Tạp chí "Liên Xô ngày xưa"

[hungmgmi]

Đây là tạp chí đàn em của "Liên xô ngày nay" đã từng xuất bản ở VN vào những năm 80. Hiện nay "Liên xô ngày xưa" được phát hành trên mạng, ăn theo 4rum NNN. Rất mong nhận được sự cộng tác bài vở, ý kiến của các anh chị và các bạn.


Ngày xưa, ở Liên xô....

Tản mạn về máy bán nước tự động

Mùa hè, ở ven đường, trong công viên, ở cổng các bến tàu điện ngầm, các rạp hát, bến xe...nói tóm lại là bất cứ nơi đâu ta cũng dễ dàng gặp các máy bán nước giải khát tự động.Thả vào đồng xu 1 kô pếch- bạn sẽ được uống nước trắng sục ga. Thả vào 3 kô pếch- lúc này đã là một cốc si rô mát lạnh đang chờ bạn giải nhiệt. Cốc được để sẵn và dùng chung cho tất cả, trước khi sử dụng có thể rửa qua cốc bằng cách ấn xuống một khay tròn, nước lạnh sẽ tráng qua cốc từ bên trong. Hình ảnh dễ gặp ở Liên xô thời đó : các bà mặt đỏ tía tai đứng xếp hàng bên các avtomat chờ uống nước. Vào những năm khó khăn thời cải tổ (cuối những năm 80), người ta bắt đầu đánh thó các cốc nước này. Rất nhiều avtomat không còn cốc để uống, nhiều người phaỉ thủ sẵn cốc trong túi khi đi chơi vào mùa hè. Có điểm người ta phải cho các cụ già ngồi...canh cốc :cry:
Các cậu choai ở Nga ngày xưa, bây giờ đã đứng tuổi kể về ngày đó :"Có lúc chúng tôi thả đồng 1 kop vào nhưng vẫn uống được si rô. Cái quan trọng là thả đồng xu rơi thật mạnh" :lol: Còn nếu thả xu vào mà nước không chảy ra ? Lúc này các thanh niên cứ nắm tay nện liên hồi vào avtomat, chắc chắn nước sẽ chảy ra. Bọn trẻ thời đó thường hay mang bi đông ra các điểm này, mua nhiều nước gas và đổ vào bi đông mang về, thế là đã nước uống cho một cuộc tụ tập nho nhỏ. Các cậu con trai nghịch ngợm thì đập bẹp nắp chai bia, nắp chai nước giải khát để nhét vào đó, hy vọng "lừa" được máy tự động. Tôi đã nhìn thấy có những khe nhét xu bị bịt kín bởi những trò của lũ "nhất quỷ nhì ma" đó.
Sau khi Liên xô tan rã, chỉ còn một số nơi còn duy trì các điểm bán nước giải khát tự động loại này. Ở Saratov, Dmitri Demidov nhìn thấy nó lần cuối vào năm 2001. Lúc này, giá của 1 cốc nước đã là 5 rúp.Một phụ nữ tên là Lutmila Zemele cho biết ở Kazkhstan vẫn duy trì các avtomat loại này, giá một cốc nước gas bây giờ là 20 tenge (4 rúp), còn nước si rô là 25 tenge (5 rúp).
Các bác đã từng có thời ở Liên xô chắc là vẫn còn nhớ những hình ảnh sau vào mùa hè:

[hungmgmi]

Tủ lạnh, ôi, tủ lạnh....

Thời nay, tủ lạnh là một đồ gia dụng được coi là …bình thường, không còn là một tài sản để có thể tự hào và được trẻ con mang ra khoe như một của quý trong nhà. Trưa nay, lúc về đến nhà, tôi vô cùng sửng sốt khi thấy bác hàng xóm khuân về 1 cái tủ lạnh 350 lít hiệu SHARP, cao ngất ngưởng. Bác ấy giải thích:”Tủ cũ nhà chị bé quá, đựng có vài chai bia đã chật, giờ mua cái này cho nó”hoành tráng”. Hơn nữa trên đường Phạm Văn Đồng nó mới khai trương siêu thị điện máy, nó khuyến mại ghê lắm. Cái tủ này nhập từ Thái, giá gốc gần 8 triệu, giờ nó bớt 1 triệu, thế là chơi luôn”. Thế cái tủ cũ làm gì hả bác, à ờ, đang hỏi nhà quê, thích thì khuân về Bắc Ninh tuần sau luôn. Cho nhau cái tủ lạnh Nhật đang dùng tốt, chuyện này thời cuối những năm 80 nghe thấy thì cứ bảo là bị “chập mạch”.
Những năm đó, ở ta hầu như chỉ có tủ lạnh Liên xô. Mà thông dụng nhất, nổi tiếng nhất có lẽ là tủ lạnh Saratov. Anh này chạy tốt, chỉ tội hơi ồn ào và“hiếu động”, rõ ràng tối ở góc phòng, sáng ra đã thấy ngất ngư giữa phòng. Máy chạy rung nên tủ lạnh di động luôn, chuyện này chắc là tiếu lâm nghe cho vui.

Trở lại thời Liên xô, ngay tại đất Liên xô thì tủ lạnh có uy tín nhất và lâu đời nhất là tủ lạnh ЗИС (ЗИЛ)-được sản xuất ở nhà máy chế tạo ô tô ZIL. Đây là chiếc tủ lạnh“nồi đồng cối đá” đúng nghĩa. Máy tốt, hơn nữa hầu như các chi tiết của nó đều được làm bằng…sắt, dùng mãi không hỏng. Nếu chẳng may bị hỏng thì nó cũng không bị vứt đi. Lúc này cụ ZIL to lớn và lụ khụ sẽ ra đứng ngoài ban công, bắt đầu cuộc đời làm tủ đựng đồ cũ của mình. Tôi đã từng thấy đôi “cụ” ZIL đứng trầm mặc trong các gian bếp tập thể ở Liên xô, cụ nào cụ nấy đều có dáng vóc vậm vạp, khum khum với “quả” tay nắm y chang tay nắm cửa ô tô(!). Các cụ này sinh cùng thời với giai đoạn “xét lại” ở Liên xô.
Sau này, các tủ lạnh của Liên xô đã bắt đầu cải tiến cho đẹp hơn, tiện lợi hơn. Có thể nhắc đến các mác như Saratov, Biriusa, Minsk…Vào ngày nghỉ, các bà nội trợ hét các ông chồng vệ sinh tủ. Ngăn đá bao giờ cũng đóng đá rất dày. Thực phẩm được sơ tán nhanh, nếu vào mùa đông thì thức ăn sẽ được mang ra để tạm ở ban công đầy tuyết, nếu vào mùa hè thì bèn sang cậy cục gửi nhờ tủ hàng xóm. Trong tủ lúc này sẽ đặt nào chảo, nào chậu, bát tô để hứng nước từ ngăn đá chảy xuống. Cánh cửa tủ mở rộng, hứng làn gió mạnh mẽ từ chiếc quạt thổi vù vù để chóng tan đá. Ai đó không biết thì dùng dao cạy đá, hoặc sốt ruột đổ nước nóng vào. Thế là tủ dễ bị hỏng. Chẳng thế mà trên các báo, tạp chí như Nữ công nhân, Nữ nông dân…người ta hay đăng các bài báo bày cho mọi người cách sử dụng tủ lạnh đúng cách. Chẳng gì thì tủ lạnh cũng là một tài sản trong mỗi gia đình.
Đối với cánh sinh viên tại các ký túc xá thì các loại tủ lạnh mini và các loại tủ giá rẻ có giá trên dưới 100 rúp(như INHEY) là được ưa chuộng hơn cả. Kinh tế nhất là đến các cửa hàng đồ cũ Kommisionyi tha về một chiếc cỡ 50-70 rúp là dùng được rồi.
Tủ lạnh được dân Việt ưa thích nhất là tủ Saratov, chắc là do hình thức trang nhã và có dung tích vừa phải-từ 140 đến 160 lít. Vậy nên mua được một cái, gửi trót lọt về nước thì đã có thể coi như một chiến công. Thời đó, người khôn của khó, phải đút lót cho các nhân viên cửa hàng Svet thì mới có cơ may mua được hàng. Mua tủ khoảng hơn 200 rúp, về bán lại cho nhau đã lãi gần 100 rúp, thậm chí hơn nữa. Khi đóng hàng tàu biển, nhớ lèn chặt tủ lạnh. Các cánh cửa, dàn nóng chật ních các vỉ kháng sinh, áo bay, sữa, ca cao…Nhưng thôi, đó lại là chuyện khác rồi. Chỉ nói thêm là năm trước, nhà các cụ đổi tủ, cái Saratov đời 16 được dân thợ vào trả 200.000 đồng, chưa đủ một bữa nhậu khao tủ mới.
Hiện nay, nhà máy Saratov vẫn sản xuất tủ lạnh, giá bán cũng khá cao. Tôi thấy trên mạng chào bán tủ Saratov 304l, sêri 557 với giá 508 USD, quá cao so với “anh” SHARP đã kể trên. Ngoài ra tủ lạnh Biriusa, Inei… vẫn được sản xuất với nhiều mẫu mã rất bắt mắt.
Ở ta từ lâu đã có bài thơ vịnh “anh” Saratov, bà con đọc cho vui:
Cắm vào run rẩy toàn thân
Rút ra nước chảy từ chân xuống sàn
Hỡi chàng quân tử giàu sang
Cắm vào xin chớ vội vàng rút ra.
Xung quanh tủ lạnh, chắc chắn còn nhiều chuyện vui vui khác nữa....

[hungmgmi]

Nhân ngày 1/6 kể chuyện nhỏ về que diêm

Ở Liên xô, đồng xu 1 kô pếch cũng mua được ối thứ. Đơn giản như uống nước có ga, hoặc là tạt qua ki ốt mua một bao diêm.
Đối với bọn trẻ hoặc với cánh thanh niên, bao diêm không đơn thuần là...bao diêm, nhón ra một que để lấy lửa. Bao diêm là cái mà khi ngồi rỗi rãi, có thể nghĩ ra ối trò nghịch ngợm.
Đầu tiên là trò bắn que diêm. Bọn trẻ Nga cũng như bọn trẻ bên ta, nhón ra một que diêm, dùng ngón trỏ trái giữ chặt đầu không có diêm sinh vuông góc với mặt quẹt lửa. Tay phải dùng ngón tay trỏ búng một cái, que diêm xòe lửa bay đi. Đó là trò dành cho những đứa sợ bỏng. Những đứa gan dạ hơn thì dùng ngón tay cái bên phải, ghì móng sát đầu có diêm sinh và bắn thật mạnh, que diêm bắn ra và xòe lửa. Trò này nguy hiểm và mạo hiểm hơn, ối cậu đã ôm tay vì lửa xòe cháy sém đầu ngón tay.
Cũng lại có một trò khác. Đó là lấy 3 que diêm, dựng thành một khung vuông ở mép giữa hộp trên và hộp đựng diêm. Xòe que diêm thứ tư, đốt vào đầu một que đứng. Do sức căng, que diêm nằm ngang sẽ bay đi một quãng khoảng...30 cm.Trò này công nhận là chóng chán.
Còn một trò hiền lành khác mà các bé gái rất thích chơi. Đó là dùng các que diêm xếp thành các hình khác nhau trên bàn, hệt như Stiếclít đã làm trong một tập của "Mười bảy khoảnh khắc mùa xuân. Các cậu trai khéo tay và tỉ mẩn thì dùng diêm ken vào nhau, dựng nên những ngôi nhà chắc chắn và cân đối. Chơi chán chúng lại xòe lửa đốt đi. Tôi đã từng được cậu sinh viên Phi líp cùng phòng bày cho cách "xây" nhà này nhưng chịu, không có đủ kiên nhẫn để kết hàng trăm que diêm vào với nhau.
Có một trò mà cánh sinh viên rất thích chơi. Đó là bói tình. Xếp một cây thánh giá trên bàn, 4 đầu có diêm sinh chụm vào ở giữa, đốt lên và phải thổi tắt ngay. Lúc này diêm sinh đã cháy dở sẽ kết với nhau thành một cây thánh giá. Thật sẽ sàng nhấc lên, dùng diêm đốt que ở giữa và 2 que bên cạnh. Gỉa sử "nàng" là que ở giữa, ta và "hắn" là 2 que nằm ngang nhau.3 que diêm sẽ đồng thời cháy, nếu que diêm ở giữa ngả vào bên nào thì chắc là "nàng" có cảm tình với bên đó. Phù phiếm thế thôi, vậy mà nhiều đứa vẫn mê mải làm, như một cách giết thời gian.Đi các ký túc xá, thấy trên mặt bàn gấp 10 rúp nào cũng có dấu tích cháy sém do trò chơi này để lại...
Bạn thấy không, lúc này bao diêm 1 kô pếch thật là đáng giá....

[hungmgmi]

Mang tên, mang tên...

Ngày trước, và cả cho đến ngày nay vẫn thế, ở Liên xô và Nga người ta hay lấy tên các lãnh tụ, danh nhân hoặc các sự kiện, hình ảnh có tính biểu tượng để các công sở, trường học, thư viện, công trình công cộng...mang tên. Thí dụ như trường MGMI của tôi viết dài dòng ra sẽ là Trường đại học thủy lợi Matxcơva (được tặng thưởng) huân chương Lao động Cờ đỏ mang tên Kostiakov. Còn Học viện nông nghiệp toàn liên bang ngay bên cạnh thì được mang tên nhà nông học nổi tiếng Timiriazev...Sân vận động nơi diễn ra khai mạc và bế mạc Thế vận hội 1980 được mang tên Lênin, cả thư viện lớn nhất thế giới một thời cũng mang tên Lênin...Tối hôm qua tôi được xem sơ đồ metro ở LX năm 1937, thời của Stalin đương chức cũng thấy có tuyến đường cũng được mang tên lãnh tụ này, ngoài ra còn có hẳn cả bến mang tên Stalin...Liếc qua một loạt các Viện nghiên cứu, trường đại học, các cơ quan nhà nước...hầu như cơ sở nào cũng có tên ai đó để "mang"...Trường đại học tổng hợp quốc gia mang tên Lomonosov, trường Hữu nghị các dân tộc mang tên Lumumba, Trường Đại học tổng hợp sư phạm quốc gia mang tên Ghertsen,Trung tâm vũ trụ mang tên Khrunhitiev, Viện toán học mang tên Sobolev...Những ví dụ như thế rất nhiều, rất nhiều.
Cá biệt, các phương tiện giao thông không những chuyên chở hành khách mà cũng phải mang tên. Năm 1983, trên các đường phố Matxcơva xuất hiện các xe buýt mang tên Ekaterin Budanov-phi công, anh hùng Liên xô, các xe điện mang tên "Đội viên", và hầu hết các tàu lửa điện đều có tên để "mang". Các đoàn tàu hùng dũng rời ga, trên thân tàu ghi những cái tên oai hùng như "Nhà du hành vũ trụ Patsaev", "Các chiến sĩ quốc tế", "Borodino", "Gagarin"...
Các đoàn viên và đội viên cũng không đứng ngoài trào lưu mang tên. Quận đoàn quận Kuntsevo ở thủ đô phát động phong trào kế hoạch nhỏ thu gom phế liệu, sắt vụn để đóng mới 2 đoàn tàu điện ngầm cho tuyến Philiovskaya chạy qua địa bàn quận..Kết quả là các cháu thu gom được hơn...300 tấn sắt vụn, dư sức làm tàu. Hai đoàn tàu mới ra đời, mang tên "Đội viên Kuntsevo". Dưới đây là một tấm áp phích dán trên tàu để kể về thành tích đó của các cháu thiếu nhi:

Ở ta, hình như cũng học tập các bạn Liên xô trong những việc này. Sau phong trào Kế hoạch nhỏ thu gom giấy vụn rình rang khắp cả nước, người ta đã đóng một đoàn tàu mang tên "Kế hoạch nhỏ" và xây một khách sạn mang tên "Khăn quàng đỏ" dành cho thiếu nhi ở khi về thăm thủ đô. Nay khách sạn ấy vẫn còn, nằm trên đường Hoàng Hoa Thám, mấy năm trước báo chí đăng tin là bắt được mấy đôi đang hoạt động mại dâm trong đó mà không phải đặt giấy tờ Còn đoàn tàu, giờ này chẳng biết nó đang ở đâu.

[hungmgmi]

Chiếc vé may mắn

Nhân nhắc đến các phương tiện giao thông, không thể không công nhận rằng ở Liên xô, giá vé các phương tiện giao thông rẻ đến mức sửng sốt.Thả tõm đồng 5 kô pếch vào hộp kiểm tra là có thể ung dung chui xuống tàu điện ngầm, thích đi đâu thì đi, ngắm nghía thoải mái các cung điện ngầm trong lòng đất. Người Nga thường tự hào gọi các bến metro của họ ở Matxcơva là các cung điện, ngẫm cũng chẳng sai.
Còn trên mặt đất, các phương tiện như ô tô buýt, xe điện bánh hơi (troleybus), tàu điện bánh sắt (tramvai), taxi (4 chỗ và 12 chỗ)...cũng rất nhiều, đáp ứng được việc vận chuyển của người dân. Gía vé cũng rẻ, chỉ vài kô pếch là cùng. Bước lên xe là ai cũng hướng đến cái hộp treo ngang bụng thường gắn ở cuối xe, thả đồng xu vào và xoay một cái, tự xé cho mình một cái vé. Xé xong rồi dập vé luôn, trên vé xuất hiện các lỗ thủng. Một đứa bạn tôi ở Simferopol thì nói rằng ở đó, vé được bán ở quầy ngay bến xe, lên xe tự dập vào ổ gắn ở thành xe.Ai cũng thế, rất tự giác. Lên xe chật ních, không len được đến chỗ mua vé, thì chỉ việc móc đồng xu ra, đưa cho người bên cạnh và nói: Làm ơn chuyển giúp. Thế là đồng xu của anh tiếp tục ngao du qua rất nhiều bàn tay. Cuối cùng, một chiếc vé sẽ được chuyển về đúng tay anh. Ai lên xe mà đang mải nghĩ cái gì đó, quên mua vé thì sẽ bị mọi người để ý, nhìn với ánh mắt không mấy thiện cảm. Tôi cũng đã bị người ta nhìn như thế vài lần.Một thú vui của các cậu choai là…trốn vé. Cánh sinh viên, mà cụ thể đây là chúng tôi cũng đôi lúc trốn vé. Không phải vì tiếc tiền, mà là vì lười vì chỉ đi có một, hai bến nên…ngại mua (lý do bao biện lộ quá). Nhưng các nhân viên kiểm tra vé đột xuất thì không bao giờ chấp nhận lý do lởm khởm như thế. Một bữa nọ thời cải tổ đói kém và khan hiếm năm 89, cửa hàng gần nhà trống trơn, tôi nhảy xe lên cửa hàng thực phẩm cách đó một bến.Và bị tóm ngay tại trận. Mọi người nhìn trân trân làm tôi ngượng chín người. Kết quả: bị phạt 3 rúp thẳng tay mà cũng không mua được cái gì để về chén.Có thể coi đây là một kỷ niệm đau thương .
Cánh sinh viên còn hay thực hiện một trò gian khác nữa. Khoảng 5,6 thằng lên xe, một đứa hăng hái đến cuối xe thả loảng xoảng mấy đồng xu lẻ vào hộp (để cho mọi người xung quanh nghe thấy)và vặn ra một dây vé, dập vé và đến phát cho từng đứa. Võ này chỉ hiệu nghiệm khi trên xe ít người, chứ đông người họ nhìn thấy thì “nghĩa lộ”. Mấy đứa nhàn cư vi bất thiện bắt đầu săm soi vé xe. Một số thì bắt đầu chơi trò “đầu đít” như bên ta, có khi chỉ ăn nhau 1 rúp.Có đứa háo hức cộng các số để xem tấm vé của mình có may mắn hay không.
Bây giờ mới đến chuyện tấm vé may mắn sau một hồi cà kê.
Tấm vé may mắn là thứ mà bất cứ ai cũng muốn được sở hữu.Trên bất kỳ tấm vé nào người ta cũng dập số sê ri, từ thời Liên xô cho đến thời nay, trên đó luôn luôn là số có 6 chữ số. Nếu tổng 3 chữ số đầu tiên bằng tổng 3 chữ số sau cùng thì đó sẽ là tấm vé may mắn. Có một niềm tin rất vu vơ rằng những tấm vé như vậy sẽ mang lại cho người sở hữu nó điềm may.
Tôi được biết rằng bây giờ ở Nga vẫn còn nhiều người có thú vui sưu tầm tấm vé may mắn. Có nhà thơ nọ tên là Roman Demin ở Izhevsk thu thập tới…520 tấm vé như vậy. Đây quả là con người may mắn nhất thế gian, chắc thế.
Dưới đây là 2 tấm vé may mắn:

Vé tàu điện:



Vé ô tô:

[hungmgmi]

Cái thời cổ đại ấy nhớ lại đôi lúc cũng vui vui đc Biết hết rồi nhỉ,
Có nhiều thứ đã biến mất, hoàn toàn biến mất, tỉ như cái vé ô tô mà hungmgmi đã pót lên trên kia...
Bây giờ là tháng Sáu, chợt nhớ những ngày đi làm công nhân 20 năm trước.Ngày trước, khi mà phong trào buôn bán chưa lên, anh chị em sinh viên cứ đến dịp hè là rủ nhau đi làm để kiếm thêm thu nhập, bù vào khoản học bổng 90 rúp còm cõi. Ai đó to khỏe thì sung vào CCO-Đội lao động sinh viên đi làm những việc khá nặng nhọc tại các công trường xa, còn ai đó thì vào nông trang tập thể, xin đi thu hoạch trái cây...chẹp chẹp...Chị Rừng thì đi làm tại..3 nhà máy liền, hoành tráng thật . Cánh sinh viên ngại đi xa thì đến một nhà máy nào đó, xin vào làm cùng với công nhân Liên xô. Tôi cũng đã từng đi làm như thế hồi hết năm thứ nhất, nay xin kể lể lại đôi dòng cho các bác nghe xem đi làm khổ sở ra sao.

Tôi đi xin việc

(Trích ghi chép của...20 năm trước)
Suốt một tháng hè nghỉ, không làm gì cả, thấy cuộc sống trôi đi buồn tẻ và trống rỗng quá. Sáng 30/6, anh Hùng(sinh viên năm thứ ba) dắt mình, Vinh và Tài đi xin việc làm ở một nhà máy. Hôm đó, cả mấy thằng dậy sớm, xúng xính áo quần trong một tâm trạng háo hức. Nhà máy đúc gang này nằm ở gần metro Voikovskaya. Mặt ngoài nhà máy nhòm ra phố, thoạt trông cứ tưởng là ký túc xá nào đó. Cả bọn xuất trình thẻ sinh viên, rồi hì hụi trèo lên tầng 4, đứng chờ để vào phòng tổ chức(Otdel kadrov).Ở đó người ta nói là có thể phân xưởng 1 người ta sẽ nhận người. Mấy anh em lại xuống gác, đi vòng vèo một lúc lâu mới đến xưởng 1. Xưởng nằm trong một cái ngõ nhỏ, bên cạnh một xưởng cơ khí, tiếng máy nện thình thịch, thình thịch... Một chiếc máy trông khá là kỳ khôi, được lắp thòi hẳn ra ngoài xưởng. Những phế phẩm theo vòng quay của một bánh xích lần lượt được đổ vào một cái thùng to..Một chiếc ô tô to lù lù đỗ ngay cạnh cửa ra vào. Đây đó ra vào mấy người thợ to béo, râu ria, mặt mày và quần áo đều nhem nhuốc bụi và dầu mỡ. Anh Hùng vào liên hệ truớc, ở đó người ta nói là chỉ nhận có hai người thôi, cả bọn đâm ra chán nản vì đi 4 mà chỉ 2 có việc thì chẳng ai muốn. Lại tìm đường sang xưởng 2. Lại vẫn những tiếng máy chạy ầm ĩ, những người thợ to béo, lấm láp, đi những đôi ủng to sụ, hút thuốc và nói bậy liên hồi...Chúng tôi đã đến muộn, đã có 5 "chú" Việt Nam(không biết của trường nào) đã được nhận vào đó trước rồi. Mấy anh em lại thất thểu trở ra. Tháng Sáu trời nóng, ánh mặt trời chói chang. Không gian hầm hập bụi và âm thanh chát chúa. Anh Hùng động viên 3 thằng em: Hay là để anh vào thuyết phục họ lần nữa nhé. Nói rồi anh tất tả chạy lại vào...xưởng 1. Đứng ngoài trời nóng, ba thằng luôn miệng kêu la vì chờ lâu sốt ruột. A, anh Hùng xuất hiện, mặt mày hớn hở ngoắt 3 thằng đi theo. Bên ngoài trông thì bé nhưng càng vào sâu xưởng 1 càng rộng. Những cỗ máy đen sì, nện vào tai những tiếng đinh tai nhức óc. Đi mãi, đi mãi thì cũng đến được chỗ quản đốc xưởng 1. Ông này làm giấy tờ cho mình và các bạn. Chúng tôi được phân công vào dây chuyền cùng các công nhân Nga kiểm tra chất lượng các tấm sưởi gang thường lắp trong các ký túc xá...
Sáng hôm sau, chúng tôi đi làm luôn. Đứa nào đứa nấy mặc bộ bảo hộ rộng thùng thình, được giao cho một tủ đựng đồ. Làm dây chuyền "tay bo" với công nhân Nga nên mệt ra trò, không được ngơi tay lấy vài giây vì sản phẩm sẽ "trôi" qua tay anh, người đứng sau sẽ không làm được. Những tấm sưởi gang nặng chình chịch được chúng tôi vứt huỵch lên dây chuyền, cho 2 đầu tuýp nước vào và mở khóa xem nó có bị thủng hay không. Cứ thế, cứ thế, liên tục cho đến lúc giải lao...Mấy tay thợ cũng chẳng tỏ vẻ thương xót gì mấy chú Việt cộng non choẹt, nhỏ thó...cứ làm chậm một chút là iob tvaiu mat! Có lần mình nổi quạu, sửng cồ với một tay thợ vì hắn cứ liên mồm chửi thề. Ngu quá, nó chửi thề do quen mồm, chứ đâu chửi riêng gì mình..Tuy nhiên sau khoảng một, hai tuần thì tình bạn đã được thiết lập nhờ mấy thứ hàng nho nhỏ làm quà. ..Không khí nơi làm do vậy cũng dịu bớt đi.Đi làm công nhận là mệt, mấy ngày đầu đau nhừ thân nhưng sau đó quen dần, về nhà ăn lại ngon hơn mới lạ.
Phòng tắm chung mới gọi là kinh hoàng. Cả Tây lẫn ta vào đó, trần như nhộng và xối nước ào ào, mùi dầu mỡ quyện đặc cả phòng tắm.Mấy chú Cộng chưa quen, cứ tồng ngồng là rúm ró hết cả người lại.........

Hết tháng đầu, chúng tôi nhận mỗi đứa khoảng 250 rúp, một khoản tiền đáng kể đấy chứ. Sau đó, hội bạn từ các thành phố lên chơi hè, chúng tôi làm láng cháng được vài ngày nữa thì...bỏ, đi chơi cùng các bạn. Cũng nói thêm là về sau, chẳng còn ai nghĩ đến việc đi làm công nhân vào dịp hè nữa...

[hungmgmi]

Tiền giấy ở Liên xô

Pót lên cho các bác ngắm lại những đồng tiền của Liên xô ngày xưa:




Tờ 1 rúp:



Tờ 5 rúp:



Tờ 10 rúp:



Tờ 25 rúp:

[hungmgmi]

Các giấy bạc được pót ở trên (trừ tờ 10 rúp từ năm 1991) được lưu hành từ năm 1961(năm đổi tiền), dưới thời Khrushev đến năm 1991- năm Liên xô sụp đổ. Cũng trong năm 1991,Ngân hàng Liên xô cho ra đời giấy bạc mệnh giá 100 rúp.

Xin bổ sung 10 rúp năm 1961:


Tờ 100 rúp:

[hungmgmi]

Làn khói thuốc của một thời

Thời sinh viên, tôi chỉ thỉnh thoảng tập tọng hút đôi điếu thuốc chứ không nghiện, mặc dù trong phòng lúc nào cũng mịt mờ khói. Mùa đông, sinh viên các thành phố khác lên Mat chơi, phòng của chúng tôi trở thành nơi tụ tập. Suốt ngày đêm, bọn sinh viên rỗi việc ngồi chơi bài tiến lên, pốckê, đập đô mi nô chan chát và hút thuốc liên tục. Cửa phòng đóng kín nên không gian trong phòng lúc nào cũng có màu sữa loãng, quần áo ám khói hôi rình...Dưới chân bàn là các vỏ bia lăn lóc. Thằng nào thua (chơi ghi điểm mà) thì sẽ phải đi rửa bát, đi chợ, nấu mì cho cả lũ... Cứ thế, rồi lại đến các ngày nghỉ cuối tuần, nghỉ hè...hội xông khói lại tụ tập nhau vui vẻ.
Ở Liên xô, thuốc lá được bày bán ở các ki ốt riêng có đề chữ Tabak. Có nhiều mác thuốc để người tiêu dùng lựa chọn. Tôi thấy dân Nga nghiện thực sự hay chọn mua bao papiros "Belomorkanal"-Беломорканал, có lẽ nó nặng và giá rất bình dân (22 kô pếch cho 1 gói 25 điếu). Ngoài ra còn có các mác như Стрела, Луч, Столичные, Ява (loại này giá nhỉnh hơn cả). Gía bao mềm Ява là 30 kô pếch, nếu mua bao cứng thì xin mời "xùy" thêm 10 kô pếch nữa. Tôi đọc đâu đó biết rằng năm 1965, Chính phủ Liên xô quyết định nâng cao chất lượng thuốc lá nội địa, vung ra 3 triệu đô la để mua của Anh 50 máy móc hiện đại của hãng Molins, trong đó 17 máy được dùng chuyên để sản xuất thuốc Ява. Thảo nào "anh" này có giá cao hơn hẳn.
Vào đầu những năm 80, nhất là vào những năm cải tổ, thị trường Liên xô tràn ngập thuốc lá Bungari. Tờ Журналист- Nhà báo-cho biết con số cụ thể hơn: 80% thị trường thuốc lá LX là thuốc Bun. Nhà nước LX đặt hàng đất nước hoa hồng mỗi năm 80 tỷ (đô la hay rúp?) tiền thuốc lá. Vào những năm 85-90, anh em Việt cộng ta chủ yếu là "đốt" thuốc Bun, mác được ưa thích nhất là Stiuaderssa. Cũng trong những năm này, Liên xô nhập thuốc lá Ấn độ với mác Gallant nổi tiếng. Dân ta đánh thuốc này về Việt Nam bán rất chạy. Nghe nói có một VIP của ta dùng hộ chiếu đỏ "đánh" mấy chục thùng Gallant, bị hải quan bạn tóm ngay tại sân bay. Dư luận trong nước cứ râm ran mãi chuyện này, thậm chí mãi gần đây, khi nhắc đến nữ đồng chí nọ hiện là một VIP có cỡ, người ta vẫn nhớ đến "phi vụ" nổi tiếng này.
Cũng trong những năm cải tổ, hãng Phillip Moris bắt đầu thâm nhập thị trường Liên xô với hai sản phẩm là Pallmall và Marlboro. Thời đó, lên Mát, xuống Len đi "săn" thuốc lá 2 mác này là một kỳ tích của anh em. Mua được hàng, "đánh" xuống các thành phố xa có công nhân Việt Nam sinh sống là đã có một món lời kha khá. Tuy nhiên, đây vẫn là thuốc ngoại sản xuất tại LX. Muốn mua thuốc xịn, hãy đổi đô-thường được gọi tắt là "xanh" và "đỏ"-một loại séc cho người nước ngoài đóng thành tập và thuê các đồng chí da đen hoặc đòng chí Ả rập vào các cửa hàng Beriozka- Bạch dương "đánh" hàng ra. Đây là một câu chuyện dài, có nhiều bi hài kịch xin được kể vào một dịp khác.
Thuốc lá, xung quanh làn khói thuốc cũng có nhiều chuyện để nhớ, để bàn...

Đây là hình ảnh thường gặp, dân nghiện xếp hàng mua thuốc lá:


Đây là thuốc papiros Belomorkanal:


Và đây là một số bao thuốc lá của LX được trình bày như các tác phẩm nghệ thuật:

[hungmgmi]

Cảm ơn bác TX74, bạn Cá Măng, bac Ng.Anh đã có lời động viên cho topic "Thương nhớ ngày xưa" này.
Em mở cái topic này ra để chúng ta cùng nhau nhớ lại về những gì đã qua, đã hoàn toàn biến mất của một đất nước từng có tên là Liên xô. Những cái đã qua đó từng một thời gắn chặt với tuổi trẻ của chúng ta, và đôi lúc ta "tưởng rằng đã quên...", như trong một câu hát của Trịnh Công Sơn.
Những bài viết của em nhìn chung là lộn xộn, nhớ gì viết nấy, có khi nó được nhớ đến bởi những lý do rất vu vơ, vớ vẩn. Các thông tin cái thì em nhớ, cái thì em lục lại các ghi chép linh tinh ngày xưa, cái thì em sưu tập, cái thì tìm trên mạng...nói chung là tạp-pí -lù. :lol:
Rất mong các bác, các bạn lời qua tiếng lại chứ em nói lảm nhảm một mình đôi khi cũng...nhảm.
Bây giờ xin pót tiếp một số hình ảnh các bao thuốc lá của Liên xô với chủ đề Hàng không-Vũ trụ:

[hungmgmi]

Đã pót mấy đồng tiền giấy, mà lại không pót mấy đồng xu lẻ kô pếch lên thì thấy...áy náy.
Đồng 1 kô pếch, mua được bao diêm, phong bì không tem và uống nước có ga tự động:


Đồng 2 kô pếch, mua được cuốn vở 12 trang hoặc...2 bao diêm :lol:


Đồng 3 kô pếch, uống được cốc nước gas sirô:


Đồng 5 kô pếch, mua được tờ báo:


Đồng 10 kô pếch, mua được 1 vé xem phim ban ngày, hoặc uống cốc nước cà chua :


Đồng 15 kô pếch, dùng để gọi điện thoại tự động liên tỉnh:


Đồng 20 kô pếch, cộng thêm 2 kô pếch nữa là đựơc một vại bia hơi Zhigulevskoe:


Đồng 50 kô pếch, nhìn chung là mua được nhiều thứ:


Hoành tráng nhất là đồng 1 rúp:

[hungmgmi]

Xổ số thể thao 82

Đây là tên một bộ phim hài khá...buồn cười của Liên xô, ra đời đâu đó vào năm 1982 (hoặc 1983 ) thì phải. Đạo diễn phim là Leonid Gaidai. Nội dung phim rất đơn giản:Hai gã một già một trẻ tìm cách chiếm đoạt chiếc vé xổ số thể thao trúng giải nhất của một cô gái khi cô đi nghỉ ở biển. Có rất nhiều hoàn cảnh trớ trêu xảy ra đối với 2 gã nọ mà người xem phải cười hết cỡ. Phim này tôi xem lần đầu năm 1983, khi vẫn còn đi học phổ thông. Sau này sang LX lại được xem lần nữa trên ti vi. Hình ảnh ấn tượng nhất là gã trẻ tuổi to béo mặt lúc nào cũng nghệt ra, ăn mặc toàn áo chim cò in tiếng Anh, nói như ngôn ngữ @ thời nay là "đầu thì to, óc bằng quả nho", chuyên môn có những hành động và lời nói ngớ ngẩn. Tỉ như hắn luôn quên đường, muốn hướng dẫn cho đồng bọn mò đến nhà cô gái thuê nghỉ thì lại phải chạy ra chợ trung tâm để đi như lần trước, rồi cũng lại phải chạy vào ngõ để trốn chó, cũng máy móc đi vòng vèo như lần trước để tìm đường...Kết cục là tìm được nhà của cô gái ngay sát...bên nhà của bọn chúng...Rồi khi đi đường rừng tìm đến khách sạn nơi cô gái ở, gã đói bụng mà không biết cách mở đồ hộp, cầm đá nện cả vào tay và tru lên như chó sói, rồi ném cái hộp thịt đã bị đập bẹp bay như đĩa bay...Nhìn chung đây là một phim đáng xem, cùng với những phim hài xuất sắc của điện ảnh Xô viết như 12 chiếc ghế, Bản hòa tấu dành cho con voi...mà người xem Việt Nam vẫn còn nhớ.
Được biết, ngay trong năm đầu công chiếu đã có 55 triệu lượt người đến rạp xem phim này. Và nữa, thật bất ngờ khi biết rằng bộ phim này được làm theo đơn đặt hàng để quảng cáo cho Xổ số thể thao của Liên xô và nước uống đóng chai hiệu Baikal trước "nguy cơ" bành trướng của thương hiệu Pepsi Cola vừa thâm nhập thị trường Liên xô.
Hiệu quả của quảng cáo đã thấy rõ, ngày càng nhiều người thích thú chơi xổ số thể thao. Thời Liên xô, tồn tại 2 loại xổ số thể thao "6 từ 49" và "5 từ 36". Người chơi ghé vào ki ốt mua lấy tấm vé, điền dấu nhân vào các số mình tự chọn (như hình dưới):

Nhớ điền đủ 5 dấu nhân trong các ô số anh tự chọn trong vé 36 ô và điền đủ 6 dấu trong vé 49 ô . Sau khi điền đủ cả ba tờ như nhau thì anh xé một tờ giữ lại để làm chứng. Sau đó gửi vé số đi, chờ kết quả quay thưởng. Nếu trúng, anh chỉ việc mang tấm vé có cùng sê ri đi lĩnh thưởng, đơn giản, gọn nhẹ thế thôi. Cũng có các giải khuyến khích cho các vé trúng 3 số, 4 số so với vé đặc biệt.
Thời sinh viên, chúng tôi cũng a dua chơi vài lần trò này nhưng chẳng thằng nào trúng, đâm ra nản. Đúng như chị Tử Đinh Hương viết, thời đó các ki ốt bán xổ số thể thao rất nhiều, hầu như bến xe ô tô, metro...nào cũng có.
Hình thức xổ số này hiện vẫn còn tồn tại ở nước Nga.

Một cảnh trong phim Xổ số thể thao 82:

[hungmgmi]

Nghe nhìn thời cải tổ

Ở các thành phố khác thế nào không rõ, nhưng quả thật là ở Matxcơva có rất nhiều rạp xem phim. Rạp nào rạp nấy trông khá quy mô, hoành tráng. Ngay ở trong "phường" tôi tá túc ở quận Timiriazev tính sơ sơ đã có 3 cái rạp có tên Baikal, Komsomolets, Estapheta...Hầu như ở bến ô tô buýt nào người ta cũng dựng lên một cái bảng, trên đó dán lịch chiếu phim của mấy chục rạp trong tuần, từ thứ hai đến chủ nhật. Trên đó có đủ cả, tên rạp, đc ở đâu, gần bến metro nào, lịch chiếu cụ thể từng buổi, phim gì, do ai sản xuất...Cánh sinh viên rỗi rãi, cứ nhăm nhăm có phim gì mới là đi xem để "giải ngố", lại vừa luyện khả năng ngoại ngữ. Muốn đi xem phim rẻ thì đi ban ngày, giá chỉ khoảng 10 kôpếch/vé. Còn nếu đi xem buổi chiều tối thì tùy phim, khoảng 30 -50 kôpếch cho phim một tập, nếu phim 2 tập thì cứ việc nhân đôi. Để tiện hình dung, xin nêu giá một 1 quả trứng ở LX lúc đó là 9 kô pếch, 1 cân thịt bò khoảng trên 2 rúp. Giá vé xem phim ở LX rẻ, các phương tiện nghe nhìn khác chưa được phổ biến, do vậy các rạp chiếu phim luôn đông đúc người xem.Dưới đây là một chiếc vé xem phim thời đó:

Thường các buổi chiếu phim ở các rạp đều tương đối giống nhau. Khách đến sớm vào ngồi chờ ở sảnh lớn, có thể đi ngắm tranh ảnh (ở đó thường tổ chức các triển lãm tranh, ảnh của các nghệ sĩ chưa mấy nổi tiếng) hoặc ngồi nghe nhạc, rầm rì trò chuyện... Bắt đầu buổi chiếu thường là seri phim ngắn hài hước Eralash dành cho thiếu nhi, hoặc là một bộ phim tài liệu ngắn, hoạt hình, tùy theo điều kiện riêng từng rạp. Sau đó mới vào phim chính. Có một dạo ở Việt Nam ta cũng thường chiếu theo trình tự như thế, có lẽ là học tập mô hình của bạn chăng?
Về nguồn phim, các rạp chủ yếu chiếu phim Liên xô vì những năm đó các xưởng phim như Mosfilm, Lenfilm, xưởng phim Ôđetxa, xưởng phim Dopzenko, Xưởng phim thanh thiếu nhi mang tên Gorki, xưởng Riga...sản xuất rất nhiều phim theo đơn đặt hàng của Goskino. Những năm đầu cải tổ, có nhiều bộ phim của Liên xô thu hút khá nhiều khán giả đến rạp như: Hãy đến và xem- Idi I smotri, Sám hối- Pakaianie, Không có người lạ ở đây- Chuzhie zdezd nie khoziat, Vera bé nhỏ-Malenkaya Vera, Gái điếm quốc tế-Interzevochka…Phim nhập cũng nhiều, nhưng chủ yếu là phim các nước Đông Âu phe ta, hoặc phim Pháp-chủ yếu là phim hài với các ngôi sao được dân Liên xônhư Funes, Risar.., phim Ý, phim hợp tác của 3-4 nước với nhau….Hầu như rất ít phim Mỹ. Phim của Mỹ chỉ vào LX mạnh mẽ vào những năm giữa cải tổ. Tôi còn nhớ một bộ phim kinh điển như Cuốn theo chiều gió (tên Nga là Uniesienyi vetrom) mà mãi đến năm 1988 mới được chiếu ở Liên xô. Phim chỉ chiếu ở một rạp duy nhất trên đại lộ Kalinin, mà muốn có vé phải xếp hàng khoảng 1 tiếng đồng hồ. Giá vé của phim này, và của các phim Mỹ khác thường gấp ba lần các phim nội địa-chính xác là 1 rúp 80 kô pếch. Tôi và một người bạn mua vé chợ đen với giá 5 rúp/vé và vào xem, nhìn chung không có ấn tượng gì lắm, có lẽ là do tiếng Nga hiểu được câu được câu chăng.
Cũng trong những năm cải tổ, người dân Liên xô được tiếp cận với các tác phẩm điện ảnh phương Tây khá sớm, chỉ sau bà con tư bản có... vài năm. Năm 1987,tôi đứng xếp hàng gần 1 tiếng ở rạp Vacsava kiếm vé xem Gahdi (Oscar 1982) và lấy làm hỉ hả dù xem nặng nề suốt gần 3 tiếng đồng hồ. Quả bom tấn Die Hard-2 (tên Nga là Krepki Oreshek-2)của Bruce Willis gây nên một cơn sốt ở rạp Rossia nằm gần quảng trường Pushkin, lúc nào qua đó cũng thấy một hàng dài rồng rắn xếp hàng bất kể trời băng tuyết.Hình ảnh này chúng ta còn gặp lại vào năm 1988- năm người Mỹ khai trương nhà hàng Mắc Đônan đầu tiên ở Liên xô tại một tòa nhà nằm kề Quảng trường nổi tiếng này. Mặt trời thơ ca Nga mặc chiếc áo choàng đứng trầm mặc trên bệ, mặt hơi cúi, có lẽ ông cũng không hình dung nổi tại sao các sản phẩm ăn uống và điện ảnh Mỹ lại thu hút đồng bào của mình như vậy.
Ở Matxcơva có một rạp chiếu phim nhỏ, nhưng khá thú vị nằm ngay quảng trường Arbat. Rạp này thời Liên xô “chuyên trị” chiếu lại các tác phẩm kinh điển của điện ảnh Liên xô với các tác phẩm của Âydenstanh, Ghuerasimov, Bondachiuk…Rạp có tên là Khudozhestvennyi, bây giờ vẫn còn tồn tại nhưng hình như tôn chỉ mục đích ban đầu không còn nữa thì phải. Thật tiếc.
Những năm này, video đã bắt đầu xuất hiện làm đa dạng thêm hình thức giải trí của người dân Liên xô.Thực ra, video đã xuất hiện ở các nước phương Tây trước đó nhiều năm nhưng ở LX, nó vẫn là một phương tiện nghe nhìn quá xa xỉ. Đầu video của LX sản xuất không đủ bán, hình dáng thô kệch.Thậm chí ban nhạc nữ Mirazh nổi tiếng năm 1987 cũng cho ra đời một bài có tên Video-ca ngợi các công dụng của video hết lời. Cũng những năm cải tổ, ngày 1/6/1987 với sắc lệnh về Hợp tác xã, Gorbachov bật đèn xanh cho phát triển hình thức kinh tế tư nhân dưới dạng các Hợp tác xã (koperativ). Các koperativ phát triển nhanh, mạnh như nấm sau mưa. Họ sản xuất, buôn bán đủ thứ. Nhanh nhạy với thị trường, nhiều koperativ mở các Video salon, chiếu các băng video chưởng, hành động Mỹ cho mọi người mua vé vào xem. Tôi đã vào một salon như thế ở gần ga xe lửa Saviolovski. Phòng chỉ chứa được khoảng 30 người, xếp ghế sát nhau thành hàng. Hôm đó người ta chiếu băng đánh đấm gì đó của Lý Tiểu Long-một nhân vật rất được người Nga ưa chuộng thời đó. Gía vé khá đắt, khoảng 2 rúp một người. Công bằng mà nói, các phòng chiếu video thời đó cũng đã hé một khe cửa hẹp cho khán giả Liên xô được tiếp cận với các thể loại điện ảnh của phương Tây, tuy đó chỉ là dòng “chưởng” và các loại phim đánh đấm Rocky, Rambo qua vai diễn của diễn viên cơ bắp S.Stalone và dòng phim viễn tưởng dạng “Chiến tranh các vì sao”…Thế cũng là đủ để khán giả, đa phần là lớp trẻ “ngất ngây con gà tây” rồi.
Mới đó, mà cũng đã mười mấy năm.

[hungmgmi]

Một thời chui lủi

Năm học lớp 7, tôi được chú Nhân-bạn với bố ở Đoàn điện ảnh CAVT đến nhà tặng cho một bộ bưu ảnh của Liên xô. Ôí trời ơi đẹp ơi là đẹp, toàn cảnh nhà cao cửa rộng, ô tô nườm nượp, đường phố sạch sẽ, tượng đài hùng vĩ, phong cảnh đầy hoa rực rỡ và lá xanh mướt…Những địa danh như Matxcơva, Leningrad, Minsk, Riga, Tashkent, Tallin…tôi đã thuộc từ lúc đó, cứ ngỡ đó là những thành phố trong mơ của “Nước thiên đàng”. Rồi cũng có lúc tôi được đặt chân lên Nước thiên đàng sau một năm học tiếng ở Thanh Xuân. Sướng nhé, từ nay tha hồ mà đi đây đi đó, phải đi hết các thành phố trong bộ bưu thiếp kia mới được, lên máy bay mà trong lòng cứ ngân nga những câu như thế.

Đi đâu cũng cần có visa

Sang trường, tôi thổ lộ những tâm tư như thế với anh Tiến năm trên. Anh trợn mắt bảo tôi:”Dễ nhỉ, đi chơi. Ai cho mày đi mà đi?”. Tôi chưng hửng:”Em tưởng có tiền, có thời gian thì muốn đi đâu là đi”. Anh Tiến nhìn tôi với cặp mắt thương hại rồi bắt đầu giảng giải cho thằng em ngốc nghếch mới chân ướt chân ráo ở nhà sang. Thì ra là ở Liên xô, các sinh viên nước ngoài được quản lý khá chặt chẽ, không phải muốn đi đâu cũng được. Đi sang thành phố khác bắt buộc phải có visa. Muốn có visa thì lại là một chuyện rất dài dòng. Tỉ dụ như anh muốn đi Kiev chơi thì bắt buộc anh phải có bạn đang học ở thành phố đó. Gã bạn này sẽ phải lên Khoa sinh viên ngoại quốc của trường xin giấy mời gửi cho anh. Nhận được giấy mời (trong đó ghi rõ ai mời, trường nào mời, mời ai, là công dân nước nào, đến chơi trong khoảng thời gian nào), anh sẽ lò dò lên văn phòng Khoa sinh viên ngoại quốc của trường anh, đưa ra một cái đơn, trình hộ chiếu và giấy mời để họ đi УВИР làm visa. Mấy ngày sau anh sẽ nhận được tờ visa (in sắn hoặc…đánh máy) to cỡ bao thuốc lá, trên đó ghi rõ là cấp cho ai, công dân nước nào, đi thành phố nào, bao lâu. Phía dưới là một cái dấu tròn màu tím, nhằng nhịt chữ bé tí của cơ quan quản lý hộ khẩu Liên xô. Cũng mất toi tròm trèm 1 tháng cho việc này, từ lúc hẹn hò làm giấy mời cho đến khi nhận được visa. Cầm tờ visa, lúc này là có thể ung dung ra bến tàu, sân bay mua vé. Chứ nếu không có visa ư, các nhân viên bán vé sẽ như chú sói nói với bạn câu Hãy đợi đấy và cương quyết không bán vé và giải thích thêm như thế là “trái pháp luật”.
Còn nếu bạn uóng thuốc liều, nhờ “Tây” mua vé hộ, chui lên tàu thì ngay lập tức sẽ bị các nhân viên trực toa (provodnik) phát hiện đuổi xuống, hoặc giả nếu trót lọt cửa này thì sẽ bị các chú công an đi tuần phát hiện, lúc đó thì lôi thôi to…Bạn sẽ bị phạt tiền, hoặc sẽ bị công an gửi công văn về trường, thậm chí về Sứ quán tố cáo việc bạn vi phạm đi chơi không giấy tờ.Nói tóm lại là đủ thứ rắc rối sẽ kéo theo…
Biết vậy, nhưng không thể không đi, không liều. Thanh niên bây giờ uống rượu hay hát xuyên tạc bài “Huyền thoại mẹ”, có đoạn:”Đêm trông đèn ngồi nhớ rượu, buộc hai cẳng phải đi, Vợ dù nói năng chi, ta cũng đi cho bằng được” ngẫm mới thấy thật là chí lý. Phải đi cho bằng được, dù có bị…bắt. Năm học thứ nhất, tôi được một ông anh năm trên rủ xuống thành phố Ôrêkhôvơ-Zuevơ ngoại ô Mat chơi. Thành phố này có mấy trăm chị em Việt Nam sang làm công nhân dệt, do vậy nếu ai là con trai xuất hiện là lộ ngay. Lúc xuống tàu, một chú Tây đến làm quen với hai anh em, nói tiếng Việt nhoay nhoáy. Hai anh em hỉ hả, nhờ anh bạn Tây mới quen dẫn đường về “ốp” Ngôi sao, nghĩ số mình sao mà gặp may. Nào ngờ lúc gần đến nơi, chú chàng xuất trình thẻ công an, nhốt luôn 2 anh em vào đồn. Sau một đêm bị muỗi cắn, chúng tôi bị “trục xuất” khỏi thành phố. Mãi sau này mới biết chú công an giỏi tiếng Việt này tên là Andrey, phụ trách khu vực Orekhovo-Zuevo. Lần khác, một ông anh có đám cưới ở Noginsk- một thành phố ngoại ô cách Mat 80 km. Chúng tôi thuê một chiếc taxi chạy thẳng từ Mat xuống thành phố vào đêm trước, xung quanh tuyết trắng im lìm. Đến nơi đã gần 10 h đêm. Cả bọn rón rén xuống xe, đi vòng ra sau “ốp”. Từ trên tầng hai, một cửa sổ bật mở. Rồi một chiếc dây trắng thả xuống. Đó là chiếc tháng dây bện từ ga trải giường. Chúng tôi như các chiến sĩ đặc công dởm, ì ạch bám vào leo lên. Thoát nạn. Hôm sau, sau khi ngắc ngư vì rượu vodka trong đám cưới, mấy đứa lại leo xuống bằng đường này, một chiếc taxi đã chờ sẵn trực chỉ hướng thủ đô lao vút đi. Kể như thế là để nói rằng thang ga trải giường là phương tiện đột nhập hữu hiệu nhất của cánh sinh viên, và sau này là của cánh lao động xuất khẩu trốn visa. Còn ở nơi khác, ví như ở thành phố Klin chẳng hạn, anh chỉ việc bám vào dây thu lôi mà leo lên, rồi tót một cái, thu lu ở ban công phòng Lênin ở tầng hai rồi sẽ có “nội gián “ bật cửa sổ để anh nhảy vào…Kiếp ham chơi, trốn visa ngẫm lại cũng thấy…nhùng nhục như con trùng trục vậy.
(Còn tiếp)
Kỳ sau: Trốn visa và chế visa dởm.

[hungmgmi]

Trốn visa và chế visa dởm.

Như đã viết, trốn visa là một việc khá cực nhọc và hao tâm tổn trí. Nhưng không làm thế thì anh chẳng đi đâu được sất, đi chơi cũng chịu, đi thăm bạn bè lại càng không thể được. Một năm, trường chỉ cấp visa chủ yếu vào đợt nghỉ đông và nghỉ hè, còn nhu cầu đi lại của anh em thì có…quanh năm. Nói thẳng ra, nhu cầu đi chơi của dân ta thì hơi bị ít, chủ yếu là mang vác hàng hóa từ thành phố nọ đến thành phố kia để kiếm tiền chênh lệch, hành động này còn gọi nôm na là đi buôn. Thử hình dung một đoạn phim như sau: Một chiếc taxi hiệu Volga trờ đến cổng ga Komsomolski, cửa bật mở, một người châu Á nhỏ thó mặc chiếc áo Natô, đi đôi giày thể thao, tay xách một diplomat bước nhanh ra ngoài. Gã kín đáo đưa mắt nhìn quanh (nghe giống phim hình sự quá)rồi rảo bước rất nhanh đến platforma-nơi đỗ đoàn tàu Krasnaya strela-Mũi tên đỏ chuẩn bị khởi hành đi Leningrad. Gã dừng lại bên một nhân viên trực toa đồng phục nghiêm chỉnh, mũi đỏ ửng lên vì uống nhiều rượu và thì thầm vài câu. Rồi gã đường hoàng bước lên tàu, chui tọt vào ngồi ở phòng… nhân viên trực toa. Tàu chạy, gã thở phào, chốt cửa lại và …ngủ yên lành, như là trên thế giới này không hề tồn tại visa, không hề có công an, và không hề có chiếc diplomat đựng đồng hồ điện tử và mấy tập “séc” mà dân buôn vẫn quen gọi là đỏ. Mờ sáng, tàu đến Len, gã đi ra cửa sau khi đã dúi cho nhân viên trực toa mấy tờ đo đỏ. Hết đoạn phim. Đây chính là cảnh thường gặp trên các chuyến tàu dọc ngang đất nước Xô viết rộng lớn thời chúng tôi bị quản lý đi lại bằng visa.
Một gã thầy bói đã xem cho tôi trước khi sang Liên xô rằng hãy cẩn thận kẻo vướng vòng lao lý. Bây giờ nghĩ lại, thấy hóa ra cũng có lý. Chí ít trong gần 6 năm ở LX, tôi cũng đã 2 lần “xộ” khám.Lần một lúc mới sang lơ ngơ bị chú công an Tây lừa vào đồn và bị muỗi đốt như đã kể trên đây. Còn lần hai là trước khi về nước, đi trốn visa lần cuối xem sao. Lần đó, nhân lúc đang ngồi chờ nhận bằng tốt nghiệp, rỗi rãi quá, tôi và một anh bạn thân tên Huy bỗng nảy ra ý định xuống thăm một ông anh mới ở Việt Nam sang thực tập ở thành phố Velikie Luki. Hai anh em khởi hành từ ga Rizki. Cũng sử dụng cách đút lót các nhân viên trực tàu, chúng tôi mò đến thành phố có cái tên kỳ dị này sau 18 tiếng tàu chợ. Xuống tàu, alô vào “ốp” cho ông anh. Sau một lúc lơ vơ đầy cảnh giác ngoài ga, chúng tôi được ông anh ngồi taxi ra đón về…chợ nông trang. Thấy chúng tôi há mồm ra ngạc nhiên, anh khoát tay:” Vào đây mua vài con cá với đồ mồi đã, tí nữa tìm cách vào ốp sau”. Gần trưa, tôi và Huy cũng lọt được vào ốp nọ sau khi trà trộn vào một đám đông quân ta đi qua thường trực. Mấy ông anh hí hửng chặt chặt, thái thái, râm ran chuẩn bị đãi khách thủ đô xuống chơi. Bỗng có một gã hớt hải chạy đến, nói không ra hơi:”Trốn đi, trốn đi. Chúng nó đang đi kiểm tra đấy”. Ông anh mặt tái dại, chúng tôi mặt cũng tái dại nhìn quanh phòng, nơi đây đúng là “không nơi ẩn nấp”. Hai thằng líu ríu chạy ra…toa lét, chốt cửa lại. Một lúc sau, công an đến đập cửa toa-lét, tóm sống hai thằng trốn visa, áp tải ra đồn. Hai thằng hụt mất bữa ngon, bụng thì đói mà miệng vẫn lải nhải thanh minh thanh nga, rồi trình cả Thẻ sinh viên ra mà “nó” vẫn không tha. Đêm đó, chúng tôi lại bị giam lỏng trong một phòng, sáng hôm sau các đồng chí công an đánh xe áp tải ra ga, chờ cho tàu chạy hẳn rồi mới quay trở về.
Kết luận rút ra từ câu chuyện dớ dẩn này: an toàn trên đường đi, nhưng đến nơi chưa chắc đã an toàn. Trốn visa có nhiều bất trắc là vậy. Đi không còn đỡ, nhỡ đi buôn mà bị kiểm tra, lộ rõ là sperkuliant-buôn lậu thì cầm chắc bị Sứ quán cảnh cáo toàn Liên bang, thậm chí bị đuổi về nước ngon ơ.
Thôi, không kể về chuyện trốn visa nữa vì chán như con gián. Bây giờ nói đến chuyện chế visa dởm.
Như đã nói, đối với người Việt thời đó visa có giá trị vô cùng vì nó hiếm hoi. Trong cái khó ló cái khôn, cánh sinh viên nghĩ ra cách “tái sử dụng” visa. Có hai cách làm:Một là ngâm tờ visa đã sử dụng vào nước chanh hoặc dấm để chữ bút bi ghi trên đó bị mờ hẳn đi và viết lại visa với địa điểm mới, hạn dùng mới. Cách thứ hai khó hơn, chỉ các anh chàng có 10 hoa tay mới sử dụng. Dùng ngón trỏ và ngón cái tay phải uốn cong lưỡi dao lam mới, sẽ sàng cạo và tẩy đi một lớp giấy mỏng trên cùng, theo các con chữ. Nhớ thật tỉ mẩn, bởi hơi mạnh tay một chút, tờ visa yêu quý sẽ bị thủng. Cạo xong, viết mới lại visa. Lưu ý phải viết đúng kiểu chữ của người Nga hay viết (cái này phải tập nhiều), hoặc tiện hơn, nhờ ông bạn Tây cùng phòng viết hộ, thế là xong. Các đồng chí trực toa tàu hay công an, cứ thấy anh ngoại quốc tự tin chìa visa ra là đã thấy xúc động rồi, mấy ai đi cầm săm soi kỹ lưỡng nên trò tẩy visa rất ít khi bị phát hiện.
Còn trò này thì mới thật là “đại liều”: Làm visa rởm. Như đã viết ở trên, có nhiều trường cấp visa dưới dạng đánh máy. Vậy đồ nghề làm visa rởm tất nhiên là phải có một chiếc máy chữ, một thếp giấy nâu nâu gần giống loại giấy vẫn hay dùng, và tất nhiên, một con dấu rởm. Tôi biết chắc hai thằng ku em năm dưới ở trường khác làm trò này, nhưng chịu, không biết chúng tự khắc dấu hay khắc dấu từ nhà gửi sang. Chỉ biết là cầm “sản phẩm” của các chú này làm, không thể nghi ngờ đó là hàng nhái. Sản phẩm visa dởm loại này đầu tiên là làm cho anh em sinh viên quen biết, sau này khi công nhân xuất khẩu Việt Nam ồ ạt đổ vào nội đô Matxcơva, nó trở thành “của độc”, bán thu được bộn tiền. Các chú này thấy kiếm ăn dễ quá, suốt đêm lụi hụi mổ cò và đóng dấu, bỏ bê cả chuyện học hành. Về sau tôi được biết rằng mấy tay liều này còn làm rởm cả thị thực xuất cảnh, đóng vào hộ chiếu cho những ai có nhu cầu đi chơi Bungari, Balan…Một thằng bạn thân học cùng lớp tôi tên V.đã đi Balan kiểu như thế, lớ ngớ thế nào mà lại bị sét đánh với một em và đã ở lại Vacsava, sinh con đẻ cái đề huề. Visa dởm trong trường hợp này là nguyên nhân sâu xa dẫn đến một cuộc hôn nhân Việt-Ba và sự ra đời của một thằng cu và một cái hĩm mang hai dòng máu. Tháng trước, V.mới gửi e-mail cho tôi, báo là cuộc sống “ở bển” êm đềm hạnh phúc lắm.
Có thể ai đó ngạc nhiên lắm khi đọc những dòng chữ này, thốt lên:”Làm gì có chuyện khổ sở như thế, đi Tây mà khó khăn đến thế kia à ?”.Đến bây giờ, khi kỳ cạch gõ những dòng này, tôi cũng…tự băn khoăn hỏi mình như thế. Ây dà, như các cụ vẫn nói, đã có một thời như thế đấy, phải chép lại không vài năm nữa lại quên.

[hungmgmi]

Quần bò, đâu chỉ là chuyện quần bò...

Trước khi sang Liên xô học, tôi được một đứa bạn xui đi học...may. Tôi không tin vào tai mình nữa, sang Liên xô mà khổ vậy sao, phải tự đi may lấy quần áo mà mặc à. Nó liền giải thích là bố nó khuyên thế, học may là sang để làm thêm, kiếm thêm tiền mua hàng gửi về. Bên đấy là "chúng nó" thích quần bò lắm, may rồi bán tha hồ tiền, chứ trông vào học bổng thì ăn thua gì...Nghe bùi tai, tôi và nó, cùng thêm một đứa con gái nữa đi học may thật. Suốt mấy tuần, chúng tôi hì hụi học đo, cắt, may...quần bò, áo lông. Chúng tôi thuộc dạng ngu lâu nên đến khi kết thúc, vẫn chẳng đứa nào may cho được caí quần nào ra hồn. Đó là vào thời điểm tháng Tám năm Tám Lăm.
Khi ra sân bay để sang Liên xô, đứa nào đứa nấy xúng xính quần bò LEVI'S, KINGJO của Thái. Ngoài chiếc đang mặc, trong valy của "chú Tứ" (Bộ giáo dục cấp) đứa nào đứa nấy còn lèn thêm đôi quần bò cỡ cực to nữa, rồi thì là áo phông cành mai, son gió, đồng hồ Citizen, Rado dởm,áo phông cá sấu, kính gấp...tóm lại là một kho tạp hóa sang để bán cho Tây kiếm chút tiền dằn túi.
Sang Liên xô, đã có các đồng chí "ma cũ", chủ yếu là các chú Nghiên cứu sinh nhận bán giúp hàng, cũng được mỗi đứa vài trăm rúp cất để dành. Chuyện này thôi không kể nữa vì đang nói chuyện quần bò.

Quần bò xuất hiện ở Liên xô như thế nào?

Có lẽ khi “phát minh” ra quần bò vào năm 1853, ông Levi Strauss cũng không ngờ nó được mọi người đón nhận như thế. Quần bò từ chỗ chỉ dành cho tầng lớp lao động bình dân dần dà đã thành một mốt thời thượng của lớp trẻ và đến khi sang Liên xô, chiếc quần bò bỗng trở thành một biểu tượng cho “chủ nghĩa tư bản”. Nói như ngôn ngữ thời nay, quần bò không được hoan nghênh ở mảnh đất chiếm 1/6 địa cầu này. Thậm chí, như lời khẳng định của các tác giả của bộ phim tài liệu của đài truyền hình độc lập NTV của Nga có tên “Quần bò vì cuộc sống” thì nó đã bị cấm cho đến cuối thập niên 70. Thời chiến tranh lạnh, ngoại trưởng Kít sinh giơ đã có một câu nói rất nổi tiếng:”Nếu như chúng ta làm được cho một thanh niên Liên xô mặc quần bò Mỹ đi ra Quảng trường Đỏ, thì chúng ta đã có thể coi là người chiến thắng trong cuộc chiến tư tưởng”. Quần bò, lúc này không còn đơn giản là quần bò, nó bị coi là biẻu trưng cho nước Mỹ, của tư bản, và như thế đương nhiên là nó không có “cửa” ở Liên xô.
Vào cuối thập niên 70, những tay chơi của Liên xô đã bằng cách nào đó mua được quần bò từ các nước phương Tây. Rồi Thế vận hội Olimpic1980 đến, cánh cửa với thế giới bên ngoài được hé mở đôi chút. Lúc này, các vị lãnh đạo ngành may mặc của Liên xô đã có cái nhìn thoáng hơn về…quần bò và được bật đèn xanh cho việc sản xuất trang phục tiện lợi và khỏe khoắn này. Những chiếc quần bò đầu tiên của Liên xô được sản xuất tại nhà máy Sosenka vào đầu những năm 80.Thoạt đầu, quần bò Liên xô mang một cái tên dài ngoẵng và…khó đọc “Vneshposyltorg” và chỉ được bán trong các cửa hàng Beriozka dành cho người nước ngoaì mua bằng ngoại tệ. Về sau, các nhà máy bắt đầu sản xuất quần bò và bán cho người tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, chất lượng và kiểu dáng của quần bò Made in USSR thời kỳ này còn có nhiều điểm khiến cánh thanh niên không được hài lòng. Những chiếc quần bò mác LEE, LEVI’S, KINGJO, MONTANA… buôn bán trao tay trở nên có giá vô cùng. Lương của công nhân Liên xô chỉ khoảng trên dưới 200 rúp/tháng, vậy mà có thời điểm ngoài chợ đen, một chiếc LEVI'S đã được bán với giá 250 rúp. Còn dạng làng nhàng hơn như KINGJO, LEE thì giá của nó cũng cỡ từ 150-200 rúp tùy "gà".Điều đó giải thích rằng tại sao vào giữa thập niên 80, người Việt Nam ta sang Liên xô thường “chạy” hải quan để mang được thật nhiều quần bò Thái Lan đính mác Âu Mỹ qua cửa khẩu Nội Bài.

Kỳ sau: Kỹ nghệ mài quần bò Varionki

[hungmgmi]

Quần bò, đâu chỉ là chuyện quần bò

(Tiếp theo)
Kỹ nghệ mài quần bò Varionki

Những năm đầu cải tổ, có nhiều nguồn quần bò đổ về thị trường Liên xô, trong đó có thể kể đến một nguồn lớn là từ Việt Nam. Ngoài số sinh viên, đất nước Xô viết còn hào hiệp giang tay đón hàng chục vạn công nhân Việt Nam sang “lao động hợp tác”-một mỹ từ mà ngày nay ta gọi huỵch toẹt là xuất khẩu lao động. Ngần ấy con người mang quần mang váy sang lần đầu, rồi lại về phép khuân tiếp sang nữa. Ngoài ra còn có số lượng lớn các đoàn sang thực tập, tham quan…mấy tháng. Chưa kể các thùng lớn thùng bé quần, váy bò theo các cửa hộ chiếu đỏ ở sân bay Sheremetievo-2 tuồn vào Liên xô. Ra đường thấy các bà, các cô to béo mặc bộ váy bò xanh nhạt thêu hoa xanh đỏ, thấy lòng nao nao ra phết.
Một nguồn quần áo bò nữa là từ Balan với các mác như MONTANA, RIFLE…do các chiến sĩ ở thương vụ, các VIP “đánh” về. Đồng thời với quần bò, các vị này còn “đánh” về hàng vạn, hàng vạn túi nhựa (paket) in hình các người mấu mặc quần bò trông rất khêu gợi để bán. Còn nhớ, một chiếc paket như vậy được bán ra với giá khoảng 1 rúp. Có thể kể thêm một nguồn nữa là quần bò do dân Việt may tại Liên xô, gắn mác nước ngoài . Vải bò đa số là nhập từ Ấn độ, bán thành từng súc trong cửa hàng và thường chỉ có màu chì. Vải bò Ấn độ dường như chỉ bán tại Mát, anh em quân ta vào thường mua gọn cả mấy chục súc, đánh về “ốp” để bán lại cho hội thợ may từ các thành phố khác lên. Mác, mỏ, khuy đồng thường mang trong nước sang hoặc lấy từ nguồn Ba lan về.
Quần bò từ Việt Nam mang sang Liên xô thời đó chủ yếu có 3 loại:Quần bò cổ điển-tức là chỉ có màu xanh chì chân chất (như loại LEVI’S Thái lan), quần bò mốc và quần bò mưa. Loại cuối này nhà sản xuất dùng hóa chất đánh màu quần thành các dải nhỏ đan nhau dọc theo quần nhìn như những hạt mưa(?). Quần bò mưa bán khá chạy, bởi lẽ vào những năm giữa thập kỷ 80, thanh niên Liên xô đang có mốt mặc quần bò loang lổ.
Quần bò loang lổ, quần bò mài…đều được người Nga gọi lóng là Varionki. Xuất phát của từ này có lẽ là từ gốc Varit-có nghĩa là …luộc, nấu, đúng như cách thủ công chế tạo bò loang.
Quần bò loang không phải ai cũng biết cách làm. Mấy cậu choai choai Nga hóng hớt công thức rồi làm theo, trông loang lổ chỗ đậm chỗ nhạt, trông đến tội nghiệp. Theo như những gì mà tôi tìm hiểu và biết được thì “công nghệ làm varionki” có mấy kiểu như sau:
-Cho quần bò vào nấu với nước tẩy, muốn tạo hoa thì dùng chun hoặc sợi chỉ to buộc các nút trên quần trước khi đem nấu. Về cơ bản, cách này cũng giống cách in hoa trên vải của bà con dân tộc Mông bên ta.
-Dùng đá bọt mài thật mạnh cho bạc màu theo sở thích.
-Luộc quần bò với dung dịch sô đa và nước clo, sau đó cho vào máy giặt cùng với mấy hòn đá.
Các cách trên là cách mà cánh koperativ-Hợp tác xã của Liên xô hay làm để bán, sau này dân Cộng ta cũng bắt chước làm theo. Gía mỗi chiếc quần loang tự làm này dao động từ 100-150 rúp một chiếc. Công nhận các đồng chí Nga làm cũng khéo ra trò, trông xa cứ y như là xịn.
Thời sự quần bò cũng chỉ rộ lên vào những năm đầu cải tổ, nhất là từ khi Liên xô cho phép mở các HTX sản xuất và thương mại. Vào những năm 89-90, nguồn hàng may mặc nhập khẩu Liên xô cũng ngày càng phong phú hơn, trong các cửa hàng Odezhda đã thấy xuất hiện ngày càng nhiều quần bò nhập khẩu, bán với giá khá cao. Năm 1991 tôi về nước, cuối năm Liên xô sụp đổ, thế là không còn thông tin gì nữa về …quần bò nữa.
Các thông tin về quần bò về sau này tìm trên mạng chắc là cũng có, nhưng có lẽ nó sẽ không thích hợp tẹo nào với chủ đề “Liên xô ngày xưa”.
Quần bò, nói như Ilia Zimin-người dẫn chuyện của bộ phim tài liệu ‘Quần bò vì cuộc sống”: “Đó là một trang phục tiện lợi, đa năng. Quần bò không có dân tộc. Không phải hệ tư tưởng, mà là quần bò đã chiến thắng!”.
Quần bò muôn năm!

---------------------
Các bác và các bạn có chuyện gì về quần bò thì kể nhé.

[TuDinhHuong]

Thời của chị quần bò còn là mơ ước của các bạn tây, chứ cộng không dám ước quần bò, CHị nhớ năm đầu tiên ở Kishinhop, học bổng mới 70rúp, thấy bạn Nga cũng phòng mua quần bò của đen 180rúp --> không bao giờ đưa quần bò vào danh sách nhu yếu phẩm. Hơn nữa, hồi ấy các cán bộ đơn vị vô cùng nghiêm túc, không biết ở nơi khác thế nào chứ ở đơn vị chị... bây giờ nghĩ lại vừa buồn cười, vừa không hiểu tại sao lại có thể như thế. Bọn chị là đợt học ngoại ngữ từ TpHCM đi đầu tiên. Sang đến nơi câu đầu tiên được nghe từ các anh chị đi đón là "Khiếp, bọn này chúng nó mặc quần loe đấy" và bị nhìn một cách vô cùng khác với các bạn đi từ Thanh Xuân. Đấy là năm 78. Đi nhảy phải trèo cửa sổ vì đơn vị trưởng canh ở cầu thang, xem phim tư bản bị ghi tên,.... Những năm đầu về Len cũng vẫn thế.
Năm 80, dân Nga được thả cửa về nước hoặc sang Đông Âu. Đây là một thay đổi lớn trong cuộc sống sinh viên VN thời đấy. Trước 80, hầu như ai cũng như ai (dĩ nhiên là có những người cấp tiến, đã có quần bò, nhưng nói chung quần bò vẫn là mơ ước của đại đa số, thậm chí có vài trường hợp vài anh chung một cái quần bò), sau hè 80 có giai cấp có quần bò và giai cấp không. Những người về hè, hay hè sang Đông Âu bắt đầu có quần bò và cùng với quần bò là kiểu tư duy mới. Trước 80 sinh viên VN chỉ biết học, thậm chí hoạt động xã hội không tham gia, ở chỗ chị còn không cho chơi với Tây tư bản, sợ họ làm gián điệp (sinh viên bây giờ có đứa nào ngu như bọn chị hồi đấy không nhỉ???). Sau 80, sinh viên bắt đầu tham gia thị trường, nói ngắn gọn là đi buôn. Và từ đây, sinh viên VN bắt đầu giàu. Rất nhiều người năm chị bắt đầu giầu lên chính từ đợt này, và về sau này họ luôn nắm được những cơ hội để ngày càng giầu hơn lên... Ôi, quần bò... đúng là không phải chỉ là quần bò. Cá nhân chị, hè 80 sang Tiệp 2 tháng, đi chơi chán lại đi làm vài ngày lấy tiền đi tiếp nhưng vẫn không mua được quần bò mà chỉ mua được một miếng vải bò. Về may được cho cả bạn cùng phòng mỗi đứa một cái quần ...hơi bò bò, và đã thấy vô cùng thoả mãn. (đoạn này chị giỏi hơn Hùng, vì dù sang Nga rồi mới học may, mà may được.. quần bò ).
Có thì giờ mà nhắc chuyện sinh viên, cả ngày không hết, Hùng ơi. Chỉ cách nhau vài năm,nhưng nhiều chuyện thời bọn chị, các bạn cũng không thể hình dung nổi, đừng nói hội bây giờ...

[Thanhxuan1974]

Hồi bọn tớ, sang Liên Xô năm 75, trong vali lèng phèng bộ quần áo complê len đen, áo sơ mi trắng, pan-tô dạ đen, giày đen...Tóm lại màu đen hết, mũ lông đen, trừ có áo sơ mi trắng. Sau này bảo nhau: ra đuờng, cứ thấy bọn nào một màu đen tuyền từ đầu đến chân là dân VN.

Chẳng biết dân Hà Nội thạo thông tin dạo ấy thì thế nào, chứ bọn tớ chẳng có thông tin gì và chẳng mang theo gì ngoài các thứ bác Bửu phát. Sang đến trường học Dự bị, cũng như các bạn sau này, được các anh chị năm trên nấu ăn cho ăn thoải mái hàng tuần và dẫn đi mua quần áo.

Cho đến lúc tốt nghiệp về năm 81, chưa được "xỏ" chân vào cái quần bò bao giờ!

Nhưng có chuyện, mãi sau này bọn tớ mới biết: có một cô bé học dưới mình 2-3 năm gì đó, yêu một cậu ở trường Xây dựng Moscow. Cứ một hai tháng lại đã thấy cậu ấy xuất hiện ở Taskent rồi. Lúc ấy bọn mình 'lác mắt" bảo: chúng nó yêu nhau thế mới là yêu nhau chứ. Nhìn mà "phát thèm", bởi từ Taskent đi Mos phải đi bằng máy bay chứ đi tàu thì phải mất mấy ngày đêm. Đến tận năm 81, trước khi tụi này về nước mới vỡ lẽ: cậu ta kết hợp đi thăm người yêu và mang quần bò xuống Taskent bán. Nghe đâu mua ở Mos chỉ hơn 140 -150 rúp/cái (?) mà xuống dưới Taskent bán phải đươc 200-220 rúp/cái, hoặc là hơn. Chắc không phải loại Levi's như Hungmgmi nói rồi.

Hai bạn này đều là dân HN gốc nên đếu thuộc diện "thạo tin". Và anh bạn trai đó đã mang "ánh sáng" xuống Taskent. Nghe nói, một số các bạn năm dưói sau này cũng biết việc này và "phát huy" sáng kiến. Nhưng đi lại khó khăn, và càng khó nếu không có " cơ sở" ở Mos. Lác đác nghe nói cũng xuất hiện các máy may nhưng chỉ là may "áo băng đạn", quần bò "rởm"...chứ làm gì có "kỹ thuật" vắt xổ...ở Taskent lúc đó.

Hình như có một số người (chủ yếu là các bác cán bộ, bộ đội đi học, có gia đình) về thăm vợ (chớ tụi tớ lúc đó trẻ, chẳng nghĩ đến việc về thăm nhà, tiền lấy đâu ra?), cũng biết thông tin này và có mang quần áo gì gì đó sang, nhưng kín lắm. Lúc ấy ai mà bị lộ ra thì chắc là "thôi rồi, Lượm ơi".

Bọn tớ chủ yếu có tiền mua được cái xe đạp sputnik, đài Rigonda cũ (như của bác TLV giới thiệu), quạt tai voi cũ....và bao nhiêu là đĩa hát, sách tiếng Nga (mốt lúc đó nhỉ) là do đi lao động: Năm thì làm phụ việc cho cánh thợ xây dựng (trốn đi ra ngoài cả thành phố), lúc thì đi tham gia sửa chữa nhà cửa (tớ lăn vôi tuờng cực siêu!), khi thì làm trong nhà máy gỗ. Hội đồng hương chõ tớ qui định: Từ năm thứ 3 trở đi mới được đi lao động, mỗi năm được đi 20 ngày. Tụi này "ăn gian" bằng cách: 20 ngày lao động ở Taskent, đủ tiêu chuẩn, còn lại đi thành phố khác thăm bạn bè và lao động tiếp với bọn chúng, kiếm tiền ăn tiêu trong thời gian ở đó, đỡ tốn tiền của bạn. Tớ đã từng đi lao động gần 1 tháng ở một nhà máy Dệt ở Mos. Chẳng nhớ địa chỉ nữa. Địa chỉ lưu trú: Trường Lưu trữ Mos (thế mà chẳng "bén gót" bác TLV trong khoản lưu trữ nhỉ).

Quần bò, quần bò....không biết ở Taskent sau này thế nào nhỉ.

(Đang đá bóng, nhưng phải ngồi ở cơ quan vì đang giờ làm việc, tranh thủ Spam một chút, chứ để bạn Hungmgmi viết mãi, sốt cả ruột)

[hungmgmi]

Xếp Hàng Cả Ngày

Hiện nay ở Bảo tàng dân tộc học Việt Nam đang có trưng bày hình ảnh, hiện vật thời bao cấp ở Việt Nam ta. Có đủ cả, tem phiếu, sổ gạo, giấy phân phối săm lốp xe đạp....tóm lại là tất tần tật các thứ về thập niên 80 của ta thế kỷ trước. Cũng những năm bao cấp này, chúng tôi được sang Liên xô học tập, tưởng sẽ mãi xa cái cảnh xếp hàng mua thực phẩm, xa rời những tờ giấy be bé, vuông có, chữ nhật có mà người ta vẫn gọi là tem phiếu. Ai ngờ....
Ở Liên xô, vào thời kỳ CNXH phát triển (thời cụ Nhép) như thế nào thì tôi không biết, nhưng cái thời "cụ" Chốp (85-91) sao mà lắm bi thương, khổ ải quá chừng. Số mình sao lại sang học đúng thời kỳ cải tổ chết tiệt này mới đen chứ lị. Mấy năm đầu cải tổ thì còn tàm tạm, đồ ăn thức uống còn đường được. Đến năm 1988 trở đi dưới "sự lãnh đạo tài tình" của "cụ"Chốp mấy năm thì đất nước Liên xô lâm vào thảm cảnh. Các cửa hàng thực phẩm rỗng trơn, những hàng dài dằng dặc hàng trăm mét để mua đường, gạo, thực phẩm...Đi đâu cũng nghe người ta nói đến từ Defitsit-khan hiếm. Không có gì cả, từ giấy toalét, đường, gà qúe, bánh mì, xà phòng giặt...Ngoài đường đầy người là người, dân Mat có, dân ngoại tỉnh có, họ đi tàu hỏa, đi tàu hỏa liên vùng lên thủ đô chờ chực xếp hàng mua nhu yếu phẩm. Hình ảnh thường gặp nhất là những bà trung niên ăn mặc lam lũ, lặc lè kéo các túi đựng hàng có bánh xe, vai cũng vắt hàng hóa các loại ...đi rảo khắp các cửa hàng. Có lẽ vì vậy mà Chính quyền Liên xô đẻ ra tem phiếu trong thời kỳ này. Cái gì cũng mua theo tem phiếu, từ đường, bơ, xà phòng cho đến trăm thứ bà rằn khác..Còn nữa thì ra mà xếp hàng, chen chúc nhau mà mua.

Đây là một quầy thực phẩm rỗng không-hình ảnh thường gặp trong thời kỳ này:

Talon mua đường:

Những năm đó, chuyện xếp hàng ấn tượng quá nên tôi có ghi mấy dòng, nay xin chép lại để bà con dễ hình dung:

"3/11/1990. Cuộc sống ở đất nước này đã và đang trở nên hết sức tồi tệ. Chưa bao giờ mình cảm thấy rõ rệt sự đi xuống của một xã hội như thế.Từ trước đến nay, người ta vẫn quen cho rằng xếp hàng là một đặc trưng của xã hội xô viết, trong đó xếp hàng mua bia rượu là lâu nhất và dòng người đó làm người ta liên tưởng đến một con rắn có độ dài luôn được gia tăng.Còn bây giờ, những "con rắn" như vậy ta có thể gặp khắp mọi nơi, mọi chỗ kéo dài hàng chục, thậm chí hàng trăm mét. Tất cả những vật dụng tói thiểu cho sinh hoạt, lương thực, thực phẩm...đều trở nên khan hiếm. Hôm qua, ở cửa hàng sát chỗ mình có bán gạo(!), người ta chen chúc, đánh chửi nhau để mua lấy 1,2 kg gạo sau khi đứng trong hàng khoảng 2 tiếng đồng hồ...Thật lạ lùng!!!Cảnh này còn tệ hơn cảnh xếp hàng mua gạo bên Việt Nam mình thời mình còn ở nhà. Mình thấy đáng sợ quá, bèn chạy ra cửa hàng bánh mỳ gần đó mua một ổ bánh mỳ nhai trệu trạo mặc dù chẳng thấy ngon lành gì.Đã lâu rồi không biết mùi cơm gạo là gì cả, thậm chí mỳ sợi cũng không có nốt. Thật quá quắt quá đi mất. Tình hình kinh tế đã vậy, tìnhh hình xã hội lại càng rối ren hơn.Các đảng phái suốt ngày công kích đả phá nhau và bây giờ mũi dùi lại đang chĩa vào Đảng CSLX và Lenin, phủ nhận mọi thành quả mà mấy chục năm qua nhân dân Xô viết đã đạt được...Mọi học thuyết, lý luận tưởng là vững chắc, giờ cũng bị đem ra mổ xẻ công kích..Lenin-ngọn cờ của nhân dân Xô viết đang bị bôi bác, la ó khắp nơi, làm như đó chính là nguyên nhân dẫn đến sự khủng hoảng trầm trọng hiện nay. Người ta luôn đặt ra giả thiết "nếu như không có Cách mạng tháng Mười"...Họ chẳng còn gì để mà tin yêu, mà trân trọng nữa cả. Một đất nước với những con người như vậy liệu có thoát qua cơn khủng hoảng này một cách êm nhẹ không? Liệu có tránh khỏi cuộc nội chiến đẫm máu, mà đã được nhen nhúm từ những vụ xô xát giữa quân đội và nhân dân, giữa các sắc tộc khác nhau...hay không? Thời gian sẽ có câu trả lời. "
Cuối năm 1990, đầu 1991, ai mà tháo chạy được về Việt Nam là một điều may mắn. Nhưng không phải ai cũng làm được điều đó, dù đã tốn công chầu chực ở sân bay và tốn tiền đổi vé nhiều lần. Xin trở lại chuyện Sân bay Shermetievo-2 kinh hoàng vào một dịp khác.