Đôi điều về Gulag

[danngoc]

Dmitri Panin, một trong những bạn cùng trại với Solzhenitsyn, nhớ lại, trong trại người Hoa “chỉ liên hệ trao đổi chung với nhau. Để trả lời bất cứ câu hỏi nào của chúng tôi, họ chỉ im lặng nhìn lại vẻ không hiểu”. (Panin, tr. 187) Karlo Stajner nhớ lại rằng họ cực kỳ giỏi dắt mối việc làm cho người khác: “Ở khắp Châu Âu, người Hoa đều nổi tiếng vì giỏi bịp, nhưng trong trại họ được giao cho làm việc giặt giũ. Tôi nhớ không thấy bất cứ ai làm việc giặt quần áo mà không phải là người Hoa tại mọi trại mà tôi từng trải qua”. (Stajner, tr. 203)

Cho đến lúc này các cộng đồng dân tộc có ảnh hưởng nhất trong trại là của người Baltic và Tây Ukraina, những người bị gom hàng loạt vào trại trong và sau chiến tranh (xem Chương 20). Ít hơn về số lượng những cũng có ảnh hưởng là người Ba Lan, đặc biệt là những người Ba Lan nổi loạn chống cộng xuất hiện trong trại vào cuối thập niên 1940 – cũng như những người Chesnia, vốn được Solzhenitsyn mô tả là “một dân tộc không chịu đầu hàng, không chấp nhận thói quen quy phục”, và là những người nổi bật, theo một vài khía cạnh, trong số các dân tộc Kavkaz khác. (Solzhenitsyn, Quần đảo Gulag, tập III, tr. 401) Sức mạnh của những nhóm sắc tộc đặc biệt này là ở số lượng ít ỏi của họ và trong sự chống đối rõ rệt của họ đối với Liên Xô, việc nó xâm chiếm vùng đất của họ được họ xem là bất hợp pháp. Những người Ba Lan, Baltic và Ukraina thời hậu chiến cũng có kinh nghiệm quân sự và hoạt động du kích, và trong một vài trường hợp tổ chức du kích của họ vẫn được duy trì trong trại. Ngay sau chiến tranh, ban tham mưu của UPA, Quân đội Khởi nghĩa Ukraina, một trong nhiều nhóm chiến đấu giành độc lập cho Ukraina thời kỳ ấy, đã ban hành một tuyên bố gửi tất cả người Ukraina đã bị lưu đày hay chuyển vào trại: “Bất cứ bạn ở đâu, trong hầm mỏ, trong rừng hay trong trại, hãy luôn vững vàng không thay đổi, luôn là người Ukraina chân chính và hãy tiếp tục chiến đấu”.