Hàng phòng thủ anh hùng của pháo đài Brest

[Polyushko Pole]

Năm 1955,khi các báo bắt đầu đăng bài về cuộc phòng thủ pháo đài Brest, một công nhân của nhà máy luyện kim, hạ sĩ dự bị Rôđiôn Xêmêniuc đến găp một ủy viên quân sự quận của thành phố Xtalinsk-Kyznetski ở Xibir.

- Năm 1941, tôi chiến đấu ở pháo đài Brest và đã chôn giấu lá cờ của tiểu đoàn chúng tôi ở đó.- anh trình bày - Hẳn là nó vẫn còn nguyên vẹn. Tôi nhớ chỗ chôn giấu, và nếu được cho về Brest, tôi sẽ lấy nó lên. Trước đây chúng tôi đã viết thư cho đồng chí

Ủy viên quân vụ là một người dửng dưng và không thích làm bất cứ việc gì không do cấp trên trực tiếp ra lệnh. Trước đây ông ta đã từng ở mặt trận, chiến đấu không tới nỗi tồi, đã bị thương, đã được khen thưởng nhiều lần trong chiến đấu, nhưng sau khi vào làm việc ở trong văn phòng, dần dần ông ta đâm sợ những gì làm đảo lộn nếp sống quen thuộc của cơ quan quân vụ và vượt ra ngoài khuôn khổ những chỉ thị từ trên đưa xuống. Mà không hề có chỉ thị gì về việc phải xử trí ra sao với những lá cờ được chôn giấu từ thời Chiến tranh giữ nước vĩ đại

Ông ta nhớ rằng một năm hay một năm rưỡi trước đó, ông ta nhận được một lá thư của anh chàng Xêmêniuc này nói về lá cờ, ông ta đã đọc thư, suy nghĩ một lái rồi ra lệnh cất thư vào hồ sơ lưu trữ, không trả lời. Thêm nữa, căn cứ vào hồ sơ cá nhân lưu trữ ở phòng quân vụ, tay ủy viên này coi Rôđiôn Kxênôfôntôvits Xêmêniuc là kẻ đáng nghi ngờ. Anh ta ở trong trại tù binh ba năm rưỡi, rồi sau đó chiến đấu trong đội du kích nào không rõ. Tay ủy viên này dứt khoát coi những người đã từng bị địch bắt làm tù binh là những kẻ đáng ngờ và không đáng tin cậy. Với lại, những chỉ thị ông ta nhận được trong những năm trước đã căn dặn là không được tin những người từng bị giam trong trại tù binh.

Nhưng giờ bây giờ, chính Xêmêniuc ngồi trước mặt ông ta, và phải tìm các gì đó trả lời lá đơn của anh ta về lá cờ.

Với thái độ nhăn nhó, lộ vẻ khó chịu, chốc chốc lại nhìn vào khuôn mặt cởi mở, hồn nhiên của anh chàng Xêmêniuc dáng người tầm thước và còn rất trẻ này, ủy viên quân vụ gật gù ra vẻ quan trọng.

- Tôi nhớ, tôi nhớ, công dân Xêmêniuc ạ. Chúng tôi đã đọc lá thư của anh...Chúng tôi đã bàn bạc với nhau...Lá cờ ấy hiện thời không có ý nghĩa gì đặc biệt. Thế đấy...

- Nhưng đó là pháo đài Brest, thưa đồng chí ủy viên - Xêmêniuc bối rối bác lại ý kiến đó - Báo chí đã viết về pháo đài Brest

Tay ủy viên này hiểu biết rất lơ mơ về pháo đài Brest và chưa hề đọc vấn đề này. Nhưng ông ta không muốn làm hại uy tín của mình.

- Đúng...báo có viết...tôi biết, tôi biết, công dân Xêmêniuc ạ.. tôi có xem. Báo thì viết đúng đấy. Nhưng báo viết là một chuyện còn đây là một chuyện....Chẳng có gì quan trong..Thế đấy...Như vậy là...

Rời phòng quân vụ ra về, Xêmêniuc bàng hoàng buồn bã. Chẳng lẽ quả thực lá cờ chiến đấu của tiểu đoàn pháo cao xạ độc lập 393, lá cờ tiêu biểu cho linh hồn chiến đấu của hộ ở đồn ĐÔng trong pháo đài Brest đã không còn ý nghĩa gì với nhân dân, đối với lịch sử nữa hay sao? Anh cho rằng ở đây có cái gì đó không đúng, nhưng anh cho rằng ủy viên quân vụ là người được tín nhiệm, ông ta hẳn phải biết phân biệt giá trị thực của lá cờ đó.

Xêmêniuc thường vẫn nhớ lại những ngày khủng khiếp ở đồn Đông. Anh nhớ, anh mang lá cờ đó trên ngực, dưới áo va-rơi và luôn lo sợ mình sẽ bị thương hoặc sẽ ngất đi và sa vào tay địch. Anh nhớ cuộc họp đảng viên, trong đó mọi người thề chiến đấu tới cùng. Rồi, trận ném bom khủng khiếp ấy khiến các lũy đất chao đảo và gạch đổ ụp xuống từ các bức tường, từ trên trần. Khi ấy, thiếu tá Gavrilôp đã ra lệnh chôn giấu lá cờ để nó khỏi lọt vào tay bọn Phát xít: lúc đó đã thấy rõ rằng đồn không còn cầm cự được bao lâu nữa.

Ba người cùng chôn giấu lá cờ đó: Xêmêniuc cùng với chiến sĩ bộ binh có họ là Taxarov và một người cùng làng với Xêmêniuc tên là Ivan Fônvarkôp. Thậm chí Fônvarkôp đã đề nghị đốt là cờ nhưng Xêmêniuc không nghe. Họ bọc lá cờ trong tấm vải bạt, đặt vào cái xô bằng vải bạt lấy ở chuồng ngựa rồi đặt tất cả vào một cái xô bằng kẽm và chôn giấu trong một căn hầm tránh đạn. Họ vừa kịp chông xong và phủ rác lên lớp đất lèn chặt thì bọn phát xít ập vào đồn. Taxarov bị bắn chết ngay lúc đó, 2 người còn lại thì bị bắt làm tù binh. Fônvarkôp chết trong trại giam bọn Hitle

Nhiều lần, cả trong trại giam cũng như sau khi trở về Tổ quốc, Xêmêniuc thường tưởng tượng thấy anh đang đào lá cờ đó lên. Anh nhớ rằng căn hầm ở lũy móng ngựa bên ngoài, cánh bên phải lũy, nhưng anh không nhớ đó là căn hầm thứ mấy tính từ phía ngoài cùng. Nhưng anh chắc rằng nếu được tới tận nơi thì anh tìm thấy căn hầm đó ngay. Nhưng làm thế nào để tới được đấy.

Mãi tới năm 1956, khi nghe đài phát thanh nói về cuộc phòng thủ ở pháo đài và được biết về cuộc gặp mặt của các anh hùng pháo đài Brest, Xêmêniuc hiểu rằng người ủy viên quân vụ kia làm thế là không đúng. Anh viết thư thẳng về Moskva, gửi đến tổng cục chính trị của bộ Quốc phòng. Lập tức có lệnh triệu tập của Tổng cục, Xêmêniuc được mời về thủ đô ngay tức khắc. Anh tới Brest hồi tháng 9, một tháng sau khi các anh hùng của cuộc phòng thủ về thăm nơi này. Rồi một hôm, cùng với mấy sĩ quan và binh lính mang theo xẻng cuốc, anh vào sân móng ngựa của đồn ĐÔng.

Xêmêniuc cảm động, hai tay anh run lên. Cả những kỷ niệm dồn dập hiện về, kỷ niệm về những gì anh đã trải qua ở đây, trên mảnh đấy này, cũng như nỗi sợ lần đầu tiên đến với anh: "ngộ nhỡ ta không tìm thấy lá cờ thì sao?!". Tất cả các điều đó đã tác động tới anh.

Họ vào cái sân hẹp giữa những bức lũy. Mọi người nhìn Xêmêniuc bằng cặp mắt dò hỏi. Còn anh đứng lại, chăm chú nhìn quanh, cố thu thập những ý nghĩ tản mạn và tập trung tư tưởng nhớ lại thật tỉ mỉ cái ngày ấy, ngày 30 tháng 6 năm 1941

- Tôi nhớ là ở chỗ này! - Anh vừa nói vừa chỉ 1 cái cửa căn hầm.

Trong một căn hầm, anh nhìn xung quanh và giậm 1 chân xuống sàn.

- Chỗ này đây

Một người lính mang xẻng chuẩn bị đào. Nhưng anh bỗng ngăn lại:

- Khoan đã

Và anh vội vã tới gần của hầm, ngó ra cái sân nhỏ, ước lượng khoảng cách tới rìa lũy. Sự bồn chồn làm anh run lên.

- Không! - cuối cùng anh nói một cách quả quyết - Không phải căn hầm này. Hầm bên cạnh kia.

Họ sang hầm bên cạnh, căn hầm cũng y hệt như hầm này, và Xêmêniuc gạt mấy người lính ra:

- để tôi tự đào lấy!

Anh cầm xẻng và bắt đầu đào, hấp tấp và nóng nảy gạt đất sang một bên. Đất đã lún xuống qua nhiều năm, rắn chắc và khó đào.

Xêmêniuc thở hồng hộc, mồ hôi rỏ xuống như mưa, nhưng lần nào anh cũng gạt đi khi mấy người lính muốn giúp đỡ anh. ANh phải tự tay đào lá cờ ấy lên, tự tay anh thôi...

Mọi người im lặng, hồi hộp theo dõi việc anh làm. Cái hố đã khá sâu, mà Xêmêniuc nói rằng anh chôn sâu chừng nửa mét: các sĩ quan đưa mắt nhìn nhau với vẻ ngờ vực.

Chính Xêmêniuc cũng đã bắt đầu thất vọng. Vậy thì nó ở đâu, lá cờ đó ở đâu?. Đáng lẽ phải đào thấy từ lâu rồi. Hay anh nhận nhầm căn hầm, vì hầm nào cũng giống hết nhau kia mà? Hay có lẽ là lá cờ đã bị bọn Đức đào lên từ hồi ấy, từ năm 1941?

Bỗng nhiên, khi anh đã toan thôi không đào nữa thì lưỡi xẻng bỗng chạm vào một vật gì đó, rõ ràng là tiếng va vào kim loại và dưới đất hiện ra một vật gì rìa bằng kim loại, giống hình cái đĩa.

Đấy là đáy cái xô bằng kẽm. ANh lập tức nhớ ra hồi ấy, năm 41, anh và các bạn đã không đặt lá cờ vào cái xô mà úp cái xô lên trên đề phòng nếu như căn hầm bị phá hủy thì cái xô sẽ bảo vệ cho lá cờ khỏi bị ngấm nước mưa và nước tuyết tan từ mặt đất thấm xuống

Mọi người xúc động cúi xuống gần cái hố. Còn Xêmêniuc ráo riết đào đất xung quanh cái xô và cuối cùng cũng đã lấy được nó lên

Trí nhớ đã không phản bội anh: gói cờ vẫn ở đâu, nơi anh và các bạn đã chôn giấu nó mười lăm năm trước. Nhưng bản thân lá cờ còn hay không? Cái xô kẽm đã gỉ suốt từ ngoài vào trong, lỗ chỗ như mạng sàng. Nó đã bị muối trong đất ăn mòn.

Hai tay run run, Xêmêniuc lấy chiếc xô thứ 2 bằng vải bạt nằm dưới chiếc xô kẽm. Nó tan vụn trên tay đồng chí, năm tháng đã làm miếng vải bục hết. Dưới lớp vải ấy là lớp vải bạt mỏng hơn mà trước đây họ dùng để bọc lá cờ. Nó cũng bở bục và rách tã ra khi đồng chí vội vã mở cái gói. Nhưng trước mắt đã hiện ra tấm vải đỏ thắm và những chữ vàng sáng lóe

Xêmêniuc thận trọng chạm nhẹ vào lá cờ. Không, nó không bị mục, nó vẫn được bảo quản tốt.

Thế là đồng chí thong thả mở ra, căng rộng và giơ cao tên đầu. Trên lớp vải đỏ lấp lóe hàng chữ vàng:

"Vô sản toàn thế giới, liên hiệp lại"
và bên dưới là
"Tiểu đoàn pháo cao xạ độc lập 393 "

Mọi người im lặng, đứng ngây ra như bị phù phép, nhìn cái di tích chiến đấu được lấy lên từ dưới đất sau mười lăm năm. Xêmêniuc trân trọng trao lá cờ đó cho một sĩ quan, rồi lên khỏi hố. ĐỒng chí sung sướng tới bủn rủn cả người.

Hôm sau, ở sân trung tâm của pháo đài, đơn vị quân đội đón tại nơi này đứng xếp hàng thành đội ngũ trân trọng. Tiếng nhạc nổi nên, một người cầm cờ bước từng bước rành rọt, đi qua trước hàng quân, và sau lương người ấy là một lá cờ đỏ phấp phới trước gió. Tiếp theo sau lá cờ ấy là một lá cờ khác diễu qua trước hàng quân, nhưng nó không được cắm vào cán. Nó được một người tân thước mặc thường phục, trân trọngng nâng lên trên tay mang đi. Những hàng quân đứng im phăng phắc tỏ lòng tôn kính lá cờ quan vinh của các anh hùng pháo đài Brest, lá cờ còn phảng phất mùi khói súng của những trận đánh ác liệt để bảo vệ Tổ quốc và giờ đây đang nằm trên tay một người từng giữ nó trên ngực trong lúc chiến đấu, giữ gìn nó cho hậu thế.

Lá cờ của tiểu đoàn 393 do Rôđiôn Xêmêniuc tìm thấy đã được chuyển giao cho Nhà bảo tàng cuộc phòng thủ của Pháo đài Brest, hiện giờ nó vẫn được bảo quản ở đó. Hồi ấy, sau khi rời khỏi Brest, Xêmêniuc tới Minsk, được phó tư lệnh quân khu Bielarussia tiếp đón, và sau này đồng chí đã tới thăm tôi ở Moskva, kể cho tôi nghe đồng chí đã tìm thấy lá cờ như thế nào. Một năm sau, khi chính phủ khen thưởng những anh hùng của cuộc phòng thủ, người công nhân luyện kim nổi tiếng của Kuzơbax là Rôđiôn Xêmêniuc được thưởng Huân chương Cờ đỏ vì đã có công cất giấu và tìm được lá cờ chiến đấu của đơn vị mình.
__________________________________________________ ___________
Trích tác phẩm "Pháo đài Brest" của S.Smirnov -"Lá cờ"