CÁNH BUỒM- LERMONTOV

[phambachieu]

Phải nói rằng, dịch CÁNH BUỒM là cả một thách thức cực lớn với các dịch giả, vì bài thơ quá đẹp, quá gọn, 3 khổ đã 3 cặp đối.
Với lòng yêu tiếng Nga, thơ Nga, và thơ Lermontov nói riêng, Chiểu đã gắng làm một việc quá sức là chuyển ngữ bài thơ sang tiếng Việt.
Được biết NNN nơi tập trung các anh hào tiếng nga và các thi sĩ giỏi tiếng Việt, nhưng Chiểu với lòng mong mỏi được học hỏi các bạn thơ, vẫn gắng đưa ra bản dịch sau bao suy tư.
Xin các bạn hãy dịch bài thơ và cùng chiêm nghiệm những bản dịch hay, vì chắc chắn bản dịch ĐÚNG, ĐẠT, ĐẸP vẫn còn phía trước

CÁNH BUỒM
Lermontov

Hiện trắng dần một cánh buồm cô đơn
Giữa trùng dương sương xanh mờ giăng tỏa
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Buồm có gì để lại chốn quê hương?

Biển sóng duyềnh, gió gào rú bốn phương
Cột buồm vặn tiếng rít rền, nghiến két
Ôi, cánh buồm không đi tìm hạnh phúc
Không chạy xa trốn hạnh phúc tốt lành

Dưới cánh buồm, làn nước sắc thiên thanh
Trên cánh buồm, tia nắng vàng rực rỡ
Nhưng buồm vẫn sục sôi đòi bão tố
Dường trong lòng bão tố có bình yên


Bản dịch Phạm Bá Chiểu


Nguyên bản tiếng Nga
http://lyricstranslate.com
Белеет парус одинокий
В тумане моря голубом!...
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?
Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрипит...
Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!
Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!
1832
ЛЕРМОНТОВ
Михаил Юрьевич
(1814 - 1841)


Bản dịch tiếng Anh

http://lyricstranslate.com
The Sail

A lonely sail is flashing white
Amdist the blue mist of the sea!...
What does it seek in foreign lands?
What did it leave behind at home?..

Waves heave, wind whistles,
The mast, it bends and creaks...
Alas, it seeks not happiness
Nor happiness does it escape!

Below, a current azure bright,
Above, a golden ray of sun...
Rebellious, it seeks out a storm
As if in storms it could find peace!

***

http://lyricstranslate.com


Afar sail shimmers, white and lonely,
Through the blue haze above the foam.
What does it seek in foreign harbours?
What has it left behind at home?

The billows romp, and the wind whistles.
The rigging swings, and the tall mast creaks.
Alas, it is not joy, he flees from,
Nor is it happiness he seeks.

Below, the seas like blue light flowing,
Above, the sun's gold streams increase,
But it is storm the rebel asks for,
As though in storms were peace.

1832

Lermontov Mikhail Yuryevich
(1814-1841)

Cảm ơn thật nhiều thành viên SAO MAI đã rất góp ý nhiều cho Chiểu khi dịch lại bài thơ này trong blog của Chiểu http://blog.yahoo.com/PHAMBACHIEU.
Rất mong được đọc các bản dịch của các bạn trong NNN. Cảm ơn và chờ mong...

[Nina]

Bác Chiểu ơi, ai là dịch giả của các bản tiếng Anh vậy hả bác?

Riêng về bài "Cánh buồm" này thì em rất ngại động đến, vì đã có bản dịch tiếng Việt quá quen thuộc rồi. Nhưng mà... biết đâu đấy, có lẽ cũng còn tùy duyên chăng...

[phambachieu]

Bản trước của Voskresensk
Bản dich sau là của Babette Deutsch và Avrahm Yarmolinsky, 1927.

- Nina có thể đọc thêm trong http://lyricstranslate.com/en/beleet...okii-sail.html

[Saomai]

phambachieu viết

CÁNH BUỒM

Hiện trắng dần một cánh buồm cô đơn
Giữa trùng dương sương xanh mờ giăng tỏa
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Buồm có gì để lại chốn quê hương?

Biển sóng duyềnh, gió gào rú bốn phương
Cột buồm vặn tiếng rít rền, nghiến két
Ôi, cánh buồm không đi tìm hạnh phúc
Không chạy xa trốn hạnh phúc tốt lành

Dưới cánh buồm, làn nước sắc thiên thanh
Trên cánh buồm, tia nắng vàng rực rỡ
Nhưng buồm vẫn sục sôi đòi bão tố
Dường trong lòng bão tố có bình yên

Bạn PBC có thể làm quen với CÁNH BUỒM trong chính trang thơ Lermontov của NNN này: http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?t=363
Có thể bạn sẽ tìm thấy gì đó đồng điệu trong tâm hồn.

[minminixi]

Thưa các bác!
Trình russian của em làng nhàng, nhưng bài thơ này ngày xưa nghe nhiều qua bản phổ nhạc, cũng đôi lần 8 về cánh buồm với thằng bạn Nga trong lớp. Sau này đọc nhiều bản dịch mà thấy ai cũng hiểu câu: Что кинул он в краю родном? là "cánh buồm bỏ lại gì chốn quê hương?" chỉ dựa vào кинул. Nếu bỏ lại đúng ra phải thêm по vào đầu кинул, còn riêng với tàu bè thì từ này là "lắc lư - chao đảo". Ở đây Levmontov dùng cánh buồm thay cho con tàu (vì nhìn từ xa) là hình ảnh rất đắt với chính người Nga.
Vả lại, theo thông thường thì chốn quê hương của con tàu chính phải là biển nước chứ không phải bến bờ, nên tàu không bỏ đi đâu trừ khi lên cạn!
Nói cho đơn giản thì cánh buồm lắc lư phía xa mới gằn với nghĩa khổ thơ cuối: đó là hình tượng con tàu đang cầu xin dông bão, vì trong dông bão luôn có khoảng lặng của mắt bão mà lúc khác không bao giờ có được, vì dù biển đẹp cũng luôn có sóng gió!
Những người biết về biển đều hiểu chỉ trong mắt bão mới có khoảng lặng lúc mặt biển phẳng lỳ tựa mặt nước hồ thu, gần như không sóng và gió hiu hiu...
Còn tại sao bài thơ này triết lý và nổi tiếng: vì nó cho thấy cái lẽ ngàn đời của sự vận động, không phải như một chế độ xã hội chỉ ưa tìm sự ổn định cho riêng mình!
Bản dịch của bác TT khá hay, nhưng chưa thoát ra cái ý triết lý của bài thơ, vì cánh buồm hoàn toàn không lướt bỏ đi, cũng chưa rõ tại sao trong bão tố lại có bình yên để nguyện cầu, và ai lại nguyện cầu khi "thuyền lướt tới "?!...
Ta thường dễ theo lối mòn vì ưa nghĩ người nổi tiếng thì mặc nhiên đúng!

[Saomai]

minminixi viết

Trình russian của em làng nhàng, nhưng bài thơ này ngày xưa nghe nhiều qua bản phổ nhạc, cũng đôi lần 8 về cánh buồm với thằng bạn Nga trong lớp. Sau này đọc nhiều bản dịch mà thấy ai cũng hiểu câu: Что кинул он в краю родном? là "cánh buồm bỏ lại gì chốn quê hương?" chỉ dựa vào кинул. Nếu bỏ lại đúng ra phải thêm по vào đầu кинул, còn riêng với tàu bè thì từ này là "lắc lư - chao đảo". Ở đây Levmontov dùng cánh buồm thay cho con tàu (vì nhìn từ xa) là hình ảnh rất đắt với chính người Nga.
Vả lại, theo thông thường thì chốn quê hương của con tàu chính phải là biển nước chứ không phải bến bờ, nên tàu không bỏ đi đâu trừ khi lên cạn!
Nói cho đơn giản thì cánh buồm lắc lư phía xa mới gằn với nghĩa khổ thơ cuối: đó là hình tượng con tàu đang cầu xin dông bão, vì trong dông bão luôn có khoảng lặng của mắt bão mà lúc khác không bao giờ có được, vì dù biển đẹp cũng luôn có sóng gió!
Những người biết về biển đều hiểu chỉ trong mắt bão mới có khoảng lặng lúc mặt biển phẳng lỳ tựa mặt nước hồ thu, gần như không sóng và gió hiu hiu...
Còn tại sao bài thơ này triết lý và nổi tiếng: vì nó cho thấy cái lẽ ngàn đời của sự vận động, không phải như một chế độ xã hội chỉ ưa tìm sự ổn định cho riêng mình!
Bản dịch của bác TT khá hay, nhưng chưa thoát ra cái ý triết lý của bài thơ, vì cánh buồm hoàn toàn không lướt bỏ đi, cũng chưa rõ tại sao trong bão tố lại có bình yên để nguyện cầu, và ai lại nguyện cầu khi "thuyền lướt tới "?!...
Ta thường dễ theo lối mòn vì ưa nghĩ người nổi tiếng thì mặc nhiên đúng!

@ Bác minminixi:
SM mạn phép trích một mục từ Nga - Việt ra đây nhé: кинуть: 1) Rời bỏ, bỏ lại, bỏ rơi, bỏ mặc, ruồng bỏ, bỏ; 2) lừa gạt, đánh lừa, xí gạt, , lừa, gạt (Từ điển Nga - Việt, К.М. Аликаннов - А.И. Мальчанова, NXB Thế giới, 2007). Vậy theo bác nghĩa 1) hay nghĩa 2) nên dùng để dịch câu thơ trên?

- Quê hương của tàu Vinaqueen (đã bị chìm) chính là ở VN chứ bác?

- Trong bài thơ nổi tiếng này, Lermontov sử dụng rất triệt để nghệ thuật tương phản (đối ý, đối từ "chan chát": xa - gần, mờ - tỏ, trên - dưới, rồi tìm kiếm gì - bỏ lại gì, không đi tìm HP, không bỏ lại HP, rồi bão tố - bình yên v.v... Do vậy cách hiểu của phần đông người dịch VN theo SM đã trúng, ít nhất là đối với câu mà bác tỏ ý nghi ngờ trên kia.

- Ý thơ của Lermontov rất mãnh liệt --> chỉ có thể tìm bình yên trong gió giật bão vùi. Ý này theo SM chẳng dính gì đến cách cảm nhận "mắt bão". Vì nơi nào mắt bão đi qua, chính là nơi cần tránh nhất, ai chả biết vậy. Sức mạnh khủng khiếp của cơn bão sẽ giáng xuống chính nơi mắt bão đi qua, nên hình tượng cầu gọi bão dông của bài "Cánh buồm" chắc chắng dính gì đến khái niệm mang tính học thuật ấy..

- Trong topic thơ Lermontov, SM cũng chưa thấy ai nói về sự đúng sai của bác Thúy Toàn trong bài dịch này, cũng chưa thấy ai bảo bác đã dịch đạt bài thơ này..., nên nếu gán ý "người nổi tiếng thì mặc nhiên đúng!" trong trường hợp này SM thấy có vẻ hơi khiên cưỡng...

Vài lời trao đổi. Mong được nghe các bác tiếp tục 8

[minminixi]

Cám ơn bác SM đã nhiệt tình trao đổi!
Từ điển Huybien dẫn nghĩa кидать thế này:

кидать
кид|́ать несов. 1“сов. ќинуть‚(В, Т)
▪ (бросать) ném, quăng, quẳng, vứt, liệng, tung, lăng
◦ ~ ќамешки в в́оду ném đá xuống nước
▪ обыкн. безл. (сильно качать) lắc mạnh, chao mạnh
◦ с́удно ~́ало из сторон́ы в ст́орону tàu thủy bị lắc mạnh từ bên này sang bên kia
▪ (В) (швырять, устремлять) hắt, đưa
◦ ~ тень hắt bóng tối
◦ ~ взгляд đưa mắt nhìn
▪ (В) (швырять) vứt, quẳng, vứt lung tung
◦ соб́аке кость vứt (quẳng) xương cho chó
▪ безл. в сочет. с сущ.:
◦ мен́я ~́ает в сон tôi buồn ngủ
◦ еѓо ~ет в дрожь nó run

Nói về ngữ pháp, Что кинул он в краю родном? mà dùng nghĩa "bỏ, quăng,ném..." thì không ổn với Что và в краю родном, vì Что ở đây theo nghĩa зачем?
Việc đa số người Việt biết tiếng Nga cùng hiểu một câu thơ Nga thì chưa khẳng định cái đúng, vì với tinh thần tập thể ở ta ngày nay có nhiều thứ chưa chắc cái đúng thuộc về số đông lúc giơ tay biểu quyết.
Còn nếu hiểu câu thơ không cần theo ý tứ "mắt bão" nào đó mang tính triết lý thì nhà em không muốn tranh cãi. Tiếng Việt cũng có nhiều ví dụ kiểu này, ý nghĩa kiểu nọ... và ý sâu xa thường để phân biệt thơ sống lâu hay mau.
Muốn biết hiểu thế nào, có lẽ nên hỏi người Nga hiểu văn thơ. Còn bác cho là Vinaqueen có quê hương VN thì bài thơ "Thuyền và Biển" của XQ hóa ra vớ vẩn mất!
Thôi nhà em rút! Xin lỗi các bác vì đã nói không được lọt tai cho lắm!

[Saomai]

minminixi viết

Cám ơn bác SM đã nhiệt tình trao đổi!
Từ điển Huybien dẫn nghĩa кидать thế này:

кидать
кид|́ать несов. 1“сов. ќинуть‚(В, Т)
▪ (бросать) ném, quăng, quẳng, vứt, liệng, tung, lăng
◦ ~ ќамешки в в́оду ném đá xuống nước
▪ обыкн. безл. (сильно качать) lắc mạnh, chao mạnh
◦ с́удно ~́ало из сторон́ы в ст́орону tàu thủy bị lắc mạnh từ bên này sang bên kia
▪ (В) (швырять, устремлять) hắt, đưa
◦ ~ тень hắt bóng tối
◦ ~ взгляд đưa mắt nhìn
▪ (В) (швырять) vứt, quẳng, vứt lung tung
◦ соб́аке кость vứt (quẳng) xương cho chó
▪ безл. в сочет. с сущ.:
◦ мен́я ~́ает в сон tôi buồn ngủ
◦ еѓо ~ет в дрожь nó run

Nói về ngữ pháp, Что кинул он в краю родном? mà dùng nghĩa "bỏ, quăng,ném..." thì không ổn với Что và в краю родном, vì Что ở đây theo nghĩa зачем?
Việc đa số người Việt biết tiếng Nga cùng hiểu một câu thơ Nga thì chưa khẳng định cái đúng, vì với tinh thần tập thể ở ta ngày nay có nhiều thứ chưa chắc cái đúng thuộc về số đông lúc giơ tay biểu quyết.
Còn nếu hiểu câu thơ không cần theo ý tứ "mắt bão" nào đó mang tính triết lý thì nhà em không muốn tranh cãi. Tiếng Việt cũng có nhiều ví dụ kiểu này, ý nghĩa kiểu nọ... và ý sâu xa thường để phân biệt thơ sống lâu hay mau.
Muốn biết hiểu thế nào, có lẽ nên hỏi người Nga hiểu văn thơ. Còn bác cho là Vinaqueen có quê hương VN thì bài thơ "Thuyền và Biển" của XQ hóa ra vớ vẩn mất!
Thôi nhà em rút! Xin lỗi các bác vì đã nói không được lọt tai cho lắm!

@ Bác Minminixi: SM chỉ bàn bạc với sự ham hiểu biết, không hề có ý tranh cãi thắng thua.

Theo SM, dịch câu "Что кинул он в краю родном?" là "Nó bỏ lại gì nơi quê hương" không có gì sai. Khi dẫn nghĩa của từ điển Nga - Việt, SM cũng đã cố tình dùng từ điển của người Nga soạn, hình như là cuốn TĐ N-V mới nhất ở VN (?) (Từ điển Nga - Việt, К.М. Аликаннов - А.И. Мальчанова, NXB Thế giới, 2007)

Khi tham gia thảo luận, SM cũng đã xem trong các bản tiếng Anh và Pháp người ta hiểu câu thơ ấy như thế nào:

What did it leave behind at home? (Anh văn, bản 1)
Nó đã bỏ lại gì ở phía (sau) nhà?

What has it left behind at home? (Anh văn, bản 2)
- Nó đã để lại gì ở phía (sau) nhà?

Qu'a-t-elle quitté dans son pays? (bản Pháp văn)
Nó đã để lại gì tại quê hương mình?

(Tạm dịch nghĩa đen thô thiển)

Còn con thuyền ư? dù "từ thuở nào chẳng biết"... thì nó cũng ra với biển từ một bến bờ nào đó. Và nó thường cũng được làm ra từ trên mặt đất, chắc hiếm khi dưới biển. Khi Vinaqueen bị đắm, chẳng có nước nào tranh chấp với VN con tàu ấy (dù nó được đóng ở đâu, nhưng VN đã mua nó). SM chỉ nghĩ đơn giản thế. SM luôn nghĩ rằng, mỗi con tàu trên mặt biển, mỗi máy bay trên bầu trời đều có "quê hương", gốc gác. Nếu không thì buồn lắm.

Chuyên vui: Nhà thơ Phùng Quán còn "soi lại" bài ca dao "Trong đầm gì đẹp bằng sen..." để chỉ ra rằng, gốc gác của những bông sen trắng đẹp ấy chính là bùn đất ở đáy đầm đấy. Do vậy, theo ông, Sen mà nói "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn" thì Sen quá tệ... - cũng là một cách nhìn. Rất nhiều người phản đối, nhưng không ít người ủng hộ...

Thôi, SM cũng không lạm bàn nữa. Cái gì hay thì vẫn hay. Và tất nhiên, SM tôn trọng mọi cách hiểu, vì những câu thơ hay thường có nhiều cách hiểu.

[Nina]

Em chỉ xin nói một ý rất nhỏ - như bác Chiểu có cho biết, dịch giả của hai bản tiếng Anh đều là người Nga. Do đó, khó có khả năng họ hiểu sai ý tiếng Nga của bản gốc.

[USY]

Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?
Động từ các bác đang tranh luận ở đây là động từ hoàn thành thể thì quá khứ, nên theo em nó chỉ có nghĩa là "bỏ lại".
Còn nếu "lắc lư, chao đảo" thì tác giả hẳn sẽ dùng động từ ở thể chưa hoàn thành, thậm chí còn có thể để ở dạng hiện tại như từ ищет ở câu trên.
Thêm nữa, theo mạch dùng từ và hình ảnh đối xứng nhau trong toàn bài, có lẽ tác giả thiên về dùng từ что trong cụm từ "Что кинул" trong vai trò bổ ngữ (bỏ gì - что кинул, tìm gì-что ищет) hơn là dùng theo nghĩa trạng từ "làm cái gì mà chao đảo lắc lư ở nơi xa tít tắp ấy"

[Old Tiger]

Em đồng ý với các ý kiến của chị Sao Mai và USY.

Ngoài ra em xin thêm:

minminixi viết

Trình russian của em làng nhàng, nhưng bài thơ này ngày xưa nghe nhiều qua bản phổ nhạc, cũng đôi lần 8 về cánh buồm với thằng bạn Nga trong lớp. Sau này đọc nhiều bản dịch mà thấy ai cũng hiểu câu: Что кинул он в краю родном? là "cánh buồm bỏ lại gì chốn quê hương?" chỉ dựa vào кинул. Nếu bỏ lại đúng ra phải thêm по vào đầu кинул, còn riêng với tàu bè thì từ này là "lắc lư - chao đảo".

Các cặp động từ: кидать - кинуть với ý nghĩa "lắc lư - chao đảo" chỉ sử dụng ở dạng vô nhân xưng - безл. (лодку кидает из стороны в сторону). Vì vậy cả cấu trúc Что кинул он в краю родном? có đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ, có câu hỏi Что? вряд ли có thể hiểu là cánh buồm (con thuyền) "lắc lư - chao đảo" như ý của bác Bộ trưởng được.

Ngoài ra em xin nhấn mạnh lại như ý của chị Sao Mai: đó là phương pháp sự dụng sự đối "chan chát" về ý trong vế thơ: tìm gì - bỏ lại gì?
(Nếu là tìm gì và lắc lư thì chẳng có mấy ý nghĩa biểu cảm).

Trong câu thơ trên chỉ có thể hiểu là bỏ lại!

minminixi viết

Ở đây Levmontov dùng cánh buồm thay cho con tàu (vì nhìn từ xa) là hình ảnh rất đắt với chính người Nga.

Cánh buồm thay cho con tàu em nghĩ "không đắt" lắm he he! Hình ảnh cánh buồm thì tất nhiên luôn luôn đi liền với cái thuyền, con tàu. Vẫn là những неодушевленные. Cái chính ở đây là phương pháp nhân cách hóa - олицетворениe имен существительных с немотивированным родом. Cánh buồm đã được nhân cách hóa, giờ đây nó chính là hình ảnh một con người.

[phambachieu]

Hê hê, thật tuyệt vời khi một đề tài mà tụ hội nhiều anh hào cùng đàm đạo đến thế.
Về cơ bản (Chưa hẳn là tất cả- như phần sau Chiểu xin trình bày) Chiểu đồng ý với số đông các bác và cũng cố gắng tìm ra một số bản dịch sang tiếng Anh và Pháp khác để các bạn đối chiếu, cùng với bác Sao Mai.

http://www.balticsealibrary.info/ind...-41&Itemid=117

What in its native land did leave?

Để lại điều gì ở quê hương của nó?
Các bài sau họ cũng hiểu tương tự như vậy:

http://forum.wordreference.com/showthread.php?t=381129
Что кинул он в краю родном?...
What did it leave behind in its native land?

http://en.wikisource.org/wiki/The_Sail?match=ru
What left it in the native land?..

http://lyricstranslate.com/en/beleet...-blanchit.html
Qu'a-t-il rejeté dans son pays natal?

Vâng, Chiểu đã không đồng ý với bác Minminixi, nhưng thưa các bạn, cũng không thể bỏ qua một chi tiết- vâng chỉ chi tiết ấy- mà bác Minminixi đã nói- “vì Что ở đây theo nghĩa зачем?”
Vâng, Chiểu đã dịch bài thơ theo ý số đông Что , nhưng thú thật không khỏi băn khoăn là dịch Что hay зачем cái nào đúng hơn?
Và thực sự trong lòng cũng có dự trữ 1 câu dịch theo hướng зачем-
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Buồm có gì để lại chốn quê hương?
Thành
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Tại sao buồm rời khỏi chốn quê hương?
Bởi vì, theo thiển ý của mình thì như vậy sẽ logic hơn mà cũng không quá xa vế đối của tác giả.
Vâng, chỉ dám ngấm ngầm với ý tưởng ấy, và thật hạnh phúc, thưa các bạn yêu dấu, Chiểu đã tìm được ít nhất 2 bản dịch dùng như bác Minminixi viết:

http://www.recmusic.org/lieder/get_t...l?TextId=73776
Why did it leave its native strand?
Tại sao buồm lại rời bến bờ quê?
Và
http://poemsintranslation.blogspot.c...m-russian.html


Why has it left its native bays?

Tại sao buồm lại rời vịnh bến quê hương?

Vậy dịch Что hay зачем cái nào đúng hơn?

Chúng em ở quê nhà không có điều kiện, chứ phần đông các bác đang ở Nga, có lúc nào đó nhờ những người am hiểu văn chương, các thầy cô giáo, hay đọc các website bàn về bài thơ này, có thể cho Chiểu và các bạn yêu tiếng Nga quê mùa, í lộn quê nhà biết thêm ạ. Mong ước và đợi chờ…

[Old Tiger]

phambachieu viết

[Vâng, Chiểu đã dịch bài thơ theo ý số đông Что , nhưng thú thật không khỏi băn khoăn là dịch Что hay зачем cái nào đúng hơn?
Và thực sự trong lòng cũng có dự trữ 1 câu dịch theo hướng зачем-
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Buồm có gì để lại chốn quê hương?
Thành
Buồm tìm chi nơi bến bờ xa lạ?
Tại sao buồm rời khỏi chốn quê hương?
Bởi vì, theo thiển ý của mình thì như vậy sẽ logic hơn mà cũng không quá xa vế đối của tác giả.

Dịch thơ thì nhà em chịu, một câu cũng không ra hồn, nhưng công việc “bới bèo” ra ngữ nghĩa thì lại là nghề của nhà em.

Nhà em xin được có thêm đôi nhời.

Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

- Hiểu кинул là con thuyền, tàu lắc lư trong bài thơ trên em nghĩ chúng ta loại bỏ.

- Giờ chỉ còn câu hỏi Что ở đây được hiểu như thế nào? Là câu hỏi tại sao, để làm gì? hay cái gì?

Như ta biết trong tiếng Nga để đặt câu hỏi nguyên nhân ngoài почему người ta có thể dùng nhiều từ (cụm từ) khác nữa, trong đó có Что?

Ví dụ: Что ж ты не спишь, мой друг?

Đối với зачем cũng vậy.

Nhưng trong câu Что кинул он в краю родном?

Что ở đây không thể hiểu là câu hỏi nguyên nhân hay mục đích được. Vì sao?

Vì:

кидать – кинуть là ngoại động từ (переходный глагол) nó đòi hỏi phải có khách thể của hành động (объект). Trả lời cho câu hỏi Что?

Nếu không sẽ thành câu không đầy đủ về ngữ nghĩa.

Giả dụ cứ cho Что ở đây mạng nghĩa почему hoặc зачем, nghĩa là ta có thể thay почему hoặc зачем vào câu này:

Почему (зачем) кинул он в краю родном?

Câu không ổn. Xuất hiện câu hỏi: кинул cái gì?

Dịch nghĩa: Tài sao thuyền lại bỏ lại ở mảnh đất quê hương? Bỏ lại cái gì? Nghĩa không đầy đủ. Không ổn.

(Chú ý có người dịch … bỏ lại quê hương, hoặc rời bến bờ quê hương thì chỉ là “suy diễn” ra (đang nói về cấu trúc ngữ nghĩa các bác nhá). Quê hương hay bến bờ quê hương là khách thể của hành động. Còn trong câu bằng tiếng Nga … в краю родном là nơi trốn của hành động).

Túm lại Что ở đây chỉ có thể hiểu là cái gì?.


Và xin thêm một lưu ý nữa:

Ở câu thơ thứ 7 và thứ 8 đã trả lời rất rõ cho hai câu 2 và 3 đó các bác ạ. Что ở cả 2 câu đó chính là счастиe.

Что ищет он в стране далекой? <> Увы, - он счастия не ищет
Что кинул он в краю родном?.. <> И не от счастия бежит!

[phambachieu]

Vâng, không thể tuyệt vời hơn!
Chiểu sẽ chẳng còn băn khoăn gì nữa.
Cảm ơn bác Hổ rất nhiều!

[minminixi]

Tuy nhà em đã rút khỏi tranh luận, nhưng nay muốn góp với bác phambachieu bản dịch theo cả hai phương án: rời bỏ và lắc lư, cũng như giải thích vì sao lại có bình yên trong giông tố. Ta đều biết sơ về tiểu sử của ông, một nhà thơ mạnh mẽ, nổi loạn, tư tưởng hướng theo Nhị nguyên luận. Thời ông sống là một nước Nga tư bản quân chủ dần hình thành, còn ông lại mang dòng máu Scotlen và lớn lên tại vùng Kavkaz dữ dội.
Bài Cánh buồm này được coi như thể hiện khá đủ con người ông, dù là nó rất ngắn.
Nói lý luận cho mấy cũng không bằng thể hiện cách hiểu của mình qua bản dịch của chính mình.
Nhà em thử dịch theo đa số mọi người hiểu câu 4 là "bỏ lại":

Cánh buồm

Chớp trắng cô đơn một cánh buồm
Giữa màn xanh thẳm của đại dương!...
Tìm chi thuyền hỡi nơi xa vắng?
Rời bỏ buồn nào chốn cố hương?

Sóng cuộn bạc đầu –gió rít ngang,
Cột buồm trĩu nặng tiếng than van…
Hỡi ôi,- buồm chẳng tìm vui mới
Chối bỏ làm chi hạnh phúc vương!

Buồm căng trên sóng tung bọt sáng,
Dưới cả vầng dương rực nắng vàng
Mà buồm, lạ thay, cầu giông tố
Cho khắc yên bình giữa gió mưa!

Còn theo nghĩa "chao đảo-dập vùi (nghĩa bóng)" cũng chỉ cần thay câu 4:

Chớp trắng cô đơn một cánh buồm
Giữa màn xanh thẳm của đại dương!...
Tìm chi thuyền hỡi nơi xa vắng?
Hay đã dập vùi chốn cố hương?

Sóng cuộn bạc đầu –gió rít ngang,
Cột buồm trĩu nặng tiếng than van…
Hỡi ôi,- buồm chẳng tìm vui mới
Chối bỏ làm chi hạnh phúc vương!

Buồm căng trên sóng tung bọt sáng,
Dưới cả vầng dương rực nắng vàng
Mà buồm, lạ thay, cầu giông tố
Cho khắc yên bình giữa gió mưa!
LHA

Phận cánh buồm thì chẳng thể nghỉ ngơi khi trời đẹp: nó phải hứng gió cho thuyền đi, che một phần mưa nắng cho thủy thủ. Nó chao đảo nhất khi có sóng và chịu ép lớn nhất từ gió. Nhưng cái ngược đời ở đây là khi giông tố thì nó được cuốn lại, với nó thế nghĩa là được ngơi nghỉ, việc còn lại do thuyển trưởng và bánh lái, mái chèo đảm nhiệm.
Với Lermontov thì nhiều cái lạ thường lại hiện rõ và được ông ẩn dụ. Theo logic cuối cùng là buồm chỉ nghỉ ngơi khi bão tố thì rõ ràng nó phải làm việc cật lực miền quê nhà-ở đây hiểu là biển nhà-nơi chủ thuyền đều rất rõ thời tiết và khai thác con thuyền tốt nhất, quê nhà thì buồm cũng không thể cô đơn vì còn biết bao thuyền bạn. Hình ảnh cánh buồm cô đơn trên miền biển lạ được ẩn dụ về tư tưởng nổi loạn có vẻ ngược lại thói đời với lời giải thích cuối bài không dễ hiểu được!
Chúc bác phambachieu thành công trong đam mê thơ văn!

[Saomai]

BRAVO!



Белеет парус одинокий
В тумане моря голубом!.

[phambachieu]

Белеет парус одинокий
В тумане моря голубом!.

[phambachieu]

Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрипит...

[phambachieu]

Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

[phambachieu]

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой