Những giọt mưa 400 triệu năm

[Geobic]

VÁCH ĐÁ VÀ NHỮNG GIỌT MƯA BỐN TRĂM TRIỆU TUỔI

Đó là vách đá ven biển, nằm ở phía bắc núi Đầu Nở, giáp kề bến Nghiêng, thuộc phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, Hải Phòng. Vách đá cấu tạo bởi các đá trầm tích lục nguyên có tuổi Devon, cách nay 416 đến 360 triệu năm. Đá ở đây có nhiều màu, từ màu tím gụ, nâu, xám lục nhạt đến trắng.

Vách đá Giọt Mưa



Tại vách đá này và phần thềm biển giáp kề còn lưu lại phong phú dấu vết hoạt động sống của sinh vật. Có thể gặp ở đây rất nhiều di tích hang hốc của sinh vật cổ, sống cách nay khoảng gần 400 triệu năm. Những dấu vết này được chia thành hai loại: Trong một số lớp sét, bột kết chứa nhiều di tích hang chui rúc theo hướng ngang là chủ yếu của những sinh vật chưa rõ vị trí phân loại, có đường kính 1-5cm. Các di tích hang đào này có thể cắt chéo nhau, thường có vị trí ở gần mặt lớp (đến độ sõu 10-15cm). Ngoài ra còn có thể thấy những dấu vết hang đào theo chiều thẳng đứng (vuông góc với mặt lớp) của một loại sinh vật có kích thước nhỏ hơn (đường kính 0,5-1cm) được gặp phổ biến trong một số lớp sét bột kết.

Dấu vết hai loại hang chui rúc của động vật ven bờ biển cổ:




Loại lớn, nằm song song với mặt lớp đá




Loại nhỏ, vuông góc với bề mặt lớp đá

Điều đặc biệt lý thú là trên trần của một chiếc hang đá còn lại vết tích phong phú của các giọt mưa thời nguyên thuỷ. Các dấu tích giọt mưa nơi đây đã được phân tích trong một công trình khoa học của chúng tôi. Chúng hiện diện vô vàn trên trần hang, tất cả đổ nghiêng về một phía như những giọt mưa ngày nay rơi xuống mặt đất thường cũng vậy. Về điều này, cố nhà thơ Xuân Diệu từng có một bài thơ rất hay, xin trích đoạn nói về vết chân chim và giọt mưa hoá đá:

Đã một triệu năm rồi có một con chim
Bước qua lại trên một bờ biển tím.
Một gơn sóng lăn tăn đến gần khẽ liếm
Vết chân chim, như âu yếm ngây say
Muốn tỏ tình. Và sau lúc chim bay
Gợn sóng khác mang ít bùn đến phủ.
Bùn hoá đá dưới lớp năm tháng ủ
Và ngày nay biển đã rút xa đi
Mà vết chân chim giữ chẳng hạn kỳ.

Và giọt mưa rơi trăm triệu năm về trước
Đã thấm khô nhanh, chóng bốc hơi rồi
Mà trên đá hãy còn nguyên vẹn vết mưa rơi.

Hang đá có trần hang với­ nhiều dấu vết giọt mưa cổ



Các mảng trần hang với dày đặc dấu vết giọt mưa







Đá ở khu vực Vách đá Giọt Mưa mang đầy đủ những dấu ấn chứng tỏ chúng được thành tạo trong môi trường cửa sông, ven biển điển hình: Có mặt phân lớp xiên chéo, phân lớp dạng nêm, dấu vết hoạt động của động vật chui rúc nơi bãi triều. Tất cả các loại dấu vết của động vật kể trên đã được hình thành trong điều kiện cửa sông, ven biển, trong đới triều lên xuống. Chỉ trong điều kiện như vậy, khi dải ven biển phơi ra giữa 2 đợt triều lên, các sinh vật mới hoạt động náo nhiệt và để lại hang hốc để nếu gặp điều kiện thuận lợi sẽ có cơ may trở thành hoá thạch. Và dấu vết các giọt mưa cũng được hình thành trong điều kiện như thế.

Ở nước ta môi trường địa chất cửa sông ven biển thời kỳ Devon với những dấu hiệu cụ thể, độc đáo, đáng tin cậy như mô tả trên đây chỉ gặp duy nhất ở Đồ Sơn. Riêng dấu tích giọt mưa từ kỷ Devon thì thật hiếm hoi, kể cả trên thế giới, và đây là điểm duy nhất ở Việt Nam phát hiện thấy. Do vậy chúng tôi đặt tên vách đá không tên này là Vách đá Giọt Mưa.

Dấu tích các giọt mưa rơi nghiêng


(Lưu ý, các giọt mưa hoá thạch này treo trên trần hang, nhưng thực chất chúng in hình trong lớp đá nằm dưới trần. Khi lớp đá ngay dưới trần bị bóc đi thì may mắn thay chúng còn được gắn chặt với lớp phía trên, do vậy còn lại với thời gian. Một điều nữa cần lưu ý là kích thước của các “hạt mưa” này lớn hơn trong thực tế nhiều, vì trong quá trình thành đá chúng đã được thấm các khoáng chất có độ bền vững cao, tất nhiên khoáng chất đó thấm ra cả một phần trầm tích xung quanh và tạo nên một khối mang dáng dấp giọt mưa nhưng có thể tích lớp hơn so với dấu vết giọt mưa ban đầu.

Hang đá có dấu tích giọt mưa cổ chính là một hang được khoét vào vách đá để quân dân ta canh giữ, bảo vệ bờ biển trong kháng chiến chống Mỹ xâm lược, thời kỳ 1966-1975. Do vậy, ngoài giá trị khoa học, hang đá này còn giúp hun đúc lòng yêu nước và tự hào về truyền thống chống ngoại xâm của nhân dân ta. Không những thế, như trên đã nói, vách đá Giọt Mưa này nằm kề cận bến Nghiêng, nơi có tấm bia ghi rõ chính tại đây những tên lính Pháp cuối cùng đã rút khỏi Việt Nam sau thắng lợi hoàn toàn của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến 9 năm gian khổ. Ngay cạnh đó còn phế tích một chiếc lô cốt kiên cố của quân Pháp. Bến Nghiêng do người Pháp cho xây ở Đồ Sơn bằng xi măng cốt thép, cho đến nay vẫn còn nguyên vẹn, vẫn được sử dụng, không cần sửa chữa.

Hiện vách đá kể trên nằm trong khuôn viên của Khu du lịch Hòn Dấu, vùng biển giáp kề đã bị san lấp, cải tạo thành bể bơi nước ngọt. Tuy nhiên vách đá vẫn được bảo tồn cùng một phần của thềm mài mòn, còn lưu giữ được những dấu tích hoạt động của động vật chui rúc, nhất là hang đá với vết tích các giọt mưa cổ quý giá.

Di sản địa chất này đã bị san lấp một phần trong quá trình thi công Khu du lịch Hòn Dấu, làm mất đi tính toàn ven của di sản và cô lập nó với biển. Những gì còn sót lại của di sản hy vọng sẽ được bảo tồn, gìn giữ phục vụ tham quan, du lịch, nghiên cứu khoạ học và đào tạo. Đặc biệt cần chú ý trong quá trình cải tạo xây dựng tiếp theo không làm phương hại đến hang đá với dày đặc vết tích giọt mưa trên trần. Chúng là những di sản hiếm hoi, vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho Đồ Sơn, cho đất nước chúng ta.

TẠ HOÀ PHƯƠNG
(Đăng đầu tiên trên 4rum NNN)