Tạp chí "Liên Xô ngày xưa"

[hungmgmi]

Nhân ngày báo ta, nhớ đến báo Tây

Báo chí Liên xô có một thời khá là hùng hậu. Hầu như tổ chức chính trị, cơ quan, ban, ngành, lứa tuổi nào…cũng đều có cơ quan ngôn luận cho riêng mình.Tờ báo số 1 của Liên xô đương nhiên là tờ Pravda-Sự thật-cơ quan của Trung ương Đảng cộng sản Liên xô. Tờ báo này có bề dày truyền thống mấy chục năm(hình như nó ra đời vào năm 1919 thì phải), tôi còn nhớ có một bức ảnh chụp V.I.Lênin đang chăm chú đọc tờ Sự thật, trong ảnh măng sét báo có thay đổi so với thời kỳ sau này.Đây chính là bức ảnh đó:

Báo Đảng in ấn, trình bày thường rất nghiêm túc, đứng đắn, thường chỉ có 2 màu đen trắng. Tia-ra (số lượng in) ghi rất rõ ở phía cuối “đuôi’” báo. Không chỉ báo Pravda, tất cả các ấn phẩm của Liên xô đều ghi rất rõ, đầy đủ chỉ số, số lượng in, giá bán, thậm chí các nhật báo còn ghi rõ cả giờ ký chuyển đi nhà in.
Có lẽ do tờ báo số 1 của đất nước có tên là Sự thật nên hầu hết các tờ báo của các tổ chức đoàn thể, của các thành phố…thường hay có thêm hai từ Sự thật vào tên gọi của mình. Các cháu thiếu nhi thì có Pionerskaya Pravda-Sự thật Thiếu niên, các anh chị đoàn viên thì xin mời đọc Komsomolskaya Pravda-Sự thật Thanh niên cộng sản (tờ này hiện vãn còn) và những người dân thủ đô thì ngoài MN (Moskovskie Novosti-Tin tức Matxcơva). Vechernhaya Moskva(Matxcơva buổi chiều) còn có Moskovskaya Pravda-Sự thật Matxcơva…Ngoài ra còn có vô số các tờ báo địa phương của các nước Cộng hòa, các thành phố có gắn “Sự thật” vào tên địa danh của mình trên măng-sét báo, như Sự thật Leningrad, Sự thậtAmua, Sự thật Pskov, Sự thật Gomel, Sự thật Crym vân vân và vân vân.
Hình ảnh một người dân đọc báo Sự thật tại bảng thông tin:

Các ấn phẩm báo chí của Liên xô đều nằm trong sự quản lý của cơ quan Союзпечать-Soiuzpechat-cũng như sách thì chịu sự quản lý của Soiuzkniga. Các ki-ốt của Союзпечать có mặt khắp nơi, trong bày đủ các loại báo và tạp chí, ai muốn mua thì đến các ki ốt này, không có các quầy báo tự phát và người bán báo rong như bên ta hiện nay. Theo trí nhớ đã có phần mai một của tôi thì tờ báo có số lượng phát hành lớn nhất Liên xô ngày xưa (và hình như của thế giới nữa thì phải, vì nó có tên trong sách kỷ lục Guinness) là tờ Trud-Lao Động với khoảng gần 3 triệu bản/kỳ. Tờ này cũng in hai màu đen trắng, trên măng sét báo có in đủ các loại huân huy chương mà báo đã được tặng. Báo chí Liên xô thường rất trân trọng các giá trị tinh thần như thế, họ in hàng loạt huân huy chương đã được trao tặng lên trang nhất, ngay bên cạnh tên báo. Có thể thấy điều này trên các báo Sự thật thanh niên cộng sản, Thể thao Xô viết, Sao đỏ (giống như tờ QĐND bên ta), hoặc trên tạp chí Tia lửa…Ở Việt Nam ta, vài năm trở lại đây người ta cũng bắt đầu in hình huân huy chương bên cạnh măng sét báo, chẳng biết có phải là bắt chước các đồng chí Liên xô ngày nảo ngày nao hay không.
Còn gì nữa nhỉ, khi nhớ về báo chí Liên xô một thuở? Có đấy, đó là các máy bán báo tự động đặt nhan nhản dưới các bến tàu điện ngầm. Vào giờ tan tầm, người người hối hả đi, họ dừng lại chút xíu bên những chiếc máy này, thả đồng xu vào và nắm lấy một tay cầm giật mạnh một cái, một tờ báo còn “hôi hổi nóng” đã sẵn sàng. Đôi lúc máy trục trặc, và chúng liền bị gọi là “những tên cướp một tay”.
Và nữa, nhớ rằng vào những năm cải tổ, báo chí Liên xô đã có sự phát triển mạnh mẽ, cả về số lượng đầu báo cũng như nội dung, hình thức trình bày. Nhiều tờ báo xuất hiện trong thời kỳ này như Argumenty i Fakty-Luận chứng và sự kiện, Speed-Info-một tờ báo in lòe loẹt với đề tài tình dục và chống AIDS, Soversheno Sekretno-Tuyệt Mật…ra đời và được mọi người đón mua. Nhắc lại một chút về tờ Tuyệt Mật. Đây là tờ báo do nhà văn trinh thám nổi tiếng Iulian Semionov-tác giả “17 khoảnh khắc mùa xuân “ sáng lập, chuyên in những thông tin đã được giải mật của KGB và các cơ quan tình báo nước ngoài, các vụ án nổi tiếng, đời tư các chính khách và đủ các thứ khiến người ta phải tò mò. Sát ngay măng sét báo có in “lô gô” của tờ này, đó là một khẩu súng lục(!) chĩa nòng xuống dưới nằm lọt thỏm trong mấy vòng tròn đồng tâm.Tôi nhớ hình như tờ Tuyệt Mật ra số đầu vào năm 1988 (hay 1989) thì phải và tôi trở thành bạn đọc trung thành của tờ này, cùng với hàng vạn, hàng vạn độc giả khác. Tờ báo chỉ in hai màu, nhiều trang, trình bày rất ấn tượng: nhiều hình ảnh kèm chữ chen kín trang bìa. Trên sạp báo bắt đầu lòe loẹt màu sắc của báo chí Liên xô thời đó, Tuyệt Mật không bị lẫn với bất cứ ấn phẩm nào khác. Vài năm trước, trong làng báo xứ ta xuất hiện tờ An Ninh Thế Giới cuối tháng cũng in nhõn 2 màu đen trắng .Tờ này bán chạy vèo vèo, tia -ra tăng vùn vụt. Nhìn cách trình bày và “tổ chức” tờ ANTGCT, tôi cứ đồ rằng tờ này có quan hệ họ hàng với tờ Tuyệt Mật bên xứ bạch dương, bởi chúng khá giống nhau, từ nội dung đến hình thức. Mà cũng phải thôi, bởi trong thời kỳ đầu, cũng có khá nhiều bài được dịch từ Tuyệt Mật được đăng tải trên ANTGCT.
Còn nhớ thêm gì nữa không nhỉ, có chăng là nhớ về những cái tên báo tạp chí đọc lên là đã thấy rõ là nó phục vụ cho ai: Kommunist-Người Cộng sản, Krestianka-Nữ nông dân, Rabotnitsa-Nữ công nhân, Gudok-Tiếng còi tầm...Nghe thật là mộc mạc.
Đã có một thời, các thông tin trên báo Việt Nam chủ yếu là dịch từ báo chí Liên xô. Sách báo Liên xô ngày đó ê hề. Năm 1984, khi đang học tiếng Nga năm dự bị, tôi nhìn thấy các chồng báo Liên xô chất đầy các quầy sách báo trên phố Tràng Tiền. Năm 1991, tức là vào những ngày tháng cuối cùng của đất nước vĩ đại đó, tôi vẫn mua được các báo Sự thật TNCS, Sự thật…cũng trên cửa hàng sách báo ngoại văn Tràng Tiền. Một lượng không nhỏ ngươì Việt Nam ngày đó tiếp cận thông tin chủ yếu là qua nguồn sách báo tiếng Nga.
Đã lâu trên thị trường ta vắng bóng báo chí Nga. Thi thoảng bạn bè mang vác về cho một ít báo chí Nga thấy “ở bển “ bây giờ báo chí in đẹp quá, nội dung hấp dẫn câu khách quá. Tờ tuần báo Luận chứng và sự kiện ngày nào giờ đã phát triển thành một tập đoàn báo chí hùng mạnh với 7 ấn phẩm thường kỳ. Duy chỉ tờ báo chính Luận chứng và sự kiện ngày nào vẫn giữ “gu’ như những ngày đầu cải tổ, tức là vẫn in 2 màu, và các chuyên mục hấp dẫn ngày xưa, ví như hỏi đáp vẫn được duy trì. Nhìn nó, lại nhớ những ngày đầu báo chí Liên xô chập chững bước vào thời đại Demokratia-dân chủ, Glasnost-công khai.