số lần, nhưng không quá vụn vặt, khó theo dõi.

Bạn hiền ơi, mình làm không vì quảng cáo, hay lợi nhuận, hay kinh doanh hay vì gì hết. Muốn có mấy cái đó, thiếu gì chuyện khác hay hơn để làm? Mình không đánh giá qua số thanks (trời đất), chỉ mong chuyển tới những người thực sự muốn đọc.

Về bản quyền, mình không sợ post lên đây hoàn chỉnh thì có rắc rối gì nhưng mình muốn tôn trọng chất xám của tác giả.

[Nina]

Về chuyện bản quyền nó còn một vài vấn đề nữa các bác ạ. Giả sử có một nhà xuất bản A đã đồng ý sẽ xuất bản cuốn sách B. Thế thì việc đăng nội dung sách lên diễn đàn, blog để giới thiệu với độc giả cần phải có sự đồng ý của nhà xuất bản nữa, không phải cứ tác giả, dịch giả muốn là được.

Cá nhân em, thì em thấy việc giới thiệu một phần nội dung sách là không có vấn đề gì.

[nthach]

Nina viết

Về chuyện bản quyền nó còn một vài vấn đề nữa các bác ạ. Giả sử có một nhà xuất bản A đã đồng ý sẽ xuất bản cuốn sách B. Thế thì việc đăng nội dung sách lên diễn đàn, blog để giới thiệu với độc giả cần phải có sự đồng ý của nhà xuất bản nữa, không phải cứ tác giả, dịch giả muốn là được.

Cá nhân em, thì em thấy việc giới thiệu một phần nội dung sách là không có vấn đề gì.

Đưa lên để không ai hiểu thì đưa lên làm gì??? Chúng ta đâu có phải là toàn trẻ con để rồi chỉ phải đọc những mẩu cụt lủn rồi cụt hứng? - Nếu không muốn mọi người hiểu thì tốt nhất không đưa lên.

Chúng ta đã từng kêu gọi mọi thành viên đánh máy các tác phẩm văn học rồi đưa lên diễn đàn để mọi người cùng thưởng thức ví dụ: Mười ngày rung chuyển thế giới... Vậy là chúng ta cũng vi phạm sao. Nina mà nói vậy thì từ nay ai dám đánh máy một cái gì để đưa lên diễn đàn nữa... Và kể cả dịch các tác phẩm khác từ tiếng nước ngoài về NNN nữa?

[Julia]

nthach viết

Đưa lên để không ai hiểu thì đưa lên làm gì??? Chúng ta đâu có phải là toàn trẻ con để rồi chỉ phải đọc những mẩu cụt lủn rồi cụt hứng? - Nếu không muốn mọi người hiểu thì tốt nhất không đưa lên.

Em nghĩ đọc thế là cũng đủ hiểu rồi. Cũng như đọc tóm tắt một bài báo hoặc một công trình gì đó. Anh nthach cũng nên động viên để mọi người. Bản thân công việc dịch thuật cũng rất nặng nhọc. Em biết anh Dangoc rất cẩn thận.Còn cụ thể hơn thì phải đợi thôi. Theo em nghĩ anh Danngoc đưa lên thế là hợp lý. Kể cả chủ đề "Đôi điều về Gulag" cũng là phù hợp với nội dung. Đôi điều thôi, ko phải là đầy đủ. Đối với em thế cũng đủ lắm rồi. Em đợi anh Dangoc tặng em một cuốn.. Để khi nào có thời gian em tập hợp dịch tuyển tập Криминал России cho mọi người.

[Nina]

Bác nthach à, ý em nói đến những quyển sách chuẩn bị xuất bản bác ạ, em có thể đưa vài chương lên blog, diễn đàn để độc giả làm quen với sách, nhưng nếu đưa toàn bộ nội dung sách, trong khi sách còn chưa được in ra thì rõ ràng là không nên.

Cũng tương tự, khi em đã gửi bài cho một tờ báo (cũng thỉnh thoảng thôi, không thường xuyên), thì rõ ràng em cũng phải chờ cho báo in được xuất bản vài ngày, hoặc bản điện tử của báo đã lên mạng rồi, em mới đăng nó lên diễn đàn hoặc blog được.

[Kóc Khơ Me]

Trong phần mở đầu của loạt bài Kênh đào Matxcơva, Kóc đã viết:

” Công trình kênh đào Matxcova này ngoài những phức tạp về công nghệ kỹ thuật vào thời kỳ đó, còn mang những dấu ấn không thể quên lãng mà chỉ có chế độ XHCN mới có, đó cách tổ chức thực hiện; là nguồn nhân lực và tài lực; là chế độ đãi ngộ, khen thưởng….; là những quyết sách chưa từng có tiền lệ.”

Đây chính là những vấn đề liên quan đến GULAG. Các câu chuyện về СОЛОВКИ-БЕЛОМОР — ДМИТЛАГ. Nên Kóc cũng quan tâm đến loạt bài “Đôi điều về Gulag” của bác dangoc. Tuy nhiên thú thật là Kóc chỉ đọc được một phần rất nhỏ rồi chịu, không thể đọc được vì không hiểu, vì fonts chữ, vì cỡ chữ, vì màu sắc…, vì logic!

Tất nhiên Kóc biết rằng việc post bài này là không hay đối với mình, nhưng cũng mạnh dạn góp ý kiến để diễn đàn ngày càng hoàn thiện hơn!

[danngoc]

Một mảng văn học đáng quan tâm khác về Gulag, đó là các sáng tác văn học, cô đọng nhất là thơ:

Liễu rủ liễu rũ khắp nơi
Liễu Alma-Ata, người đẹp biết bao, sương phủ trắng ngời.
Nhưng nếu ta quên em, nhành liễu úa ta yêu nơi phố Rozbrat, Vácxava.
Xin cho thân ta khô úa vì em!

Núi biếc núi biếc khắp nơi
Thiên Sơn, trước mắt tôi, ưỡn ngực lướt trên trời tía...
Nhưng nếu tôi quên người, đỉnh Tatra tôi bỏ lại chốn xa xôi,
Dòng suối Biały, nơi con trai cùng tôi mơ màng chuyến đi biển rộng rực rỡ...
Xin biến tôi thành đá núi Thiên Sơn.
Nếu ta quên em
Nếu tôi quên chốn quê hương...

- Aleksander Wat, “Cây liễu xứ Alma-Ata”, tháng Giêng 1942

Bản tiếng Anh:

Willows are willows everywhere
Alma-Ata willow, how beautiful you are, draped in glowing white frost.
But should I forget you, my withered willow in Warsaw's Rozbrat Street,
Let my hand wither as well!

Moutains are mountains everywhere
Tian Shan, before my eyes, sails upwards into a purple sky...
But should I forget you, the Tatra peaks I left so far behind,
The Biały brook, where my son and I daydreamed colourful sea voyages...
Let me turn into Tian Shan stone.

If I forget you
If I forget my hometown...

[danngoc]

Từng là lính, giờ tôi là tù
Hồn tôi đông cứng, lưỡi tôi khô.
Nào đâu nhà thơ, nào họa sĩ
Tả nổi cảnh tôi khổ tù đày?

Và bày quạ ác đâu hay biết
Thứ án nào chúng bắt tôi khuân
Khi chúng tra tấn, khi truy đuổi
Ngục tối, lưu đày, tới trại này.

Nhưng kỳ diệu thay, trên mỏ đá
Ngôi sao tự do chiếu sáng soi
Chiếu xuyên hồn tôi - thôi đông cứng
Chiếu qua lưỡi tôi - nói được rồi!

- Leonid Sitko, bài thơ vô đề, trích từ Tyazhest sveta, tr. 11, 1949


I was a soldier, now I'm a convict
My soul is frozen, my tongue is silent.
What poet, what artist
Will depict my terrible captivity?

And the evil crows didn't know
What sort of sentence they gave us
When they tortured us, when they chased us
From prison to exile to camp.

But wonders occur! Above the quarry
A free star shines
Although my soul is frozen - it is not shattered
Although my tongue is silent - it will speak!

[danngoc]

Nơi vách đá rong rêu và biển thiu thiu ngủ
Tại đây, với sức lao động
Nhà máy sẽ mọc lên
Thị trấn sẽ lan rộng.

Ống khói sẽ vươn cao
Dưới bầu trời phương Bắc,
Các công trình cửa sổ sáng đèn
Nào thư viện, nào nhà hát, nào câu lạc bộ.
- Medvedkov, một tù Kênh đào Bạch Hải, 1934


Where mossy cliffs and water slumbered
There, thanks to the strength of labour
Factories will be built
And towns will grow.

Smokestacks will rise up
Under the Northern skies,
Buildings will shine with the lights
Of libraries, theatres, and clubs.

[danngoc]

Một bài hát của bọn cướp đúng luật trong vở kịch Aristokraty (Những nhà quý tộc) của Nikolai Pogodin, một hài kịch về Kênh đào Bạch Hải, diễn năm 1934, bị cấm thời Beria:

Tớ là tên cướp hung hãn, ừ,
Tớ trộm cắp của nhân dân, thù ghét lao động,
Và đời tớ tăm tối như bóng đêm.
Nhưng giờ đây tớ được cho đến đào kênh,
Mọi điều trước đây trôi đi như ác mộng.
Cứ như thể tớ vừa được tái sinh.
Tớ muốn được lao động, được sống và ca hát…

I was a cruel bandit, yes,
I stole from the people, hates to work,
My life was black like the night.
But then they took me to the canal,
Everything past now seems a bad dream.
It is as if I were reborn.
I want to work, and live and sing...

(Người dịch chưa tìm được nguyên bản tiếng Nga của các bài thơ nêu trên)

[danngoc]

Chúng tôi tiến tới, sau lưng
Là toàn đội vui vẻ bước.
Phía trước - vinh quang của những người Stakhanovest
Mở ra một con đường mới…

Lối cũ chúng tôi đã quên hẳn,
Từ ngục tối chúng tôi vươn lên theo lời kêu gọi
Theo con đường của những người Stakhanovest vinh quang
Xin hãy tin, chúng tôi đang đi tới cuộc đời tự do…

- Trích từ tạp chí Kuznitsa, in tại Sazlag, 1936


We go forward, and behind us
The whole brigade walks merrily along.
In front of us, the victory of the Stakhanovites
Opens a new path...

For the old path is no longer known to us,
From our dungeons we have risen to the call
Along the path of Stakhanovite triumph
Believing, we walk towards a life of freedom...

[danngoc]

Bài thơ của Osip Mandelstam công kích Stalin, lý do khiến ông bị bắt lần thứ hai và chết trong GULAG sau đó:

Chúng ta sống, không cảm thấy mặt đất dưới chân
Chúng ta nói, không ai nghe dù chỉ cách xa mươi bước
Nhưng nơi đâu có xì xầm trao đổi dẫu chỉ khe khẽ
Kẻ sơn dã, sát nhân và uống máu nông dân ở Kremlin sẽ rõ ngay
Ngón tay chuối mắn của y, tựa vòi giun, thật nhớp nhúa
Lời y nói, nặng hơn chì, là lời quyết định
Mũi ủng của y, bóng lộn, lóe sáng

Và quanh y, một bầy lãnh đạo không xương sống
Tựa dã nhân, phục vụ y như lũ đồ chơi
Đứa hí, đứa meo meo, đứa nhai nhải
Chỉ mình y là được la hét và chỉ tay
Quăng sắc lệnh như tung mớ móng ngựa

Trúng giữa háng, trúng sọ, văng tròng mắt
Đối với y mọi án tử đều thơm ngọt
Nếu dành cho, chàng Osseti ngực nở hiên ngang.


We live, not feeling the land beneath us
We speak, and ten steps away no one hears us
But where there's even a whispered conversation
The Kremlin's mountaineer, murderer and peasant-slayer will be mentioned.
His fat fingers, like grubs, are greasy
His words, like lead weights, are final
His boot rims shine

And all around him, a gaggle of spineless leaders,
Half-humans, serve as his toys
One whinnies, one purrs, one whines
Only he shouts and points
Throwing decrees like horseshoes

Hitting a groin, a head, an eye -
Every death sentence tastes sweet
For the broad-chested Ossete.

(Danngoc rất biết ơn bạn nào tìm giúp nguyên bản của các bài thơ trên)

[hungmgmi]

danngoc viết

Bài thơ của Osip Mandelstam công kích Stalin, lý do khiến ông bị bắt lần thứ hai và chết trong GULAG sau đó:

Bác nhà thơ Osip Mandelstam có một dạo làm phóng viên tạp chí Ogoniok. Ông đã trực tiếp hỏi chuyện về viết bài về đồng chí Nguyễn Ái Quốc năm 1923 tại Liên xô. Trong bài viết này, có một đoạn mà báo chí, phim ảnh ta sau này trích dẫn không biết bao nhiêu lần, để cho thấy bạn bè quốc tế đã ca ngợi Nguyễn Ái Quốc như thế nào. Nhà sử học Dương Trung Quốc viết trên Vietnamnet:

Một nhà báo Xô viết nhận xét: "Nguyễn Ái Quốc đã toả ra một thứ văn hoá, không phải văn hoá châu Âu mà có lẽ là một nền văn hoá của tương lai”

Bản gốc đoạn đó như sau, trích từ журнал «Огонек», 1923, № 39:

Нгуен Ай Куок дышит культурой, не европейской культурой, быть может, культурой будущего

[hungmgmi]

danngoc viết

Bài thơ của Osip Mandelstam công kích Stalin, lý do khiến ông bị bắt lần thứ hai và chết trong GULAG sau đó:

Chúng ta sống, không cảm thấy mặt đất dưới chân
Chúng ta nói, không ai nghe dù chỉ cách xa mươi bước
Nhưng nơi đâu có xì xầm trao đổi dẫu chỉ khe khẽ
Kẻ sơn dã, sát nhân và uống máu nông dân ở Kremlin sẽ rõ ngay
Ngón tay chuối mắn của y, tựa vòi giun, thật nhớp nhúa
Lời y nói, nặng hơn chì, là lời quyết định
Mũi ủng của y, bóng lộn, lóe sáng

Và quanh y, một bầy lãnh đạo không xương sống
Tựa dã nhân, phục vụ y như lũ đồ chơi
Đứa hí, đứa meo meo, đứa nhai nhải
Chỉ mình y là được la hét và chỉ tay
Quăng sắc lệnh như tung mớ móng ngựa

Trúng giữa háng, trúng sọ, văng tròng mắt
Đối với y mọi án tử đều thơm ngọt
Nếu dành cho, chàng Osseti ngực nở hiên ngang.


We live, not feeling the land beneath us
We speak, and ten steps away no one hears us
But where there's even a whispered conversation
The Kremlin's mountaineer, murderer and peasant-slayer will be mentioned.
His fat fingers, like grubs, are greasy
His words, like lead weights, are final
His boot rims shine

And all around him, a gaggle of spineless leaders,
Half-humans, serve as his toys
One whinnies, one purrs, one whines
Only he shouts and points
Throwing decrees like horseshoes

Hitting a groin, a head, an eye -
Every death sentence tastes sweet
For the broad-chested Ossete.

(Danngoc rất biết ơn bạn nào tìm giúp nguyên bản của các bài thơ trên)

Nó đây:

Мы живем, под собою не чуя страны,
Наши речи за десять шагов не слышны,
А где хватит на полразговорца, 1)
Там припомнят кавказского горца.
Его толстые пальцы, как черви, жирны,
А слова, как пудовые гири, верны,
Тараканьи смеются усища,
И сияют его голенища.

А вокруг него сброд тонкошеих вождей,
Он играет услугами полулюдей,
Кто свистит, кто мяучит, кто хнычет,
Он один лишь бабачет и тычет.
Как подковы, кует за указом указ —
Кому в пах, кому в лоб, кому в бровь, кому в глаз
Что ни казнь у него — то малина
И широкая грудь осетина.

(Ноябрь 1933)

[danngoc]

hungmgmi viết

Bác nhà thơ Osip Mandelstam có một dạo làm phóng viên tạp chí Ogoniok. Ông đã trực tiếp hỏi chuyện về viết bài về đồng chí Nguyễn Ái Quốc năm 1923 tại Liên xô. Trong bài viết này, có một đoạn mà báo chí, phim ảnh ta sau này trích dẫn không biết bao nhiêu lần, để cho thấy bạn bè quốc tế đã ca ngợi Nguyễn Ái Quốc như thế nào. Nhà sử học Dương Trung Quốc viết trên Vietnamnet:

Bản gốc đoạn đó như sau, trích từ журнал «Огонек», 1923, № 39:

Năm 1923 thì tư tưởng cách mạng vẫn là cách mạng thế giới kiểu Trotsky chưa phải là tư tưởng xây dựng CNXH ở 1 nước Nga như thời Stalin sau này, do đó có lẽ lời nhận xét cho thấy nhà thơ mong muốn cách mạng được mở rộng ra những chân trời mới. Khác Lev Tolstoi ngày xưa cũng hướng về phương đông để đi tìm lối ra cho nước Nga, nhưng Tolstoi đã không thống nhất hoàn toàn với Nho giáo và Phật giáo.

Cám ơn bác hungmgmi, như vậy là tui đã viết sai, bài thơ này có lẽ là lý do Mandelstam bị bắt lần đầu tiên (nội dung này không có trong bản tiếng Anh, mà là do em đưa vào cho thread dễ theo dõi). Tui xin sửa lại sau khi đối chiếu bản tiếng Nga:

Chúng ta sống, không cảm thấy mặt đất ngay dưới
Lời ta nói, nghe không rõ dù chỉ cách mươi bước chân
Nhưng hễ đâu đó có người dám xì xầm trao đổi
Là lập tức gã sơn dã xứ Kavkaz sẽ biết rõ.
Ngón tay chuối mắn của y, tựa vòi giun, thật nhớp nhúa
Lời y nói, nặng hơn chì, là lời quyết định
Rồi nở nụ cười dưới bộ ria con dán
Y khua ủng ống bóng lộn, lòng lâng lâng.

Và quanh y, một bầy lãnh đạo không xương sống
Y phóng tay sai khiến chúng như lũ đồ chơi
Đứa hí, đứa meo meo, đứa nhai nhải
Chỉ mình y là được la hét và chỉ tay
Quăng sắc lệnh như tung mớ móng ngựa
Trúng giữa háng, trúng sọ, văng tròng mắt
Đối với y mọi án tử đều thơm ngọt
Nếu dành cho, chàng Osseti ngực nở hiên ngang.

[hungmgmi]

danngoc viết

Cám ơn bác hungmgmi, như vậy là tui đã viết sai, bài thơ này có lẽ là lý do Mandelstam bị bắt lần đầu tiên (nội dung này không có trong bản tiếng Anh, mà là do em đưa vào cho thread dễ theo dõi). Tui xin sửa lại sau khi đối chiếu bản tiếng Nga:
.

Đúng là vì bài thơ này mà nhà thơ bị tóm lần đầu tiên. Ông viết bài thơ trên vào 11/1933, tuy nhiên đến tháng 5/1934 mới bị bắt và bị đày đi Чердынь-на-Каме, nhưng chỉ ở đó có 2 tuần vì bị ốm và nhập viện. Tiếp theo, ông bị điều đi Voronezh và vẫn được làm phóng viên. Hết hạn "lưu đày", nhà thơ
quay về Moskva nhưng tiếp tục bị truy bức không cho sống ở Thủ đô. Ông đành về sống ở Kalinin (cách Moskva gần 200 km). Một thời gian sau, ông lại bị bắt ở Samatikha vì bị khép tội hoạt động phản cách mạng và bị đi đày xuống vùng Viễn Đông ở một trại tập trung. 27/12/1938, nhà thơ qua đời tại bệnh viện của trại.

[danngoc]

Lao động tại Liên Xô là Danh dự, là Vinh quang và là Chủ nghĩa Anh hùng Dũng cảm! (trích lời Stalin)

[hungmgmi]

danngoc viết

Lao động tại Liên Xô là Danh dự, là Vinh quang và là Chủ nghĩa Anh hùng Dũng cảm! (trích lời Stalin)

Ảnh mờ quá, câu nói đó của đồng chí Stalin là khẩu hiệu được trưng khắp nơi trên toàn Liên xô thời kỳ đó.
Đặc biệt, trên mỗi cổng chào của các Gulag luôn có khẩu hiệu này. Bộ phim Trốn chạy khỏi Gulag của Đức cũng cho ta thấy một đoạn khẩu hiệu trên.
Khẩu hiệu này ám ảnh đến nỗi nhà văn bị lưu đày ở Gulag là Varlam Shalamov phải bàng hoàng viết và so sánh chua chát:

Мы будем возвращены в лагерную зону, опять войдем в ворота с обязательной, официальной, казенной надписью: «Труд в СССР есть дело чести, дело славы, дело доблести и геройства».Говорят, что на воротах немецких лагерей выписывалась цитата из Ницше: «Каждому свое». Подражая Гитлеру, Берия превзошел его в циничности.

[danngoc]

Tiếng chuông ngân vang xa xa
Vẳng vào khám cùng nắng sớm
Chuông như nhắn hỏi tôi rằng:
“Anh ở đâu? Anh ở đâu?”
“Tôi đây!”... Lệ tuôn chào đón,
Là lệ của chốn tù đày...
Không phải lệ tuôn mừng Chúa
Mà vì Người đấy, hỡi nước Nga.

- Simeon Vilensky, 1948

The sound of a distant bell
Enters the cell with the dawn
I hear the bell calling out to me:
"Where are you? Where are you?"
"Here I am!"... Then tears of greeting,
Mean tears of captivity...
Not for God
But for you, Russia.