Về bầu cử Tổng thống LB Nga 2012

[micha53]

Dmitri Tran viết

@Muric: "Các cậu ơi, đã đến lúc dịch sang bên rồi!" là chuẩn rồi!

Thôi chết! Nhà iem lại tưởng:
"Các nhóc, chuyển!"

[Мужик]

hanoi viết

... đang giữ vị trí Senior Lecturer (ko rõ ở Nga vị trí này là vị trí gì, ở chỗ tôi người ta gọi là Assistant Professor)...

Em băn khoăn giữa Старший преподаватель và Доцент, vì không rành hệ thống học hàm ở phương Tây. Ở VN gọi là "Giảng viên chính" và "Phó giáo sư". Bac hanoi từng học ở Nga xem cái nào thích hợp.

Em dân xã hội nên chỉ dám "dựa cột mà nghe" các nhà toán học dùng toán để giải quyết các vấn đề xã hội như thế nào.

[ninh]

hanoi viết

Tôi không tin sự phụ thuộc của "số điểm bầu cử" vào "tỉ lệ trúng cử" lại tuân theo phân bố chuẩn, nghĩa là có một giá trị có xác suất lớn nhất và giảm cân đối về hai phía. Đa số các đảng giành nhau ở phần đầu của đồ thị (tỉ lệ thấp) nên một mình NNTN nổi trội trong suốt phần cuối (tỉ lệ cao) là đương nhiên. Giá như có thêm một đảng mạnh xấp xỉ NNTN thì bức tranh sẽ khác hẳn.

Tuy nhiên, tôi cũng thấy "những cái gai" phân bố khá đều đặn là một hiện tượng kỳ quặc, nhưng tác giả chỉ cho biết "xây dựng theo số liệu chính thức" thì tôi cũng đành biết vậy, còn lỗi ở đâu - hãy đợi đấy!

Có một chuyện ngay trong 3N này cũng đáng tò mò không kém. Trên trang đầu, danh sách người có sinh nhật vào 12.12 tưởng như dài vô tận. Mở lịch 3N ra thì thấy ngày 12.12 (hôm nay là thứ hai, trên lịch là chủ nhật - do căn cứ vào năm 2010 ) là sinh nhật của 153 thành viên, tôi đếm được 52 người tròn 21 tuổi. So sánh với những ngày khác trong tháng, bỗng thấy lạ: quái!

[Nina]

Thế bạn của bạn hanoi có nói gì về kết quả thăm dò ý kiến của 3 hãng điều tra xã hội học lớn nhất Nga trước khi bầu cử không nhỉ? Mình là mình rất tò mò điểm này trước khi dự định đáp lời.

[hanoi]

Nina viết

Thế bạn của bạn hanoi có nói gì về kết quả thăm dò ý kiến của 3 hãng điều tra xã hội học lớn nhất Nga trước khi bầu cử không nhỉ? Mình là mình rất tò mò điểm này trước khi dự định đáp lời.

Chị hiểu cái biểu đồ đó như thế nào nói ra xem nào, cứ úp úp mở mở chả hiểu chị muốn điều gì. Làm người thì phải ngay thẳng, tranh luận để tìm ra sự thật chứ chẳng phải để chứng minh ai đúng ai sai.

[SSX]

hanoi viết

Chị hiểu cái biểu đồ đó như thế nào nói ra xem nào, cứ úp úp mở mở chả hiểu chị muốn điều gì. Làm người thì phải ngay thẳng, tranh luận để tìm ra sự thật chứ chẳng phải để chứng minh ai đúng ai sai.

Chính bác không hiểu gì toán và Gauss nên đến giờ vẫn thấy lăn tăn với trò bịp bợm này. Em cười cái trò này của bác ngay từ đầu bác ạ.

Ở dưới này là chuẩn hàm Gauss. Lấy ví dụ thả hòn bi từ trên cao xuống đất, vị trí hòn bi rơi có xác suất cao nhất ứng với vị trí thẳng đứng gọi là tâm, trùng với đỉnh đồ thị, xác suất để hòn bi rơi càng xa tâm càng nhỏ.



Thế nào nhể? À để vẽ được cái đường cong đó cho nó tử tế bằng thực nghiệm, cần thả bi rất nhiều lần, gọi là lấy mẫu.

Hiểu Gauss thì nói rằng, có lần thả hòn bi rơi xa tâm đến cả mét, mặc dù xác suất ở vị trí đó là 0.0000001 chẳng hạn. Tương tự như thế, xác suất để EP thắng cử 50, 60, 80, 90, 100% không hẳn nhỏ như trên nên càng dễ xảy ra.

Bi đã phải thả nhiều thế mới có cái đồ thị tử tế. Vậy ông ráo sư của bác lấy số liệu ở đâu ra để vẽ?

Anh ta bảo bác: dựa trên số liệu công bố chính thức trên trang web của ủy ban bầu cử. Nghe rất tử tế!!! Nhưng đó là 1 số liệu, tương ứng với 1 lần thả bi, chẳng thể nào lập ra được cái đồ thị như trên.

Vậy bó tay sao? Chưa. Vẫn còn số liệu các lần thăm dò ý kiến, như chị Nina nói, vậy còn 3 số liệu của 3 hãng điều tra nữa là 4 tất cả.

Tiếp, ta xem số liệu các lần thăm dò ý kiến. Nó có lệch với kết quả bầu cử vừa qua nhiều quá không? Nhà em không xem, chỉ nghe nói không lệch nhiều lắm. Còn ông Gauss thì bảo lệch cũng chẳng thể kết luận là bầu cử bậy vì tao bảo xác suất chứ tao có tiên tri đâu.

Bác dùng 4 số liệu ấy vẽ đi!!! Bác vẽ được một chùm răng cưa của cái EP thì em thề không làm người!!!

Anh bạn ráo sư cao cấp của bác thực ra chỉ forward bài viết trên kia cho bác chứ không phải của anh ta. Nếu anh ta không nói rõ mà nhận là của mình thì quá xấu tính. Bài gốc được post đầu tiên trên livejournal chứ không phải facebook, các 4rum Nga đều nói thế.

Chẳng muốn tìm cha nào post đầu tiên, nhưng ở chỗ này, thời gian ghi là: 2011-12-07 03:20:00 có cái biểu đồ như thế này, trong đó ghi là ở Mát:

http://reeders.livejournal.com/117212.html



Bài của cái reeders này cũng dạng bịp bợm, để vẽ ra cái đó tử tế cũng cần vài chục mẫu-tương đương vài chục lần thăm dò ý kiến bầu cử.

Còn cái gọi là số liệu công bố chính thức thì ở đây, nó rất chi tiết từng vùng miền:

http://en.rian.ru/infographics/20111208/169491066.html

Kết luận: Một tác phẩm bịp bợm của ông ráo sư chuyên nghành ăn cám lợn thuộc viện chăn nuôi gia súc cao cấp tầm cỡ GOLOS.

[hanoi]

SSX viết

Chính bác không hiểu gì toán và Gauss nên đến giờ vẫn thấy lăn tăn với trò bịp bợm này. Em cười cái trò này của bác ngay từ đầu bác ạ.

Về việc muốn vẽ cái đồ thị đó ra sao có cần phải hỏi ko nhỉ? Có hơn 98000 điểm bầu cử, với mỗi điểm bầu cử người ta tính được mỗi đảng được bao nhiêu phần trăm phiếu bầu ở điểm bầu cử đó. Giả sử rằng người ta có đủ dữ liệu cho từng điểm bầu cử thì với mỗi đảng người ta chỉ cần đếm trong số 98000 điểm bầu cử này có bao nhiêu điểm nằm mà đảng phái nọ có tỉ lệ phiếu bầu xấp xỉ x% (x=1,2,3...100) rồi vẽ các điểm đó lên. Ví dụ như người ta đếm thấy rằng trong 98000 điểm bầu cử này có 2000 điểm mà Đàng CS dành được xấp xỉ 23% số phiếu ở mội điểm trong số 200o điểm này, và có 1800 điểm đảng này dành được 24% số phiếu, cứ thế người ta vẽ cái đồ thị này lên, có quá khó ko?

Câu chuyện đầu đuôi nó như thế này:

Tác giả bài viết kể trên ko rõ là ai đã vẽ cái hình đó dựa trên dữ liệu thu thập hôm 7.12. Tác giả so sánh với dữ liệu của các nước khác nhau (xem hình ở bài trước), và đặt ra hai mối nghi ngờ:

1. Đồ thị các nước khác tuân theo qui luật Gaussian còn đồ thị của EP thì có dạng khác đi một chút có thể là Chi-Square đúng như bác Dmitry Nguyen có đề cập. Do đó tác giả đặt câu hỏi rằng liệu nước Nga đang đi một mình một con đường riêng có phải ko?

2. Đồ thị ko tuân thủ qui luật Gaussian có thể được lý giải bằng nhiều cách khác nhau nhưng việc các răng cưa xuất hiện rất đều nhau ở các con số rất đẹp như tôi và bác ninh có khẳng đinh lại là điều rất bất thường.

Riêng đối với tôi thì điểm nghi ngờ thứ nhất ko thuyết phục được tôi vì tùy vào đặc điểm của từng quốc gia mà phân bổ của các đường cong có thể khác nhau. Rất khó nói rằng dữ liệu phải tuân theo một qui luật nào đó, mà người ta chỉ nói rằng dữ liệu tuân theo qui luật nào đó với xác xuất là bao nhiêu mà thôi.

Điểm nghi ngờ thứ hai rõ ràng hơn, nếu người viết bài kể trên trung thực, dữ liệu được thu thập chính xác thì đó là những nghi ngờ có căn cứ. Nói như bác ninh rất đúng, hãy chờ xem.

Về ý kiến cho rằng tôi chả hiểu gì về toán học và Gaussian, tôi nghĩ đây là ý kiến tự tin nhất trong ngày.

[Nina]

Để thảo luận một vấn đề phức tạp, với một người tự tin như bác hanoi, thì chuyện tìm hiểu cặn kẽ đâu là lý luận, đâu là điểm chưa giải thích được là rất quan trọng chứ sao nhỉ? Chẳng qua mình muốn làm rõ một số vấn đề trước khi đưa ra lý lẽ thôi:

- Bạn của bạn hanoi đã xem xét bao nhiêu đường cong phân bố bầu cử của các nước? Và tất cả đều là phân bố Gauss?

- Đường cong phân bố của đảng Yabloko có thể có đỉnh không, đỉnh ở khoảng nào?

- Bạn có thể cho biết những nguyên nhân khiến cho một đảng (một ứng viên) có thể nhận được số phiếu trên 70% tại một điểm bầu cử riêng rẽ, ngoài nguyên nhân "gian lận" hay không?

[Kóc Khơ Me]

He he xem các bác đấu "toán" với nhau mà Kóc thèm quá! Nhớ hồi còn nhỏ đi thực tập hè thu thập số liệu thủy văn về mực nước, tốc độ dòng chảy, độ sâu lấy mẫu, khoảng cách đến mép nước...ở mấy con sông thuộc Moskva gần polygon của trường. Sau đó về lab xử lý, bình sai.. rồi hì hục "chấm chấm" trên giấy "миллиметровка", rồi thì dùng cái "Лекало" lượn các điểm lại cho nó "đẹp" và "thỏa" phân bố .... Em nào lười lo tán mấy iem tóc vàng, ghi chép không cẩn thận, lấy số liệu của nhóm khác, bị chơi khăm khi cho số liệu láu cá thì chỉ có nước "khóc" vì các bước nhảy đột biến... Có điều nếu không "ăn gian" thì các đường cong khó mà "thỏa" được qui luật phân bố gì gì đó!

Giấy chuyên dùng миллиметровка


Thước cong

[ninh]

Kóc Khơ Me viết

... Sau đó về lab xử lý, bình sai.. rồi hì hục "chấm chấm" trên giấy "миллиметровка", rồi thì dùng cái "Лекало" lượn các điểm lại cho nó "đẹp" và "thỏa" phân bố ...

Có quy tắc hết bác ạ - nếu các điểm tạo thành dải thiên hà thì phải smoothing, còn với dãy điểm rời rạc thì fitting mò (các loại spline) hay chuẩn hoá (lượn theo đúng hình dạng lý thuyết với sai số cho phép).

Thưa các bác. Tôi vừa tìm hiểu thêm về các kết quả bầu cử ở Nga trong những năm gần đây và rút ra kết luận quan trọng nhất: bức tranh gây tranh cãi trên đây rất ... Nga (như những năm trước thôi). Do đó, tôi giảm nghi ngờ tác giả của đồ thị. Nhìn chung, tôi ghi nhận được vài ý thế này:
- Nếu xét tổng thể (không tách ra từng đảng || ứng cử viên) thì có sự phân bố khá chuẩn (gần Gauss);
- Khi tách rời kết quả của từng đảng, do đặc điểm của nước Nga (NNTN chiếm thế thượng phong, nhất là ở nông thôn) nên đồ thị trải dài lên phía trên, thậm chí còn nhô cao ở giá trị 100%; các điểm bầu cử ở mạn trên 90% thường là ít cử tri, nên trông "ngon" vậy mà ít giá trị;
- Còn một lý do nữa góp phần đẩy cao cái đuôi ở 100% và tạo nhấp nhô "đẹp mắt" ở các giá trị 75%, 80%,vv... là do thiếu phương tiện xử lý tự động (комплексы автоматической обработки избирательных бюллетеней - КОИБ)ở những vùng thưa dân, ít cử tri hay lý do nào đó.

Mời các bác cùng tham khảo bài viết năm 2009 - Математика выборов

[Мужик]

Выборы в России с успехом заменяют школу и институт: люди, еще вчера незнавшие таблицу умножения, сегодня уверенно рассуждают о распределении Гаусса.

Bầu cử ở Nga thay thế thành công giáo dục phổ thông và đại học: Những người ngày hôm qua còn chưa thuộc bản cửu chương thì hôm nay đã tự tin tranh luận về phân bổ Gauss.

Nguồn: anekdot.ru

[Dmitri Tran]

Мужик viết

Выборы в России с успехом заменяют школу и институт: люди, еще вчера незнавшие таблицу умножения, сегодня уверенно рассуждают о распределении Гаусса.
Bầu cử ở Nga thay đổi thành công giáo dục phổ thông và đại học: Những người ngày hôm qua còn chưa thuộc bản cửu chương thì hôm nay đã tự tin tranh luận về phân bổ Gauss.
Nguồn: anekdot.ru

Hay ! Nhưng bác Mu à, hình như thế này có tốt hơn không? "Bầu cử ở Nga thay thế thành công..." vì заменить có khác với изменить!

[Dmitri Tran]

Nói chung, việc dùng công cụ Toán học để nghiên cứu các vấn đề xã hội là việc làm rất quý và được coi trọng. Dưới góc nhìn của khoa học chính xác thì những quy luật về con người dễ lý giải hơn và ta dể thấy những gì đáng ngờ đang "ẩn nấp" trong cuộc sống. Điều đáng hoan nghênh là bác hanoi, không phải chỉ trong post này mà trên NNN nói chung, thấy rõ, quan tâm và bàn luận không mệt mỏi.

Vấn đề "khó chịu" ở đây là kết luận của anh bạn bác hanoi. Khi dựa vào phân phối chuẩn để làm nền tảng cho các kết luận của mình thì phải lý giải rõ ràng: Tại sao nó tuân theo luật pph đó? Thêm nữa, khi đưa ra các kết luận qua xử lý bằng Thống kê toán học phải có câu "Những điều kết luận trên có XS đúng 95%" (hay 99%... chẳng hạn. Đằng này anh ta tuyên bố chắc "như đinh đóng cột": А математика такая штука, что «отменить» распределение Гаусса — это примерно как объявить прямой угол равным 100, а кипение воды назначить при 60 градусах специальным указом". Vừa thiếu hiểu biết về lĩnh vực đang áp dụng này, vừa "hồ đồ", không đúng bản tính nghiêm túc của người làm khoa học.

Tôi thấy ở đây ta hơi bị sa lầy vào mê cung của Toán học, tìm tòi khi không có công cụ (la bàn chắng hạn) để nhìn thấy hướng đi. Nếu nhìn đồ thị (cứ cho là nó được tác giả vẻ đúng đi) rồi nói về những chổ "răng cưa" dị thường của nó thì chẳng khác gì cô y tá đọc Điện tâm đồ rồi phán: Những chổ "răng cưa" này chứng tỏ anh bị loạn nhịp tim... Cho nên xin trở về các vấn đề "trần gian" hơn.
Tôi thấy 1 ý kiến rất thú vị và thiết thực, được ghi nhận bằng thực tế, do bác ninh nêu ra bị bỏ ngoài tai:

ninh viết

Việc bầu cử Duma Quốc gia Nga diễn ra vào ngày Chủ nhật, nhưng tại các đơn vị sự nghiệp vẫn có đông cử tri tham giần bầu cử, trong đó có những kết quả trái ngược.
đảng Cộng sản LB Nga thắng áp đảo đảng Nước Nga thống nhất tại MGU (đại học quốc gia Moskva),
còn đảng Nước Nga thống nhất thắng gần như tuyệt đối tại Bệnh viện tâm thần Moskva!

Thử lý giải hiện tượng này. Trong những năm cải cách kinh tế vừa rồi ở Nga, và các nước khối Liên Xô cũ nói chung, giới trí thức bị "ngược đãi" nhất. Trước kia tôi cũng không hình dung tình trạng bi đát đến như vậy, xin dẫn chứng cụ thể.
Lần đi Mát tháng 9 vừa rồi tôi có nói chuyện thời cuộc với 1 bà bạn quen, PGS Triết học, bà nói: "Nhà tôi đã 3 đời làm Triết học. Bố tôi dạy Triết MGU, tôi nay dạy ở đây đã hàng chục năm, con trai tôi tốt nghiệp Khoa Triết năm ngoái, nay giữ lại làm phụ giảng. Nó nhận được hơn hơn 7000 rúp (khoảng 235 usd) lương chính, các khoản ngoài giờ... thêm vài nghìn nữa". Cho tất cả được 10000 rúp đi, người bắt đầu làm khoa học ở Nga sống thế nào được với khoảng 330 usd mỗi tháng khi giá cả ở Mát đắt hơn ở ta 3-4 lần! Bà nói tiếp về mình: "Lương chính của bà gần 15000 rúp, phụ cấp thâm niên, ngoài giờ... gần 10000 nữa. Hướng dẫn NCS, đề tài... khoảng 7-8000 chưa kể quà cáp. Tổng cộng khoảng 33000 rúp" Tức là 1 PGS, TS KH kỳ cựu nhận được từ Nhà nước chỉ khoảng 1100 usd, tương đương thu nhập của 1 cô phục vụ bàn ở nhà hàng loại xoàng ở Mát, chưa kể cô ta còn có "tiền trà" (чайевые) đều đặn hàng ngày.

MGU - thành trì Khoa học Xô Viết, nay trong tình cảnh như vậy, các trường ĐH khác còn kém hơn. Lẽ tất nhiên, những người cống hiến trọn đời cho Tổ quốc và tương lai Đất nước nay bức xúc nhất, họ đi tiên phong trong việc lấy lại công bằng, vật chất, vị trí xã hội và quyền được nói, qua bỏ phiế vừa rồi. Và cũng vì vậy, cuộc met tinh khổng lồ vừa qua, khác với các cuộc biểu tình trước đây, được nhiều văn nghệ sĩ, đại diện giới trí thúc ủng hộ và tham gia.
P.S. Còn vế thứ 2 của bác ninh thì tôi chưa lý giải được.

[Мужик]

Хроника происшествий. Вчера при пожаре глава ЦИК Владимир Чуров получил 146%-ный ожог тела.

Tin vắn tai nạn: Hôm qua, trong đám cháy, người đứng đầu Uỷ ban bầu cử trung ương Vladimir Trurov bị bỏng 146% thân thể.

Dmitri Tran viết

P.S. Còn vế thứ 2 của bác ninh thì tôi chưa lý giải được.

Chắc vì Bệnh viện tâm thần "ăn nên làm ra" trong thời gian NNTN cầm quyền.

@ Bác Dmitri Tran: "tiền trà" (чайевые) trong tiếng Việt hiện đại gọi là "tiền bo".

[hungmgmi]

Các bác cứ viết tắt Nước Nga thống nhất thành NNTN làm em mấy lần cứ phiên thành "Nước Nga trong nó" mới chết chứ!

[SSX]

hanoi viết

Về việc muốn vẽ cái đồ thị đó ra sao có cần phải hỏi ko nhỉ? Có hơn 98000 điểm bầu cử, với mỗi điểm bầu cử người ta tính được mỗi đảng được bao nhiêu phần trăm phiếu bầu ở điểm bầu cử đó. Giả sử rằng người ta có đủ dữ liệu cho từng điểm bầu cử thì với mỗi đảng người ta chỉ cần đếm trong số 98000 điểm bầu cử này có bao nhiêu điểm nằm mà đảng phái nọ có tỉ lệ phiếu bầu xấp xỉ x% (x=1,2,3...100) rồi vẽ các điểm đó lên. Ví dụ như người ta đếm thấy rằng trong 98000 điểm bầu cử này có 2000 điểm mà Đàng CS dành được xấp xỉ 23% số phiếu ở mội điểm trong số 200o điểm này, và có 1800 điểm đảng này dành được 24% số phiếu, cứ thế người ta vẽ cái đồ thị này lên, có quá khó ko?

Câu chuyện đầu đuôi nó như thế này:

Dạ!!! cái đồ thị bài #27 là phân bố xác xuất hay kỳ vọng nhận được % phiếu bầu. Còn như cái bác mô tả ở trên là phân bố phiếu bầu theo điểm bầu cử hay phân bố theo địa phương vùng miền cũng thế.

Vậy cái nào là hàm, cái nào là biến vậy bác?

[Dmitri Tran]

Bác hanoi đi ngủ sớm, tôi đang xem Giải bóng chuyền nữ VĐ các quốc gia châu Âu, nên trả lời hộ. Bác ấy mà tỉnh dậy, 2 người lại "đôi co" nhau làm mất không khí chung trên dđàn.

SSX viết

Dạ!!! cái đồ thị bài #27 là phân bố xác xuất hay kỳ vọng nhận được % phiếu bầu.

Đó là họa đồ minh họa cho phân phối của số các điểm bầu cử của từng đảng theo tỷ lệ % số phiếu bầu cho đảng ấy.
Còn kỳ vọng nhận được % phiếu bầu là khái niệm khác. Kỳ vọng toán học E[X] của 1 biến ngẫu nhiên được tính bằng tổng các tích giữa xác suất xảy ra của mỗi giá trị có thể của biến với giá trị đó (Nhớ là biến, chứ không phải giá trị rời rạc như ở đây).

Còn như cái bác mô tả ở trên là phân bố phiếu bầu theo điểm bầu cử hay phân bố theo địa phương vùng miền cũng thế. Vậy cái nào là hàm, cái nào là biến vậy bác?

Đây chẳng có hàm và cũng chẳng có biến (Xem thêm khái niệm Số thực, hình như nay lớp 12 đã học rồi thì phải). Đây là họa đồ gồm các điểm trên trục OY - là số các điểm bầu cử, ứng với các điểm trên trục OX - là tỷ lệ theo % số phiếu bầu.
Như vậy, nó là tập hợp các điểm rời rạc, cho nên không phải là hàm số, hay hàm phân phối theo nghĩa chính xác của khái niệm này. Ta nối các điểm đó lại để cho dễ nhìn, dễ nhận dạng phân phối thực chất của nó thôi.

@ Muric: "tiền trà" (чайевые) trong tiếng Việt hiện đại gọi là "tiền bo".
Cảm ơn bác. trước kia hay gọi là tiền bông-rua theo tiếng Pháp, có ý nghĩa tự nguyện hơn. Nay gọi là "bo" chắc từ "bông-rua" mà ra, nhưng nghe có vẻ "thiếu trong sạch" quá.

[masha90]

Cháu vừa mới hỏi ông cháu thì ông cháu bảo là cái từ "bo" mà ta hay dùng bây giờ là nó từ cái chữ "puộc-boa" tiếng Tây mà ra ạ.

[nqbinhdi]

SSX viết

Dạ!!! cái đồ thị bài #27 là phân bố xác xuất hay kỳ vọng nhận được % phiếu bầu. Còn như cái bác mô tả ở trên là phân bố phiếu bầu theo điểm bầu cử hay phân bố theo địa phương vùng miền cũng thế.

Vậy cái nào là hàm, cái nào là biến vậy bác?

Mấy hôm nay bận tối tăm mặt mũi nên bây giờ mới có vài ý kiến vào cái thread này được.

Về cái đồ thị xanh xanh đỏ đỏ trong bài #24 hay bác SSX trích lại trong bài #27 là phân bố của số điểm bầu cử theo tỷ lệ phần trăm bầu cho các đảng, nếu như đúng là lấy theo kết quả sau kiểm phiếu, chẳng dính gì đến kỳ vọng (mean value hay expected value) ở đây cả.

Về cái đồ thị ấy, có thể có các nhận xét sơ bộ thế này:

1. Người vẽ ra cái đồ thị ấy, thay vì dựng biểu đồ cột xác suất hay dựng histogram (rồi nếu thích thì đi mà fit nó bằng một đường trơn để có được hàm mật độ xác suất - pdf: probability density function), lại đi dựng một đồ thị mà khoảng giữa các giá trị của hàm theo biến (hẳn là rời rạc, bởi tính theo bin) được nội suy bằng các đường nối thẳng, thế nên nó mới ra cái dạng răng cưa gớm ghiếc ấy.

2. Tính theo bin size 0.5% nên nó mới nhấp nhô tợn như vậy chứ tính theo bin size lớn hơn, 1 hay 2% chẳng hạn, hẳn đồ thị sẽ bớt nhấp nhô răng cưa hơn nhiều. Không hiểu người dựng lên cái biểu đồ ấy có dụng ý nào không?

3. Việc có các giá trị đỉnh tại đúng các phần trăm cách đều (50, 60, 70, 80, 90 và gần 100%) thì quả là hơi lạ bởi khả năng xảy ra có tính quy luật như thế có lẽ rất hãn hữu. Nếu đúng cái đồ thị ấy được dựng theo kết quả kiểm phiếu chính thức thì có các khả năng sau:
+ Việc thống kê của kết quả bầu cử chính thức thực ra chỉ lấy theo bước (bin size) 5% nên mới có các giá trị tại các điểm cách 5%-10% và các đoạn nhấp nhô còn lại là tự ý vẽ thêm - để làm gì thì tôi sẽ miễn bàn/đoán bởi cũng chẳng quan tâm xem có gian lận hay không gian lận trong bầu cử ở Nga, nó xa xôi quá với công việc hàng ngày của mình và giả như có quan tâm thì vị tất đã làm gì được để thay đổi mảy may?;
+ Có vấn đề trong kỹ thuật thống kê và báo cáo số liệu (còn có là gian lận không cũng xin không bàn đoán gì sất - vô bổ với tôi).

Nói thêm, cái phân bố Gauss ấy, bản thân Gauss gọi nó là phân bố normal, có lẽ theo nghĩa là cái phân bố ấy rất thông thường/hay gặp (theo luật các số lớn - Law of large numbers). Sang tiếng Việt, do từ norm đã được dịch là chuẩn nên tính từ normal mới được dịch cũng là chuẩn (tính từ) song có lẽ chẳng liên quan gì tới từ tiêu chuẩn cả. Chịu khó quan sát thì thấy nhiều kết quả trong thực tế cũng sẽ thể hiện cái phân bố này hoặc rất gần phân bố này: phổ điểm thi ĐH, thi tốt nghiệp hay thi tuyển dụng (tôi là người nhiều năm làm tuyển dụng nên cũng hay lập các biểu đồ để đánh giá sơ bộ chất lượng người dự tuyển theo các trường mà họ tốt nghiệp, thì thấy rằng nói chung chỉ vài chục người trở lên là đã gặp cái phân bố chuẩn hoặc gần với phân bố chuẩn ấy rồi), phân bố của ISI (InterSymbol Interference) trong các hệ thống truyền tin có méo... Có lẽ quy luật phiếu bầu của các cuộc bầu cử tương đối nghiêm túc cũng sẽ tuân theo cái phân bố này thôi. Chỉ là nếu các kết quả phân tán hơn (phương sai lớn hơn, có thể do số điểm bầu cử với các kết quả khác nhau nhiều hơn - điều kiện này thấy được với kết quả của EP) thì cái chuông Gauss sẽ lùn hơn và có dạng tiến đến phân bố gần đều hơn mà thôi chứ thật ra nó vẫn có dạng gần chuẩn dù có hơi mất đối xứng (về cái này thì chưa chắc đã là do gian lận gì, bởi ngu gì mà chả gian được mà nắn cho nó gần gần với đường cong chuẩn, những người chịu trách nhiệm gian dối - nếu có - đâu có ngu quá thế, mà chỉ là có thế nào cứ báo cáo như thế, còn gian hay không lại là từ điểm bầu cử thôi, cái này thì phải chờ quân của bác Putin đi kiểm tra rồi báo cáo mới biết được, mà cũng chưa chắc đã biết chắc được bởi mấy ông tướng đi kiểm/thanh tra ấy cũng gian thì botay.com thôi). Việc từ cái đồ thị này mà đoan chắc được có gian lận trong bầu cử thì cũng hơi kỳ. Có gian lận thì tốt nhất là bắt tận nơi, kiểm đếm và điều tra tử tế mà cũng còn chưa chắc đã ăn ai đâu - hô hô, chỉ có mấy trăm phiếu bầu trong một kỳ hội họp gì đó mà mấy anh kiểm phiếu (tất nhiên là ban kiểm phiếu nghiệp dư, làm ăn luộm thuộm) kiểm còn loạn cả lên được nữa là.

Là ngứa cổ thì bàn cho nó đỡ stress thôi bởi công việc hàng ngày nó ngập lên tận họng, tuyệt không có ý gì muốn tranh luận hay tranh cãi sất. Vậy nên bác nào có ý khác thì cứ việc tuyên ra song đừng lôi kéo anh mỗ này vào nhé, cho mình xin!

[nqbinhdi]

Dmitri Tran viết

@ Muric: "tiền trà" (чайевые) trong tiếng Việt hiện đại gọi là "tiền bo".
Cảm ơn bác. trước kia hay gọi là tiền bông-rua theo tiếng Pháp, có ý nghĩa tự nguyện hơn. Nay gọi là "bo" chắc từ "bông-rua" mà ra, nhưng nghe có vẻ "thiếu trong sạch" quá.

@ bác Trần,

masha90 nói đúng đấy bác ạ. Nó xuất phát từ từ pourboire trong tiếng Pháp, đọc theo tiếng Tây bồi là puộc-boa. pourboire là từ ghép từ pour (để) và từ boire (uống), nôm na là tiền thưởng thêm ngoài hóa đơn cho người phục vụ uống trà/nước (trà theo nghĩa dân gian hay theo tự điển 3N đều được cả, hỉ). Lâu dần thì nó biến âm thành bo.