@lão hâm - tập truyện ngắn của Phan Chí Thắng

[Cartograph]

Nhán cảm ơn rồi, vẫn thấy chưa đủ ạ! Cảm ơn bác Phanhoamay đã cho hiểu sâu thêm về bài thơ trong thơ ạ!

[Phanhoamay]

Cái sần sật

Hồi này lão Hâm lười ra phố, có việc gì thật cần thiết lão mới dắt con xe ghẻ phành phạch một vòng, xong rồi vội vàng phành phạch chạy về nhà, chui qua cái ngõ hẹp đến mức mỗi lần đi qua được đó lão đều cảm thấy sung sướng tự hào rằng mình là một tay lái lụa.

Tiêu chuẩn để mua đất làm nhà hiện nay là phải có đường cho xe hơi vào tận cổng. Lão không có đủ tiền để mơ mòng về miếng đất mặt tiền, cho dù là mặt tiền trong ngõ rộng. Lão tự an ủi là đằng nào lão cũng chả sắm được xe hơi cho đến khi không còn cần đến phương tiện cơ giới nữa, thì dù có cái ngõ to cũng chẳng để làm gì. "Không cần đến phương tiện cơ giới" là cách lão nói tới lúc "hết cần thở khí trời".

Sáng nay lão có việc phải ra phố. Điều làm lão ngạc nhiên là trong ngõ có hai chỗ người ta mới làm mấy cái sần sật. Lão không biết thuật ngữ khoa học cũng như tên gọi chính thống của mấy cái gân cắt ngang đường kia là gì, nên lão đành mượn cách gọi của thằng cu cháu khi lần đầu tiên lão chở cu cháu đi chơi, qua mấy cái con trạch do Sở Giao thông Công chính mới cho làm ngang qua đường, hai ông cháu nẩy tưng tưng, thằng bé liền gọi đó là mấy cái sần sật. Nó khoái chí mỗi khi xe chạy qua khu vực sần sật, coi như một thứ trò vui.

Ở nước ngoài, đường của họ phẳng quá, nhẵn quá, xe chạy êm ru. Để cảnh báo lái xe là sắp đến chỗ cần giảm tốc độ, người ta làm ra mấy cái sần sật để lái xe buộc phải giảm ga. Lão đã được chú em họ giải thích như thế năm 1987, khi chú em lái xe đưa lão đi tham quan Berlin.

Ở Hà Nội có mấy chỗ đường phẳng đâu. Không có ổ gà thì ổ heo, nhiều đoạn đường đang yên đang lành thì người ta lại đào lên, đặt các loại ống ngầm gì đó, rồi ba xoa hai đập phủ lại giống y như học sinh lớp một tập làm thủ công, trông giống cái mương nhỏ nằm dọc theo phố. Ở trước mỗi ngã tư đều có một vệt ngang đường là di chứng của việc đào đường đặt cáp điều khiển tín hiệu đèn xanh đèn đỏ. Đi chỗ nào cũng sần sật, đến trước ngã tư cũng sần sật, việc quái gì phải bỏ tiền ra làm thêm mấy cái sần sật nữa cho rách việc?

Qua chỗ sần sật trong ngõ hẹp, xe lão Hâm rung lên bần bật, các bộ phận trong cơ thể lão cũng bần bật rung theo. Nhờ thế mà lão phát hiện ra có một vài bộ phận của lão vẫn còn tồn tại.

Có lẽ đó là tác dụng duy nhất của cái sần sật trong ngõ nhà lão.

[Phanhoamay]

Gửi Admin,
Kính nhờ admin xóa giúp hai bài thơ trên vì tôi trót đưa lên nhầm topic.
Xin cảm ơn!

[Phanhoamay]

Con vẹt hát

Vào đận dịch cúm H5N1 bùng phát, thành phố cấm nuôi gà nuôi chim. Đúng nửa đêm, ông bạn của lão Hâm ăn mặc như trá hình, bí mật mang cái lồng chim phủ vải kín mít đến nhà lão Hâm:

- Ông ở ngoại thành, chính quyền không làm gắt lắm, ông nuôi giúp tôi con vẹt này mấy tháng.

Lão Hâm biết ông bạn rất quý con vẹt, có thể nói quý hơn tất cả những gì hắn có trên đời, nên nhận lời tiếp tay cho kẻ vi phạm pháp luật. Mà con vẹt này cũng thuộc loại siêu, biết nói những câu rất quý tộc bằng tiếng Việt: "Nhà có khách" và cả bằng tiếng Anh: "Thank you", "I love You!"

Từ ngày về ở nhà lão Hâm, con vẹt ngừng không nói, dù lão Hâm hạt kê bưng nước sạch rót đầy đủ hàng ngày. Con vật như không muốn cất lên những câu quen thuộc nó đã từng nói với người chủ đích thực của nó. Lão Hâm cảm phục cái tính thuỷ chung của con vật, song cũng buồn vì mình chăm chút nó thế mà nó vẫn cứ thờ ơ với mình. Hay là nó quá khôn, không mở miệng để khỏi lộ là nhà lão Hâm đang nuôi chim trong giai đoạn Thành phố cấm triệt để.

Nếu anh nói anh vẫn chưa yêu
Là thật ra anh đang dối mình
Còn anh nói đã trót yêu em rồi
Là hình như anh đang dối em

Nếu anh nói anh muốn xa em
Là thật ra anh mong rất gần
Còn anh nói đã muốn quên em rồi
Là trong tim anh luôn nhớ em...

Đó là một đoạn lời bài hát Trái tim không ngủ yên của nhạc sỹ Thanh Tùng mà ngày nào lão Hâm cũng nghe thấy từ thùng loa bên nhà hàng xóm. Dân mình có thói quen mở đi mở lại một ngày mấy chục lần bài hát mình ưa thích. Thời những năm 60 của thế kỷ trước, người ta hay vặn "Trở về Suriento" do Robertino hát, sau đó là Tình ca du mục, rồi Triệu triệu bông hồng. Dù muốn hay không muốn, bạn đều được hoặc phải nghe nhiều lần một bài hát mà vị hàng xóm đáng kính kia rờ tua liên tục. Con vẹt cũng nghe rất nhiều lần bài hát này.

Chưa đầy một tháng sau, ông tổ trưởng dân phố sang chơi, chân thành khuyên lão Hâm bỏ con vẹt đi. Lý do duy nhất là nếu lão Hâm còn nuôi chim thì Tổ dân phố sẽ mất điểm thi đua.

Lão Hâm gọi điện cho ông bạn báo là không có cách nào khác ngoài việc phải thả cho con vẹt bay trở về với thiên nhiên. Ông bạn nói như khóc: "Đành vậy!"

Tối hôm đó lão Hâm cho con vẹt ăn no một bụng kê rồi nói như xin lỗi nó:

- Không phải là tao không muốn nuôi mày mà chính quyền cấm đoán gắt gao quá. Thôi duyên phận hai ta có thế, mày hãy bay đi, hãy tìm chỗ nương thân đâu đó.

Lão mở cửa lồng, những tưởng con vẹt sẽ bay vụt đi. Thật không ngờ là con vẹt đứng yên trên thanh cây vắt ngang lồng, nghiêng mỏ nhìn lão rồi bất chợt cất lên: "...anh đang dối mình" bằng cái giọng cao vút của Bằng Kiều. Nó nhắc lại một lần nữa rồi từ từ cất cánh bay vào đêm tối.

Những đêm sau đó lão Hâm khó ngủ, không biết liệu con vẹt đã mất thói quen tự kiếm sống nay sẽ xoay xở nổi hay không trong cái thế giới đô thị ồn ào và đầy cạm bẫy.

Khoảng một tuần sau, khi lão đang cắm cúi gõ bàn phím thì nghe trên cây khế nhà lão có giọng Bằng Kiều:

"Là trong tim anh luôn nhớ em..."

Từ đó lão bí mật treo một cái bát đựng đầy kê trên cây khế. Lâu lâu con vẹt lại cất tiếng hát, mà toàn vào lúc đêm khuya thanh vắng.

Bằng cách nào con vẹt biết được "Là trong tim anh luôn nhớ em..."?

-------------------
(Rút từ tập "Ngõ nhà lão Hâm", sẽ xuất bản)

[Phanhoamay]

Tàu ra biển lớn


Đường trong ngõ nhà lão Hâm đã được bê tông hóa mấy năm nay. Căn cứ con đường này, lão Hâm đưa ra một định nghĩa bê tông hóa đường sá nói riêng và đô thị hoá nói chung là một quá trình từ nghiền đá và đất sét làm clinke rồi nung clinke thành xi măng, chuyển số xi măng đó về đô thị, trộn với cát sỏi đổ ra đường hoặc xây nhà. Tóm lại là mang đất đá ở nông thôn về thành thị, ai muốn đổ kiểu gì tuỳ thích.

Đường ngõ xóm lão Hâm cũng được đổ bê tông ngẫu hứng như thế, đoạn lồi đoạn lõm, chỗ cao chỗ thấp, chỗ bị người ta đục lên đặt cáp ngầm... Thợ làm ẩu một phần, phần nữa là do tuy bê tông chưa kịp đông cứng nhưng người dân cứ vẫn phải đi lên đó, làm gì có lối khác mà đi.

Trưa nay trời mưa to, đến chiều thì trong ngõ có dăm cái vũng nước đọng lại, chờ bốc hơi vài ngày nữa sẽ khô.

Cô Loan đưa đứa con nhỏ bốn tuổi ra nghịch vũng nước. Gọi là nghịch nhưng không phải là nghịch bẩn mà là chơi thuyền giấy. Nhà chật không có chỗ cho trẻ con chơi, nếu có chỗ chơi thì cũng không ai dám cho con nghịch tốn nhiều nước đến thế.

Cô Loan gấp một cái thuyền giấy to và một cái thuyền giấy nhỏ. Cái to cô gọi là thuyền mẹ, cái bé là thuyền con. Lúc đầu cô để thuyền con nằm trong thuyền mẹ, khi ra đến giữa vũng nước, cô mới nhấc thuyền con ra đặt bên cạnh thuyền mẹ.

Hai mẹ con chơi say mê. Một lúc sau thuyền mẹ vì to hơn, thấm nước nhiều quá nên chìm nghỉm.

Thằng bé rơm rớm nước mắt:

- Mẹ chết chìm rồi kìa!

- Không sao đâu con, miễn là thuyền của con còn sống.

Hai mẹ con tiếp tục chơi với cái thuyền còn lại. Người mẹ thổi phù phù cho con thuyền lướt băng băng, miệng kêu to như đứa trẻ:

- Tàu của con đang ra biển lớn, tàu của con đang ra biển lớn!

Lão Hâm đứng gần đó nãy giờ xem hai mẹ con chơi thuyền giấy.

Sáu mươi năm trước lão cũng có chiếc "tàu" bằng giấy y như thế, mẹ lão cũng từng hy vọng tàu của con sẽ ra biển lớn.

Liệu sáu mươi năm sau, ngay tại cái vũng nước này, có hai mẹ con nào sẽ chơi thuyền giấy và lại ấp ủ hy vọng tàu của con sẽ ra biển lớn?

[Phanhoamay]

Thử ADN


Càng lớn thằng Lợi càng không giống bố. Nhiều người xì xào và Quân cũng biết thế. Thằng bé chín tuổi mảnh dẻ thanh tú, khác hẳn với ông bố thô tháp to cao, chưa kể cái mặt thằng Lợi không có lấy một nét nào giống Quân.

Mười năm trước Quân được Tổng Công ty biệt phái tăng cường cho một xí nghiệp mới đi vào hoạt động ở Lai Châu, vài tháng về Hà nội một lần. Dung - vợ Quân một mình nuôi đứa con gái đang học mẫu giáo và chăm lo cung phụng bố mẹ chồng, ông thương binh chống Pháp và bà già về hưu mất sức.

Khi đón thằng Lợi từ nhà hộ sinh về, Quân có cảm giác mơ hồ rằng nó không phải con của anh. Có người gọi đó là linh cảm, người thì bảo là giác quan thứ sáu, mấy vị khoa học gia thì lại giải thích theo quan điểm trường sinh học.

Hai chị em Linh và Lợi thương nhau, suốt ngày quấn quít chơi đùa làm trò hề cho cả nhà cười vui. Quân thương yêu chăm sóc chúng ngang nhau, nói là thời nay con trai con gái con nào cũng là con. Tuy trong lòng không vui nhưng Quân chưa một lần hỏi vợ về "lai lịch" của thằng Lợi. Hỏi làm gì, dù vợ sẽ nói thật hay nói dối thì kết quả đều giống nhau: buồn.

Thời Quân còn trong bộ đội anh đi xa cả năm mới về nhà một vài lần, thỉnh thoảng cũng em út trăng hoa với mấy cô lính thông tin, dăm cô dân quân hay sang giao lưu văn nghệ với đơn vị bộ đội. Chuyện đàn ông xa nhà, không có gì ghê gớm.

Quân thương vợ, anh kính phục sự hy sinh tận tuỵ của chị suốt một thời son trẻ đã giành cho chồng và gia đình nhà nhà chồng. Nhưng tận đáy lòng vẫn có một hòn đá sắc cạnh, lâu lâu lại cứa vào nỗi đau của thằng đàn ông.

Một hôm mẹ Quân gọi con trai nói chuyện riêng. Bà đưa cho Quân 20 triệu đồng do bà dành dụm được lâu nay:

- Mẹ biết anh là người rất tốt. Anh yêu thương thằng Lợi. Nhưng cũng phải làm cho rõ, nếu nó không phải là giọt máu của nhà họ Đặng thì sau này nó không được chống gậy đi theo quan tài của những người nhà này. Đây là số tiền đủ để anh đi thử AND. Thử một cái là biết ngay anh có phải là bố thằng Lợi hay không.

Quân cầm tay mẹ, hứa sẽ làm ngay.

Nhờ có anh bạn thời binh nhì hiện làm ở Viện Pháp y Quân đội, chỉ cần một tuần là Quân có kết quả xét nghiệm. Nhân lúc cả hai đứa con đi học vắng, Quân mời bố mẹ cùng hai vợ chồng Quân xem kết quả xét nghiệm ADN có ký tên bác sỹ Trưởng khoa và con dấu đỏ chót của Viện Pháp y: ADN của Quân và của Lợi hoàn toàn giống nhau, Quân chính là bố đẻ của Lợi.

Dung ngồi cắn môi cúi đầu. Bố mẹ Quân thở phào nhẹ nhõm.

Tối hôm đó Dung mới khóc rưng rức, nước mắt ướt cả một bên vai Quân. Quân cứ để yên cho vợ khóc, quàng tay qua vai Dung, siết chặt đôi vai bé nhỏ của nàng.

[weekdaysman]

Bác cho em thắc mắc mấy tiểu tiết (không thuộc về lĩnh vực văn học đâu ạ, hi hi) nhé:

- Đầu tiên là tiêu đề bác ghi chữ ADN, rồi sau mấy lần trong truyện bác đều viết là AND.

- Về số tiền 20 triệu, em thấy lớn quá nên thử Google với từ khóa tiền thử ADN thì được một số kết quả, trong đó có cái này, em xin trích một đoạn

Tại Trung tâm Phân tích ADN (phantichADN.com) là trung tâm của tư nhân do Giáo sư Lê Đình Lương (cán bộ trường Đại học Tự nhiên đã về hưu) thành lập. Hiện nay, trung tâm này do vợ giáo sư Lương làm giám đốc, và giáo sư Lương là phó giám đốc đồng thời chịu trách nhiệm về chuyên môn. Giá để thực hiện 1 ca là khoảng 2 đến 3 triệu đồng.

Giá này em cũng không rõ từ bao giờ nhưng với tốc độ lạm phát mấy năm qua thì chắc con số hợp lý sẽ nhỏ hơn 20 triệu khá nhiều bác ạ!

- Tuy vậy, cái cuối cùng này mới làm em băn khoăn nhất: Để kết luận hai mẫu ADN giống nhau đến đâu (bao nhiêu phần trăm chẳng hạn) thì đầu tiên là phải có hai mẫu ADN đã, thế nên "lúc cả hai đứa con đi học vắng" thì việc lấy mẫu ADN sẽ không thực hiện được. Sẽ phải có một cái gì đó kiểu như là "Quân lén ngắt mấy sợi tóc của thằng bé..." chẳng hạn. Tất nhiên Quân cũng có thể lựa chọn khác, làm một tờ giấy giả để làm vừa lòng mẹ mình chẳng hạn, việc này thậm chí không nhờ đến người bạn ở Viện Pháp Y Quân đội cũng được.

Em có vài dòng chân thành thế, có gì bác bỏ qua cho em nhé!

[Phanhoamay]

Cảm ơn bạn weekdaysman đã đọc và cho ý kiến.
1. Tôi sẽ sửa những chỗ viết nhịu ADN thành AND.
2. Về giá cả: Thực ra truyện ngắn này là truyện ngắn chứ không phải tờ giới thiệu quảng cáo thử ADN. Nhà văn không nắm được giá thị trường, âu cũng là chuyện không đáng trách lắm?
3. "Tuy vậy, cái cuối cùng này mới làm em băn khoăn nhất: Để kết luận hai mẫu ADN giống nhau đến đâu (bao nhiêu phần trăm chẳng hạn) thì đầu tiên là phải có hai mẫu ADN đã, thế nên "lúc cả hai đứa con đi học vắng" thì việc lấy mẫu ADN sẽ không thực hiện được. Sẽ phải có một cái gì đó kiểu như là "Quân lén ngắt mấy sợi tóc của thằng bé..." chẳng hạn. Tất nhiên Quân cũng có thể lựa chọn khác, làm một tờ giấy giả để làm vừa lòng mẹ mình chẳng hạn, việc này thậm chí không nhờ đến người bạn ở Viện Pháp Y Quân đội cũng được."
Việc lấy mẫu kô được kể ra trong truyện, vì không cần thiết. Còn khi "lúc cả hai đứa con đi học vắng" là lúc "công bố" kết quả thử ADN bạn ạ.
Việc nhờ người bạn ở Pháp y Quân đội là để tăng thêm tính pháp lý của tờ giấy kết quả xét nghiệm.

Xin trao đổi như thế và một lần nữa cảm ơn bạn đã góp ý.

[nqbinhdi]

Phanhoamay viết

Cảm ơn bạn weekdaysman đã đọc và cho ý kiến.
1. Tôi sẽ sửa những chỗ viết nhịu ADN thành AND.
2. Về giá cả: Thực ra truyện ngắn này là truyện ngắn chứ không phải tờ giới thiệu quảng cáo thử ADN. Nhà văn không nắm được giá thị trường, âu cũng là chuyện không đáng trách lắm?
3. "Tuy vậy, cái cuối cùng này mới làm em băn khoăn nhất: Để kết luận hai mẫu ADN giống nhau đến đâu (bao nhiêu phần trăm chẳng hạn) thì đầu tiên là phải có hai mẫu ADN đã, thế nên "lúc cả hai đứa con đi học vắng" thì việc lấy mẫu ADN sẽ không thực hiện được. Sẽ phải có một cái gì đó kiểu như là "Quân lén ngắt mấy sợi tóc của thằng bé..." chẳng hạn. Tất nhiên Quân cũng có thể lựa chọn khác, làm một tờ giấy giả để làm vừa lòng mẹ mình chẳng hạn, việc này thậm chí không nhờ đến người bạn ở Viện Pháp Y Quân đội cũng được."
Việc lấy mẫu kô được kể ra trong truyện, vì không cần thiết. Còn khi "lúc cả hai đứa con đi học vắng" là lúc "công bố" kết quả thử ADN bạn ạ.
Việc nhờ người bạn ở Pháp y Quân đội là để tăng thêm tính pháp lý của tờ giấy kết quả xét nghiệm.

Xin trao đổi như thế và một lần nữa cảm ơn bạn đã góp ý.

Kính bác Phan,

Tôi cũng đã đọc truyện này, thoạt đầu cũng thấy nhạt bởi nó không rõ ý. Bởi người ta hoàn toàn có thể hiểu đúng như câu chữ của truyện, là có phép thử ADN và kết quả đúng như truyện. Thế thì cũng chả có gì là to tát cả.

Nếu cái tờ kết quả ấy là giấy khống thì câu chuyện sẽ hay hơn. Bất luận nếu có thử thực kết quả có ra thế nào - cái này thì cứ kệ người đọc suy nghĩ tiếp, nghệ thuật thưởng thức thòm thèm mà bác.

[Hoa May]

nqbinhdi viết

Kính bác Phan,
Nếu cái tờ kết quả ấy là giấy khống thì câu chuyện sẽ hay hơn. Bất luận nếu có thử thực kết quả có ra thế nào - cái này thì cứ kệ người đọc suy nghĩ tiếp, nghệ thuật thưởng thức thòm thèm mà bác.

Dĩ nhiên đấy là tờ kết quả khống rồi mà bác!

Chi tiết chứng tỏ "khống", bác Phan đã mô tả qua những giọt nước mắt biết ơn của nhân vật Dung:

Phanhoamay viết

Dung ngồi cắn môi cúi đầu. Bố mẹ Quân thở phào nhẹ nhõm.

Tối hôm đó Dung mới khóc rưng rức, nước mắt ướt cả một bên vai Quân. Quân cứ để yên cho vợ khóc, quàng tay qua vai Dung, siết chặt đôi vai bé nhỏ của nàng.

[Phanhoamay]

Gửi Nguoibinhdi,
Việc thử ADN là là chuyện khống. Vì là khống nên anh chồng mới phải nhờ cậy người quen, chứ thử thật thì chỉ cần bỏ ra ít tiền là xong?
Ý khác nữa thì bạn Hoa May đã nói rồi.
Tờ giấy khống - việc này người đọc tự hiểu, không cần người viết phải hô to là giấy khống đấy các cụ ơi!
Nhưng mọi chi tiết có vẻ lặt vặt và không hấp dẫn ấy lại chứa đựng một cái gì đó to lớn hơn, cao đẹp và nhân văn hơn: sự thông cảm, thấu hiểu và bao dung của người chồng trong câu chuyện. Đó mới là thông điệp của câu chuyện này, mặc dù tác giả cố tình không thêm màu thêm mè, để tự sự việc nói lên điều mình muốn nói.

[Мужик]

КУЛЬМИНАЦИЯ

- Mẹ biết anh là người rất tốt. Anh yêu thương thằng Lợi. Nhưng cũng phải làm cho rõ, nếu nó không phải là giọt máu của nhà họ Đặng thì sau này nó không được chống gậy đi theo quan tài của những người nhà này. Đây là số tiền đủ để anh đi thử AND. Thử một cái là biết ngay anh có phải là bố thằng Lợi hay không.

РАЗВЯЗКА

Dung ngồi cắn môi cúi đầu. Bố mẹ Quân thở phào nhẹ nhõm.

Tối hôm đó Dung mới khóc rưng rức, nước mắt ướt cả một bên vai Quân. Quân cứ để yên cho vợ khóc, quàng tay qua vai Dung, siết chặt đôi vai bé nhỏ của nàng.

Tính nhân văn của câu chuyện dồn cả vào 4 câu kết. Em đọc xong là "Cảm ơn" tác giả luôn và không thắc mắc gì hết!

[Phanhoamay]

Được sự quan tâm của các bạn, tôi xin trích một tạp văn trong tập "Nhà số 10" sắp xuất bản lên đây vì nó ít nhiều có liên quan đến nước Nga và những người học ở Nga về.

Xem TiVi

Bây giờ nhà ai cũng có ít nhất một cái Ti Vi, người khá hơn một chút thì hai, ba cái. Có nhà mỗi phòng một cái, tiện đâu xem đó hoặc ai muốn thì bật kênh mà mình ưa thích, đỡ phải tranh nhau máy thu hình. Nhiều khi vì tranh chấp nhau bật chương trình nào mà ối nhà xảy ra “chiến tranh vùng Vịnh”.
Thằng bé mẫu giáo thì xem phim hoạt hình, ông bố xem VTV2 đang phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuật hoặc xem bóng đá trên VTV3. Bà mẹ xem phim Hàn Quốc, phim nào cũng xoay quanh mối tình tay ba tay tư, diễn viên mắt xanh mỏ nâu, khóc lóc sướt mướt, loại phim mà cỡ như nhà văn Nguyễn Quang Lập thì có thể viết song song một lúc năm cái kịch bản. Cụ già thì khoái xem cải lương - một loại hình nghệ thuật rất nhân bản, nhân vật chính bị bắn trúng giữa ngực mà vẫn còn hát được thêm năm phút nữa rồi mới chịu ngã gục xuống hy sinh. Tay diễn viên nào khôn thì ngã vào chỗ có quạt máy thổi từ trong cánh gà ra, chứ nai nịt áo quần mũ mãng cân đai nhiều thế kia mà nằm phải chỗ không có quạt thì đúng là làm nghệ thuật sân khấu không khác gì công nhân khai thác than hầm lò.
Duy nhất trong cả dãy phố chỉ có nhà tôi có cái Ti Vi 20” đen trắng tôi mang từ Liên Xô về. Nguyên giá cái Ti Vi này là khoảng 450 rúp, sinh viên ta dẫu có chịu khó tiết kiệm suốt năm sáu năm du học cũng khó đạt tới con số đó.
Học lên năm thứ ba, tôi nẩy ý định lắp Ti Vi. Ý định đó xuất hiện là do cả một ký túc xá mấy trăm sinh viên các nước mà chỉ có một cái Ti Vi để ở phòng chung, đặt trong thùng khoá lại, bà thường trực giữ chìa khoá. Hôm nào có trận bóng hay hoặc có sự kiện chính trị nào đó gay cấn, muốn xem Ti Vi, bạn phải xé một trang vở, đề số phòng của mình rồi ghim lên ghế, coi như xí chỗ. Đến giờ, mò đến phòng chung, ngự lên cái ghế đã được chiếm mà xem truyền hình. Khổ nỗi có tới khoảng một trăm người mà chỉ có vài ba chục cái ghế, sinh viên các nước chen chúc nhau, cố vươn dài cổ để nhìn vào màn hình bé tí xíu. Ngay giữa mùa đông xứ lạnh mà phòng nóng hầm hập hơi người. Tệ nhất là có anh chàng Ivan vừa uống rượu, phả vào mũi bạn cái mùi ruợu lậu quyện với mùi thuốc lá rẻ tiền. Chính vì chuyện xí chỗ nói trên, mà một số sinh viên Nga gọi mấy anh em Việt Nam chúng tôi là bọn xâm lược, một câu nói rất chi là vô chính trị, tổn hại đến tình đoàn kết keo sơn giữa hai dân tộc Việt Nga. Mấy người này cứ lẽo đẽo đi theo chúng tôi xin lỗi mãi.
Mất mấy tháng tôi rạc cẳng đi khắp hang cùng ngõ hẻm của thành phố Kiev tìm mua linh kiện, hầu hết là đồ thứ phẩm. Ví dụ như cái thùng gỗ vỏ Ti Vi, giả sử trong quá trình sản xuất bị trầy sứt đôi chỗ, bộ phận kiểm tra chất lượng sản phẩm sẽ loại ra ngay và nó sẽ được mang ra cửa hàng đồ phế phẩm để bán, rẻ chỉ bằng 20 đến 25% nguyên giá. Đối với tôi, một hai chỗ trầy sứt chả hề hấn gì. Lấy tấm vải hoa phủ lên Ti Vi, đẹp chán! Giống như cô gái chẳng may có một cái bớt ở cổ thì cố mà mặc áo cao cổ, sẽ chẳng có ai nhìn thấy cái bớt đen xì.
Vì mua đồ thứ phẩm cho rẻ nên tôi buộc phải đo kiểm từng linh kiện.
Riêng hai cái varistor (điện trở biến đổi trị số theo nhiệt độ) là tôi chịu, không có cách nào tìm mua được. Một lần đang làm bài tập lắp mạch khuyếch đại điện áp trong Phòng Thí nghiệm, tôi đánh bạo hỏi xin ông giáo hướng dẫn hai cái varistor. Nghe nói tôi đang lắp Ti Vi, ông đi theo tôi về nhà tập thể. Tận mắt chứng kiến công trình của tôi đang ngổn ngang trên mặt bàn, ông cười hề hề, dúi cho tôi một nắm varistor quý báu, còn hứa khi nào mày lắp xong, tao cho mượn thiết bị cân chỉnh, đảm bảo chất lượng máy thu hình của mày nét hơn cả loại do nhà máy sản xuất hàng loạt.
Lắp như cách của tôi chỉ hết 180 rúp. Nghe đồn có thằng sinh viên lắp được Ti Vi, nhiều nhà dân gần đấy tìm đến thuê tôi lắp, khoán cho tôi 300 rúp một cái. Như vậy họ mua được rẻ hơn ngoài cửa hàng 150 rúp, tôi thì lấy công làm lãi, kiếm được 120 rúp, gấp hai lần học bổng.
Tôi mang về nước cái Ti Vi đen trắng tôi lắp đầu tiên, lắp cho chính mình, như là vật kỷ niệm. Hồi đó Truyền hình Việt Nam còn gọi là Đài Truyền hình Trung ương, phát thử nghiệm tuần ba buổi, mỗi buổi không quá hai giờ.
Ai mà ngờ được căn phòng mười sáu mét vuông của gia đình chúng tôi sẽ biến thành trung tâm nghe nhìn ba lần trong tuần?
Hàng xóm, rồi hàng xóm của hàng xóm, người của những số nhà khác cứ tự nhiên “chào bác” rồi vào chiếm một chỗ mà ngồi. Ai đến sau, hết chỗ thì chịu khó nhòm qua cửa sổ.
Chương trình thử nghiệm của Đài Truyền hình Trung ương quả không hổ danh là thử nghiệm. Bảng chữ người xem hay thấy nhất là “Đứt phim, xin lỗi các bạn”. Cứ vài phút là hình lại đổ nghiêng đổ ngửa. Tôi phải trực chiến ngay cạnh Ti Vi, luôn tay vặn các núm chỉnh đồng bộ.
Trời nóng, đứng cạnh máy thu hình dùng bóng đèn điện tử tổng công suất hơn 200 oát, tôi không thể khoác lên mình bộ vỏ lịch sự, cứ quần đùi áo may ô mà diễn. May mà mấy cô hàng xóm chả ai quan tâm đến việc này.
Sau đôi ba lần bị ăn cắp dép để ngoài cửa, các người xem truyền hình rút kinh nghiệm xách luôn dép vào nhà, kê xuống đít ngồi hoặc để ngay bên cạnh. Trẻ con ăn cắp dép mang bán cho đồng nát kiếm mấy đồng ăn quà, mà cũng có thể ai đó không chen chân vào nhà tôi được nên nảy ra biện pháp hạn chế người đến xem bằng cách thủ tiêu những đôi dép quý giá của họ. Xin bạn biết cho là thời đó dép cũng phải mua phân phối!
Người ta thích nhất là xem phim “Trên từng cây số” có anh Đianop đẹp trai, Bôm bốp hài hước. Mấy bà mấy chị kháo nhau tối nay có Bôm bốp, mấy cô mấy ả thì rủ nhau đi xem Đianop.
Khoảng sau năm 1975, Sứ quán Liên Xô trang bị một máy phát truyền hình loại công suất nhỏ trên kênh 4, phục vụ nhân viên và gia đình những người trong Sứ quán cũng như số chuyên gia Liên Xô sống trong Khách sạn Kim Liên. Để thu được tín hiệu truyền hình trên kênh 4, chấn tử thu của ăng ten phải có chiều dài một mét sáu mươi hai phân. Ăng ten ba chấn tử trông to như cái giường. Hai cha con tôi, tôi và cô con gái đầu, leo lên mái nhà treo cái giường đó lên, thế là nhà tôi thu được cả chương trình của Đài Truyền hình Liên xô. Con gái tôi nghịch và học giỏi hơn con trai, việc leo lên mái nhà đối với nó không có gì là khó khăn, còn như là trò chơi thú vị.
Từ đó tôi có thêm chức năng phiên dịch tiếng Nga tại nhà, dịch những gì đang chiếu trên vô tuyến. Nhờ thế, sau mười năm không dùng tiếng Nga, tôi chuyển sang công việc phiên dịch một cách dễ dàng và làm suốt trong mười lăm năm.
Nói của đáng tội, tín hiệu của đài Truyền hình Nga rất yếu, màn hình luôn có tuyết bay, hình lờ mờ. Gọi là xem bóng đá nhưng hầu như không trông thấy quả bóng, chủ yếu là để biết được diễn biến và kết quả trận đấu. Tính thời sự nóng hổi tuy vậy vẫn cao hơn nhiều so với báo đài mãi đến hôm sau mới đưa tin.
Hồi Olempic 80 tổ chức ở Matxcơva ngay sau khi Phạm Tuân bay vào vũ trụ, bà xã tôi tham gia đoàn công tác của Truyền hình Việt Nam sang Liên Xô để tường thuật hai sự kiện trên. Một vài lần nhìn thấy mẹ trên Ti Vi, con gái tôi vô cùng sung sướng, gọi mẹ ầm ĩ mà không thấy mẹ trả lời.
Giải vô địch bóng đá thế giới năm 82 tại Tây ban nha được Đài Truyền hình Việt Nam cố gắng tường thuật lại nhiều trận hay. Nhà đài thì cố gắng, nhưng nhà đèn thì toàn cắt điện. Hôm đó đang có một cái Ti Vi bán dẫn 14” của khách tôi vừa sửa xong. Tôi quyết định cộng tác với ông Ngoạn ở nhà số 12. Ông này lái xe cho thủ trưởng, tối đánh xe về nhà mình cất. Tôi mang Ti Vi ra vỉa hè. Đoạn vỉa hè trước nhà số 10 rất rộng, trẻ con có thể đá bóng được. Gôn là hai cái ống bơ sữa bò. Ông Ngoạn đánh xe com măng ca lên vỉa hè. Tôi nối Ti Vi vào bình điện xe ông Ngoạn, mở cho cả phố xem. Trước đó tôi gọi thằng đầu gấu nhất trong số đầu gấu ở phố tôi đến bảo:
- Chúng mày muốn xem ngon lành thì phải tự giữ lấy trật tự, hễ có chuyện lộn xộn là tao cất Ti Vi đi ngay.
Liên tục nhiều ngày, kể cả ngày mưa, các cuộc trình chiếu Ti Vi của tôi thành công trên mức mỹ mãn, diễn ra hoàn toàn trong an ninh trật tự. Mấy chú công an trên đồn Công an Phường thấy tập trung đông người liền chạy xuống, rồi cũng nhập vào xem luôn cho đến hết trận.
Để kết thúc mẩu chuyện này, tôi xin kể câu chuyện về cô con gái thứ hai, một “chuyên gia biến báo”. Một hôm hai vợ chồng tôi bận, tôi đi sửa Ti Vi kiếm tiền còn bà xã đi trực, không ai “dịch Ti Vi” cho mọi người xem.
Về nhà lúc gần 10 giờ tối, tôi thấy cô con gái rượu của mình đang dịch phim cho mọi người nghe.
Trên màn ảnh có một người đàn ông gõ cửa. Con bé nói: “Em ơi, anh có vào nhà em được không?”
Cô gái mở cửa, chàng trai bước vào phòng, thông báo về việc ngày mai chi đoàn sẽ tổ chức liên hoan văn nghệ ở câu lạc bộ nhà máy. Con gái tôi dịch:
- Từ lâu anh đã yêu em, em có biết không?
Nghe tin sẽ có văn nghệ, cô gái vui mừng reo lên. Con gái tôi dịch:
- Em cũng yêu anh lắm, ôi em vui quá!
...
Nó cứ thế mà bịa, mấy chục ông bà già và trẻ con thì há hốc mồm ra mà nghe say sưa!
Lúc đó, con gái tôi mới… ba tuổi!

[Hoa May]

Phanhoamay viết

Trở lại với Lá diêu bông

Được tin nhà thơ Hoàng Cầm bệnh nặng, tôi xin đưa lại bài của mình về bài thơ Lá diêu bông viết cách đây 5 năm như để tỏ lòng tri ân và chúc nhà thơ vượt qua được bệnh tật.

Hoa May xin tiếp mạch thông tin trên của bác Phan. Nếu có bị coi là "lạc đề", BQT cắt chuyển nó đi giúp HM với nhé!

Nguồn trích: http://vnexpress.net/GL/Van-hoa/2010/05/3BA1B8E7/

Nhà thơ Hoàng Cầm qua đời

9h30 sáng nay (6/5), thi sĩ "Lá diêu bông" đã nhẹ bước vào cõi hư không, để lại một di sản tinh thần độc đáo, tài hoa, in dấu ấn riêng biệt vào lịch sử văn chương Việt Nam.

Hoàng Cầm sinh năm 1922. Ở tuổi xấp xỉ 90, vì một cú ngã dẫn đến bại chân, nhiều năm qua, ông hoàng thơ tình Việt Nam chỉ còn quanh quẩn nằm ngồi trong căn phòng nhỏ trên con phố Lý Quốc Sư. Tối 2/5, bệnh trở nặng, ông được đưa vào Bệnh viện Hữu Nghị (Hà Nội) cấp cứu. Hơn 3 ngày sau, tác giả Bên kia sông Đuống qua đời, hưởng thọ 89 tuổi.
...
Hoàng Cầm được biết đến trong nhiều lĩnh vực, nhưng nổi tiếng nhất là thơ ca. Những tác phẩm chính trong sự nghiệp sáng tác của ông gồm: Trương Chi (xuất bản năm 1993), Bên kia sông Đuống (thơ, 1948), Kinh Bắc (thơ, 1959), Men đá vàng (truyện thơ, 1973), Mưa Thuận Thành (thơ, 1959), Lá Diêu Bông (thơ, 1993), Đến từ hư không (thơ, 2000)...

Năm 2007, Hoàng Cầm được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học Nghệ thuật.


Xin kính cẩn vĩnh biệt Nhà Thơ "Lá Diêu Bông"!

[Phanhoamay]

Bài "Trở lại với lá diêu bông" của tôi đã được dùng lại trong bài báo của hai tác giả Kim Dung - Phan Chí Thắng trên Tuần Vietnamnet hôm nay, ngay sau khi có tin thi sỹ Hoàng Cầm qua đời.
Bài báo có tên
Đã tắt lặng Cây đàn thơ Hoàng Cầm

Mời xem ở đây: http://tuanvietnam.net/2010-05-06-da...-tho-hoang-cam

[nqbinhdi]

Thế này xem ra không phải song cứ xin bác Phan cho phép tôi gửi 2 bài sưu tầm được vào box này, gọi là tỏ lòng thương tiếc một tài năng, tỏ lòng thương tiếc tác giả của "Sông Đuống nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ". Một bài do chính Hoàng Cầm, một là bài chị ruột tôi phỏng vấn nhà thơ nhân dịp ra Bắc tới thăm ông.



Hồi ký của Hoàng Cầm về ” tai nạn nghề nghiệp” và Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Hạ tuần tháng 5/1954. Ngay sau chiến thắng giòn giã Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Tổng Chính ủy Nguyễn Chí Thanh đứng ra tổ chức lễ hội “khao quân” đặc sắc.
Lúc đó, tôi là Trưởng đoàn văn công Tổng cục Chính trị, nhận được lệnh phải phụ trách văn nghệ cho khoảng… 1000 người xem. Suy tính mãi, tôi quyết định chỉ chọn 10 tiết mục, trong đó phải có tiết mục nói về tình yêu, bởi tôi muốn chương trình này thật trọn vẹn. Chiến thắng Điện Biên đã rung chín phương trời thì phải động cả mười phương Phật, vì cốt lõi truyền thuyết của Phật là thúc đẩy tình yêu con người. Tình yêu thì nhiều chủ thể – yêu thiên nhiên, yêu quê hương, nòi giống.. – nhưng tuyệt đỉnh của tình yêu phải là tình yêu đôi lứa.
Đang băn khoăn thì một ý nghĩ chợt lóe lên. Nhất định phải có một màn quan họ, từ 20 đến 25 phút. Nhưng vừa đem ra bàn với anh em, có vài đồng chí tỏ vẻ ngần ngại:
- Có nên không? Em sợ… đưa vào.. không khí chiến thắng… tiết mục có thể bị chệch.
Nhưng tôi ra lệnh:
- Cứ làm! Tôi đoàn trưởng, tôi chịu trách nhiệm phải làm thật hay! Mình phải thu được lòng binh sĩ và lòng dân. Chiến thắng Điện Biên đã là lịch sử của đất nước thì đêm diễn mừng chiến thắng cũng phải là lịch sử của quân đội, của văn nghệ kháng chiến.
***
Hôm ấy là một bữa tiệc “thịnh soạn”. Rượu tây thượng thặng, thuốc lá tây đủ loại, có cả loại “xì gà” mà viên tướng bại trận Đờ Cát thích hút. Có lẽ tướng Giáp muốn khao tướng sĩ của mình bằng các món ăn tuyệt hảo của kẻ đại bại.
Ngay sau bữa tiệc mừng là bữa khao quân bằng tinh thần từ phía người thắng trận.
Đêm diễn mở màn đúng tác phong quân sự. 7h30 phút tối. Đèn sáng choang. Màn nhung màu xanh rêu, rất dịu nhẹ. Hôm ấy tôi rất ngại màu đỏ chói. Tôi nói là ta nên dùng gam xanh nhiều cung bậc, thế thôi, chứ hãy tạm quên đi màu máu tươi. Máu đổ đã nhiều vì chính kẻ xâm lược buộc ta phải cầm súng. Nhiều bài hát đã rừng rực âm sắc đỏ. Ta đang ăn mừng chứ không phải lúc đánh nhau…
Với suy nghĩ ấy, trước khi khai tiệc, tôi đã xin với đồng chí Nguyễn Chí Thanh cho phép không chào cờ lúc mở màn, không hát Quốc tế ca. Không hiểu sao, ông tướng rất đanh thép ấy lại vui vẻ chấp thuận. Một đề đạt trái với nguyên tắc của những buổi lễ long trọng trong quân đội.
Ngay sau lời tuyên bố “Bắt đầu”, tôi nhìn xuống hội trường đông nghịt. Khoảng một nghìn chỗ đã chật kín. Ba hồi trống ròn rã và bài hát Mừng chiến thắng Điện Biên vang lên, màn nhung từ từ mở, hiện ra cảnh quân dân miền ngược miền xuôi quây quần. Cả đoàn gần 100 người hát vang sấm động.
“Giải phóng Điện Biên, bộ đội ta tiến quân trở về giữa mùa hoa nở…”
Cứ thế, bài hát càng dồn dập thì chủ toạ cũng vỗ tay theo. Tôi thấy trên hàng đầu là đại tướng Võ Nguyên Giáp ngồi chính giữa, bên trái là Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái , bên phải là Tổng Chính uỷ Nguyễn Chí Thanh, rồi đến các vị Trần Độ, Vũ Lăng, Nam Long, Vương Thừa Vũ v.v… Cả hai đại tướng vỗ tay giòn giã nhất.
Tiếp sau đó, hàng loạt tiết mục như “Hò kéo pháo”, “Quê em miền trung du”, “Trường ca sông Lô”. “Du kích sông Thao”… múa lượn – xoè, múa – nón – sạp làm tưng bừng cả đêm diễn.
Và đến khi màn quan họ vang lên, tôi nhìn thấy miệng cười tươi rói của người Tổng tư lệnh mới ngoài 40 tuổi và vẻ mặt rất đậm đà của Tổng chính uỷ cũng khoảng 40 tuổi.
Trước đó, theo “lệnh” chuyên môn của đoàn trưởng, tốp nữ quan họ phải hát thật bay bướm, cái nón quai thao phải thật e ấp, nửa thẹn thùng bỡ ngỡ, nửa mở ra tròn trịa mời đón người tình:
“Yêu nhau cởi áo cho nhau
Về nhà dối mẹ qua cầu gió bay”
Thú thực, để đưa được màn quan họ này vào vòng vây trùng điệp của những giai điệu chiến đấu kiên cường và gian khổ, của niềm phấn khởi hân hoan chiến thắng, tôi cũng đã phải dè chừng cái kiêu hãnh mãnh liệt của các vị lãnh đạo cấp đoàn, dè chừng cả cỗ máy “lập trường” và “đạo đức cách mạng” có thể đè bẹp mình bất cứ lúc nào.
Nhưng đến câu thơ đỉnh điểm chót vót của tình yêu nam nữ trọn vẹn:
“Gió giục cái đêm đông trường
Nửa chăn nửa chiếu nửa giường để đó chờ ai”
thì từ hàng thứ tư xuống đến vài ba hàng nữa, các vị trung đoàn đã bắt đầu ghé tai nhau bàn về một cái gì đó hơi nghiêm trọng.
Đến khúc hát thứ ba, từ hàng ghế thứ tư phía bên trái sân khấu nhìn xuống, một tiếng sét đã nổ ra, dữ dội đến mức tôi giật thót người, chân tay run lật bật.
- Hạn màn xuống! Đả đảo!
Tiếp theo đó, như hàng tràng sấm sét lan nhanh, hàng trăm người đồng thanh tương ứng:
- Đả đảo văn công! Hạ màn xuống!
- Cất hết đi! Lãng mạn! Suy đồi!
- Đả đảo hoà bình chủ nghĩa! Đả đảo hưởng lạc!
- Chim chuột nhau trên sân khấu đấy! Đả đảo!
- Mèo mả gà đồng! Hạ màn xuống!
Như theo bản năng, tôi run run giơ tay cho một đồng chí hậu đài hạ màn tức khắc. Cả hai cánh màu rêu đậm lúc ấy như cũng hoảng vía, sập xuống nhanh như một ánh chớp giật.
Nhưng tôi vẫn hé màn nhìn xuống. Tôi thấy đại tướng Võ Nguyên Giáp quay lại phía sau nhìn xem là “cái gì”. Sau đó, nét mặt ông tướng chiến thắng ấy vẫn bình thản. Nhưng chưa kịp định thần thì bỗng có người bước nhanh lên sân khấu, đứng trước bức màn rêu, nói như thét:
- Các ông làm loạn đấy à? Kia, có phải ông Thái Dũng không? Các ông toàn là quân đội lâu năm, các ông vô kỷ luật đến thế à?
Còn tôi thì vẫn nhìn qua màn hé. Hình như làn sóng phản đối có nguôi đi, nhưng vẫn sôi động. Vị tướng ấy nói tiếp, giọng càng gay gắt:
- Tổng cục nuôi đoàn văn công để văn công nuôi lại các ông, nuôi toàn thể quân đội bằng những món ăn tinh thần. Vậy mà các ông chưa chi đã đả đảo người nuôi mình. Các ông vừa chiến thắng xong một trận lớn thật đấy, nhưng vẫn là nhỏ so với công lao xây dựng quân đội của dân.
Các ông thật là vô kỷ luật. Đáng lẽ tôi thi hành kỷ luật các ông ngay lập tức, nhưng thôi, đây là tiệc ăn mừng, các ông vừa chiến thắng, các ông hách dịch, ra oai, tôi tạm tha. Vậy, bây giờ, ông nào không ưa văn công nữa, xin mời các ông về mà ngủ, ông nào muốn xem tiếp thì ở lại, nhưng phải có trật tự, có kỷ luật. Nào, ai về thì về đi!
Người vừa dội xuống khán giả một tràng dài ấy là Nguyễn Chí Thanh
Quả nhiên, (tôi vẫn ngó) ông Thái Dũng và năm sáu người nữa kéo nhau ra khỏi hội trường.

(Xin mở ngoặc là đồng chí Thái Dũng cụt một tay do chiến đấu với địch hồi đầu kháng chiến, các báo tiếng Pháp hồi ấy ở Paris và Hà Nội – Sài Gòn đều có nhiều bài tỏ vẻ kính phục cái ông “quan năm cụt tay” này (le colonel manchot). Đồng chí Thái Dũng, năm 1949, đã là tiểu đoàn trưởng chỉ huy một tiểu đoàn có tên là Lũng Vài mà nhạc sĩ Văn Cao đã làm khúc hát ca ngợi “Tiểu đoàn Lũng Vài” ngay trong năm đó. Ngoài ra, ông Thái Dũng còn chỉ huy một trận phục kích ở Đường sối 4 Lũng Phầy, thu gọn 94 xe vận tải của địch. Đến chiến dịch Điện Biên, ông là trung đoàn trưởng, phụ trách tác chiến thuộc Bộ Tham mưu chiến dịch. Tuy không trực tiếp chỉ huy nhưng ông vẫn tham gia đánh chiếm đồi A1, quần nhau với lực lượng Âu Phi hùng mạnh. Rút cuộc, ông đã thắng ở trận đánh quyết liệt này. Tên tuổi của ông thuở ấy: lẫy lừng).
Trở lại với giây phút nước sôi lửa bỏng đó. Khi ông Thái Dũng cùng vài người vừa lách qua các hàng ghế sắp ra đến cửa thì ông Nguyễn Chí Thanh gọi giật lại.
- Này, các ông, các ông bỏ về, hả! Được! Nhưng nhớ chiều mai, đúng 2 giờ, tôi mời văn công đến nhà riêng của tôi, có cà phê, có thuốc lá, đoàn của anh Hoàng Cầm phải diễn lại màn quan họ này, cái tiết mục mà các ông đả đảo ấy, diễn lại ở sân nhà tôi. Có cả kẹo bánh và thuốc lá của tây thua trận đấy. Mai, các ông sẽ tranh luận, và tha hồ ý kiến! Chứ như vừa rồi, tôi phản đối cái thái độ và tác phong vô kỷ luật của các ông. Nào ngày mai, tôi nhắc lại, đúng 2 giờ chiều, mời ông Thái Dũng và các đồng chí đến xem lại, rồi thảo luận.
Nói dứt lời, đồng chí Nguyễn Chí Thanh bước xuống, về chỗ ngồi cũ, và hô to:
- Anh Hoàng Cầm! Cho mở màn, diễn lại!
Nhưng ngay lúc đó, tôi vẫn còn phải trùng trình đến dăm ba phút để lấy lại tinh thần cho anh em. 12 diễn viên nam nữ khi ấy vẫn còn nháo nhác và phờ phạc vì “cú” phản đối vừa rồi. Tôi nói:
- Đã làm nghệ thuật, đừng sợ sóng gió. Nào, anh Thanh đã “có vẻ” ủng hộ mình đấy, các cô các cậu cứ mạnh bạo và bình tĩnh hát lại đi. Cố lên nhé!
Rồi tôi hạ lệnh mở màn, nhìn xuống, vẫn thấy anh Giáp rất thản nhiên, anh Thanh vẫn trầm tĩnh và cả hội trường vẫn hồi hộp chờ đợi. Đôi nam nữ lại bắt đầu “mời trầu” rồi lại “yêu nhau cởi áo cho nhau”.
Nhưng tôi vẫn phải nói thật: tinh thần diễn viên bị một cú nặng nề như vậy, chưa hoàn hồn. Hát rời rạc, mất hết cái mê say. Tôi nhân dịp này bèn “hạ lệnh”: “Còn 5 tiết mục nữa, chúng mình phải gắng hết sức. Đừng phụ lòng anh Thanh, anh Văn (bí danh của đại tướng Võ Nguyên Giáp)”. Có những tiếng đáp lời tôi như đồng tình:
- Anh yên trí! Anh cứ tin chúng em!
Quả nhiên, năm tiết mục tiếp theo, nhất là màn múa sạp đã chiếm lĩnh tâm hồn tất cả tướng sĩ, tâm hồn những người vừa thắng trận lịch sử. Khi đêm diễn vừa kết thúc, gần chục tướng tá nhảy lên sân khấu, ôm hôn, bắt tay, xoa tóc, có ông còn bế bổng một diễn viên lên mà nói:
- Hay! Xứng đáng với Điện Biên! Phải thưởng các cô các cậu bằng ba ngày nghỉ, và một bò, hai heo đấy! Khá lắm! Khá lắm.

--------------
(Còn nữa - phải cắt làm hai vì bài dài quá số chữ mà diễn đàn cho phép)

[nqbinhdi]

(tiếp theo)

Chúng tôi đến hẹn rất đúng giờ. Trong sân lúc ấy có ba bốn dãy bàn phủ vải trắng, làm nền cho những lọ hoa rừng đủ màu. Trên bàn thì có cả bánh kẹo, thuốc lá, lạc rang. Ngoài thềm, với vẻ mặt rạng rỡ, ông Nguyễn Chí Thanh đứng đón văn công và phát cho đoàn hơn chục cái quạt nan. Tôi nghĩ bụng: “Ông tướng này thật văn minh”.
Một lúc sau, gần trăm người đã có mặt. Hàng ghế đầu là ông Thái Dũng.
Trao đổi qua vài ý kiến với tôi, vẫn một giọng đanh thép, ông Nguyễn Chí Thanh nói với cả đội quan họ:
- Đừng ngại gì nhá! Bình tĩnh, hát thật hay vào!
Nói rồi ông đi ra, ngồi xuống cạnh ông Lê Quang Đạo, ông Võ Hồng Cương. Còn tôi cho người treo một lá cờ hội đình, để diễn viên phục trang rồi môi son má phấn. Sau 10 phút, sáu liền anh, sáu liền chị, với ba chục nhạc cụ dân tộc đàn tranh, sáo nhị cùng sóng đôi nam nữ bước ra sân. Các diễn viên xếp hàng dài chào khán giả. Tiếng vỗ tay hoan nghênh hình như có một nửa.
Ông Thanh đứng tại chỗ dõng dạc:
- Đấy nhé. Mời các đồng chí xem lại cho thật kỹ cái mà hôm qua, khá đông các đồng chí đả đảo. Còn thì chúng ta cứ kẹo bánh, thuốc lá và cứ tranh luận, phê bình. Hoàn toàn tự do. Rồi văn công được phép diễn hay không, sẽ tuỳ kết quả của cuộc tranh luận này.
Thế rồi, dưới lá cờ dân tộc, các cặp liền anh liền chị bắt đầu diễn, vượt xa cả yêu cầu. Hết 25 phút tình ca lưu luyến, “Người ơi người ở đừng về”, các diễn viên lại dàn hàng chữ nhất, e ấp chào các vị tướng tá đầy kiêu hãnh. Gần một trăm khán giả đứng dậy, vỗ tay đến vài ba phút trong tiếng “hoan hô”! “Tuyệt vời”!.
Trong làn sấm vỗ tay ấy, tôi vẫn chăm chú nhìn ông Thái Dũng. Ông ấy cũng vỗ tay nhưng có vẻ không mặn mà.
Liền sau đấy, ông Thanh chạy lên bắt tay, khoác tay tôi cùng các diễn viên khác, đến một bàn dành riêng cho văn công. Một đồng chí cần vụ rót cà phê nóng đang bốc hơi, và ông cao giọng:
- Tôi yêu cầu tất cả… thẳng thắn phê bình và tranh luận. Đề nghị anh Hoàng Cầm, người đặt ra tiết mục này, phát biểu trước.
Tôi đứng lên, thấy anh Thanh tủm tỉm cười, nhìn tôi rất yêu mến, nên tôi càng vững tâm. Còn các diễn viên thì đầy thấp thỏm.
Nhà thơ cũng “bắn tỉa”
Tôi cứ thế nói, nhằm vào tư tưởng của anh chỉ huy quân sự có tài nhưng thấp về văn hoá mà lại kiêu căng: “Nếu đúng như ý nghĩ đồng chí Thái Dũng, các cụ ta ngày xưa và toàn thể loài người này không “chim chuột” nhau, thì chắc hẳn loài người sẽ không sinh sôi nảy nở và bây giờ đã không có chúng ta.
Chúng ta được có mặt trên cõi đời này, chính là nhờ tình yêu nam nữ mà tạo hoá đã ban cho. Tiếng hát quan họ là nghệ thuật của yêu thương. Thế mà các đồng chí tối qua cho là “chim chuột”.
Các đồng chí không biết rằng nghệ thuật hát ấy đã thành tục lệ chữa một nghịch lý rất khó hiểu: là trai gái hát ví nhau thì đưa tình trao duyên thế; nhưng theo luật của phong tục, lại phải tuyệt đối vâng lệ làng quan họ: là không được vượt quá ranh giới giữa tiếng hát và tình chăn gối. Ai, bất kể trai hay gái, mà bị phát hiện ra những trò trên thì lập tức bị khai trừ ra khỏi phường, hội. Cùng một phường, hội không được lấy nhau đã đành, có nơi còn nghiêm ngặt hơn là ngay cùng làng cũng không được lấy nhau. Có thể lấy người ở làng khác, và nếu thế, vợ hát một nơi, chồng ca một nẻo, mà đã hát thì phải diễn ra sắc thái, đa tình đằm thắm hơn cả đêm tân hôn, nhưng phải cấm kỵ ghen tuông. Hễ ghen mà sinh sự thì cũng bị khai trừ.
Ấy thế, quan họ nó rắc rối về mặt tình cảm như vậy, ai lấy tiếng hát làm lý tưởng say mê suốt đời thì mới trở thành người hát được nể phục”.
Tôi nói hết thì ông Thái Dũng cũng đứng dậy. Lúc đầu, ông nói nhỏ thôi.
“Trước hết, tôi thành thực xin lỗi các đồng chí, xin lỗi đồng chí Nguyễn Chí Thanh, nhất là xin lỗi anh Hoàng Cầm và đoàn văn công vì thái độ của anh em chúng tôi tối qua. Chúng tôi quá nóng nảy và hấp tấp. Nhất là tôi, từ 15 tuổi đã theo cách mạng, 17 tuổi đi đánh trận, cứ liên miên trận mạc, rồi kiểm điểm, rồi tập luyện, rồi chỉnh huấn, chỉnh quân, tôi chưa thấy một đoàn văn công nào hát những lời như thế bao giờ. Vả lại tôi chỉ quân sự đơn thuần, thấy công tác chính trị nó khó khăn, rắc rối lắm lên rất ngại. Quanh năm, tôi chỉ lo sao cho trận nào mình chỉ huy cũng phải thắng. Cấp dưới mà có anh nào lơ là, nhớ nhà, nhớ vợ con là tôi “chỉnh” ngay, có khi đuổi ra khỏi đơn vị. Vì thế, cái tính thẳng thắn, cứng nhắc ấy nó quen đi, nên tôi mới quát to lên lúc tối qua, thành ra có lỗi”.
Đến đây, anh Thái Dũng trở lại cách phát ngôn cao giọng, lấn át:
“Nhưng, còn về tư tưởng, tôi vẫn giữ nguyên những ý nghĩ của mình tối qua. Đúng nó là dân ca từ xưa, nhưng anh Hoàng Cầm cố tình đưa ra lúc này, khi mà Bác Hồ vừa nhắc nhở toàn quân, toàn dân rằng chiến thắng Điện Biên mới chỉ là bước đầu, chúng ta còn phải gian khổ chiến đấu cho đến khi thống nhất đất nước, thì cái màn hát đó chỉ làm giảm ý chí chiến đấu của quân đội.
Rõ ràng đây là sự tỏ tình thô lỗ, “yêu nhau cởi áo cho nhau” rồi con gái chờ con giai về đêm, nửa chăn nửa chiếu nửa giường để đó chờ ai. Thật là như xúi giục chuyện trai gái nhảm nhí, có phải là giảm ý chí chiến đấu của bộ đội không?
Tôi không dám quy lỗi này cho anh Hoàng Cầm, vì người đã viết thơ cổ vũ chiến đấu hay như thế thì không thể nào lại muốn làm cho bộ đội ta sa sút tinh thần. Nhưng hiện nay, kể cả sau Hội nghị Giơnevơ mà nếu ta có thắng về ngoại giao, thì màn ca cảnh này vẫn chưa dùng được. Báo cáo, hết ý kiến!”
Liền khi ông Thái Dũng ngồi xuống, một tràng pháo tay lại nổi lên tán thưởng. Thêm hàng chục cánh tay giơ lên.
Đa số đánh bại thiểu số?
Anh Nguyễn Chí Thanh chỉ định, thế là liên tục gần chục người phát biểu, mở rộng, nhấn mạnh ý kiến của Thái Dũng. Tôi thấy anh Thanh mặt vẫn tươi như hoa.
Khi những ý kiến phản đối đã vãn, anh Thanh hỏi:
- Có ai có ý kiến gì khác không, chứ mấy ông cứ nhắc đi nhắc lại ý ông Thái Dũng, nghe cũng không bổ ích gì?
Một lát im lặng. Tôi điểm các bộ mặt, mới nhận ra rằng số người ủng hộ mình chỉ bằng nửa số buộc tội.
Anh Thanh lại hỏi:
- Vậy, mời anh Lê Quang Đạo, Cục Tuyên huấn.
Anh Đạo đứng lên, từ tốn:
- Nói như các anh vừa rồi, bắt đầu từ ý kiến anh Thái Dũng, cũng có phần quá đáng. Bộ đội ta không dễ sa sút tinh thần ngay sau màn tình ca này đâu. Nhưng anh Hoàng Cầm chưa thông qua tôi, đã cho đem diễn, kể cũng sai nguyên tắc. Nhưng tôi nghĩ trong ngày vui mà hai đại tướng đã cho phép rồi thì có thể coi tối qua như một buổi tổng duyệt nội bộ trước khi ra mắt đông đảo cán bộ, chiến sĩ.
Dẫu sao thì ý kiến các đồng chí vừa phê bình, về căn bản tôi cho là đúng. Mới chiến thắng bước đầu, từ nay đến hoà bình thực sự, thời gian không ngắn. Biết đâu còn phải vài ba cái Điện Biên nữa, ta mới hoàn toàn thắng lợi. Bộ đội vẫn phải chắc tay súng, không nên để những tình cảm lãng mạn làm nơi lỏng ý chí và tinh thần đánh giặc của quân dân. Nên vui với cái vốn cũ của dân tộc một chút thế thôi, còn diễn đại trà thì không nên.
Anh Thanh hỏi lại ngay:
- Đấy là ý kiến cá nhân anh Đạo hay là quyết định của Tuyên huấn ấy?
Ông Đạo dè dặt đáp:
- Cũng mới là ý kiến của cá nhân tôi thôi ạ.
Ông Thanh lập tức:
- Nào, thế có ai ủng hộ màn hát này không? Cứ nói thoải mái, không sợ ai kiểm điểm lập trường lập triếc gì đâu. Cả tôi đây, nếu tí nữa có nói gì, cũng chỉ là nhân danh cá nhân thôi, đừng ai nghĩ là ý Chủ nhiệm Tổng cục vội. Cá nhân với cá nhân, bình đẳng, bình quyền. Kìa, ăn bánh kẹo đi chứ. Mới có 3 rưỡi, sớm chán. Ta có thể nói chuyện với nhau đến 5 rưỡi.
Không khí trầm xuống. Bên phải đối rõ ràng đã cạn ý, nhưng bên ủng hộ vẫn còn đo đắn. Thiểu số đứt đuôi rồi. Không kể khối anh cầm sẵn phiếu trắng. Họ chỉ đến xem diễn, nghe tranh luận cho vui thôi. Tôi chơm chớm lo.
Bài học cho người lính thắng trận: thế nào là Tổ Quốc?
Lo là vậy, nhưng kể cũng lạ, cứ nhìn mặt anh Thanh là tôi lại vững dạ. Một lát, anh Thanh lại khuấy bầu không khí:
- Này, tôi hỏi mấy ông chính uỷ và chính trị viên nhé. Trước mỗi chiến dịch, mỗi trận đánh lớn nhỏ, các ông thường động viên anh binh nhì thế nào nhỉ?
Một anh, như là chính uỷ trung đoàn, cứ ngồi tại chỗ, đáp lại ngang bướng:
- Báo cáo anh, cứ tuân theo tất cả chỉ thị của Tổng cục và các Cục trực thuộc mà động viên.
Nguyễn Chí Thanh: – Các ông thử nói: nội dung chính xác tài liệu của trên gửi xuống?
Đáp: – Căn bản vẫn là vì độc lập của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân.
Nguyễn Chí Thanh: – Các ông không có sáng kiến riêng à?
Đáp: – Chả cần. Vì các tài liệu Tổng cục gửi xuống rất tỉ mỉ và đầy đủ rồi.
Nguyễn Chí Thanh: – Này. Đảng cần những đảng viên có sáng kiến, có cách thức riêng để động viên chính trị ở các đơn vị khác nhau chứ Đảng không cần đến những con người máy, bản sao làm vậy đâu!
Không khí bỗng trở nên nghiêm trọng hơn. Bị đánh một đòn khá nặng, mấy anh ngồi im re. Anh Thanh bỗng cười vui.
- Các ông ơi! Cứ giả dụ như tôi đang là học trò cấp 1. Vậy “em” xin các thầy chính uỷ giảng cho “em” Tổ quốc là gì ạ?
Tiếng cười lan nhanh, xì xào rồi ồn ào. Không khí trở lại thân tình. Có một giọng hơi đùa:
- Thế thì khác gì học trò đòi thầy giảng cho tại sao một cộng một lại thành hai.
Nguyễn Chí Thanh (vẫn cười): – Ấy thế mà giảng được Tổ quốc là khó lắm đấy các ông ạ. Nào, ông nào nói trước đi. Em sẵn sàng nghe các thầy đây.
Vẫn có tiếng cười – Một lời đáp:
- Sách giáo khoa cấp 1 giảng rồi ạ.
Bỗng có một dáng mập và thấp đứng bật lên nói luôn. Đó là anh Quyết Thắng, tham mưu trưởng quân khu Việt Bắc (Tên Quyết Thắng là do Hồ Chủ tịch đặt cho anh, khi anh làm công tác bảo vệ Bác ở Bắc Bộ Phủ). Anh nói, giọng ồm ồm:
- Các đồng chí nhớ cho: Tên tôi được thêu vào lá cờ quân đội đánh vào Điện Biên Phủ đấy nhá (có tiếng cười vui, vỗ tay). Tên Bác đặt cho. Cờ Quyết chiến Quyết Thắng – tôi mang tên một nửa cho cả một đời làm lính Bác Hồ, nên tôi mạn phép các đồng chí giảng hai chữ Tổ Quốc. Có cho phép tôi không nào?
Ở mỗi chiễn sĩ của ta là một ý niệm khác nhau. Người miền xuôi, miền ngược, người thành thị, nông thôn – chỗ giống nhau là cùng một đất mẹ, chỗ khác nhau là hoàn cảnh. Bộ đội thì hơn 80% là nông dân. Làng quan họ vừa rồi bắt nguồn từ nông dân tỉnh Bắc Ninh. Màn hát chỉ có hơn 20 phút mà tôi thấy cả một vùng quê cổ kính có văn hoá vào bậc nhất hiện lên, qua tất cả các diễn viên có mặt tại đây. Đấy, màn quan họ vừa rồi là Tổ quốc đấy! Dân tộc ở trong ấy… hạnh phúc ở trong ấy. Yêu nhau mà được cởi áo cho nhau thì còn gì hạnh phúc bằng.
Có tiếng cười đồng tình. Một anh khác bật dậy, cướp lời anh Quyết Thắng.
- Đúng thế, Tổ quốc ta có quan họ thì đẹp biết chừng nào! Hát có hơn 20 phút giữa những sùng sục chiến đấu, giữa những tưng bừng chiến thắng thì tôi thấy nó đúng là viên kim cương xanh biếc xếp bên viên hồng ngọc. Chả hiểu các đồng chí nghĩ sao mà lại cho rằng nó làm nhụt ý chí chiến đấu.
Không khí rộn rã lên hẳn. Gương mặt Nguyễn Chí Thanh như càng sáng hơn. Một anh khác đứng lên tiếp:
- Tôi nghĩ rằng ngược lại đấy, anh Thái Dũng hạ màn quan họ dĩ nhiên sẽ đẩy chiến sĩ đến chỗ nhớ nhà, nhớ bố mẹ, vợ con hoặc người yêu vụng trộm. Càng nhớ họ càng căm thù thằng giặc chỉ lăm le cướp giết những gì thân yêu nhất của họ. Căm thù càng sâu, tinh thần chiến đấu càng cao. Nếu chỉ mới thế này mà họ đã mất tinh thần thì xin lỗi anh Thái Dũng, anh khinh quần chúng quá đấy.
Lại thêm một anh khác cướp lời:
- Đơn vị nào cũng có đôi ba anh em vì nhớ nhà, nhớ vợ con mà nới lỏng tinh thần đôi chút. Còn 99% thì càng nhớ nhà, càng căng thẳng hăng hái. Tôi đã tự mình tổng kết công tác chính trị hàng năm. Trăm cậu bạo cũng có vài ba cậu nhát, có vậy ta mới cần công tác chính trị, mà trong công tác này thì văn nghệ là loại vũ khí sắc bén nhất. Nói anh Hoàng Cầm bỏ quá cho, chứ những đơn vị chiến đấu đã thừa khói lửa, suốt ngày nghe ùng oàng, tạch tạch, rồi được lúc xem văn công trên sân khấu lại cũng toàn cảnh bắn nhau, nghe hô “tiến lên! xung phong!” thì anh có ngấy lên không? Đêm qua chúng tôi phải cảm ơn đoàn văn công đã cho chúng tôi vài chục phút thanh cao đấy, làm gì có chuyện nhảm nhí mà anh Thái Dũng cứ át giọng người ta?
Nếu không có những đêm nửa chăn, nửa chiếu thì chắc gì dân tộc ta có được những người con ưu tú như anh Văn, anh Thanh cho đến anh binh nhì? Đấy, Tổ quốc đẹp nồng hậu, thế mà giặc định cướp đi à? Đừng hòng! Hết ý kiến!
“Phải cho văn công vào tù”
Đến lúc ấy tiếng vỗ tay mạnh mẽ hơn khi kết thúc màn quan họ. Rồi lại có một giọng lanh lảnh cất lên. Hoá ra là chị Tý – tổ trưởng nuôi quân ở văn phòng tổng cục, người đã sắp đặt bữa tiệc bánh kẹo, trà thuốc hôm nay.
Chị mới trên 30 tuổi mà đã là vợ liệt sỹ: “Em đề nghị anh Thanh cho văn công vào trại tù, diễn cho cả thằng Đờ-Cát-tơ-ri xem để nó biết, đấy, người của đất nước tao xinh đẹp thế, hát hay thế, đánh vỡ mặt chúng mày như thế, liệu bảo nhau cút đi ngay thôi”.
Vừa nghe đến vậy, anh Thanh liền chạy đến bắt tay chị Tý, trong khi tất cả, kể cả anh Thái Dũng, đồng loạt vỗ tay rào rạt. Anh Thái Dũng còn vỗ bàn tay phải nhè nhẹ lên ngực mình.
Xem chừng đã đến lúc có thể kết luận, anh Nguyễn Chí Thanh mới đứng hẳn lên bậc thềm nói: “Tôi nghĩ các ông tranh luận thế là rất thẳng thắn mà vẫn đầy tình đoàn kết với nhau, phải không ông Thái Dũng?
Tối qua, năm bẩy ông hô đả đảo cái quan họ này chắc vì các ông chưa nghĩ rằng mình đã giơ quả đấm của cánh tay phải thụi ngay vào giữa ngực mình, cái mồm vừa ăn lại vừa đi mắng mỏ cái dạ dày. Các ông nhiều gân cốt quá. Vô tình để trái tim sổng ra khổi lồng ngực, hay là mấy ông cố làm thế cho oai để ra cái điều ta là anh hùng, là khí phách? Có cô gái đẹp dịu hiền lướt qua trước mắt lại quay ngoắt đi. Đã không biết cô gái xinh đẹp ấy là ai, có xấu tính xấu nết hay không, chưa chi đã gọi người ta là con đĩ? Ừ thì không mê mẩn cô ta, nhưng tại sao lại không nhìn, không thưởng thức cái nhan sắc mà trời phú cho cô ấy. Các ông sợ cái đẹp nó quyến rũ mình à? Ồ, nếu thế thì đâu phải là khí phách?
Người có gan vẫn có thể kết bạn với một cô gái đẹp, miễn là mình giữ lòng mình không sa ngã thôi, chứ cớ sao lại xua đuổi cái đẹp màn quan họ này, khi mà nó có đủ 3 phẩm chất cơ bản của văn nghệ là chân, thiện, mỹ? Đó là cái vốn đã lâu năm của dân tộc, cụ thể là của tỉnh Bắc Ninh, chứ đoàn văn công cũng chưa đủ tài năng để sáng tác hay như vậy đâu. Như cái tranh dân gian làng Hồ quê anh Hoàng Cầm, cái đánh ghen ấy mà tôi đã được xem, tôi rất thích cái anh đàn ông ôm khư khư hai quả dừa của cô vợ bé có tiếng cười ran ran, không để cho bà vợ cả xâm phạm vào. Thật là hay, ai dám đảm bảo là thô tục nào?
Vậy nên cái vốn văn hoá của dân tộc, chỗ nào là thô kệch, là nhố nhăng, tôi chắc các cụ ta hàng trăm năm nay đã gạn nó đi hết rồi, chỉ còn lại sự trong sáng cao quý mà thôi. Cụ Nguyễn Du tả nàng Kiều tắm mà “tắm trong trướng rủ màn che” thì là khoả thân chứ gì? Có thô tục đâu? (cười).
Cô Kiều tắm trần mà nhà thơ vẽ tranh – một bức tranh thanh tao, đẹp lồng lộng cho ta được thưỏng thức, vậy chắc ông Thái Dũng cũng không nỡ mắng cô Kiều là chim chuột anh chàng Thúc Sinh chứ? (cười to).
Ông cũng không nỡ giằng lấy quyền Kiều trong tay con trai ông lúc nó đang học đến chỗ ấy chứ? (lại càng cười to). Đấy là ý kiến cá nhân Nguyễn Chí Thanh, chưa phải ý kiến của Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Đồng chí nào phản đối mấy lời tôi vừa nói xin cứ tự do, tôi càng hoan ngênh… Mà sở dĩ tôi có được mấy ý kiến ấy là nhờ công giúp đỡ để hiểu sâu về văn nghệ của các anh Hoàng Cầm, Đỗ Nhuận, Mai Văn Hiền, Thanh Tịnh và nhiều anh chị em, chứ hồi mới chỉ là một anh huỵện uỷ viên loàng xoàng ở Bình Trị Thiên, tôi chưa có đủ hiểu biết mà nói như vừa rồi. Nào ai có ý kiến gì xin mời”.
Vỗ tay… nhiều người đứng cả lên vỗ tay. Tôi thì chỉ muốn ôm hôn ngay vị tướng vừa đanh thép lại vừa hoa lá ấy.
Một lúc lâu sau mới có tiếng nói: “Đủ rổi đấy ạ. Xin được nghe kết luận của Chủ nhiệm Tổng cục”.
Anh Thanh nhìn đồng hồ: “Thế mà cũng 5 giờ rồi, vậy anh Hoàng Cầm và các anh có muốn nói gì nữa không?”. Tôi đáp: “Thưa đồng chí chủ nhiệm, chúng tôi thấy rất yên tâm và chỉ còn chờ lệnh công tác, cả đoàn văn công xin hết sức cố gắng, trau dồi nghệ thuật dân tộc để phục vụ bộ đội tốt hơn nữa”.
Anh Thanh cười, “này các liền anh liền chị, cả Hoàng Cầm nữa , nghe chừng đói rồi đấy. Mình cũng đang kiến bò bụng đây, hay là để đến chiều mai cậu lên danh sách các tiết mục sẽ diễn trong thời gian từ nay đến cuối năm, có cả lời dẫn vắn tắt mà đầy đủ về nội dung chính trị và nghệ thuật đưa lên chỗ anh Lê Quang Đạo. Tôi sẽ ký duyệt sau. Nhưng thế này nhé – anh cao giọng nói vói gần trăm khán giả – xin mời các đồng chí giải tán về nhà suy nghĩ thêm, ai có ý kiến gì thật mới về màn quan họ này thì từ mai đến thẳng chỗ tôi báo cáo. Riêng các diễn viên và anh Hoàng Cầm ở lại ăn chiều với tôi. Tôi đã báo cơm ở chỗ nhà chị vừa lúc nãy muốn nói cho Đờ Cát nghe quan họ ấy”.
Có tiếng cười trong đám đông.
Mọi người ra về. Gió chiều nồm nam thổi mạnh hơn, trời rất xanh. Mây rất trắng, bay tới tấp. Lá cờ hội càng gặp gió càng lay động nhịp nhàng với những niềm rung cảm mới mẻ trong lòng tôi.
Lúc bấy giờ, anh Thái Dũng cũng đã xuống chân đồi. Tôi nhìn theo, thấy hình như anh bước đi ung dung thư thái mà vẫn dũng mãnh. Cái tay áo thõng thượt bên tay trái anh cũng cứ như xoắn bay theo chiều gió…”.


Hoàng Cầm

[nqbinhdi]

Thi sĩ Hoàng Cầm - Nghĩ lúc nằm im

trò chuyện với

Nguyễn Thị Ngọc Hải



Hoàng Cầm – người thơ mang vị thuốc đắng ấy bây giờ lúc ngồi lúc nằm. Nếu không, phải chống tay thế này. Ngã gãy mất xương đùi trái. Đã 86 tuổi, bây giờ chàng thi sĩ đa tình và tài hoa xứ Kinh Bắc nằm yên một chỗ. Nhưng hễ có bạn bè lên thì vẫn nụ cười “ như mùa thu toả nắng”.

Bây giờ chắc ông khó mà đưa em nào buồn về bên kia sông Đuống như ngày xưa nữa rồi?

(Cười) Gãy chân đã 5 năm. Bác sĩ bảo mổ. Không. Thôi, què thế cũng được rồi. 24/24 giờ xoay xỏa mãi một kiểu nằm ở cái giường. Đám Thuỵ Kha, Trọng Tạo bảo thơ nó vận vào đó. Suốt đời “nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ” như sông Đuống. Vậy mà tôi vừa về quê năm ngoái đấy.


Đi đứng thế nào ạ?

Ngồi xe lăn. Ô tô thuê. Về làng Lạc Thổ - Đông Hồ, còn một ông anh con bác ruột. Vài người bạn cũng thành cụ cả rồi. Yếu. Gặp nhau mừng lắm. Tôi về cùng các con dự giỗ tổ họ Bùi.


Bên kia sông Đuống vẫn xanh bãi mía bờ dâu, những cô hàng xén, những nàng dệt sợi đi bán lụa màu, những em sột soạt quần nâu.. giờ thay đổi nhiều lắm phải không ạ? Có còn “dấu vết” gì không?

Làng ấy nửa buôn bán nửa nông nghiệp, xưa nay vẫn thế. Đi chợ này chợ khác, không hẳn thuần tuý là cái làng Việt Nam. Tranh Đông Hồ thì xóm bên cạnh Tết vẫn làm. Vẫn con lợn con gà, đám cưới chuột.


Vậy làng còn đẹp như trong thơ không?

Nó đẹp hay không tự mình. Lúc nào tôi cũng thấy nó đẹp. Nhưng bến đò không còn cảm giác quê hương. Hai bên bờ đã khác. Văn minh hơn. Bến đò nay xây cầu sắt hẳn hoi, tiện cho dân. Mất thơ mộng, chả có cảm xúc gì. Chỉ thấy văn minh.


Thưa, thấy văn minh là cảm xúc…

Trước bến đò không nhà tầng bên sông, chỉ đi bộ xuống. Bây giờ thông thống cả. Mất đi không khí quê cũ. Chỉ cần một ngôi nhà ngói chen vào là hỏng rồi. Mất cái gì không biết, chỉ thấy mất. Đã gọi là bến mà, phải chờ phải đậu. Xưa có quán tạm để người chờ vào đó uống nước. Bây giờ có cầu, tất nhiên bến đò mất đi không phải chờ, vào đó uống nước làm quái gì. Văn minh phá không khí. Trẻ không có kỷ niệm. Càng già kỷ niệm càng gay gắt.


Trẻ lại có kỷ niệm khác chứ thưa ông. Nói họ không có kỷ niệm e là họ không đồng ý?

Kỷ niệm là cái đã qua, bao giờ cũng trôi về thuở ấu thơ ấy chứ. Bọn trẻ có kỷ niệm giống nhau hết cả. Thí dụ một anh 20 thì kỷ niệm của anh ta hồi 7-8 tuổi làm gì có nữa. Lúc đó bắt đầu đổi mới rồi. Không có thời gian, lấy đâu ra kỷ niệm. Mà họ giống nhau: Cùng được bố mẹ nuôi, sống ở thành phố, đi học…


Nhưng bây giờ tâm tưởng họ khác, phong phú nhiều bề, bận rộn, căng thẳng lắm chứ đâu có thong dong suy ngẫm kỷ niệm?

Cứ lấy thí dụ con cái thân thiết của gia đình mỗi nhà mà xem. Tâm tưởng thì chúng nó nghèo lắm đấy. Con tôi chẳng hạn, ngoan giỏi, yêu kính bố. Nhưng tập thơ tôi in ra. Sáng dậy nó còn ngủ. Tôi để cuốn thơ đầu giường, ngay mang tai nó, dậy nhất định thấy liền. Nó: Ờ, hay quá. Bố mới xuất bản ạ. Rồi giở lướt ra: In đẹp đấy nhỉ. Rồi để lại chỗ cũ, không cầm đi theo. Không có gì nó quý.


Vậy nó “quý” gì?

Bố có khách, nó quý người khách lắm. Họ nói chuyện thơ là nó thích, dù nó bận không nghe. Nó quý bạn thơ của bố mà chưa biết quý thơ. Đứa nào cũng phải tính làm ăn. Có tiền nuôi vợ con khá lên. Thời đại nó thế mất rồi. Giỗ vợ tôi mà đông khách khứa, bạn bè thăm bố, nó phấn khởi. Nhưng nghĩ ít. Hay là nó nghĩ gì không biết.


Con cháu có thuộc thơ ông không – cả nước phải học, vừa rồi cũng lại “Bên kia sông Đuống” là đề thi Văn mà?

Con cháu tôi đều đức độ, không phải loại vô học nhưng nó không quan tâm lắm dù cũng đã học qua rồi, bài của bố nó là tác giả. Nhưng đứa cháu lại thuộc, con chị học bên Hà Lan thì sưu tầm cẩn thận lắm.


Bài “Bên kia sông Đuống” dài lắm, đọc lên khi nào cũng nao lòng. Ông còn thuộc khômg?

Đây này, tôi sẽ đọc …(Ông đọc liền tới hơn 100 câu thì ngừng), như thế là mệt rồi. Giọng bây giờ nó cũng hỏng rồi. Hay gì. Trước sang sảng, nay có lúc khản hẳn.


Mặc dù có nhiều tác phẩm, ông có thể kể lại những cảm xúc nao lòng em oi buồn làm chi, anh đưa em về sông Đuống… làm rung động nhiều thế hệ?

Chuyện này nghiên cứu văn học có phân tích nhiều nhưng tôi vẫn sẽ nói thêm cái cảm giác của một đêm khuya năm 1948 ở khu 12 Phú Bình Thái Nguyên. Mấy anh cán bộ Nam sông Đuống lên báo cáo tình hình Pháp chiến. Tư lệnh Lê Quảng Ba mời tôi sang nghe.

Lúc đó tôi thành lập một đội văn công nhỏ. Tôi nghe họ báo cáo ở Thuận Thành, Lang Tài, La Lương, nó bắt bao người, bắt bao nhà. Đêm về nghe rõ ràng giọng chính mình vang lên mấy câu đầu “Em ơi buồn làm chi…” nó trào ra rất nhanh. Không phải nghĩ nữa. Âm điệu chữ nghĩa cứ tuôn ra. Thương quê mình quá.


Nghe nói hồi đó ông cứ phải ngồi đọc cho các cán bộ ở Côn Đảo, Phú Quốc, Campuchia về hội nghị ở Việt Bắc chép bài thơ đó. Sau nó được in ở báo Cứu Quốc. Ông còn giữ tờ báo đó không?

Chiến tranh loạn lạc, làm gì còn.


Theo ông, cái gì làm cho khung cảnh một làng quê ông sống mãi trong mọi tâm hồn?

Gắn lòng với dân tộc, thương quê. Cái gì nói lên được quê hương và những người quê hương sẽ trường tồn. Đó là một quy luật.

Nhưng có thời hình như nó bị cấm?

Lúc đó tôi nghĩ: cứ cấm đi, chỉ 10 năm nó sẽ sống lại… Ai không gì dìm cho nó “chết” được.


Ông sống rất lâu ở Hà Nội, nhưng lại không làm thơ về Hà Nội?

Tôi ở từ năm 1941-1942 khi diễn vở “Kiều Loan”. Lúc đó mới biết Hà Nội nó ở chỗ nào. Không biết thích gì ở Hà Nội. Vì nó ít kỷ niệm, hoặc kỷ niệm không đáng nhớ lắm. Cũng đi học, đi thi…


Bây giờ những tứ thơ còn đến với thi sĩ nữa không?

Thơ đầy bụng nhưng không viết được. Chỉ 3 phút là tư tưởng loãng, rối dần. Biết thôi hết rồi.


Thì ghi âm, hoặc gọi con cháu ghi giùm, không thì phí quá.

Phải nhớ, là rắc rối rồi.


Vậy phải nằm suốt ngày, nhà thơ nghĩ gì?

Không có một việc gì để làm cả. Nghĩ về dĩ vãng, công việc, vợ con, bạn bè. Chỉ thoáng thôi. Nhớ giờ không sâu nữa.


Kể cả nhiều mối tình đã từng say đắm, thi sĩ đa tình cũng quên hết sao?

13 người gia nhân – kể những người có “thành tích” tên tuổi. Linh tinh không dễ. Hầu như họ ở Sài Gòn hoặc tản mạn đi đâu hết.


Ông nằm trên tầng lầu cao nhất của ngôi nhà gần sát nhà thờ lớn. Hàng ngày nghe tiếng chuông có gợi nhiều buồn vui, dĩ vãng?

Chuông nhà thờ ở thàmh phố không thể nào sánh với chuông chùa vùng quê. Xâm xẩm chiều buông, tiếng chuông chùa quê Việt Nam nó ghê lắm. Từng tiếng một, tắt hẳn dư âm mới tiếp tiếng khác, chìm dần, đưa vào cõi không. Vời vợi rồi chìm hết. Nghe tiếng chuông chùa ở nhà quê mới hay. Chùa Quán Sứ cũng có, nhưng nó ở thành phố, không thực không khí Việt Nam. Muốn hưởng cái hay phải ở nhà quê yên tĩnh. Mà phải nghèo.


Sao vậy ạ?

Nghèo – cảm thấy hư vô không còn gì cả. Tiếng chuông chùa lên là thôi, tan dần, mới thật là Phật. Chuông nhà thờ buồn chiều một tí, nhưng chuông chùa ở nhà quê đưa người ta hiểu đúng thế nào là hư vô.


Nằm “trên trời” thế này ông có theo thời sự không ạ?

Đọc báo. Xem TV cả ngày phát chán. Giá lên. Có cảm giác nhân loại này TV Việt Nam nói nhiều nhất thế giới. Thấy nói thừa nhiều quá. Mà các ông đi thăm chỗ này chỗ kia, chả thấy nói ông ấy làm gì, bàn gì không biết.


Cuộc sống sinh hoạt hiện nay của ông thế nào ạ?

Ăn cháo với thịt băm. Củ cải dầm ăn được. Còn thuốc lào thì không kể được. Anh Nguyễn Đình Toán còn nhớ đấy. Năm 1993 vào Huế, ông Hải Bằng về nhà chặt tre làm điếu đem đến không kịp. Chúng tôi ra đến Quảng Trị nhờ trẻ con đi mua điếu không có. Một lần ra sân bay, Toán uống bia xong đục cái vỏ lon bia làm điếu.


Hút vậy hại sức khoẻ lắm.

Câu ấy ai cũng nói. Nhưng nó theo cả đời rồi. Mình phải cầm đóm lấy mới ngon, Để người châm hộ không ngon.

Thật ra sống đủ rồi, không muốn sống đau ốm, thế nên cho trách giời một tí.



Nguyễn Thị Ngọc Hải.

http://www.viet-studies.info

[nqbinhdi]

Sáng nay, thứ Bảy 8/5, tôi có giờ giảng môn Đồ án môn học cho lớp kỹ sư chất lượng cao. Đến lớp, khi các học trò đã yên chỗ, tôi mở mấy trang giấy A4, bảo rằng đó không phải là bài giảng. Đó là bản in bài "Bên kia sông Đuống" của Hoàng Cầm. Tôi bảo với các học trò của mình rằng, để tưởng nhớ một ngôi sao trên bầu trời thi ca hiện đại Việt Nam vừa mới vụt tắt, tôi sẽ đọc lại bài này của ông cho tất cả các học trò - các con của tôi cùng nghe.

Tôi vừa đọc vừa nghẹn ngào với những câu thơ rất khó đọc song chứa đầy tình cảm yêu quê hương, lòng căm giận quân xâm lược của ông, một nhà thơ kháng chiến. Rất bùi ngùi khi nghĩ đến cả một thời kỳ dài ông bị đánh. Có lẽ không gì nặng nề bằng chuyện giữa độ sung sức nhất của cuộc đời, ta lại bị gạt sang bên lề của cuộc sống. Ngục tù giữa đời thường là vậy. Vậy mà ông vẫn không thôi tha thiết với thơ, vẫn không nguôi tình cảm dân tộc, tình yêu quê hương, yêu con người. Đó là nhân cách, là khí phách.

Cùng với những Phùng Quán, Văn Cao... ông như một nhát rạch bi thương của thơ ca cách mạng.

Xin kính cẩn cúi chào ông, mong rằng linh hồn ông mãi lượn trên đôi bờ sông Đuống, ôm ấp làng quê Việt.

[Phanhoamay]

Cỏ may

(Có lẽ đây là một truyện ngắn của tôi được viết và sửa nhiều nhất.
Tháng 7 năm 2007 tôi viết phần một, để câu chuyện lửng lơ như một bài thơ. Các nhà thơ chê rằng đó không phải thơ, các nhà văn thì chê viết chưa tới. Tháng 11 năm 2007 tôi bổ sung thêm phần hai. Vẫn bị chê là câu chuyện không có thật. Nay tôi xem lại, sửa sang vài chỗ. Tôi vẫn nghĩ là câu chuyện tuy không có thật, nhưng nó nên là như thế.
Mời bạn đọc xem cho vui)

1. Công việc đã vãn, báo cáo quý 2 và 6 tháng đầu năm cũng đã làm xong, trời thì nóng như đổ lửa, mọi người tranh thủ đi phép, kẻ lên rừng, người xuống biển, riêng Lan xin cơ quan cho nghỉ mấy ngày về quê ăn cưới đứa cháu. Chồng Lan, cũng như mọi khi, không bao giờ phản đối vợ điều gì, anh gọi điện nhờ người quen mua vé giường nằm cho vợ và tự mình đi mua sắm mấy thứ để vợ mang về quê.
Con tàu hối hả chạy trong đêm, mang nàng xa dần hiện tại, quay trở về thời thơ ấu, trở lại vùng quê nghèo lam lũ. Tiếng còi tàu như dục giã cái gì đó, như nguyện cầu một điều không bao giờ có được. Nàng lặng lẽ nhìn qua ô cửa sổ, thấy nhà cửa, xe cộ và những khuôn mặt người lướt qua. Những số phận xa lạ đang vội vàng xuôi ngược trong đêm, mỗi người một mục tiêu để đến.
Nàng có mục tiêu nào trong chuyến đi này? Một mục tiêu mơ hồ, dường như không tồn tại, có lẽ nàng muốn sống một mình, sống cho riêng mình một lúc nào đó chăng?
Sáng sớm tinh mơ, Lan từ từ bước ra khỏi nhà ga xép, nơi thậm chí chả ai thèm soát vé, mà nếu có người đứng soát vé, hẳn cũng sẽ nhận ra ngay cái Lan ngày trước nhà ở ngoài bãi, cái Lan nổi tiếng xinh đẹp nhất vùng một thời.
May sao, không ai nhận ra nàng, kể cả tay xe ôm mặt đen nhẻm cùng cái xe cũng không kém phần đen đúa. Hắn làm nàng buồn cười khi vội vàng lấy cái mũ mềm đang đội trên đầu lau yên xe cho người đàn bà quý phái ngồi, mặc dù nàng đã quá quen với cảnh nhiều đàn ông sững sờ, lúng túng khi lần đầu tiên gặp nàng.
Quê hương hình như chỉ là hoài niệm. Quê hương trong nàng không phải là những gì nàng đang thấy: những căn nhà mới xây sơn phết lố lăng, bám dọc con đường cấp phối sẵn sàng tung đầy bụi mỗi khi có chiếc xe chạy qua. Những biển hiệu ngớ ngẩn đầy tính học đòi và tiếng loa truyền thanh đang oang oang phổ biến nghị quyết gì đó của Huyện…
Buổi trưa nàng bận đám cưới đứa cháu. Người ta dựng cái rạp có khung làm từ những ống nước và quây vải, trang trí hoa hoét. Tiếng nhạc xập xình từ mấy thùng loa giả đồ ngoại, nghe lùng bùng tiếng bass và nheo nhéo mấy bài anh anh em em đầy phản cảm.
Ông chú nàng mặt đỏ phừng phừng, cố xếp nàng ngồi cùng một mâm với các quan chức trong xã. Cả xã chỉ có nàng là thành đạt nhất, ngồi vào mâm chức sắc là hợp lý, tuy nàng chỉ là đàn bà. Mà mấy ông kia, tuy là quan xã nhưng cũng chỉ là mấy ông nông dân không hơn không kém, được ngồi với bà Phó Phòng tài vụ một cơ quan ngang bộ ở Thủ đô, mà bà này lại là vợ một ông giáo sư tiến sỹ có tên tuổi, nổi tiếng không riêng gì ở Việt nam mà cả trên thế giới…
Buổi chiều, nàng tranh thủ đi thăm bà con và hàng xóm, chia quà cho mọi người. Ở nhà quê việc này là rất quan trọng, chỉ cần bạn sơ ý để sai sót một tý gì đó, cả làng sẽ còn bàn tán chê bai hàng năm.
Buổi tối đến lúc nào không hay, cả nhà còn bận bên đám cưới, nàng tìm thấy mấy củ khoai lang lăn lóc dưới gầm chạn, quyết định nướng khoai ăn thay bữa. Không gì thú bằng nướng được củ nào, ăn luôn củ đấy. Khoai nóng rẫy tay, vừa thổi vừa ăn, nàng bật cười khanh khách như trẻ con. Xong rồi nàng ra giếng tắm. Cạnh giếng có quây mấy tấm phên, gọi là nhà tắm. Trăng đã lên đầu ngọn tre, còn mấy hôm nữa mới đến rằm, nhưng trăng đã khá sáng, ánh trăng lung linh chiếu lên cơ thể nàng, làm cho những đường cong trên cơ thể viên mãn của nàng càng trở nên huyền bí và thơ mộng. Giữa mùa hè mà nước giếng lạnh buốt, nàng dội từ đầu đến chân, khoan khoái cảm nhận cái mát lạnh của dòng nước và lặng lẽ ngắm những dòng trăng chảy dọc thân mình, từ bộ ngực đầy đặn và cứng mẩy xuống cặp đùi rắn chắc của một người đàn bà đẹp và có cuộc sống lành mạnh.
Nhìn xuống ngực mình, nàng bỗng nhớ lại cảm giác khó chịu xảy ra hơn mười năm trước. Thời gian đó chồng nàng đang đi làm luận án tiến sỹ ở nước ngoài, nàng một mình nuôi con. Nhiều người đàn ông tuởng đó là cơ hội để đến với nàng, thậm chí Hà, cậu bạn kém nàng hai tuổi cùng học đại học với nàng cũng tranh thủ những lần hội lớp, rỉ tai nói về mối tình đơn phương Hà ấp ủ bấy lâu nay. Nàng chỉ cười, không giận Hà, coi chuyện đó cũng là bình thường có thể xảy ra giữa những người bạn. Chỉ có một lần duy nhất, khi Lan đang cắm cúi với những con số thì ông trưởng phòng bước vào, đưa cho nàng bản tổng hợp số liệu tháng. Thấy không còn có ai trong phòng, ông trưởng phòng vừa nói lớn: “Cô xem lại chỗ này, hình như phải điều chỉnh một chút?” vừa thò tay bóp vú nàng. Nàng đờ người vì bất ngờ và giận dữ, không thể phản ứng gì. Ông trưởng phòng tưởng nàng ưng thuận, rà tay xuống phía bụng dưới nàng, tiếp tục nói to: “Chỗ này thì tôi thấy là ổn rồi đấy!”. Bằng một động tác mạnh mẽ đến bất ngờ, nàng gạt tay gã đàn ông khốn nạn kia ra, miệng rít lên: “Anh ra khỏi đây ngay!”
Cảm giác một bàn tay hôi hám chạm vào ngực mình bất chợt làm nàng rùng mình, vội vàng mặc quần áo, lững thững đi về phía đê, nơi hồi bé nàng vẫn lang thang thơ thẩn chơi một mình.
Ai cũng ghen tỵ với nàng. Nàng là mẫu hình của sự thành đạt và hạnh phúc. Học xong đại học, nàng được giới thiệu làm quen với một chàng kỹ sư học ở Nga về. Anh đẹp trai, con nhà tử tế, và anh cũng tử tế. Lấy nhau được mấy năm, khi nàng đang mang thai bé Nga (anh muốn đặt tên con như vậy để kỷ niệm nước Nga) thì anh đi nghiên cứu sinh. Ở Nga anh chỉ biết lo học và lo dành dụm tiền mua hàng gửi về cho nàng có điều kiện nuôi con. Hai người chỉ có một cô con gái, anh là con thứ nên cũng không bị áp lực phải có con trai. Anh nói đẻ thêm con thì em vất vả, sức khoẻ suy giảm, anh không muốn.
Anh là người trọn vẹn với gia đình, anh tận tuỵ với vợ con. Anh nhận thức đầy dủ trách nhiệm của mình, đầy đủ tới mức việc sinh hoạt vợ chồng anh cũng tuân theo một lịch biểu nghiêm ngặt.
Nàng tôn trọng anh. Nhưng nàng không thấy mình rung động. Tuy vậy vẫn chưa hề có ý nghĩ gì về một người đàn ông nào khác. Anh biết điều đó, yên tâm và tự hào về nàng.
Có nhiều điều không giống nhau giữa hai người. Ví dụ nàng rất yêu thơ, còn anh thì không. Đối với anh, mọi việc phải trật tự và rõ ràng ngăn nắp. Công việc của anh là những công thức chặt chẽ, logic và anh sống theo một kỷ luật cứng nhắc. Nhạc thì anh chỉ nghe nhạc cổ điển. Và khi gần gũi nhau, anh luôn theo một công thức có sẵn, không biến hoá và hình như không đam mê. Vì vậy nàng chưa bao giờ có được cái cảm giác thoải mái và hưng phấn khi gần gũi chồng.
Còn nàng, nàng rất thích đọc những vần thơ của Xuân Quỳnh, thích nghe nhạc Trịnh Công Sơn. Thỉnh thoảng nàng cũng làm thơ, chép vào một quyển sổ xinh xinh nhưng không cho ai đọc cả.
Trăng đã lên khá cao và nàng đã ra đến chân đê. Tìm một chỗ cỏ dày và sạch, nàng từ từ nằm xuống, ngửa đầu nhìn lên bầu trời mùa hè trong vắt. Trăng thanh khiết và dịu dàng. Những vì sao lấp lánh, như ngày xưa khi nàng còn bé và có thể sau này, khi không còn có nàng trên cõi đời này, thì những ngôi sao vẫn lấp lánh như vậy?
Gió mát từ sông thổi lên. Nàng cảm thấy dễ chịu và bỗng bật cười vì hai ống quần nàng bám đầy cỏ may. Đã lâu lắm, nàng không bị cỏ may xiên vào quần. Thay vì nhặt rút cỏ may, nàng thò tay vào túi, lôi điện thoại di động ra xem, dò tìm đọc tin nhắn: “AYE!”

2. Nàng mỉm cười với cái điện thoại di động. Tin nhắn này nàng nhận được từ khi nàng mới dùng điện thoại di động cách đây gần mười năm, từ Thịnh - người bạn học phổ thông, thoáng rung động đầu đời của nàng. Nàng đã mấy lần thay điện thoại nhưng Thịnh cứ đều đặn vài tháng một lần lại gửi cho nàng cái tin nhắn ngắn gọn đó, nên Lan vẫn có cái để mà lưu. Thỉnh thoảng nàng lại mở ra xem một mình…
Trăng tròn và huyền ảo quá. Bỗng Lan nhấn vào nút “Reply” và viết cho Thịnh: “Lan về quê ăn cưới đứa cháu, tối mai Thịnh đón Lan ở điếm canh đê và đưa Lan về HN nhé?”. Viết xong, nàng ngồi thừ người, nghe con tim mình đập thình thịch. Lần đầu tiên sau hai mươi lăm năm, Lan chủ động hẹn gặp Thịnh, mà lại gặp ở một nơi cách xa Hà nội, xa gia đình nàng mấy trăm cây số.
Chỉ hai phút sau, nàng nhận lời đáp từ Thịnh: “OK, 9g tối tôi có mặt”.
Lan cầm điện thoại trong tay, từ từ đi về nhà, hai ống quần nàng lại găm thêm nhiều cỏ may nữa.

x
x x

Tốt nghiệp phổ thông, Lan có giấy gọi vào Đại học Tài chính, Thịnh thì nhận giấy báo nhập ngũ. Đám bạn cùng lớp biết Thịnh yêu Lan và Lan cũng khá thân với Thịnh. Lúc đầu chúng nó còn trêu chọc, nhưng sau hầu như ai nấy đều có đôi có cặp, chả ai còn thì giờ trêu người khác. Tối hôm trước ngày nhập ngũ, Thịnh đánh bạo rủ Lan lên đê chơi. Trăng sáng vằng vặc. Hai đứa đi tha thẩn, nói linh tinh toàn những chuyện không đầu không đuôi. Lúc đến gần điếm canh đê, Thịnh đột ngột hỏi:
- Lan sẽ viết thư cho tôi chứ?
- Gửi theo địa chỉ nào hả ông tướng? Lan trêu Thịnh bằng một câu hỏi ngược lại.
Thịnh cười bẽn lẽn, rủ Lan đến điếm canh ngồi, cẩn thận rút từng cái cỏ may găm trên quần cô bé. Nhằm lúc Lan không để ý, Thịnh đánh bạo hôn chụt một cái lên má Lan làm cho mặt cô bé nóng rực. Đó là cái hôn đầu tiên và duy nhất của hai người…
Lan học đại học, Thịnh đi lính đóng tít tận biên giới Tây Nam. Lan ra trường đi làm, Thịnh được chọn ra nước ngoài học học viện quân sự. Suốt thời gian gần mười năm đó thỉnh thoảng hai người có thư từ cho nhau, xưng hô và lời lẽ như hai người bạn cũ.
Khoảng mười năm gần lại đây Thịnh mới được điều về Hà nội công tác. Hôm hội lớp cũ tổ chức gặp nhau ở Hà nội, ông trung tá cao lớn cứ nhìn xoáy vào Lan làm cho cô bạn ngồi cạnh Lan phải buột mồm nói thầm: “Thằng Thịnh vẫn còn yêu mày đấy!”.
Từ đó, khoảng vài tháng một lần, Thịnh gọi điện mời Lan đi uống nước. Hai người nói chuyện về bạn bè, thầy cô, hỏi thăm về gia đình nhau, ngồi khoảng một giờ rồi họ chia tay ra về.
Không bao giờ Thịnh dám nhắc lại mối tình học trò ngày xưa, không bao giờ Thịnh tỏ ra một ý nào dù rất nhỏ để Lan có thể hiểu như là một nguyện vọng đi xa hơn trong quan hệ giữa hai người. Nhưng cứ sau mỗi lần gặp như thế, Thịnh lại gửi đi một tin nhắn: “AYE!” và Lan lại lưu nó như một lời nói đùa, như một sự hiện hữu của kỷ niệm xưa cũ.
Hễ khi nào Lan cần sự giúp đỡ là Thịnh có mặt, nhà Lan có công có chuyện gì cần giải quyết, chỉ cần gọi điện thoại là Thịnh bỏ hết mọi việc, phi đến ngay. Chồng Lan loáng thoáng biết Thịnh là mối tình đầu của Lan, nhưng thấy cách cư xử của hai người, anh ta lịch sự tỏ ra ít quan tâm chuyện đó.
x x
x

Đúng 9g tối, Lan có mặt ở điếm canh, cái điếm canh lâu ngày không được tu sửa, vôi vữa tróc gần hết, đứng trơ trọi dưới ánh trăng. Lan mặc bộ đồ giản dị, không trang điểm, tóc buộc gọn ra phía sau. Quần nàng găm đầy hoa cỏ may.
Quá 9 giờ một chút thì Thịnh lái xe dừng lại cạnh điếm canh, mở cửa đón Lan rồi quay đầu xe, nhấn ga cho xe chạy như sợ dân làng bắt gặp.
Ba mươi phút sau, anh cho xe dừng trước cửa một quán ăn trong thị xã:
- Đồng chí cho tôi ăn cơm đã nhé, hết giờ làm việc, tôi lái xe một mạch cho kịp giờ hẹn nên chưa kịp ăn uống gì cả.
Nhìn anh bạn đại tá khom lưng rửa mặt, Lan bỗng tự trách mình đã quá đáng khi bắt Thịnh đi đón. Nàng hoàn toàn có thể lên tàu, ngủ gà ngủ gật và sáng mai là về đến Hà nội. Nhưng nhìn thấy khuôn mặt rạng rỡ của Thịnh khi quay lại ngồi vào bàn ăn, nàng cảm thấy mình đã quyết định đúng.
Lan chậm rãi uống cốc nước dừa đá, nhìn Thịnh ăn uống ngon lành. Người bạn trai ngày xưa bây giờ đã là một người đàn ông khoẻ mạnh, vững chắc trong bộ quân phục ôm khít tấm thân nở nang của một người luôn rèn luyện thân thể và có cuộc sống nề nếp. Người này đã có thể là chồng nàng nếu số phận không sắp đặt nàng theo một hướng khác.
Bây giờ đã là gần mười giờ, về đến Hà nội nhanh lắm cũng là một giờ sáng. Không biết Thịnh dự kiến sử dụng đêm nay như thế nào, cái đêm mà Lan bất ngờ trao cho Thịnh cơ hội ở bên nàng. Lan thầm nghĩ như vậy và chợt thấy hai má mình nóng ran, giống y như ngày nào, khi Thịnh hôn trộm vào má nàng trong điếm canh đê vắng vẻ.
Ăm xong, hai người lại tiếp tục hành trình, câu chuyện họ nói với nhau hình như không ăn nhập với những gì họ nghĩ trong đầu, câu chuyện ngắt quãng như một đứa bé mới tập đi, vài bước rồi dừng lại.
Một giờ sáng, xe bắt đầu vào đường Giải phóng, Thịnh hỏi giọng khàn khàn:
- Tôi đưa đồng chí về nhà luôn?
- Không, về giờ này không ổn vì theo chương trình thì sáng mai tàu mới tới ga Hà nội. Về lúc này chồng tôi sẽ hỏi tôi đi bằng phương tiện nào, mà anh ấy lại không thích tôi đi xe khách… Lan không ngờ mình có thể trả lời đơn giản và rành rọt đến vậy.
- OK, ta sẽ thuê khách sạn, trên đường Giải phóng có nhiều khách sạn.
Người đàn bà đoan chính dám cùng với người đàn ông đi ngủ khách sạn là cả một vấn đề ghê gớm, vậy mà Lan đã quyết định, đã nhận phần quyết định về mình.
Thịnh nhường cho Lan tắm trước. Khi bước ra từ nhà tắm trong bộ quần áo mặc nhà, nàng thấy Thịnh đang cắm cúi rút cỏ may trên hai ống quần tây của nàng, đôi tay khéo léo và nhanh nhẹn như ngày nào…
Trong khi chờ Thịnh tắm, Lan mới bắt đầu cảm nhận được sự sợ hãi xen lẫn hồi hộp mơ hồ. Liệu Thịnh có tỏ tình? Liệu Thịnh có muốn làm chồng nàng dù chỉ một đêm? Nàng sẽ phản bội chồng hay không?
Những câu hỏi cứ quay cuồng trong đầu Lan như những xoáy nước, chúng làm cho nàng có cảm giác vừa sợ hãi vừa đê mê.
Thịnh từ buồng tắm bước ra trong bộ quân phục đại tá, bối rối thanh minh:
- Tôi đi vội, không kịp mang theo đồ ngủ.
Lan trìu mến nhìn Thịnh, nhìn cái vẻ lúng túng và rụt rè của vị sỹ quan có nhiều thành tích trong quân đội. Mình có yêu Thịnh không? Có phải đây là tình yêu đã bao nhiêu năm âm ỉ, đã bao nhiêu năm mình cố quên nó đi?
Bỗng Thịnh nói giọng khô lạnh như khi đứng trước binh sỹ:
- Ở đây tôi là sỹ quan cao cấp nhất, tôi có quyền ra lệnh. Đồng chí phải cố ngủ để giữ gìn sức khoẻ, sáng mai dậy sớm thuê taxi về nhà!
Nói xong, Thịnh nằm xuống cạnh Lan, tấm thân to lớn làm võng cả chiếc đệm mút cao su. Năm phút sau Lan đã nghe thấy tiếng anh thở đều đều, nhịp thở của người đã ngủ say không mộng mị. Bên ngoài khung của sổ trăng vẫn sáng. Mênh mang toàn trăng là trăng.
Lan nằm im, tự hỏi đây có phải là cái mà nàng đã chờ đợi, đã hồi hộp lo âu, là hạnh phúc loé sáng như ngôi sao băng trong đêm tối? Nàng ngồi nhỏm dậy, ngắm nhìn khuôn mặt Thịnh, người tỏ ra đang ngủ một giấc ngon lành, thanh thản.
Lan rất muốn ghé môi vào môi Thịnh, đặt nhẹ một cái hôn dịu dàng, thật dịu dàng. Song nàng đã nằm im.
Tình yêu thường là là vô lý. Vì nó có cái lý riêng.