Bàn về “nghệ thuật thị giác – visual art” của Liên Xô và nước Nga ngày nay

[fresco]

Một năm mới đã lại bắt đầu. Xin kính chúc tất cả các thành viên 3N hạnh phúc, an khang và thịnh vượng!

Cũng nhân dịp năm mới, xuân về, tôi mạn phép mở một chủ đề về “nghệ thuật thị giác – visual art” của Liên Xô trước đây và nước Nga hiện nay trong chuyên mục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh. Rất mong được các bác hưởng ứng và tham gia bổ sung tư liệu.

Về phần mình, tôi xin phép được bàn về 3 vấn đề:
- Phong cách Lomography trong nghệ thuật nhiếp ảnh
- Trường phái Conceptual trong nghệ thuật thị giác
- Chủ nghĩa kết cấu – Constructivism trong đời sống nghệ thuật tạo hình và thị giác của xã hội Xôviết.

Để bắt đầu câu chuyện, xin được phép mạn đàm về phong cách Lomography trong nghệ thuật nhiếp ảnh

1. Lomography

a) Một chút về lịch sử hình thành phong cách Lomography

Lomography (từ đây gọi tắt là Lomo!) được coi là một trường phái trong nghệ thuật nhiếp ảnh lần đầu tiên khởi xướng tại thành Viên nước Áo vào năm 1993.

Trường phái này có gì đặc biệt? Thứ nhất, các ảnh theo phong cách Lomo được chụp bằng máy phim compact LOMO LCA (Lomo Compact Automate) được sản xuất tại Leningrad trước đây và Saint-Peterburg hiện nay. Thứ hai, phong cách chụp của trường phái Lomo thật ngẫu hứng, tự do và tùy tiện nhất. Với tư tưởng "hãy chụp vô tư đi, đừng nghĩ nhiều!" của lomo, người chụp không cần quan tâm đến những kiến thức phức tạp về nhiếp ảnh, như tiêu cự , độ cảm quang, khẩu độ v.v. cũng không cần quan tâm đến mình sẽ thu được gì sau lần bấm máy, tất cả chỉ có thể được biết sau khi cuộn phim được rửa, mang đến niềm vui , sự bất ngờ , với những màu sắc mang đậm chất lomo.



Khởi nguồn của lomo cũng rất tình cờ. Hai sinh viên người Áo thuộc học viện nghệ thuật Viên tên là Mattias Figl và Volfgang Stransinger đi nghỉ ở Praha (Tiệp khắc trước đây); khi ấy, Mattias đã kiếm được một cái máy ảnh compact cũ của Liên Xô mác “ЛОМО-компакт'” – LOMO compact sản xuất vào những năm 80. Thế rôi hai người lang thang khắp Praha, dùng cái máy đó chụp liên tục các khung cảnh đời thường tại đây một cách cực ngẫu hứng, dường như không quan tâm đến kỹ thuật chụp như tiêu cự, góc chụp, tốc độ,v.v...Thậm chí sau khi trở lại trường ở Viên, đôi bạn còn tiếp tục nghịch máy trên mái nhà ký túc xá: từ trên đó họ ghi lại những gì xảy ra trên đường phố.

Sau khi rửa ảnh, dán chúng lên một tấm pano to, các tấm hình ngẫu hứng đã đem lại ấn tượng đặc biệt và tạo một cảm xúc mạnh mẽ cho đám sinh viên nghệ thuật Viên - những khoảnh khắc không bao giờ quên! Những sinh viên này đã quyết định tổ chức một cuộc triển lãm ảnh chụp được từ máy ảnh LOMO, nhưng vì không có tiền – sinh viên mà!!! – nên họ đã thành lập một tổ chức chính thức để xin trợ cấp của chính quyền thành phố Viên cho cuộc triển lãm. Và Hội Lomo quốc tế (Международное Ломографическое общество) đã ra đời vào năm 1993 như vậy đấy!

Lomo thực chất là chữ viết tắt của: Leningradskoje Opitiko Mechanitscheskoje Objedinenie. Tiếng Nga là: Ленинградское оптико-механическое объединение (ЛОМО). Thuở ban đầu, nó chỉ là tên của một loại máy ảnh thông thường ra đời vào những năm 70 của thế kỉ trước tại Liên Xô cũ do tổ hợp công nghiệp quang học Leningrad LOMO chế tạo ra. Một kiểu máy ảnh nhái theo các máy compact đang rất thịnh hành thời đó do Nhật Bản sản xuất (như nhãn Minolta chẳng hạn) nhưng với một số khiếm khuyết đặc trưng về ống kính (lens) tạo ra độ nhạy cảm đặc biết với màu đỏ, xanh, vàng,.. Và cũng thật mỉa mai (!?) và kỳ lạ là chính những đặc điểm này lại là mấu chốt để tạo nên phong cách của Lomo.

Trở lại với Hội Lomo quốc tế, vào năm 1994, sau cuộc triển lãm ảnh của hội tại Matxcova, các thành viên của Hội đã tiếp xúc với đại diện của Tổ hợp LOMO lần đầu tiên. Vào thời gian này, do có nhiều khó khăn trong kinh doanh nên tổ hợp đã chuẩn bị ngừng sản xuất seri máy compact LOMO. Thế nhưng sau cuộc gặp gỡ với các lomographer quốc tế, một bản giao kèo đã được lập ra giữa tổ hợp với Hội lomo quốc tế. Nội dung chủ yếu là tổ hợp sẽ tiếp tục duy trì sản xuất dòng máy LOMO và Hội được độc quyền phân phối các sản phẩm đó. Kể từ đó cho tới nay, Hội Lomo quốc tế đã trờ thành một tổ chức hùng mạnh với đông đảo các thành viên từ khắp các nước trên thế giới tham gia.

Từ một chiếc máy ảnh bình thường của Liên Xô, Lomo đã trở thành một khái niệm trong nhiếp ảnh. Lomo- đó là một dạng của cuộc sống và là một cách nhìn đặc biệt ra thế giới xung quanh ta. Tụi sinh viên Áo đã chiết tự LOMO một cách hài hước là “Love and Motion” – Tình yêu và sự chuyển động. Đó cũng chính là motto của Hội Lomo quốc tế. Ngoài ra, Những người yêu thích Lomo còn tự đặt cho nó một khẩu hiệu dễ hiểu hơn: Let Ourlife be Magic and Open – Hãy để cho cuộc sống của chúng ta trở nên huyền bí và cởi mở!!!

Cùng với thời gian, lomo đã không chỉ còn giới hạn trong các máy ảnh của tổ hợp LOMO nữa. Hiện nay đã có thêm rất nhiều nhãn máy được sản xuất chuyên dụng cho phong cách lomo như Holga, Lomofisheye,...

b) Những đặc điểm nhận dạng của phong cách lomography

Đầu tiên là Mười nguyên tắc vàng của Lomography:

1. Hãy đem theo máy bất kể bạn đang ở đâu
2. Chụp không kể ngày đêm
3. Đừng lo lomo làm ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn, vì lomo chính là một phần cuộc sống của bạn
4. Nếu có mục tiêu , hãy tiến sát và bấm máy
5. Không cần lo nghĩ
6. Phải nhanh
7. Không cần suy nghĩ bạn sẽ chụp gì
8. Không cần suy nghĩ bạn đã chụp gì
9. Hãy chụp từ mọi góc độ, thậm chí từ... hông
10. Cuối cùng: đừng quan tâm đến 9 điều trên!!!



Các hình ảnh chụp được theo phong cách lomo thường có những góc nhìn độc đáo; có độ bão hoà màu cao, đặc biệt là 3 màu đỏ, vàng và xanh.



Và như motto của phong cách lomo đã “tuyên”: Love and Motion; các hình lomo cho ta một cảm giác sống động bởi sự thể hiện độc đáo bằng màu sắc, bằng các góc nhìn khác nhau lên cuộc sống đang diễn ra trên Trái đất này...



Và khi tất cả những bức hình của hội viên Lomo được hoà nhập với nhau (trong một cuộc triển lãm chẳng hạn), cuộc sống quanh chúng ta sẽ được thể hiện cực kỳ ấn tượng và độc đáo đến không ngờ.