Lịch sử nước Nga - Những điều chưa biết đến

[Vania]

KHI ÁNH DƯƠNG ĐỔ VÀNG XUỐNG TÂY PHƯƠNG

GT : Câu "Rule, Britannia !" có thể dịch xuôi không ?

HC : Cứ để nguyên !

GT : Tôi chưa từng thấy quốc gia nào kiêu hãnh về mình đến vậy.

HC : Người Anh vốn tự hào về Tổ quốc của mình lắm ! Một cái lối tư duy và phong cách sống lập dị, luôn tỏ ra tự cô lập với phần còn lại của Âu châu.

Rule, Britannia, rule the waves ;
Britons never will be slaves.

GT : Điệp khúc này luôn được trích dẫn như một châm ngôn của người Anh.

HC : Ừa !

GT : Thế câu "Neptune resigning to Britannia the Empire of the Sea" đại khái dịch thế nào ?

HC : Thực sự tôi không thấu ngữ cảnh lắm, nhưng có thể hiểu là : "Neptune nhường lại cho xứ Britannia ngôi vị Hoàng đế Biển cả".

GT : Yếu điểm ở từ "Resigning" mà thôi. Nhưng gần đúng rồi, câu ấy tức là : Anh quốc có vận mệnh trở thành liệt cường hải dương. Nó giống như cái chiêu phết mật lên lá của Nguyễn Trãi.

HC : Britannia cũng từng thuộc đế chế La Mã, nhưng có lẽ giai đoạn ấy không có gì nổi bật. Tuy vậy, Neptune là hải vương theo thần thoại La Mã.

GT : Chính thế ! Hình tượng Neptune tượng trưng cho tiềm lực của đế chế La Mã, ngầm hiểu, trước đây kẻ thống trị hải dương là La Mã thì Anh quốc có nghĩa vụ kế tục truyền thống vinh quang. Thực tế là, đã có một cuộc chạy đua trên biển giữa Anh với các lân quốc Hà Lan, Bỉ, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha... nhưng sau rốt Anh thắng thế và trở thành quốc gia có thuộc địa lớn nhất.

HC : Ừm, Pháp đứng thứ nhì. Lãnh thổ Anh quốc vốn nhỏ hơn Việt Nam, nhưng tiềm lực hải quân cũng như thương hạm của Anh thì đứng đầu thế giới.

GT : Diện tích nước Anh thậm chí còn nhỏ hơn Lào. Nhưng thật sự, tất cả là nhờ cuộc cách tân tôn giáo và sau đó là cải tạo công nghiệp, cái mà sau này Nhật Bản bắt chước. Dứt khỏi ảnh hưởng của nhà thờ La Mã là để khai phóng tư tưởng ; thực hiện cách mạng công nghiệp là để có lượng hàng hóa lớn và vũ khí mạnh. Tựu trung, cho đến hết thế kỷ XIX, tôi thấy, người Anh hãnh diện về Tổ quốc mình là đích đáng. Các thuộc địa Anh tỏ ra không quá khắt khe về mặt luật pháp, mà công cuộc khai hóa tư tưởng của Anh quốc cứ kéo dài mãi và ít nhiều thành thực hơn phần còn lại của Âu châu.

HC : Thì nền dân chủ hiện đại ở Âu châu chẳng xuất phát từ Anh quốc ? Tiên phong là Cách mạng Anh, sau đó mới là Cách mạng Hà Lan và Cách mạng Pháp.

GT : Cho đến cuối thế kỷ XIX, nền chính trị Pháp vẫn rất hủ bại và rối loạn. Cái chính là việc đả phá nền quân chủ một cách triệt để và tàn nhẫn ; thứ đến là hầu hết dân chúng Pháp chưa hiểu về một thế giới không-phong-kiến, nên chẳng bao lâu tái lập nền quân chủ và còn tự tròng thêm cái ách Napoléon, rồi nội chiến triền miên...

HC : Cách mạng Pháp lại chẳng quá tàn bạo ? Xử trảm không biết bao nhiêu người, lại còn trấn áp tôn giáo và phá hoại văn vật.

GT : Thì ông phải hiểu vì sao hết Karl Marx, Vladimir I. Lenin rồi Lev D. Trotsky... đều trích dẫn Cách mạng Pháp như một điển hình của phương thức làm cách mạng vô sản chứ ? Cái cốt yếu là nó diễn ra với đầy đủ tính chất hung bạo của những kẻ muốn phủi sạch quá khứ để kiến tạo hệ thống giá trị mới từ abc.

HC : Có lẽ cái nôi của phong trào cộng sản là nước Pháp chứ không phải Liên Xô.

GT : Không đâu, nước Nga không có tầng lớp quý tộc mạnh mẽ như ở Pháp. Căn bản đó vẫn là một xứ nông nô với sự không-khác-biệt-nhiều về văn hóa - giáo dục giữa các tầng lớp xã hội.

HC : Nhưng dù sao thì Cách mạng Pháp là niềm cảm hứng cho phong trào cộng sản sau này. Đa phần các nước Đông Âu bấy giờ vẫn còn lạc hậu về mặt văn hóa và chế độ nông nô thì dai dẳng, nơi mà cách mạng công nghiệp chưa chạm tới.

GT : Chủ yếu vì Đông Âu là những lãnh địa nhỏ, liên tục diễn ra chiến tranh nên buộc phải có nền chính trị cứng rắn để duy trì ổn định. Thẳng thắn hơn, đa số các nước Đông Âu chỉ thực sự có tính chất quốc gia là từ sau Đệ nhất Thế chiến. Lãnh thổ và dân cư khu vực này liên tục biến đổi, khác hẳn khu vực Tây Âu - nơi đã sớm ổn định từ hậu kỳ Trung Cổ.

HC : Thì tóm lại, hết thôn tính rồi sát nhập và luôn biến động. Thịnh vượng chung Ba Lan - Lietuva tồn tại được hai thế kỷ rồi cũng phân ra, nói chung là không có hình thái của một quốc gia. Nội tại Ba Lan hình thành cũng do phần lãnh thổ mà Liên Xô nhượng cho Đức, sau đó Đức đại bại trong Đệ nhị Thế chiến thì một phần lãnh thổ phía Đông nước này bị cắt ra để tạo nên nước Ba Lan.

GT : Ừm... Về lý thuyết, lịch sử quốc gia Ba Lan hiện đại chỉ bắt đầu từ Hiệp ước Potsdam. Cho đến thời này, người Ba Lan vẫn còn hận Nga vì việc chiếm mất thành phố Lviv, nơi từng là trung tâm văn hóa của Ba Lan.

HC : Trong suốt chiều dài lịch sử Âu châu, có lẽ Nga là nước luôn tiến hành thôn tính lãnh thổ lân quốc nhiều nhất. Những cuộc tranh chấp lãnh thổ ở phần Tây Âu thực ra rất vặt vãnh, như : Vùng Alsace-Lorraine giữa Đức và Pháp, eo Gibraltar giữa Tây Ban Nha và Morocco... Còn ở phần Đông Âu thì Nga lại mang bản chất bành trướng lãnh thổ nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào ; Ba Lan, Phần Lan, khối Baltic, Slovakia, Romania... cùng có những phần lãnh thổ bị Nga cưỡng chiếm.

GT : Tôi thấy lạ một điều, ở Tây Âu có những lãnh thổ chồng lấn lên nhau. Thí dụ, Đức có vài mẩu lãnh thổ bị bao bọc bởi Áo, Thụy Sĩ và ngược lại các nước này cũng có lãnh thổ như thế trong nước Đức. Nếu chiểu quan niệm Á Đông, thì sao không nhượng đất cho nhau để đỡ phải xin visa để vào lãnh thổ của mình ?

HC : Ừa, sự chồng lấn như vậy nhiều khi cũng chỉ vì lý do bản sắc văn hóa. Ví dụ, có ít nhất một làng Hà Lan nằm sâu trong lãnh thổ Đức, nhưng căn bản bây giờ cùng khối EU nên đi lại cũng dễ dàng. Hình như chỉ ở Tây Âu là có điều đặc biệt đó !

GT : Vấn đề là, nó đã có lịch sử nhiều thế kỷ rồi ! Giả sử, giữa Áo và Đức có quan hệ thù địch, không lẽ lúc đó tiến hành phong tỏa biên giới sao ? Như vậy, các mẩu lãnh thổ đó hẳn bị cô lập. Tôi thấy rằng, tại hội nghị Potsdam, Liên Xô đã chiếm ⅓ nước Đức để tạo lập nước Ba Lan, căn cứ vào lịch sử hiện diện của người Ba Lan trên các phần đất đó. Thế nhưng, riêng đảo Wolin được chứng minh là chưa từng thuộc sở hữu của các công tước Ba Lan, vậy mà Liên Xô vẫn quả quyết lấy của Đức trao cho Ba Lan. Thế là ăn cướp còn gì ?

HC : Thì cũng đã cướp gần hết vùng Đông Phổ lập ra tỉnh Kaliningrad đấy thôi ? Một phần Đông Phổ từng có tổng hành dinh chiến tuyến phía Đông của Adolf Hitler, còn được biết đến là "Hang Sói" (Wolfsschanze). Khu vực Hang Sói được nhượng cho Ba Lan, như thế là một dải đất Đông Đức bị "xà xẻo" không thương tiếc chỉ để bồi thường cho những tổn thất mà Ba Lan phải gánh chịu trong Đệ nhị Thế chiến. Nhưng có lẽ, nước Nga cũng nên biết tự trọng mà trả lại phần Tây Ukraina cho Ba Lan thì tốt hơn.

GT : Thật ra, Ba Lan mất tới ⅔ lãnh thổ lịch sử của mình, hầu hết lãnh thổ Ba Lan hiện nay vốn thuộc về người Đức. Liên Xô chiếm dải đất phía Đông của Ba Lan để lập ra hai xứ Belarus và Ukraina. Nhưng nói cho đích đáng, trong việc này thì người Nga quá tham lam, hiện giờ so với Ba Lan thì lãnh thổ Belarus và Ukraina rộng mênh mông nhưng mật độ dân số lại rất thấp, thậm chí nhiều nơi vẫn còn hoang sơ.

HC : Thế nên, các lãnh thổ Đông Âu bây giờ cũng đâu gắn liền với đặc điểm dân cư - văn hóa - lịch sử nữa ? Dân gốc Đức bị trục xuất khỏi những lãnh thổ cắt nhượng cho Ba Lan, và có lẽ dân Ba Lan cũng bị trục xuất khỏi những lãnh thổ phút chốc thuộc về Belarus và Ukraina. Những đâu có phải người hai xứ đó đủ sức "lấp chỗ trống" ?

GT : Ừm, cũng bởi vậy mà nhân cuộc khủng hoảng Ukraina vừa rồi, trong dư luận Nga dấy lên làn sóng đòi đất. Nhiều người còn chất vấn Vladimir Putin trên truyền hình, rằng sao quá chậm trễ trong việc thâu hồi Krym và phần Đông Nam Ukraina. Vì đúng là về khía cạnh lịch sử - văn hóa, hai vùng đó gần với Nga hơn !

HC :

(sưu tầm)