Ba phút sự thật và các bài thơ khác của Evtushenko

[cây sồi]

ЕВГЕНИЙ ЕВТУЩЕНКО
БАБИЙ ЯР
Над Бабьим Яром памятников нет.
Крутой обрыв,
как грубое надгробье.
Мне страшно.
Мне сегодня столько лет,
как самому еврейскому народу.
Мне кажется сейчас -
я иудей.
Вот я бреду по древнему Египту.
А вот я, на кресте распятый, гибну,
и до сих пор на мне - следы гвоздей.
Мне кажется что Дрейфут -
это я.
Мещанство -
мой доносчик и судья.
Я эа рещёткой.
Я попал в кольцо.
Затравленный,
оплеванный,
оболганный.
И дамочки с брюссельскими оборками,
Визжа, зонтами тычут мне в лицо.
Мне кажется -
я мальчик в Белостоке.
Кровь льётся растекаясь по полам.
Безчинствуют вожди трактирной стойки
и пахнут водкой с луком пополам.
Я, сапогом отброшенный, бессилен.
Напрасно я погромщиков молю.
Под гогот:
“Бей жидов спасай Россию!”
насилует лабазник мать мою.
О, русский мой народ !-
Я знаю -
по сущности интернационален.
Но часто те, чьи руки нечисты,
твоим чистейшим именем бряцали.
Я знаю доброту твоей земли.
Как подло,
Что, и жилочкой не дрогнув ,
антисемиты пышно нарекли
себя “Союзом русского народа”!
Мне кажется -
Я - это Анна Франк ,
Прозрачная,
как ветка в апреле.
И я люблю.
И мне не надо фраз.
Мне надо,
чтоб друг в друга мы смотрели.
Как мало можно видеть,
oбонять!
Нельзя нам листьев
и нельзя нам неба.
Но можно очень много -
это нежно
друг друга в тёмной комнате обнять.
Сюда идут?
Не бойся - это гулы
самой весны -
она сюда идёт.
Иди ко мне .
Дай мне скорее губы.
Ломают дверь?
Нет - это ледоход…
Над Бабьим Яром шелест диких трав.
Деревья смотрят грозно,
Посудейски.
Всё молча здесь кричит
И, шапку сняв,
я чувствую ,
как медленно седею.
И сам я,
как сплошной беззвучный крик
над тысячами тысяч погребенных.
Я -
каждый здесь расстрелянный старик.
Я -
каждый здесь расстрелянный ребёнок.
Ничто во мне про это не забудет!
“Интернационал”
пусть погремит,
когда навеки похоронен будет
последний на земле антисемит.
Еврейской крови нет в крови моей .
Но ненавистен злобой заскорузлой
я всем антисемитам,
как еврей ,
и потому -
я настоящий русский!
Август 1961
Киев

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

XẤU HỔ
Cả đất nước giờ đang bị xua đuổi,
như trong tay gian giảo tắc xi.
Suốt chiều dài lịch sử nước Nga
chỉ thấy những xấu xa và xấu hổ.

Làm sao nước Nga xa lầy đáy hố-
không đường đi ngược, chẳng lối chạy xuôi.
Thay cho đám vật tư xây dựng trên đời,
chỉ thấy hổ thẹn, xấu xa rồi xấu hổ.

Nỗi xấu hổ ăn cả vào vương trưởng-
ngài trên ngai không phải kỵ sĩ tài
và có khi bị gạt xuống khỏi ngai,
bởi xấu hổ mới toanh, ma giáo.

Việc lựa chọn của người Nga chỉ có:
một trong hai đĩa cá thối ươn,
một đĩa con hay là đĩa lớn hơn,
nhưng vẫn chỉ loại đĩa toàn xấu hổ.

Cả cuộc sống đẹp như tranh hay đáy hố
đều ngập chìm trong xấu hổ, xấu xa.
Cả ván bài – những kế hoạch của ta,
vì hổ thẹn đều bị thu nhỏ lại.

Tôi đang sống những ngày gần cuối
đầy xấu xa như phủ bụi toàn thân,
tôi ẩn mình trong góc nhỏ con con,
ở Vôlôđimia, trên miền đất cổ.

Đáng thương hại phải chết trong xấu hổ.
Vì xấu xa đâu có đẹp đẽ gì.
Nhưng không còn biết xấu hổ là khi,
tất cả chúng ta đến kì tận thế.

Tháng sáu 1994

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ
DI CU DO DANG
Nơi đất khách, tôi là người xa lạ
chìm vào đêm càng thấy quá lạ xa,
dường như tôi bị giết ở quê nhà
và họ ném xác tôi xa khuất mắt.

Và thân xác tôi còn hơi ấm áp
không chờ mong dù một chút cầu may,
khi bay lên đâu đó khắp trời này,
lúc vật vã, quật quăng ngay mặt đất.

Chả có lẽ tôi không là người đã
từng di cư một nửa, dở dang,
tránh cảm giác kinh tởm vì ước mong
ném đi hết quả không kết trái?

Tôi che mắt như khi tôi bị đánh,
để quạ đàn không mổ nát mắt tôi.
Thế hệ tôi là chính đoàn quân
bị đánh bại nát tan vì chiến thắng.

Này đợt sóng thứ năm – khởi đầu biển cả-
cảnh di cư dang dở xua đuổi ta đến đâu,
chốn đi đâu, chạy tránh những khổ đau,
tránh vỡ mộng, xấu xa, xấu hổ?

Tôi rời bỏ cái hạnh phúc kiểu đó.
Cái niềm vui chỉ có chọn một trong hai,
hoặc ở đây, nước Mỹ, Măcđônan,
hay ở đó, Matxcơva, Puskin.

Ở Quê hương, Tổ quốc ngày một ít.
Có kẻ mong thấy người ỏ­ quán ba
trong hình hài gái chính thống giáo – ghêi sa,
nhưng bị kẹp nằm trong tay bạo chúa.

Những gấu Nga trên sàn diễn xiếc
đấm đá nhau, phát chết vì buồn.
Rời Quê hương, Tổ quốc bỏ đi luôn,
Nếu tất cả chạy quê hương đi hết.

Thiếu Tổ quốc, lòng trống không khủng khiếp
suy nghĩ buồn bám theo bước chân ta.
Ta muốn gì trong cuộc sống của ta –
muốn được hiểu ở đây và ở đó.

Nhưng ở Nga, mỗi quả dưa chuột nhỏ
dính trên mình chút đất bở ướt mềm
như con người nhỏ bé mới ra đời
cứ có rốn – đều coi là thân thiết.

Nhưng ở Nga có Iatxnaia Paliana- Rừng sáng
bởi bất kì vùng đất khách tôi đi,
tôi suốt đời không rời nó một ly,
tôi phỉ nhổ tất những gì mua chuộc.

Gì đi nữa, ta trung thành với Tổ quốc
dù phải chôn bao mơ ước, cầu mong
Không nhận thấy, chúng ta thành Tổ quốc.
Vậy làm sao, ta bỏ được ta đi?

Tháng Mười 1993

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

CON KIẾN AFGANISTAN

Chàng trai Nga nằm trên đất Afganístan.
Một con kiến đạo Hồi bò trên gò má.
Thật khó bò…Người chết quá rậm râu,
con kiếm thì thầm nho nhỏ:
“Anh biết chính xác chỗ nào anh bị chết vì vết thương.
Anh chỉ biết một điều…gần Iran, ở đâu đó,
Tại vì sao anh mang vũ khí tới đất nước tôi,
nơi chỉ mới lần đầu nghe đến từ “Hồi giáo”?
Anh mang gì cho Tổ quốc tôi đi chân đất, đói nghèo,
Nếu ở chính nước anh – muốn mua giò phải xếp hàng rồng rắn?
Phải chăng đất nước anh vẫn ít người bị giết không,
để giờ lại thêm vào số hai mươi triệu đã chết?
Chàng trai Nga nằm trên đất Afganístan.
Một con kiến đạo Hồi bò trên gò má.
Về việc có cách nào giúp anh đứng dậy và hồi sinh,
Nó muốn hỏi đàn kiến chính thống Nga giáo
Nhưng quê hương phương bắc của những bà goá và trẻ mồ côi
còn lại ít những con kiến đó.

Tháng Mười hai 1980

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

NGƯỜI ĐÀN BÀ ĐẦU TIÊN

Giống đa tình, cái từ thấy kì kì…
Bậc tam cấp, hội làng mùa đông ấy,
“Phải mạnh dạn! nàng thì thầm đưa đẩy:
“Mặc áo len, cậu cứ đến chỗ tôi,
chỗ ấm ghê, như lò bếp nhóm rồi.
Nàng chèo kéo tôi luồn tay vào dưới áo.
Chú gấu rung xích kêu lách cách trong vườn.
Chào đón khách, cửa nhà rên cót két.
“Nếu so tuổi, tôi đã là già khú.
Thế cậu qua tuổi mười sáu hay chưa?
Lấy đủ hơi, tôi làm vẻ tỉnh bơ,
thổi dăm sợi râu tơ trên môi xuống:
“Đã lâu rồi! Từ cái độ tháng giêng…”
Và mật ong sóng sánh vàng ươm
như đang sôi trong xô vải không thấm nước.
Răng hai hàm đua nhau nhảy múa
bên miệng chiếc gầu sắc vành,
khi áo lông cừu trải dưới,
tôi chờ nàng, cuống quýt muốn được yêu.
Nàng bảo tôi:”Nào cậu quay mặt đi!”
Còn tôi vẫn giữ nguyên, không ngoảnh mặt,
tôi nghẹt thở vì tôi đang phấn khích
tôi bay lên tìm gò cao nữ thần.

Nàng dứ tôi, đưa cối giã chụp lên đầu:
“Thật xấu hổ, xin cậu đừng nhìn nữa!”
nàng đã khắc vào lòng tôi dấu vết,
nhẹ nhàng bước qua chiếc váy để rơi,
rồi đến quần con, rồi tới đôi giầy,
thành thánh nữ dịu mềm nơi rừng núi.

Là bà goá đã lâu, không còn là thiếu nữ,
toàn thân nàng trắng ngần, chỉ khuôn mặt ngăm ngăm,
nàng cởi áo quần tôi, như cởi cho con nít,
bàn tay nàng thèm khát, đói ăn.

Ở trại ong, vùng Antai, nơi rừng núi,
tôi e thẹn vì mình đang trần trụi,
tôi vào em, người tôi thấy sướng run,
như mình được bước lên vũ trụ.
Lần đầu tiên, tôi thực sự thành đàn ông,
nằm trên áo lông cừu của người đánh xe ngựa.

Mất thói quen, nàng cảm thấy đau đau –
năm năm trước, chồng của nàng bị giết.
Hai mắt nàng nhắm lại rất tự nhiên,
nàng có lẽ hình dung tới anh chồng trước.

Vầng trán nàng in đầy vết ong châm.
Biết rằng tôi mới chỉ tuổi mười lăm,
nàng quỳ xuống trước tranh tượng Chúa,
miệng nức nở:”Tội con đáng chết quá”
và tất nhiên, Chúa tha thứ nàng thôi,
vì gần như nàng say đắm yêu rồi,
bằng vết thuỷ tinh do chiếc nhẫn
để lại vết xước trong tôi mãi mãi.

Say cuồng nhiệt, tấm thân nàng hừng hực,
vẫn trinh nguyên, hai vồng ngực cứng căng,
giây phút ấy, nàng đã mong muốn trước
tôi sẽ yêu nàng qua nhiều phụ nữ khác trong đời.

17-25 tháng một 2005

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

Cái cần yếu trong đời người là
đàng hoàng đón mọi đổi thay thời đại,
cái thời lúc thì trì trệ,
lúc thì đảo lộn đến tận đáy chưa thôi.

Đàng hoàng là cái chính trong đời người,
để cho kẻ đi phát ban tài lộc,
không dẫn anh đến chuồng súc vật,
không lấp mồm anh bằng nắm cỏ thôi.

Sợ thời đại là đã sa sút rồi,
đừng mất sức cho những trò hèn nhát,
nhưng nên chuẩn bị mình trước mất mát,
mất tất những gì ta sợ mất lắm thôi.

Và nếu như mọi sự rối tinh lên rồi,
khi ta không thể làm gì giải quyết trước,
ta nhớ nhắc ta, dù vắn tắt:
“ Cái này phải sống qua mới bíêt thôi…”
1976

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

Ngay cả Chúa, cũng đừng thần thánh hoá.
Ngài cũng là người, đâu là chúa tể trần gian.
Trên thế giới, quá nhiều máu rơi và dối trá,
khiến ta nghĩ Ngài có lỗi liên quan.

Xin đừng biến Tổ quốc thành thần tượng,
nhưng cũng đừng ngoi lên ngôi chỉ hướng, dẫn đường.
Ơn Tổ quốc công sinh thành ta phương trưởng,
nhưng đừng vì cám ơn mà quỳ xuống cầu xin.

Chính Tổ quốc, trong nhiều điều, Người có lỗi,
cả chúng ta đều mắc tội cùng Người.
Tôn sùng quá nước Nga đã là hơi tồi tệ,
nhưng khinh bỉ Người còn tệ hại hơn.
2003
Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

Em hỏi anh, giọng khe khẽ thì thào:
“Rồi sau đó thì sao?
Rồi thế nào sau đó?”
Đám chăn gối trên giường quăng bốn phía,
và dáng em lộ rõ vẻ hoang mang…
Nhưng rồi em đặt chân bước trên đường,
đầu ngẩng lên đẹp đẽ,
kiêu sa lọn tóc hung hung,
đôi giầy gót cao nhọn hoắt.
Trong mắt em, vẻ nhạo báng hiện lên,
và đôi mắt ban ra mệnh lệnh:
anh không được lẫn em
với người bạn gái cũ,
người được anh yêu,
người đã yêu anh.
Nhưng điều đó nay đã thành vô vọng.
Đối với anh,
em đã thuộc hôm qua,
với lọn tóc bung ra loã xoã,
đành bất lực rơi vào quên lãng.
Em đặt em vào chỗ đứng thế nào,
em bắt anh phải tính toán ra sao,
trên giường đó,
có người đàn bà khác,
nằm cạnh anh,
và hỏi anh, giọng khe khẽ thì thào:
“Rồi sau đó thì sao? Rồi thế nào sau đó?”

1957-1975

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

Một cô gái đang chơi đàn gió.
Nhìn dáng cô, có vẻ hơi say,
đầu mẩu bánh đen đen lăn lóc,
trông bóng lên vì đám tỏi hành.

Lũ bạn tôi cùng nghề địa chất,
không tỏ ra một chút máu yêng hùng
tổ chức hội linh đình trong nhà gỗ,
ôm vai nhau, hát múa cùng phong cầm.

Tôi ngồi lại phía bên chiếc ghế,
sát cạnh chân người thực tập - nữ sinh viên.
Những sợi tóc trên đầu tôi chảy nhẹ
qua kẽ tay cô gái trẻ đứng bên.

Tôi, có lẽ, ngồi không hay đang uống,
hình như đang bận nghĩ đến chuyện riêng,
tôi không phải người thương của cô ấy,
mà là người cô ấy thích cũng nên.

Một cô gái đang chơi đàn gió,
cô hát về cuộc sống lang thang,
đôi giầy nhỏ dưới chân chằng dây dợ
khẽ chạm nhau kêu lạch cạch không thôi.

Tiếng đàn gió hiện lên đời cô độc,
những tháng ngày bị cháy rụi vì buồn,
những miền đất mịt mùng xa lắc,
những bóng cây, đống lửa, hàng rào.

Một cô gái chơi đàn, miệng cô hát,
và lặng thầm cho tới sáng hôm sau,
khóc rền rĩ là người nhiều chữ nghĩa,
cô sinh viên – em gái cô chơi đàn.

1 tháng tám 1957

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

SỐNG THẾ NÀY, KHÔNG TIẾP TỤC ĐƯỢC ĐÂU

Khi đất nước bắt đầu lao xuống dốc,
ta nghiến răng bám thật chắc bánh xe
và ta hiểu
chỉ có ngăn nó lại:
“Sống thế này không tiếp tục được đâu!”
Đỉnh nhục nhã là bán mua phẩm giá.
Không được treo tranh Chúa trong nhà xăm.
Chỉ có vậy, cuộc sống này đi tiếp,
bắt đầu từ một phát kiến lớn lao:
“Sống thế này, không tiếp tục được đâu!”
1988

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

MỌI THỨ VẪN NHƯ XƯA

Mọi thứ vẫn như cũ,
thành phố này, mọi thứ vẫn như xưa,
cửa hàng,
nhà tắm,
công xưởng
chỗ giặt là,
lũ chim câu trông phát phì, khệnh khạng,
những cậu bé phóng đua xe bạt mạng,
người Matxcơva nói nghe đậm âm a,
nhân viên đưa hoá đơn đến từng nhà,
tiếng gầm rú của máy bay phản lực,
những thùng sữa chua va nhau lịch kịch.
Mọi thứ như xưa
mọi thứ hệt như xưa
có điều gì mới mẻ vẫn nhận ra
trong im lặng, nghe qua giọng nói
những thay đổi lớn lao nào đó
đang diễn ra nơi góc phố, con đường.
Sáng sớm ra, tôi vội vã đến trường,
lên tầu điện, bánh mì chưa kịp nhá
tôi nhận thấy có điều gì mới quá
sau cặp kính căng thẳng cậu sinh viên,
một cái gì quyết liệt, trang nghiêm
trong ánh mắt người thợ sơn làm kiệt sức,
qua vầng trán nữ sinh đè lên kính,
tôi hiểu ra, có lẽ, có cái gì
bị phá đi,
đã bắt đầu,
sắp xảy ra.
Tất mọi thứ vẫn y nguyên -
cả mặt nhà
và biển hiệu
Chưa thấy sự lật nhào
và sự biến,
nhưng nhìn qua mọi thứ khiến tôi nghi
nhiều biến động bất ngờ
đã chín muồi chờ xuất hiện.
24 tháng bẩy 1957

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

NGHÈO THANH BẠCH

Những người già và đám trẻ trai
chân đều diện trong đôi dép lốp.

Bốn mươi đồng là lương bốc vác,
mặc áo quần, vá đúp, vá chằng.

Bà lái đò có độc khuy, chỉ trong nhà
và huy hiệu, huân chương, thừa cả vốc.

Họ không thích người ngoài thương xót,
giọng ban ơn với người sống ở đây.

Họ không sợ cái nghèo đói đắng cay,
điều này quý hơn nhà đầy của cải.

Phụ nữ khóc trên tro tàn còn lại,
nhưng chưa một lần tôi gặp ăn mày.

Nếu xứ này, có ai đó chìa tay,
là để nhận súng, đạn, ta đưa họ.

Chuyện tem phiếu không phải điều giễu cợt
họ sống nghèo vẫn hài hước, trọc cười.

Dáng người đi không khom gối, hận đời.
Nạn tem phiếu đâu phải là kiêu hãnh.
và kiêu hãnh là thước đo trong lịch sử,
người nơi đây sánh Lêningrat ở độ tự hào.

Người ta coi chiến thắng là nghèo thanh cao,
nếu họ thoát được ngay nghèo đói
và vươn lên nghèo đói thanh cao.
Đây chính là đường nét của tương lai.

Hà Nội, 1972
Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ

TRÍCH TRƯỜNG CA” ĐẠI HỌC TỔNG HỢP KADAN”

Nỗi nhớ về Tổ quốc lúc tha hương,
khi đứng dưới tán cây rừng xa lạ
ẩn dưới tim, như mũi dao nằm lại,
rút dao ra, ta cũng mất mạng theo.

Ở nơi xa, không cảnh cắn hạt dưa,
không nghe tiếng chửi thề và văng tục
nhưng ta bỗng nhớ buồn chuyện đê tiện,
thói tục tằn, thô thiển của người Nga.

Nhưng nếu hàng ngày đểu cáng được bày ra,
tiếng chửi tục người Nga bật ra mọi lúc
thì bệnh tâm thần lại bùng phát,
buồn nhớ quê hương bỗng chà xát trong tôi.

Tôi không ưa cái chế độ qúai thai,
tôi chỉ quý trên đồng những cây thập tự.
Ơi nỗi nhớ quê hương trên tổ quốc,
không có gì khủng khiếp hơn nỗi buồn này.

Ngày hôm nay, vì thế, tôi uống say,
như thợ kim hoàn rượu say tuý luý,
nỗi buồn công dân giương lên móng vuốt
móc vào tim làm tan nát lòng tôi.

Hãy nhìn đi, các trung uý, sĩ quan ơi,
tôi sẵn sàng hôn, không hề xấu hổ,
hôn tay cô gái thường dân, như Đuynxinê xứ nọ,
tay nữ hoàng, nhất định, tôi không hôn.

Tôi mê say cái nước Nga,
tôi kiêu hãnh về Tổ quốc,
nơi không có sa hoàng, không quan chức,
không công an, mật thám, hay đơn giản, chẳng công an.

Tôi không ưa cái thế giới thanh cao,
tôi không thích nước Nga trong vai đế quốc,
tôi chỉ quý nước Nga tương lai –Tổ quốc,
là quê hương thân thiết của tôi.
1970

Tùng Cương dịch

[cây sồi]

EVGHÊNHI EVTUSHENKÔ
Tặng Ma sha
Anh yêu em nhiều hơn yêu thiên nhiên,
vì một lẽ em là thiên nhiên đấy.
Anh yêu em nhiều hơn yêu tự do -
không có em, tự do thành tù ngục.

Anh yêu em một cách không thận trọng,
cứ như yêu vực thẳm, chứ không phải con đường.
Anh yêu em nhiều hơn là có thể,
nhìêu hơn cái có thể thông thường.

Anh yêu em vô hạn, chẳng nhìn quanh,
thậm chí cả lúc say, ngay cả khi nói bậy,
nhiều hơn yêu chính anh, đây mới là sự thật! -
thậm chí nhiều hơn cái đơn giản là yêu em.

Anh yêu em nhiều hơn yêu Sếchpia,
nhìêu hơn mọi vẻ đẹp trên trái đất,
thậm chí nhiều hơn âm nhạc trên thế giới,
vì sách báo, âm nhạc mới là em.

Anh yêu em nhiều hơn yêu vinh quang,
ngay cả trong những ngày sắp đến,
còn nhiều hơn yêu cường quốc đã gỉ mòn,
vì Tổ quốc là em, không phải là cừơng quốc.

Em bất hạnh? Em cầu xin thông cảm?
Em đừng xin, làm Chúa phải bực mình
Anh yêu em nhiều hơn yêu hạnh phúc.
Anh yêu em nhiều hơn cả tình yêu.
1995
Galveston

Tùng Cương dịch