Mười sự kiện văn học Nga năm 2008

[hungmgmi]

Dịch giả Trần Hậu vừa gửi cho NNN bài dịch sau về văn học Nga, xin giới thiệu với các bác:

Mười sự kiện văn học Nga năm 2008

Báo “Nước Nga văn học” số 1/2009 vừa công bố bài viết của nhà phê bình văn học Nga Kirill Ankudinov bình chọn mười sự kiện tiểu biểu của văn học Nga năm 2008. Sau đây chúng tôi xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc:

1. Nhân vật của năm. Tổn thất của năm: Aleksandr Isaevich Solzhenitsyn.
Đã ra đi một trong những con người thay đổi số phận của thế giới. Hơn nữa lại là một nhà văn (chứ không phải là một chính trị gia hay tướng lĩnh). Cùng với sự ra đi của Solzhenitsyn đã kết thúc thời đại “nhà văn-người khổng lồ”. Từ đây tất cả sẽ khác: nhân loại vẫn sẽ sản sinh ra những nhà tiên tri và những nhà văn; nhưng tiêu chuẩn nhà văn-nhà tiên tri hiện nay, e rằng, đã tận dụng hết mãi mãi.


2. Tiểu thuyết của năm: Vladimir Makanin. “Asan” (Giải thưởng “Cuốn sách lớn” của Nga năm 2008). Tạp chí “Ngọn cờ”, số 8-9.
Cuốn tiểu thuyết mới của nhà văn Vladimir Makanin đã gây ra một làn sóng dư luận. Có cả những tiếng nói giận dữ: “Makanin đã kiệt nguồn văn”. Không, Makanin chưa cạn kiệt nguồn văn, ông vẫn đang ngự trên cái đỉnh cao của nghề văn như cách đây 10, 20, 30 năm trước. Đó là do giới độc giả đánh mất thói quen thưởng thức văn học hay mà thôi. Theo ý kiến khiêm tốn của tôi, ý nghĩa cuốn tiểu thuyết của Makanin đối với xã hội Nga hiện nay lớn đến mức, thậm chí tôi rất khó xác định tầm cỡ của nó. Sẽ cố gắng trong thời gian gần nhất viết về “Asan” một cách kỹ lưỡng. Cuốn sách này đáng được như vậy.

3. Tác phẩm đầu tay của năm: Vsevolod Benigsen. “GenAtsid”. Tạp chí “Ngọn cờ”, số 7.
Nhà văn trẻ Vsevolod Benigsen trong tác phẩm đầu tay của mình - tiểu thuyết “GenAtsid” đã phát hiện ra một vấn đề cực kỳ quan trọng - sự ghẻ lạnh của người Nga đối với nền văn hoá Nga của mình và mô tả vấn đề đó một cách chính xác, rõ ràng, khéo léo. Đọc phần thứ nhất cuốn tiểu thuyết của Benigsen bạn cười ngả nghiêng. Đọc phần thứ hai - bạn tái tê vì khiếp sợ.

4. Truyện vừa của năm: Andrey Volos. “ Chó Palang”. Tạp chí “Thế giới mới”, số 2.
Truyện vừa sắc sảo của Andrey Volos về chàng trai người Tadzhik và con chó săn trung thành của mình Palang cần phải được đưa ngay vào danh sách vàng của nền văn học thiếu nhi. Nó có thể được xếp bên cạnh “Răng nanh Trắng”, “Pudel Trắng” và “Bim Trắng…”

5. Truyện ngắn của năm: Aleksandr Karasyov. “Tuyết đầu mùa”: Tạp chí “Tháng Mười”, số 7.
Đây là một mẫu mực của tài năng văn học.

6. Nhà thơ của năm: Marya Stepanova.
Ở đây, tại mục này, tôi cảm thấy đặc biệt lúng túng. Hiện nay có rất nhiều nhà thơ hay và khác nhau . Rất nhiều. Tôi có thể liệt kê hàng trăm, hàng ngàn. Tuy nhiên tất cả họ năm nay viết chẳng khác gì năm ngoái (năm kia, năm kìa, v.v…); không thể gọi họ là “nhà thơ của năm 2008” được. Tập thơ “Sự tầm thường của Ivan Sidorov” của Marya Stepanova, có lẽ, xứng đáng được gọi là một đột phá trong nền thơ ca Nga hiện đại.

7. Văn chính luận của năm: các chuyên mục chính luận của các tạp chí “Người đương thời của chúng ta” và “Moskva”.
Các tạp chí văn học “yêu nước” (“Người đương thời của chúng ta” và “Moskva”) hiện đang nằm ở mức độ (không hài lòng) như các đối thủ “cấp tiến” của chúng. Tuy nhiên, có hai điểm mà các tạp chí “yêu nước” vượt lên trước một cách rõ nét. Đó là văn xuôi tư liệu- lịch sử và chính luận. “Người đương thời của chúng ta” và “Moskva” tập hợp được các chính trị gia, nhà xã hội học, kinh tế học xuất sắc nhất hiện nay, như: Mikhail Leontyev và Sergey Kurginyan. Trong các tạp chí “cấp tiến” dưới nhãn hiệu “chính luận” hoặc là những mong muốn tốt đẹp, hoặc là nhắc đi nhắc lại những luận thuyết “yêu nước”. Nói chung, điều đó chứng tỏ rằng luận thuyết cấp tiến ở nước Nga hiện nay đang giãy chết. Nếu không nói là đã chết hẳn.

8. Phê bình văn học của năm: Không có sự kiện nào.
Thêm một lần nữa tôi buộc phải thừa nhận: năm qua nói chung nước Nga không có phê bình văn học. Cũng giống như những năm trước. Có nghiên cứu văn học chất lượng, chuyên nghiệp. Tuy nhiên nghiên cứu văn học không phải là phê bình văn học . Có những bài viết xuất sắc của các cây bút Alla Latynina, Sergey Belyakov, Andrey Nemzer, Boris Kuzminsky, Dmitry Bykov, Viktor Toporov, Vladimir Bondarenko. Nhưng những nhà phê bình (riêng lẻ) không phải là phê bình văn học. Phê bình văn học là những cách tiếp cận mới, phương pháp luận mới, đề tài mới; phê bình là các cuộc tranh luận làm thay đổi hẳn xã hội. Phê bình chí ít là những nhận xét trung thực và không giả dối. Khi mà trong cộng đồng văn học Nga chưa có sự trung thực như một dữ kiện, chúng ta sẽ không thấy phê bình.

9. Nỗi buồn của năm: Tất cả các bài viết của Anatoly Nayman và Aleksey Tsvetkov (cha). Thơ, truyện ngắn, dịch thuật, v.v…

10. Dự án của năm: Chuyên mục văn hoá của báo điện tử “Vzglyad”.
Rõ ràng đây là một cái mốc trong lịch sử báo chí.

Trần Hậu (Theo Nước Nga văn học)