Những miền đất lạ

[quangnam]

Georges Bizet
(25/10/1838 - 3/6/1875)


Trước khi tới Pere Lachaise, tôi đã có dự định phải tới thăm mộ của một nhạc sĩ mà tôi rất yêu mến và kính trọng - Georges Bizet. Ông là nhạc sĩ, nhạc công piano và là nhà soạn nhạc opera nổi tiếng mọi thời đại.

Ông sáng tác rất nhiều, nhưng tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là vở nhạc kịch “Carmen”. Thực ra, tôi thích Carmen thoạt đầu không phải là tôi đã xem opera “Carmen” mà là vở ballet “Carmen” do Shchedrin viết dựa trên âm nhạc của Bizet.

Bizet lấy cảm hứng cho vở nhạc kịch này từ tiểu thuyết cùng tên “Carmen” của nhà văn cũng của Pháp là Prosper Mérimée (1803-1870). Bizet và Merimee là hai trường hợp đặc biệt khi chỉ cần một tác phẩm là đã đem lại danh tiếng. Danh tiếng không chỉ ở Pháp, danh tiếng trên toàn thế giới.

Để nói về nhạc kịch Carmen, xin được nói đôi nét về nhân vật Carmen của Merimee.

Câu chuyện này thực chất là lịch sử của một cuộc tình tay ba với những tình tiết và xung đột mạnh mẽ.

Câu chuyện có xuất xứ từ Seville, Tây Ban Nha vào những năm đầu của thế kỷ 19. Carmen là một cô gái mang trong mình dòng máu Bohemian (người Digan theo cách hiểu của người Việt), một dân tộc chuyên du mục, nay đây mai đó, sống bằng nghề ca hát nhảy múa và bói toán. Những người đàn bà Bohemian nhiều khi không thể biết những đứa con của mình là con ai. Thấy thích là yêu, thế thôi.

José là một chàng trai sinh trưởng ở một làng quê xa xôi xứ Navare. Chàng có mẹ già và người vợ chưa cưới - cô gái Micaela dịu hiền và dễ thương.

Jose rời quê hương lên Seville và đăng lính ở đó. Ở thành Seville, chàng hết sức cảnh giác với mọi cám dỗ. Nhưng rồi chàng không vượt nổi sự cám dỗ từ Carmen, cô gái Bohemian xinh đẹp.

Ở Carmen người ta thấy tất cả những gì được coi là cám dỗ : xinh đẹp, bốc lửa, hấp dẫn, quyến rũ đến mức không thể cưỡng lại với bất cứ người đàn ông nào. Nàng lại mang trong mình những tính cách đầy xung đột : dịu dàng và cuồng nhiệt, trung thực và dối trá, thủy chung và phản bội, ngây thơ và thủ đoạn. Và trên hết, ở nàng là tính cách tự do phóng khoáng đến hoang dã.

Khi nàng vừa múa vừa hát bản “Habanera” nổi tiếng (tình yêu là một đứa trẻ hoang), Jose đã không thể rời mắt, và khi kết thúc bài hát, sau cái nhìn rực lửa, nàng dứt bông hoa cài trên ngực ném về phía Jose bằng sức mạnh của một mũi tên Thần Ái tình thì Jose đã gục ngã.

Rồi Carmen yêu Jose, chàng trai miền quê khỏe mạnh, hiền lành và dễ thương. Vì yêu Carmen, Jose đã chối bỏ Micaela, người vợ chưa cưới của mình. Carmen xúi giục Jose nổi loạn chống lại chỉ huy để gia nhập nhóm buôn lậu, rồi chính chàng trở thành tướng cướp.

Nhưng tình yêu của họ không kéo dài được lâu. Carmen gặp võ sĩ đấu bò Escamillo và trước sự hấp dẫn của matador này, với bản tính vốn hoang dã, nàng đã quên hết quá khứ để chạy theo Escamillo. Trong cuộc tình với Escamillo, chính Carmen phải thú nhận rằng nàng chưa từng yêu ai điên cuồng như thế, nhiều như thế.

Jose đau khổ, chàng đã mất hết. Chàng ghen tuông, chàng van xin Carmen hãy quay lại với chàng và hai người sẽ bắt đầu một cuộc sống mới ở một nơi khác. Carmen lặng lẽ trả lời, rằng cô không còn yêu chàng nữa, rằng cô là người có lỗi với chàng nhưng trái tim cô không thuộc về chàng nữa. Và chính cô cũng tuyên bố với Jose rằng, cô sinh ra trong tự do và sẵn sàng chết trong tự do.

Trong lần gặp nhau cuối cùng, Jose hỏi Carmen, như một tối hậu thư rằng cô có chịu quay lại với chàng không. Carmen không trả lời, cô ném trả chiếc nhẫn chàng đã trao cho cô ngày nào. Trong giây lát, lòng yêu thương biến thành căm thù, Jose lao tới đâm chết Carmen.

Khi đám đông quay trở lại, người ta nhìn thấy Jose đang quỳ xuống xưng tội bên xác Carmen.

Nghe xong nội dung tóm tắt trên, có lẽ đa số trong chúng ta sẽ không đồng tình với Carmen. Sao nàng lại có thể hành xử như thế ? Lòng chung thủy của nàng ở đâu ? Đạo đức của nàng ở đâu ? Vân vân và vân vân. Những câu hỏi như thế cũng đã từng được đặt ra trong buổi công diễn đầu tiên vở nhạc kịch này vào ngày 3/3/1875 tai nhà hát Opera-Comicque Paris.

Giới phê bình tấn công Bizet, công chúng tỏ ra phẫn nộ. Họ la ó, chửi bới các ca sĩ và cả người nhạc sĩ tội nghiệp. Bizet cũng đã chịu nhiều thất bại trong những sáng tác trước đó của ông, nhưng ông hy vọng rất nhiều vào “Carmen”, vở nhạc kịch mà ông đã lao tâm khổ tứ trong suốt hai năm trời. Lần này thì thảm họa đã thật sự đến với ông, ông suy sụp hoàn toàn. Cùng với chứng bệnh đau họng trước cộng với cái chết của đứa con tinh thần mà ông kỳ vọng nhất, yêu mến nhất, sức khỏe của ông ngày càng suy sụp. Nằm trên giường bệnh, đôi khi ông đã tự hỏi rằng phải chăng ông đã có sai lầm nào đó ?

Đúng ba tháng sau ngày “Carmen” công diễn, sau hai cơn đau tim liên tiếp, George Bizet qua đời, ngày 6 tháng 3 năm 1875 tại Bougival, ngoại ô Paris, ở tuổi 37.

Có thể, chỉ có linh hồn đang phiêu diêu của ông ở thế giới bên kia mới nhìn thấy sự thành công vang dội của “Carmen” khi được công diễn ở Wien một thời gian ngắn sau cái chết của ông. Từ đây “Carmen”, đại diện cho lòng khao khát tự do, đã có bước đi đầu tiên mạnh mẽ và vững chắc.

Và từ đó, nàng Carmen đầy quyến rũ đã chinh phục trái tim của triệu triệu người trên khắp 5 châu bốn biển. Đúng như lời nhạc sĩ Tchaikovski tiên đoán, khi ông được nghe nó lần đầu: "...Carmen sẽ là một tác phẩm nổi tiếng ở Pháp và trên khắp thế giới." Các nhà soạn nhạc khác như Saint-Saëns, Debussy đều khẳng định: Bizet là một nhạc sĩ vĩ đại!

Chúng ta cùng nghe một trong những trích đoạn của “Carmen”