Bản dịch:Индокитай: Пепел четырех войн (1939-1979 гг.)

[Thao vietnam]

…Vẫn giống như thời hòa bình trước đây, sáng sáng dòng xe đạp lại đổ về các nhà máy xí nghiệp. Các bà các cô vẫn gánh những sọt chuối, đu đủ như trước kia. Nhưng hầm hào bê tông dọc theo vỉa hè và những đoàn xe chở bộ đội đã nói rằng: đang chiến tranh. Cuộc chiến không khoan nhượng …

Đường giao thông là huyết mạch quan trọng của Việt Nam. Nó trải dài nhiều nghìn km khắp cả nước. Những con đường phải hứng chịu những trận bom ác liệt của không quân Mỹ. Cường độ đánh phá tăng lên sau từng năm chiến tranh. Nếu như năm 1965 máy bay Mỹ đánh phá cầu đường, bến phà 5 nghìn lần thì chỉ sau 6 tháng của năm 1967 không quân Mỹ đã đánh 10200 lần vào các công trình công cộng của miền Bắc Việt Nam. Có những lần, chỉ trong một ngày đánh phá các cây cầu đã có 60-80 máy bay tham gia đánh bốn năm lượt...

Cầu Hàm Rồng, dịch nghĩa là “miệng con rồng”. Nó đã chứng tỏ cái tên của mình: “miệng rồng” này đã nhai không chỉ một chục máy bay Fantom, Skyraider. Có vẻ như không còn cái gì còn sống xung quanh cầu. Mặt đất nát bét vì hố bom. Bốn bề là những công trình xây dựng bị phá hủy. Nhưng cầu vẫn đứng vững. Cầu vẫn đứng vững bất chấp bão lửa, bất chấp những loạt bom đạn, tên lửa, ngư lôi. Máy bay Mỹ đã ném xuống đây vài nghìn tấn bom. Bọn xâm lược đã sử dụng hầu hết mọi loại phương tiện kỹ thuật không quân. Nhưng cầu vẫn đứng hiên ngang.

Chuyện này giống như một phép mầu. Chính những người bảo vệ cầu Hàm Rồng đã làm nên phép mầu ấy. Trên một bãi bắn thử ở Mỹ có bản sao của cầu Hàm Rồng. “Cây cầu” ấy đã tan tành trong nháy mắt, còn ở đây, cây cầu thật bắc qua sông Mã vẫn đứng vững cùng năm tháng.

Tôi không bao giờ quên được lá thư của một nhà thơ miền Nam viết cho một nhà văn Hà Nội bạn tôi Chế Lan Viên: “…Cần có nhiều sức mạnh tinh thần mới viết được. Ban ngày phải hành quân, - lúc thì chống càn, khi thì tránh bom, lúc lại làm ruộng. Tối đến cầm bút bỗng cảm thấy mình như kiệt sức. Vừa viết được chục dòng là cơn sốt lại ập đến”. Chế Lan Viên trả lời người bạn thơ miền Nam như sau: “Tôi rất thích ngồi bên bàn viết có lọ hoa trên cửa sổ nhìn ra mặt hồ yên tĩnh hay một vườn cây trĩu quả. Nhưng tôi rất tin rằng bạn đã viết trong những hoàn cảnh khó khăn. Người nào biết quý đốm sáng leo loét của cây đèn dầu chính là người đang làm nên những tia sáng từ trang giấy rọi vào tâm hồn người đọc. Bàn tay ban ngày gieo mầm sống trên những luống cày, một tay cầm súng để chặn đứng chết chóc đang đe dọa dân tộc, bàn tay ấy vừa cầm bút khi đêm đến không thể quên giá trị của mồ hôi, giá trị của máu đã đổ những ngày qua”.