Những hồi tưởng về cái nôi điện ảnh VGIK-ВГИК

[hungmgmi]

Cái không khí ở trường lúc nào cũng đầy hương vị nghệ thuật. Sảnh hành lang tầng 4, nơi các diễn viên ăn mặc gợi cảm, lúc nào cũng nhảy theo tiếng đàn piano ở bên. Nơi các họa sỹ im lặng miệt mài vẽ. Thỉnh thoảng tôi đi qua, lại gặp những người mẫu nuy đẹp như tượng Venus. Studio của trường lúc nào cũng có sinh viên làm bài tập. Cả trường có đến 7-8 phòng chiếu phim. Những lúc chán môn học vô thần hay kinh tế-chính tị, tôi lại mở các phòng đang chiếu vào xem. Thứ 4 hàng tuần, cả trường lại tập trung ở phòng chiếu chung ở tầng 3 xem những phim mới nhất do các xưởng phim sản xuất. Đúng 16 giờ bắt đầu. Đến muộn là hết chỗ. Nơi đây còn đón nhiều đoàn điện ảnh từ Italia, Pháp, Mỹ đến giao lưu với sinh viên. Rồi chiều thứ 6 hàng tuần, sinh viên của trường lại đến đomkino (nhà điện ảnh) để xem phim và gặp gỡ các nghệ sỹ điện ảnh Nga. Nhà ăn của trường món nào cũng ngon. Mở cửa suốt ngày. Sinh viên vừa ăn vừa trao đổi bài tập. Cạnh đó còn có phòng uống cà phê. Sinh viên VGIK phát kiến cách uống cà phê với kem socola. Rất tuyệt. Thư viện trường có cơ man nào là sách điện ảnh. Sách người Nga viết. Sách điện ảnh của nước ngòai dịch ra tiếng Nga. Phòng đọc lúc nào cũng có nhiều sinh viên. Ở VGIK có một môn tự học mà khoa nào cũng có. Đó là môn Konxpiekt (tạm dịch là đọc hiểu). Vào giờ học, các thầy giới thiệu những cuốn sách tham khảo cần phải đọc để phục vụ cho môn học. Các sinh viên phải tự tìm đọc những cuốn sách này. Và đọc xong cuốn nào phải ghi những điều mình thu nhận được vào một cuốn vở, gọi là vở đọc hiểu. Khi thi hết môn, thầy kiểm tra xem sinh viên có vở đọc hiểu không mới cho thi. Nhiều cuốn phải mượn thư viện đọc tại chỗ. Đọc rồi ghi. Cách học này đã thực sự giúp sinh viên nắm kiến thức một cách vững vàng. Rất tiếc ở ta cách học này ít được áp dụng.

Tầng hai của trường, gần cầu thang, có một kios nhỏ. Tại đây chỉ bán sách của các thầy cô giáo trong trường. Giá mỗi cuốn rất phải chăng. Tính theo tiền hiện nay, có cuốn chỉ 3-4000đ, có cuốn đắt nhất cũng chỉ khoảng từ 15-20000đ. Có đủ các loại sách dành cho các chuyên ngành. Có cả luận án (dạng tóm tắt) của các Phó tiến sỹ, hoặc tiến sỹ của Nga và nước ngoài được bảo vệ tại trường. Tôi thấy có cả sách của thầy Trần Thanh Hiệp được in và bày bán. Trước của kios, có một chiếc bàn nhỏ, bày bán bản tin “Đường đến màn ảnh” của trường. (Puti k Ekranu). Bản tin in khổ báo Tuổi trẻ của ta, có 8 trang đen trắng. Trong đó đăng các hoạt động của trường, các bài viết của các thầy, những sáng tác đặc sắc của sinh viên trong trường và các hoạt động điện ảnh quốc tế. Giá bán rất rẻ, chỉ khoảng 500 hay 1000đ. Mà cứ để đó, không có người bán. Sinh viên nào muốn đọc, tự giác bỏ tiền (tùy tâm) vào cái hộp giấy bên cạnh. Có lần tờ báo đã đăng tiểu phẩm của tôi “Em ở đâu, cô gái kém nhan sắc của tôi” với lời giới thiệu rất trang trọng và nhiệt tình của cô A.Kodynova. Sau đó, một đạo diễn người Gruzia đã xin dựng thành phim.
Kho lưu trữ tư liệu của trường thật đáng giá. Tôi đã vào đây tìm đọc những kịch bản của những người Việt Nam đầu tiên học tại VGIK như “Đêm cuối cùng, ngày đầu tiên” của Vũ Thư Hiên, “Con voi già” của Bành Bảo v.v... Tất cả các bộ phim của SV từ hàng chục năm trước đều được lưu trữ cẩn thận. Người Nga quả là một dân tộc lớn. Họ gìn giữ từ những cái bé nhỏ nhất. Ngay cả con chó hay con mèo họ nuôi trong nhà cũng được đặt tên là Lưu trữ (Arkhip).

Những kỳ thực tập, sinh viên VGIK được tỏa đi khắp các xưởng phim trong Liên bang. Kỳ thực tập năm thứ I, lớp tôi được đến xưởng phim Sông Đông, cách Matxcơva hơn 3000 km. Khát khao được ngắm dòng sông huyền thoại, được chiêm ngưỡng những người phụ nữ Kodắc nồng nàn và man dại như Solokhốp miêu tả trong “Đất vỡ hoang” và “Sông Đông êm đềm” đã khiến chúng tôi như muốn bay về nơi đó. Nhưng thực tế cuộc sống không bao giờ như trong tiểu thuyết. Rồi những năm sau đó, lớp biên kịch được vào thực tập ở Đài truyền hình Nga (sinh viên nước ngòai không được vào thực tập ở Đài) hoặc ở xưởng phim. Tôi rất thích không khí phòng dựng. Ở đó có hai người phụ nữ. (Lạ thật, người dựng phim ở các xưởng đa số đều là nữ) Ngay buổi đầu đã đón tôi thân tình như người nhà. Tôi theo dõi họ dựng phim “Con gái cớm” như thế nào. Rồi ghi nhật ký sáng tác về bộ phim. Cuối hè, nộp cho cô A.Kodynova. Ai ngờ cô lại trích đăng bài của tôi trên tờ báo của Moxfim. Mà toàn những lời chê. Đúng là tuổi trẻ ngông cuồng. Chúng tôi cũng được dự những buổi họp nghệ thuật của xưởng Slovo do thầy V.Chiornưc điều khiển. Ngồi nghe tác giả kịch bản, một người đứng tuổi đọc câu chuyện về nạn buôn bán đồ cổ ở Nga. Được gặp nhà thơ Epghenhi Eptusencô đi lấy nhuận bút kịch bản kiêm đạo diễn phim “Đám tang Stalin”. Năm đó, ông đã 60 mà mới cưới cô vợ trẻ măng 17 tuổi, người Ođexa. Giữa ông thầy V.Chiornưc và nhà thơ có một tình bạn lớn. Trong tuyển tập của E.Eptusencô có đến 3 bài thơ tặng thầy tôi. Năm đó, tôi không được về phép, rất buồn. Cô A.Kodynova, vợ thầy, gọi điện động viên và gửi tôi đi theo “đoàn phim của một người làm thơ như cậu” (Lời cô A.Kodynova). Và cô đã gửi tôi theo đòan làm phim của nhà thơ kiêm đạo diễn E.Eptusencô.