Tạp chí "Liên Xô ngày xưa"

[hungmgmi]

Nhân ngày 1/6, nhớ lại chuyến đến thăm Toà soạn báo Sự thật thiếu nhi-Пионерская правда

Hè năm 2008, được sự giúp đỡ rất nhiệt tình của chị Đan Thi, hiện công tác tại Moskva, chúng tôi đã kết nối được liên lạc với tờ “Sự thật thiếu nhi”-Пионерская правда danh tiếng một thời. Trước đó, chúng tôi đã gọi điện cho nhà báo Evgheny Kobelev, một nhà Việt Nam học, tác giả cuốn “Đồng chí Hồ Chí Minh” đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Ông nhiệt tình hẹn đón chúng tôi ở bến tàu điện ngầm Novoslobodskaya để dẫn chúng tôi đến Toà soạn.
Novoslobodskaya! Ôi cái bến tàu điện thân thuộc ngày nào. Vào giữa thập niên 80, đây là bến duy nhất trên đường vòng tròn không có nhánh nào chạy lên phía bắc thành phố. Vì vậy mỗi khi muốn vào trung tâm, cánh sinh viên chúng tôi thường phải đi ô tô buýt đến Novoslobodskaya, rồi mới hoà vào mạng lưới giao thông chằng chịt dưới đất. Sau bao năm bến tàu điện ngầm này vẫn vậy, vẫn những bức tranh kính tuyệt đẹp có từ những năm 50 xen kẽ các mái vòm khiến nơi đây trông giống như một cung điện nhỏ.
Đây là một bức tranh kính tại bến Novoslobodskaya:



E.Kobelev đứng chờ chúng tôi ngay dưới bến tàu điện ngầm. Sau một phút làm quen, chúng tôi chuyển sang nói tiếng Việt, vì Kobelev sở hữu một thứ tiếng Việt hoàn hảo. Đã ngoại 70 nhưng nhà Việt Nam học này vẫn rất cường tráng, bước đi phăm phăm khiến chúng tôi phải vất vả mới đuổi kịp. Sau khi vòng vèo qua mấy con phố nhỏ, Kobelev dẫn chúng tôi đến cửa một toà nhà trên phố Xushevskaya và nói:”Đây là Toà soạn báo Sự thật thiếu nhi, mời các đồng chí lên”. Rồi ông từ biệt chúng tôi vì đi có chút việc riêng.
Ngôi nhà này trông đơn sơ và cũ kỹ như bất kỳ toà nhà nào trên phố Xushevskaya. Có lẽ nó được xây dựng từ thời Khrutshev cũng nên. Phỏng đoán đó càng được thêm củng cố khi chúng tôi bước vào bên trong. Cô thường trực nói với chúng tôi:”Mời các anh lên tầng 2. Toà báo ở trên đó”.
Chúng tôi lên tầng 2. Ngôi nhà này hoá ra lớn hơn chúng tôi tưởng, với những hành lang dài hun hút. Tôi đi ngáo ngơ một lúc thì cũng tìm ra Toà soạn báo Sự thật Thiếu nhi ở phía cuối hành lang. Những bức tường sơn màu xám cũ kỹ, những cánh cửa bọc da đã xỉn màu thời gian. Phía ngoài treo những tấm bảng dán các ấn phẩm mới của báo, giống như bảng tin tiểu khu bên ta một thuở vẫn dán báo Nhân Dân, báo Hà Nội Mới phục vụ nhân dân. Tôi bấm chuông cánh cửa bên phải. Ra đón chúng tôi là một bà lão đã ngoài 70, khuôn mặt đôn hậu và dáng người nhanh nhẹn. Bà mừng rỡ:”Xin mời vào, xin mời các bạn đồng nghiệp Việt Nam vào đây!”. Vừa dẫn khách vào, bà vừa hỏi chuyện các bạn tìm đường có khó không và tỏ ý than phiền vì thời tiết quá nóng. Bà Liya Aleksandrovna đưa các vị khách vào phòng họp rộng. Hình như đây là đầu não của Toà soạn thì phải, vì góc phòng có bàn của Tổng biên tập. Bà Liya nói:”Hôm nay các anh không gặp may rồi. Tổng biên tập Mikhail Nicolaevich đã có Lịch tiếp các anh sáng nay, nhưng vừa có điện báo nhà bị cháy, ông ấy vừa phải về nhà ”. Trong khi bà Lilya tất tả pha nước, chúng tôi ngắm nhìn những đồ vật bày biện trong phòng. Hình như đây là tất cả những gì còn lại của một Toà báo lẫy lừng một thuở, ra đời từ năm 1925. Trên tường là những tấm tranh cổ động in trên giấy, trên vải của một thời đã xa giờ đã ngả màu. Những lá cờ lưu niệm của các nước Xã hội chủ nghĩa như Cu ba, CHDC Đức…tặng khi đến thăm Toà soạn thời còn Liên xô. Những mô hình tàu vũ trụ, tàu thuỷ…Những huy hiệu, cờ đuôi nheo…xếp lộn xộn trong các tủ kính để sát dọc tường phòng họp. Những chồng báo cũ xếp ngay ngắn ở góc phòng, trên kệ tủ. Đó sao, những gì còn lại sau hơn 80 năm tồn tại của một tờ báo đã có thời xuất bản tới 9,5 triệu bản mỗi kỳ?
Trước khi đến thăm Toà soạn, tôi đã đọc một số thông tin về báo Sự thật thiếu nhi. Báo được thành lập năm 1925 với sự ủng hộ và giúp đỡ, cộng tác nhiệt tình của bà Krupskaya, nhà sư phạm, bạn đời của V.I.Lênin, nhà văn Maksim Gorky, nhà thơ Maiakovski và sau đó là những nhà thơ, nhà văn tên tuổi như Arkady Gaida, S. Marshak…Sau khi Liên xô tan rã, báo vẫn tồn tại và sống khá vất vả cho đến ngày nay.


Trao đổi kinh nghiệm giữa các đồng nghiệp

Tôi hỏi chuyện bà Lilya và được biết hiện nay số lượng báo chỉ còn chưa đến chục ngàn bản mỗi kỳ và phải gửi các kiosk để bán. Báo cũng cố gắng tổ chức các hoạt động xã hội như tổ chức các cuộc thi vui, thi thể thao giành cho lứa tuổi nhỏ…Tôi hỏi về các nguồn thu từ quảng cáo, bà cười buồn cho biết ở Nga, việc đăng quảng cáo lên các ấn phẩm cho thiếu nhi được pháp luật quy định rất chặt chẽ. Bà nói:” Không phải mặt hàng cho trẻ em nào cũng được đăng quảng cáo vì đó là đối tượng thụ động, chưa làm ra tiền. Các em chưa thể biết được đâu là mặt hàng tốt, đảm bảo chất lượng để đòi phụ huynh mua cho mình.”. Rồi như chợt nhớ ra điều gì, bà nói:”À, tôi có cái này cho các bạn xem đây”. Bà mở tủ, lấy ra một khung ảnh nhỏ phủ bụi. Thì ra đó là món quà của Trung ương Đoàn TNCS HCM ngày trước đã đến tặng Toà soạn thời còn Liên xô. Bên trong chiếc hộp đỏ in dấu Quốc huy Việt Nam là chiếc huy hiệu của cuộc thi vẽ tranh thiếu nhi do báo Thiếu Niên Tiền Phong tổ chức vào đầu thập niên 80:”Để mãi mãi màu xanh”. Một cái gì đó dâng lên trong ngực tôi. Sau bao năm vật đổi sao dời, phải di chuyển Toà soạn bao lần để giờ thuê một nơi cũ kỹ thế này, vậy mà những kỷ vật nhỏ vẫn được những người làm báo cho thiếu nhi Nga trân trọng và giữ gìn.



Chúng tôi tặng bà Liya và Toà soạn một số kỷ vật nhỏ. Bà và một số nữ phóng viên tặng lại chúng tôi huy hiệu của báo Sự thật thiếu nhi và một chiếc cờ đuôi nheo có in măng sét báo được sản xuất từ thời còn Liên xô. Như sực nhớ ra điều gì, bà Liya chạy ra khỏi phòng, lát sau mang lại một cuốn sách nhỏ bìa nâu:”Tôi tặng anh cuốn sách nhạc này. Toàn là các bài hát thiếu nhi Liên xô, ôi, ôi…. Đây này, tôi có tên trong Hội đồng tuyển chọn đấy!”. Đôi mắt bà ánh lên vẻ tự hào sau cặp mắt kính lão lấp loáng.


Bà Liya đứng giữa khi đón nhận món quà của các đồng nghiệp VN

Đã đến giờ hẹn với tạp chí “Những bức tranh vui” và hoạ sĩ biếm Tyunin, chúng tôi tạm biệt bà Liya và những đồng nghiệp báo Sự thật thiếu nhi. Người phóng viên kỳ cựu của tờ báo dành cho thiếu nhi Liên xô một thuở tiễn chúng tôi ra tận cửa. Bà tỏ ra áy náy khi không mời được những người bạn Việt Nam ăn bữa trưa tại Toà soạn. Tôi gài chiếc huy hiệu lên ngực, tạm biệt bà. Đi một quãng, nhìn lại con phố, vẫn thấy bà đứng đó, trong ánh nắng tháng 7 rực rỡ của Moskva.