Bản dịch:Индокитай: Пепел четырех войн (1939-1979 гг.)

[Mien trung]

Đà Nẵng - một thành phố có tầm quan trọng to lớn về chiến lược, quân sự, chính trị và kinh tế trong cuộc sống của miền Nam Việt Nam. Ở đây có bốn cầu cảng và ba sân bay có khả năng tiếp nhận các tàu biển và máy bay hiện đại. Trên các sân bay, lực lượng cách mạng đã bắt giữ được hàng chục máy bay phản lực của không quân Sài Gòn. Cũng như vậy, tại cầu cảng nhiều tàu quân sự và tàu vận tải đã bị bắt giữ ...

... Chiếc máy bay "Yak-40" đã đỗ xuống đường băng. Nằm cách biển với những bãi cát vàng mềm mại không xa, dưới chân dãy núi đẹp như tranh vẽ với những đám mây trải dài từ biển, sân bay Đà Nẵng - một trong những sân bay lớn nhất ở Đông Dương và Đông Nam Á. Chiều dày sàn bê tông của đường băng hơn bốn mét cho phép hạ cánh những máy bay phản lực hiện đại nhất. Những chiếc "Con ma" và "Skayreyder" mới đây không lâu còn lên xuống nơi này. Đường băng hạ cánh cũng đã sẵn sàng cho việc tiếp nhận các máy bay ném bom chiến lược "B-52" của Mỹ. Mười năm trước,“thủ tướng” Sài Gòn cũ, tư lệnh không quân của chính quyền bù nhìn Nguyễn Cao Kỳ đã từ đây lái máy bay ra ném bom miền Bắc Việt Nam. Kỳ khi đó tự hào cho rằng các cuộc tấn công quân sự của Sài Gòn đã giáng những đòn nặng nề đối với phong trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Tôi đã nhớ tới tuyên bố này của kẻ bù nhìn (bây giờ làm quản lý một trong những quán bar ở California), khi còn ở trên không trung lúc nhìn thấy hàng chục máy bay trực thăng và các máy bay khác của chính quyền Sài Gòn bị bắt giữ. Chúng giờ đây đứng im trên đường băng, trong các nhà chứa máy bay, trong các ga ra và kho chứa.

Đường băng bê tông đây rồi. Trên sân bay vẫn chưa xoá bỏ hết các biển hiệu còn lại của chế độ Sài Gòn như: "Phi đội số 233", và cạnh đó là chiếc máy bay ném bom nằm chỏng chơ, mũi máy bay gục xuống. "Kỷ luật - là sức mạnh của quân đội". Dưới câu khẩu hiệu này được viết trên tường câu lạc bộ sỹ quan là một lá cờ màu vàng của chính quyền sài Gòn bị dẵm nát. Người ta nói rằng lá cờ đã bị xé và bị bắn trực diện từ khẩu súng tiểu liên của viên sỹ quan Sài Gòn, là một trong số 109.600 binh lính đã hạ vũ khí và sau đó bày tỏ mong muốn được phục vụ lợi ích của nhân dân. Đà Nẵng đã đầu hàng mà không có một cuộc chiến.

Từ sân bay đến trung tâm Đà Nẵng - không quá mười phút đi bằng xe hơi. Con đường chạy giữa những các chướng ngại vật làm từ dây thép gai, mà lực lượng quân đội Sài Gòn rào quanh các trại tập trung, kho hàng quân sự, khu vực kho nhiên liệu. Những thùng chứa to lớn màu cam có nhãn hiệu "Shell" đã đặt sát bên lề đường quốc lộ 1, con đường kết nối Đà Nẵng nằm trên vĩ tuyến 16, với miền Bắc và miền Nam Việt Nam.

Hơn 100 năm trước, thực dân Pháp đánh giá vị trí địa lý đặc biệt quan trọng về mặt quân sự của Đà Nẵng, nên đã cố gắng đánh chiếm. Chúng phải mất 30 năm để buộc hoàng đế triều Nguyễn trao Đà Nẵng trao cho Pháp làm nhượng địa. Bởi vậy, thành phố này sau đó đã được biết đến với tên gọi "Turan" ("Toà tháp trên sông Hàn"), từ năm 1888 thành phố dưới sự cai trị của thực dân, kéo dài hơn nửa thế kỷ. Sau năm 1954, Đà Nẵng trở thành một căn cứ trung tâm của lực lượng quân sự Mỹ - Sài gòn.

Chính tại thành phố Đà Nẵng này vào năm 1965, lữ đoàn lính thuỷ đánh bộ đầu tiên của Mỹ đã đặt chân lên đất Việt Nam, và lập căn cứ quân sự trên bán đảo Sơn Trà. Cũng từ Đà Nẵng, mười năm sau, vào tháng 3 năm 1975, đơn vị quân đội cuối cùng của nước ngoài đã phải rút về nước. Những lá cờ Giải phóng tung bay phất phới trên các đồn bốt bê tông, tháp canh, các sân bay, bến cảng, các trạm radar, trại tập trung cũ...

Tôi bước đi trên đường phố mang tên nhà chí sỹ Việt Nam Phan Chu Trinh. Bên cạnh đường Bạch Đằng có trồng những cây cọ lớn chạy dọc theo bờ sông Hàn, một thành viên của Ủy ban nhân dân Cách mạng tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng, ông Phạm Đức Nam đã nói chuyện với tôi về việc một đại uý - bác sỹ quân y của chính quyền Sài Gòn cũ đã làm thế nào để treo lá cờ của Mặt trận dân tộc Giải phóng lên nóc toà thị chính của thành phố vào ngày 29 tháng 3, viên đại uý này hiện giờ là bác sỹ phẫu thuật của một bệnh viện Đà Nẵng.

Một vài giờ sau khi giải phóng Đà Nẵng, uỷ ban quân quản được thành lập. Ủy ban đã tiếp nhận điều hành toàn bộ công việc về các mặt quân sự, chính trị và kinh tế trong thành phố. Chủ tịch Ủy ban là một thành viên của Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, ông Hồ Nginh, ba người phó chủ tịch - các tướng Nguyễn Chánh và Nguyễn Bá Phát, nhà hoạt động chính trị nổi bật của miền Nam - ông Trần Thận. Ủy ban quân quản đã công bố: sau khi cuộc sống diễn ra bình thường, trong thành phố sẽ tiến hành thành lập cơ quan hành chính dân sự cách mạng của nhân dân.

- Chúng tôi luôn luôn xa lạ với chính trị. Đọc trên báo chí và nghe trên đài phát thanh rất nhiều chuyện khủng khiếp về Việt Cộng - Một nữ doanh nhân đứng tuổi, vợ của em họ vua Bảo Đại nói với tôi - Trong suốt cả một thập kỷ, họ nói với chúng tôi khi Việt Cộng đến, nhà cửa sẽ bị đốt trụi, tất cả sẽ cơ cực. Bây giờ chúng tôi thấy điều ngược lại. Một trong những ngôi nhà của tôi ở Đà Nẵng đã chuyển giao cho người Mỹ làm lãnh sự quán. Trong lúc bỏ chạy khỏi Đà Nẵng, họ không thể chuyên chở hết các tài liệu giấy tờ và đã đốt nhà tôi. Khi thành phố đã được giải phóng, đã không có một ngôi nhà nào bị phá huỷ.

Con gái của nữ thương gia, 19 tuổi, tên là Phước, sinh viên Đại học Huế, giới thiệu tôi với những nhà lãnh đạo các cộng đồng tôn giáo khác nhau tại Đà Nẵng. Họ đã suy nghĩ gì và tâm trạng của những người này thế nào, ảnh hưởng của họ tới nhiều người dân Đà Nẵng có còn mạnh mẽ không? (Lưu ý: những người tôi phỏng vấn không phải là "Việt Cộng" để tìm kiếm các ý kiến khác nhau).