Bản dịch:Индокитай: Пепел четырех войн (1939-1979 гг.)

[Mien trung]

Can biết Mai Bá vào đầu những năm 50 đã cùng với cha mình chiến đấu trong một trung đoàn Quân đội nhân dân chống lại thực dân Pháp. Anh biết chế độ Sài Gòn đã kết án ông tử hình vắng mặt, và nhận thức được mối hiểm nguy có liên quan đến chuyến đi này của ông tới vị trí các đơn vị quân sự. Nhưng nếu Mai Bá đã quyết định đi gặp anh, thì rõ ràng phải có những lý do đặc biệt. Đại uý biết rằng mỗi phút chậm trễ của người bạn cha mình đều bị rình rập bởi mối hiểm nguy. Và anh hỏi:
- Vậy thì cháu cần phải làm gì?
- Cháu hãy tìm hiểu tất cả các kế hoạch quân sự của sư đoàn và chuyển giao tin tức cho người liên lạc sẽ được gửi đến gặp cháu mỗi tuần.

Việc tuyển dụng đã diễn ra như vậy. Không phải trên cơ sở "vật chất". Mà trên cơ sở ý thức về lòng yêu nước, về danh dự và nhân phẩm.

Như vậy, Can đã tham gia vào hoạt động bí mật. Người liên lạc của anh là một trung úy bộ binh trẻ. Rất khó để ước tính có bao nhiêu người yêu nước đã được viên đại uý này cứu thoát khi anh tạo ra được những mối quan hệ "tiếp xúc thân mật" với các sĩ quan cao cấp của sư đoàn lính dù. Việc điều động của từng đơn vị, tất cả các kế hoạch hành quân càn quét đều lọt vào tay của những người yêu nước. Vào ngày 3 tháng 4 năm 1975, khi những đơn vị đầu tiên của lực lượng vũ trang nhân dân tiến vào Nha Trang, Can đã gặp lại Mai Bá - người bạn cùng trung đoàn với cha mình, giờ đây là một trong những người lãnh đạo Ủy ban Nhân dân Cách mạng thành phố.

Kể từ tháng 4 năm 1975, Nha Trang đã bước vào một cuộc sống mới. Ở vùng ngoại ô phía bắc thành phố có ngôi đền cổ - một trong những quần thể các tháp của quốc gia Champa cổ xưa. Người Pháp gọi là khu đền này là "Po Nagar”, người Việt Nam gọi là đền "Thiên Y thánh mẫu" - “Người phụ nữ mặc quần áo trên trời" . Trong những năm dài chiến tranh khu đền này vẫn không bị hư hại. Nó được bảo vệ bởi cả quân "trắng" và quân "đỏ".

Trụ trì tại đây là một người đàn ông cao tuổi trong chiếc áo choàng màu nâu truyền thống, biết rất rõ truyền thuyết cổ xưa về nguồn gốc của ngôi đền. Khi xưa tại nơi này có ngôi làng Đại Điền, một người nông dân già chuyên trồng dưa hấu đã sống ở đây. Một ngày nọ, lúc bình minh, ông thấy có những quả dưa, thành quả lao động khó khăn vất vả đã bị biến mất, và ông quyết định theo dõi kẻ trộm dưa hấu. Khi đêm xuống, dưới ánh trăng, ông đột nhiên nhìn thấy một cô bé muôn phần xinh đẹp. Người nông dân này mang cô bé về nhà và nhận làm con. Vài năm sau có một trận lụt lớn. Chạy trốn dòng nước chảy về dữ dội, cô gái phát hiện trên ngọn đồi nhỏ có cây đàn hương, trên thân cây là một hốc rỗng.Yana - (tên gọi cô gái) đã trèo lên cây và chui vào trong hốc, song sau đó không thể thoát ra được. Mọi người cố gắng giúp cô, nhưng không thể nào phá vỡ được thân cây.

Hoàng tử của vùng biển phía bắc tên là Bắc Hải được nghe nói về chuyện này. Chàng tìm đến làng nọ và hầu như mới chỉ chạm vào thân cây đàn hương, thì lập tức từ cây toả ra một mùi thơm quyến rũ. Hoàng tử ra lệnh chuyển thân cây vào trong cỗ xe ngựa và chở về cung điện.

Vào buổi tối, khi mặt trăng vừa mới mọc lên, từ trong thân cây xuất hiện một cô gái xinh đẹp - Thiên Yana. Cô đã yêu chàng hoàng tử và đồng ý làm vợ chàng. Nhưng trước khi làm đám cưới, cô đã một mực muốn về thăm cha nuôi ở làng Đại Điền. Hoàng tử đồng ý. Nhưng người nông dân tuổi cao đã chết mà không chờ được cô con gái nuôi quay trở về. Yana lập đền thờ để tưởng nhớ tới ông, và sau đó vòng tay quanh cổ con cò sống tại nhà cha mình, cô đã bay về trời. Kể từ đó, người dân ở đây đã gọi ngôi đền này là - đền thờ của "Người phụ nữ mặc quần áo trên trời".

Vách ngôi đền làm từ loại gỗ quí đàn hương, mà giờ đây rất ít gặp trong các khu rừng Việt Nam. Cây này tiết ra dòng nhựa thơm có đặc tính chữa bệnh. Đã từ lâu gỗ đàn hương - gỗ Yana được sử dụng trong y học cổ truyền dân gian. Yana - "Người phụ nữ mặc quần áo trên trời"- cây đàn hương trở thành "loài cây quí cần bảo vệ" trong khu vực Nha Trang, như gỗ lim, gỗ tếch... Thiên Yana "bảo trợ" cho hàng chục loại thảo mộc khác thường được các dược sĩ sử dụng. Từ loại thảo mộc này ta có thể tạo ra thuốc sát trùng. Lá của nó được sử dụng để điều trị cúm, viêm phổi. Ở Nha Trang có nhiều loại thuốc giá trị được bào chế từ lá cây thuốc lá, lá chanh, rễ và chồi tre non, từ nhân sâm - sâm Việt. Có giá trị nhất là hoàng trường sâm. Tại đây cũng điều chế sản xuất loại cao hổ Việt Nam nổi tiếng. Loại cao tốt nhất là cao được nấu luyện từ xương của con hổ đã bị giết.