Nhật ký Leningrad

[nthach]

Ngày 28 tháng Năm 1943

Ma-ri-a Ni-cô-le-vna Ê-ghe-sơ-trem ở học viện bồi dưỡng giáo viên đến thăm tôi.
Ngôi nhà chị ở cửa kính bị vỡ tung đã năm lần. Đến lần thứ sáu thì không thể ở được nữa. Do đó chị đến ở ngôi nhà mới thay cho ngôi nhà cũ bị phá. Nhưng làm sao mà di chuyển được những đồ đạc khi chỉ riêng tiền vận chuyển một chiếc đàn dương cầm người ta đòi đến những chín ki-lô-gam bánh mì?
Được biết tình hình ấy, các bạn đồng nghiệp của Ma-ri-a đã tổ chức buôi "lao động thứ bảy" để vận chuyển tất cả đồ đạc cho chị kéo dài đến ba ngày. Họ dùng hai bàn tay mình để chuyển, trừ chiếc đàn dương cầm ra. Mà tất cả đều là phụ nữ đến làm giúp. Trong số những đồ đạc đó có một chiếc đèn đồng rất nặng: Tượng Prô-mê-tê cầm bó đuốc.
Sau khi mọi thứ đã mang đến nhà mới. Ma-ri-a tổ chức một bữa liên hoan, mang phần lương thực của mình ra thết các bạn.
Có nước chè, bánh mì kẹp thịt và dưa muối. Mỗi vị khách còn được tặng một vậy thế này: Trên mỗi mâm đều có một tờ giấy báo, qua đó mỗi người sẽ được nhận một "gói nhỏ". Gói nhỏ này buộc rất kỹ, bên ngoài viết tên người nhận. Trong mỗi gói đều có quà làm cho người nhận thoả mãn. Người nào yêu quý Pu-skin sẽ được tặng tượng nửa người của Pu-skin; người nào thích chơi đồ cổ sẽ nhận được một cái đĩa cổ bằng sứ. Còn người nào có con thì sẽ được biếu sách nhi đồng.
Buổi liên hoan nhà mới rất vui, dù lúc đó đang có máy bay oanh tạc. Khách uống trà, nói chuyện. Trên đầu họ có ngọn đèn Prô-mê-tê cầm bó đuốc: Ở nhà mới có điện.
Ma-ri-a đến tìm tôi, mời tôi tham gia Ban giám khảo cuộc thi văn học của thiếu nhi. Chị đưa đến cho tôi một tập rất dày nào kẹp, nào vở, bút ký, thơ, trường ca, truyện, nhật ký, tiểu luận khoa học. Thể tài rất phong phú.
Học sinh lớp 4 trường số 62 miêu tả giặc Đức xâm chiếm các thành phố Nga, viết:
Bọn chúng tiến vào thành
Đập phá các cửa hiệu
Ăn bánh uống nước chanh
Và đồ hộp cũng không từ
Chỉ một lát, chúng chén sạch.
Cậu Go-ren-ben-ni-cốp (học sinh lớp 6) tương đối "già giặn" hơn, viết một luận văn nghiên cứu nhan đề "Sách-bạn của người". Chúng tôi đọc thấy: " Trong thời gian từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20 nhân loại tiến triển rất nhanh".
Có những tác phẩm có giá trị thực sự, chẳng hạn: " Cuộc chiến tranh của Tổ quốc trong hồi ức học sinh tiểu học Lê-nin-grát" ( học sinh lớp sáu, trường số 10).
Một cô bé tên là Di-na Ca-ra-xê-va viết một câu chuyện rất thú vị " quả bom đầu tiên"
" Đêm. Yên tĩn. Những ngôi sao. Ánh trăng vằng vặc chiếu xuống đường phố. Tôi nằm cạnh ống khói trên sân thượng. Trong không khí yên tĩnh, tôi chăn chú lắng nghe và ngắm nhìn bầu trời. A, kia là đại hùng tinh, kia là tiểu hùng tinh. Điều làm tôi kinh ngạc nhất là bên cạnh đại hùng tinh xuất hiện một ngôi sao mới. Bỗng có tiếng động cơ, mỗi lúc càng rõ dần. Tôi đoán ngày đó là máy bay địch".
Tiếp đó Di-na miêu tả tiếng động, tiếng rít, tiếng cửa kính vỡ.
" Bên dưới gọi" Di-na! Di-na " Tôi chạy vụt xuống, mẹ tôi không ngờ là tôi còn sống. Nhưng tôi thì chả chú ý gì cả, chỉ hỏi : Bom rơi ở đâu thế ạ?" . Rơi ở nhà cạnh, thế là tôi vội chạy ngay đi giúp đỡ việc khiêng và băng bó những người bị thương".
I-na Bi-tu-gô-va, nữ sinh lớp chín trường trung học số 47 viết một bài với cái đầu đề khô khan " Công tác của nông trường Xô-viết đã đem lại cho tôi cái gì?" Nhưng thực ra nó đầy chất thơ. I-na viết rằng ngay trước chiến tranh cô ta đã từng ước mơ phải làm một cái gì hết sức tốt, hết sức có ích, để cho mình không cảm thấy sống phí, sống hoài".
" Mùa hè 1942 đối với học sinh Lê-nin-grát là " bắt đầu một cuộc sống mới, cuộc sống rau xanh, cuộc sống lao động có ích". Dần dần đời sống của thực vật hấp dẫn tôi. Tôi thấy như mình đang nuôi dưỡng những người tí hon. Đây những mầm xanh non của chúng đang dần dần xuất hiện, những cái chân nhỏ của chúng cứng cáp dần, và rồi kiêu hãnh ngẩng cao cái đầu bé xíu màu xanh của nó lên, và khi ngắm nhìn chúng, tôi bỗng hiểu là niềm mơ ước lâu nay của tôi nay đã thành hiện thực.
" Tôi tưởng tượng hai con đường, một con đường ra tuyền tuyến và con đường thứ hai đi vào thành phố chúng tôi. Những người tí hon rau xanh của tôi cứ cây nọ đuổi theo cây kia trên con đường ấy. Một chú tí hon ấy chạy vào trong ngôi nhà đá khổng lồ . Trên giường trong một gian phòng của ngôi nhà này có một cô bé gái, tóc vàng hoe đang ngồi đó. Tay cô gầy với đôi mắt buồn hai má hóp lại. Đó là quân thù làm cho cô bị đói. Song chú người xanh tí hon của tôi còn mạnh hơn đội quân hàng trăm ngàn của địch. Nó đến giúp cô bé suy nhược này. Thế là hai má cô đỏ ửng , tay cô trở lên tròn trĩnh , mắt lại sáng long lanh. Thế là cô đứng lên đi lại và cảm thấy người cô bé ấy là hiện thân ước mơ của tôi.
" Còn một người ra xanh tí hon chạy theo con đường thứ hai. Chung quanh là quân thù. Chúng không tha con người tí hon. Chúng mang bom đạn dội vào người rau, nhưng không làm gì được nó. Nó chạy vào một công sự. Ở đó có chiến sĩ trinh sát đang nghiêng mình trên bản đồ. Cuộc hành quân của anh rất gian khổ . Bỗng anh cảm thấy mình không cô độc. Thiếu nho Xô-viết đang lo lắng đến anh. Anh ăn rau và cảm thấy một sức mạnh dũng sĩ thấm vào máu anh. Anh dũng cảm ra trận và chiến thắng trở về. Và chẳng bao lâu lá cờ của Tổ quốc Xô-viết tung bay trên đất nước Xô-viết.."
Em Bi-ti-gô-va kết thúc bài của mình: " Bây giờ thì tôi hiểu thế nào là lao động, tôi cảm thấy trách nhiệm của mình đối với lao động. Cảm thấy mình không phải là một nữ sinh bé bỏng. Mà là một nữ sinh chiến sĩ. Tôi làm việc vì tiền tuyến và thành phố của chúng ta".
Ngoài bìa em bé đã vẽ và tô màu những cây rau xanh. Cây bầu bí, củ cải đỏ. Tất cả đều với những bộ mặt dễ thương.
Thơ của Vô-rô-re-ki-na khá hay.

[nthach]

Ngày 3 tháng Sáu 1943

Một ngày rất nóng. Mùa hè thật sự rồi. Cùng An-na I-va-nô-vna đi mua mũ, gặp báo động. Tầu điện của chúng tôi đỗ ngay cạnh quảng trường Các Mác. Chúng tôi chạy cả vào cái vòm cổng. Trong đó như từ đường hầm, có thể nhìn thấy vòm trời xanh rực rỡ không có một gợn mây.
Đài phát thanh vừa đưa tin: " Bán không hạn chế thuốc chống trùng số 5 để đề phòng mục nát".

[nthach]

Ngày 4 tháng Sáu 1943

Chị I-va-nô-vna bảo tôi: " Bọn Đức rải truyền đơn". Loại bắn pháo. Hiện nay, đúng lúc này, ở gần đâu đây không có tiếng nổ, nhưng có tiếng rít.
Nào, tôi hãy ngồi vào viết bài thơ về Pu-skin. Nhân ngày kỷ niệm 144 năm ngày sinh Pu-skin, chúng tôi sẽ nói chuyện trên đài ngay tại phố Môi-ca. trong căn phòng của người ở trước kia.

[nthach]

Ngày 7 tháng Sáu 1943

Chương thứ năm của bài thơ ví như "nắm bột" đã làm xong. Chỉ cần nó không nên men chua: Ngày trước cụ Gơ-tơ đã đề phòng chuyện này.
Hôm qua đã nói chuyện ở nhà Pu-skin mà trước kia tôi chưa từng đến đó lần nào. Một ngày xuân đẹp tuyệt vời… Trời một màu xanh suy tưởng. Ngay những nõn mây trắng-dấu vết của những trận không chiến-cũng không làm vẩn đục được nó. Chúng tôi đi về phố Mô-ca. Phố yên tĩnh, vắng lặng. Pu-skin đã đi theo vệ hè này về nhà. Những căn phòng im lặng của Pu-skin đón chúng tôi. Những đồ gỗ một màu đỏ. Đó là bàn ghế thời Pu-skin chứ không phải của Pu-skin. Lúc bắt đầu bị bao vây người ta đem tất cả các thứ trong nhà chuyển đi nơi khác hoặc chôn xuống đất. Trên bệ lò và cửa sổ có hoa anh đào và hoa đinh hương (năm nay hoa đinh hương thật khác thường: Những cánh hoa rất nặng giống như đục từ đá cẩm thạch ra). Và cái mùi hương dịu của hoa gần tàn ấy theo chúng tôi từ phòng này sang phòng khác.
Trong phòng làm việc của Pu-skin, trên những giá trống rỗng người ta đặt loa phóng thanh. Nhà được bảo quản tốt, sàn được đánh bóng, có điều là chỗ nào cũng bị nứt nẻ nhiều nhất. Đấy là kết quả của ba quả bom rơi ở Môi-ca tháng Mười một 1941.
Tôi viết một bài báo ngắn về việc này cho báo "Sự thật". Nên thường xuyên viết những bài về loại này. Không nên từ bỏ việc làm một nhà báo. Phải làm việc của ba người: nhà thơ, nhà viết văn xuôi và nhà báo.
Hôm nay là một ngày kỳ diệu. Một trong số ba mươi nhăm ngày không có mây ở Lê-nin-grát. Ở Lê-nin-grát mỗi năm có ba mươi nhăm ngày không có mây. Tôi biết điều này trong một cuốn bách khoa toàn thư, bài viết về Lê-nin-grát.

[nthach]

Ngày 8 tháng Sáu 1943

Hôm nay tôi được tặng thưởng huân chương "Bảo vệ Lê-nin-grat" tại điện Xmôi-nưi. Những đại diện của nghệ thuật và khoa học có mấy chúng tôi. Khi tiếp nhận huân chương chẳng ai nói lên được câu nào. Tôi cảm động quá đến nỗi không nói được gì.
Cái hình nhỏ của huân chương này đã thể hiện tất cả toàn bộ Lê-nin-grat, mà tôi sẽ nhờ nó cả cuộc đời còn lại của tôi.

[nthach]

Ngày 9 tháng Sáu 1943

Hôm nay pháo cao xạ phá tan sự yên tĩnh của những ngày gần đây. Tôi thức giấc và ngồi dậy đến ba lần. Khoảng 10 giờ lại tiếng nổ mạnh như đã nghe một lần rồi. Đấy là của chúng ta nhưng là cái gì thì không rõ. Đó là trọng pháo hay là pháo cao xạ cực mạnh (cái này đúng hơn) đặt ở khu Mấc Gên-xơ. Ngôi nhà khốn khổ của chúng tôi rung lên từ đầu đến chân. Mấy chiếc đĩa nhà tôi treo trên tường khẽ kêu lên. Nhưng lúc ấy đài lại truyền đi truyện cổ tích của A-ri-na Rô-đi-ô-nô-vna cho các em bé đến tuổi đến trường. Tất cả những cái đó tổng hợp lại là Lê-nin-grát.

[nthach]

Ngày 10 tháng Sáu 1943

Nhà tôi không ăn, không uống. Hầu như tôi không trông thấy anh. Bao nhiêu khó khăn đã giày vò anh.
Đài phát thanh truyền đi lời tuyên bố của Ru-dơ-ven trong cuộc họp báo về khả năng chiến tranh hoá học. Chẳng lẽ cuộc chiến tranh đó lại đến với chúng ta nữa sao? Tất cả những gì đã tồn tại hàng triệu năm trên trái đất này sẽ bị huỷ diệt thì thật là khủng khiếp.
Tôi nhìn lên những cây xanh như vĩnh biệt chúng. Tôi thấy chúng biến thành tro bụi.
Ngày 14 tháng Sáu 1943

Hôm nay nhà tôi từ trong "bùn lầy" trở về. Mọi việc bên đó rất khó khăn. Công việc nặng nhọc lắm, sinh viên rất khổ.

[nthach]

Ngày 15 tháng Sáu 1943

Công việc "Trồng rau".
Bai-ma-cốp, tiến sĩ hoá học, đã viết xong tập hai công trình "Điện giải pháp trong luyện kim", đưa ra triển lãm ở trụ sở các nhà bác học ở hội chợ rau quả một củ cải nặng 6 ki-lô-gam. Năm ngoái trong vườn gần học viện bach khoa, ông đã trồng khoai tây, song ông kiên nhẫn chịu đựng, không ăn đến, để dành làm giống. Bây giờ ông lại đem khoai tây giống ấy ra trồng. Ông đã đích thân mang chất Xuýp-pe phốt-phát, và muối can-xi ra bón. Trên một mảnh đất rộng một trăm mét, ông thu hoạch được sáu trăm ki-lô-gam khoai.
Ve-ra Rô-đô-nô-vna Strê-sơ-nê-va nữ nghệ sĩ công huân nước cộng hoà, ba mươi chín năm hoạt động trên sân khấu đã biến mảnh sân thành vườn rau. Vụ thu hoạch cũng khá.
Trên cánh đồng Mác-xốp toàn là những vườn rau của các giáo sư. Tôi đã nhìn thấy một giáo sư già đang rắc băng lão nên luống rau cải của mình để diệt bọ.

[nthach]

Ngày 18 tháng sáu 1943

Tôi cùng đi với một phóng viên nhiếp ảnh đến đảo Ki-rốp nay gọi là "đảo nhi đồng". Trại thiếu nhi được tổ chức ngay trong 17 toà nhà ngay trong thời kỳ bị bao vây. Hiện nay có 942 em đang sống ở đây, rồi đây sẽ tăng lên 1.500 em.
Câu đầu tiên các em hỏi những người trong thành phố ra là "Có bị pháo kích không?" hay là "Pháo kích ở khu phố nào?" một cháu trai hỏi:
-Hôm nay triển vọng ra sao?
Một em trai khác 14 tuổi yêu cầu chúng tôi cho vào thành: "Mẹ cháu có em bé hai tháng, cháu muốn về thăm, xem vắng cháu, mẹ cháu sống ra sao".
Các cháu được chăm sóc chu đáo, chúng được uống gluy-cô và sữa bò.
Trong bài bút ký cho một tờ báo nước ngoài, tôi đã viết: "Những chỗ tốt nhất của thành phố, "các đảo" trong những biệt thự giàu có xây dựng trước cách mạng, bây giờ trẻ em sống ở đó. Cha các em ra tiền tuyến, mẹ các em thì đang làm công tác quốc phòng. Những nhà tốt nhất đều dành cho các em ở. Nhân viên phục vụ ở các phòng nhỏ hơn-nơi xưa kia những quản gia, người giặt quần áo, người quét dọn ở".
Trong một biệt thự trước kia là của một nhà buôn cá rất giàu, tôi chú ý đến cái phòng rộng, đẹp đẽ mở cửa ra sông O-kho-ta không có các cháu mà là nơi ở của cô giáo trẻ của các em.
Tôi chưa hỏi hết câu thì cô bé ngượng đỏ mặt lây sang cả bông hoa cài trên hai đuôi tóc hung. Lúc ấy là vào giờ tập hợp các em đi hái "cây thuốc" nhưng chắc chắn cô giáo cũng không quên thẩm mỹ học.
-Vâng, bác nói đúng-Cô gái nói-phòng này ít nhất mười lăm cháu ở được. Nhưng … bác nhìn lên trần nhà mà xem.
Tôi ngẩng đầu lên vòm trần nhà nửa hình tròn có vằn hoa, ở đó, trong sắc điệu xanh nhạt và màu tím của phái "suy đồi" đã thể hiện cô E-va khoả thân trong vườn tiên. Một con rắn có biểu hiện hai mặt đang tặng E-va một quả táo.
"Là một người giáo dục, tôi không thể để cho các em nhìn bức tranh như thế này"-Cô gái đội vòng hoa nói tiếp "mà họ thì làm như thế". Còn những em bé nhất nhìn thấy bức tranh này sẽ phải khóc lên vì sợ. Bây giờ chúng tôi lại không có vôi để quét lại cái trần đó đi được. Khi vòng vây được giải toả, lúc bấy giờ sẽ … Nay thì tôi hẵng ở đây. Khi nào có em nào bị phạt tôi mới đến ngôi nhà này. Bác biết chứ, khi các em bị phạt thì chúng tôi không nhìn lên".
Kết luận cô giáo rất hài lòng nói thêm là nay thì việc xử phạt ngày càng nhiều vì chúng đã có sức để nghịch. Trước kia các cháu yếu lắm.

[nthach]

Ngày 24 tháng Sáu 1943

11 giờ sáng.
Pháo kích dữ dội nhưng không rõ là ở phía nào. Đạn bay và nổ rít trên đầu. Chắc không phải hắn vào khu chúng tôi. Vì đài phát thanh vẫn đang truyền đi tác phẩm của Xô-phrô-xki (ôi tiếng nổ gần quá…)
Đến mồng 3 tháng bảy tôi sẽ trình bày về thơ ca (tôi cảm thấy như chúng ta đang nổ súng).
Nhà tôi làm tôi khổ thêm, khó khăn ngày càng nhiều: than củi, việc nhà và công việc ở Uỷ ban phòng không. Ngoài ra còn công việc chính thường ngày.
(Bây giờ đài mới truyền tin về trận pháo kích).
Về thơ: Đân-tơ trước khi viết cảnh người có tội bị bỏ vạc dầu đã đi Vơ-ni-dơ xem công việc các người làm thuyền: ở đó có dầu.
Mai-a-cốp-xki đã từ bỏ những thành tựu về hình thức của mình. Vì sao? Vì trước tiên anh đã tự từ bỏ các tìm kiếm thời trẻ của mình.

[nthach]

Ngày 25 tháng Sáu 1943

Tôi thấy hơi thư thái, yên tâm về chồng tôi một chút: Những lưới ngăn chim trong vườn ra đã tìm được đủ số lượng cần thiết, viên an-buy-min cho những người khai thác (đất cát) làm anh hoạt bát hẳn lên.

Ngày 30 tháng Sáu 1943
Pháo lại nổ. Rất gần. Lại bắt đầu đợt câu đại bác. Tiếng réo và tiếng nổ vang lên.

[nthach]

Ngày 4 tháng Bảy 1943

Một sự kiện nhỏ: Chúng tôi có con mèo con, con trai của mèo mẹ Ma-sca ở nhà bếp chính. Đặt tên là Cu-di-a. Nó gầy tóp lại, y như con muỗi ấy. Bốn cái chân đứng chưa vững, nó lảo đảo lúc ngã bên nọ, lúc ngã bên kia.
Mọi người đến xem Cu-di-a. Người ta bảo chân sau nó bị bệnh phong thấp nặng.
Mèo con-đó là một vật lôi cuốn người ta. Ai cũng muốn có con vật nhỏ linh hoạt ấy. Ngoài ra nó còn có thể đuổi chuột. Tôi nghĩ một câu đố thế này: "Hai nghìn với cái đuôi-Đó là cái gì?" Trả lời "Con mèo con". Bởi vì nếu đem tiền ra mà mua thì đúng giá như vậy. Ở một địa phương người ta đề nghị đổi một biệt thự ở Li-xi Nô-xơ (nhưng là ở khu bị bắn phá dữ dội), lấy một con mèo già dặn, có kinh nghiệm. Tôi không rõ là một người đã tìm ra mèo chưa.

[nthach]

Ngày 6 tháng Bảy 1943

Ở các hướng Cóc-lốp, Cur-xcơ và Ben-gô-rốt giặc Đức đang phản công. Các trận đánh đang tiếp diễn. Quân ta phá huỷ mấy trăm (trên năm trăm) chiếc xe tăng địch và bắn rơi hai trăm chiếc máy bay. Có thể đây là đợt mở đầu cũng nên.

Ngày 7 tháng Bảy 1943

Quân Đức đã bị đánh lui ở mặt trận Oóc-lốp. Ở Ben-gô-rốt vẫn đang tiếp diễn. Ở đấy cuộc chiến đấu đang rất ác liệt.

Ngày 8 tháng Bảy 1943

Hôm qua pháo bắn suốt ngày với những đợt nghỉ ngắn. Tôi nghe nhà tôi nhận lời qua máy nói cho phép một bà mẹ đáng thương đến bệnh viện suốt đêm để chăm sóc đứa con của bà bị thương nặng ở bụng.
Bản tin buổi tố của đài phát thanh bình thường. Ở Ben-gô-rốt có khó khăn.

[nthach]

Ngày 12 tháng Bảy 1943

Ngày sinh của tôi đã qua tốt đẹp (ít khi được như thế này). Uống một ít rượu vốt-ca tôi thấy mình vui lên thực. Và mọi người đều vui vẻ.
Tôi nhận được những hoa hồng rất đẹp của toà soạn báo "Sự thật Lê-nin-grát" gửi mừng. Từ những ngày đầu chiến tranh đến nay tôi chưa hề thấy đoá hoa như thế. Và đến bây giờ chúng vẫn ở trên bàn làm việc của tôi.
4 giờ
Có hai tiếng nổ rất dữ dội ở gần đâu đây

[nthach]

Ngày 15 tháng Bảy 1943

Tôi bị rơi vào "hố" như tôi đã gọi như thế.
Nếu hình dung cuộc sống của mình là một dòng sông (nhớ lại cuốn "Sông đời" của Cu-pơ-rin), dòng sông mà bạn bơi trên đó không phải dễ thì có khi bạn gặp những cái hố không đáy.
Có khi bạn giữ được mình, giạt vào bờ rồi cố sức mà lên và cuối cùng … a ha, được rồi! Cũng có khi quay cuồng càng ngày càng tụt sâu xuống, cuối cùng rơi tuột xuống đáy.
Ở đâu đó trên kia cuộc sống trôi đi một cách êm ả. Ở đâu đó có chiếc bàn viết của bạn với công việc bắt đầu được trôi chảy một cách tốt đẹp. Những sự kiện xảy ra, những cuộc gặp gỡ trôi qua. Mà ở đây thì là điểm chết. Yếu đuối … yếu đuối… một sự kinh tởm vô cùng với bất cứ hành động nào.
Và dù sao khả năng duy nhất để ra khỏi cái hố đó là bắt đầu hành động. Cũng giống như trong lúc bị rét cóng, muốn ngủ mà phải vùng dậy. Lạnh nhưng mà phải lấy tuyết xát vào mình. Phải làm việc: Đó là cứu chữa. Thế mà tôi lại muốn đi nằm. Không làm gì cả.
Tôi mệt mỏi quá rồi, các bạn của tôi ơi! Tôi mệt mỏi quá lắm rồi!

[nthach]

Ngày 17 tháng Bảy 1943

Từ 4 giờ sáng trở đi là không ngủ được nữa. Lúc đầu thì nghe tiếng súng cao xạ, sau đó là tiếng pháo dữ dội. Bây giờ là 9 giờ, mọi thứ dần dần lắng đi. Tiếng nổ đi xa dần như mưa rào đi qua.
Hôm nay ra ngoại thành, nơi sản xuất phụ của trường Đại học Y khoa.
Với một nỗi ngạc nhiên nào đó tôi đã thấy cuộc sống thiên nhiên tiếp diễn. Những sáng tạo của nó vẫn tốt đẹp như xưa. Có những thứ hay hiện tượng trong thời bình rất là bình thường nhưng bây giờ thì thật là kỳ lạ đã làm tôi phải suy nghĩ rất lâu: như con bê, bụi cây, hoa hồng…
Con bê làm cho tôi nhớ đến con mèo Cu-di-a nhà chúng tôi, có khác là nó to hơn mà thôi. Cũng những đôi chân dài đứng không vững, bước đi chuệnh choạng.
Còn những thứ như quả xanh, phúc bồn tử, quả dàu thì để làm ci-ta-min nuôi thế hệ mai sau của học viện.
Chương thơ thứ năm đáng thương của tôi làm cho tôi nhớ đến bia cờ-vát mà người ta không để nó đông lại. Nó vừa mới bắt đầu đông và đóng váng là tôi lại quấy nó lên. Thế là hỏng cả rồi.

[nthach]

Ngày 18 tháng Bảy 1943

Hôm nay kỷ niệm 50 năm ngày sinh Mai-a-cốp-xki. Tôi phải đến thuyết trình ở giảng đường và trên đài phát thanh. Thế mà pháo địch bắn phá hầu như tất cả các khu phố cùng một lúc làm tôi chẳng biết hành động ra sao. Xe điện ngưng, đường phố bị hỏng nhiều chỗ. Dây nói đứt. Tôi không gọi đến giảng đường được để biết tối nay có nói chuyện không. Nhưng nhà tôi thì bảo chắc chắn là phải đi vì tôi là người thuyết trình… Còn anh, tất nhiên là phải đưa tôi đi rồi.
Chúng tôi mang tất cả những tài liệu quan trọng đi nhỡ có xảy ra gì không. Nên mang cả máy chữ đi nữa thì tốt. Tất cả những cái đó tốt hơn là mang theo bên mình. Nhỡ ra khi về nhà thì nhà không còn nữa.

[nthach]

Ngày 19 tháng Bảy 1943

Buổi dạ hội kỷ niệm Mai-a-cốp-xki rất thành công. Người không đông lắm-khoảng độ một trăm. Mọi người chuyển sang gian phòng nhỏ. Trong những ngày như thế này mà người ta vẫn đến tham gia buổi dạ hội văn học thì thực là cảm động.
Sau khi tôi nói mấy lời khai mạc Chi-khô-nốp, Rư-vi-na và một số diễn viên nữa cùng phát biểu ý kiến.
Sau đó tôi nói chuyện trên đài phát thanh. Đi qua mấy khu phố vắng tanh, chúng tôi trở về nhà. (đợt pháo kích cho đến bây giờ mới ngừng hẳn).
Bản thuyết trình về thơ lại xô đến với tôi.

[nthach]

Ngày 24 tháng Bảy 1943

Tối
Một ngày đáng sợ. Nay giặc Đức rõ ràng đã áp dụng một chiến thuật mới: rất nhiều trận pháo kích ngắn. Đièu này mang lại rất nhiều thương vong vì quả đạn đầu tiên bao giờ cũng giết nhiều người nhất vì nó bất ngờ. Ngoài ra với những trận pháo kích như vậy càng khó đánh vào trận địa của chúng.
Hôm qua có một chiếc xe vận tải không phải của y tế mà xe thường đến khoa ngoại (nơi này đối diện với cửa sổ nhà tôi ở) chở đầy những người bị thương nhặt ở ngoài đường phố. Trong số đó có một người đàn bà mặc quân phục (ái dà, lại một quả pháo kinh khủng! Tôi phải đến chỗ trực phòng không, nếu không ở nhà chỉ có một mình. Nhà tôi đi vắng, Ma-ri-ét-ta trực nhật).
Ngồi ở chỗ trực một lát, tôi quay về. Lúc này có lẽ gần 12 giờ đêm. Nhà tôi vẫn chưa về. Anh gọi dậy nói về bảo là chờ báo yên. Vô ích, những phút đầu tiên sau báo yên chính là những phút nguy hiểm nhất. Giặc Đức chỉ chờ lúc đó để lại tiếp tục.
Một ngày đổ máu làm sao! Lại một ô-tô vận tải chở đầy xác chết. Những cái xương chân trần thò ra ngoài tấm vải bạt. Trong ánh sáng trong của đêm trắng, mọi thứ đó đều nhìn thấy rất rõ.
Chiếc ôtô tải chạy về khoa ngoại, nhưng bác sĩ chạy ra nhìn dưới tấm vải bạt liền xua tay. Chị lái xe đành phải cho xe về khu nhà xác. Chẳng ai cần đến sự cứu chữa của bác sĩ nữa.
Tôi chưa viết hết về chiếc xe tải hôm qua. Treê chiếc xe đó có một em bé khoảng mười bốn mười lăm tuổi, đúng hơn hết là một học sinh chuyên nghiệp, em bị thương rất thê thảm, người xanh như tàu lá, nằm trong vũng máu. Cả hai khuỷu chân bị đứt và lủng lẳng những miếng vải đỏ đen. Lúc người ta đặt em lên cáng, em kêu lên: "Thật là ức! tôi còn trẻ thế này mà chúng lại làm cho tôi ra thế này! Tốt hơn là chết quách đi!".
Chữ "ức" làm cho tôi vô cùng xúc động. Lúc đầu tôi nghĩ mình nghe không rõ. Song không phải. Em bé đã được khiêng vào phòng. Nhưng từ trong đó vẫn vọng ra tiếng kêu "ức lắm".
Em bé uống băng cốc nước mà chị I-va-nô-van đưa cho em.
Còn những người khác trên xe im lặng. Người ta khiêng các phụ nữ xuống, một chị bị thương ở ngực, một chị khác bị thương ở chân. Xương đầu gối lòi ra ngoài, bị đen lại vì thuốc đạn, sưng mọng lên rất kinh khủng.
Người ta khiêng tất cả xuống, trên xe chỉ còn lại những tấm vải thấm máu.

[nthach]

Ngày 26 tháng Bảy 1943

Hôm qua lại có nhiều người bị thương và nhiều người bị chết. Em bé bị gãy chân đã chết rồi.
Đài phát thanh đưa tin quan trọng: Mút-xô-li-ni đưa đơn từ chức.

Ngày 28 tháng Bảy 1943

Hôm qua bác sĩ phẫu thuật B kể rằng vào một trường hợp mổ mùa đông năm 1942 (mổ cơ), máu và mủ đông lại trên tay ông và phủ lại như đôi găng tay.