ЕСЛИ ЛЮБОВЬ УХОДИТ!

[Wehrmacht]

Vâng bác Geo đã có nhời thì em xin tiếp thu ý kiến.

Bản thân em thấy mỗi bản dịch of em là một khoảnh khắc cao hứng trong nhật kí của mình, em chỉ đủ sức sửa một hai câu chữ chứ chính mình ko thể thay máu hoàn toàn bản dịch đó của chính mình được. Lịch sử viết lại được chứ nhật kí thì khó lắm

Em dịch thơ để trên blog và để e-mail tặng bạn bè thôi chứ chả ham hố gì to tát. Vậy kính mong bác Geo và các bác hâm mộ anh Esenin ghé box thơ anh ấy để đóng góp & góp ý.

Thân.

[tuntin]

Geobic viết

...
Nếu Tuntin đầu tư NC thêm khổ cuối một chút nữa, ...Cũng nên xem thêm nội dung 2 câu này nữa: Ngay bản thân ta cũng không giữ được - Nhiều tiếng cười cho cuộc sống bình yên....

Kính gửi bác Geobic.

Thật vui mừng vì được bác Geobic quan tâm và cho ý kiến.
Mọi góp ý của bác tôi đã ghi nhận và sẽ hết sức cố gắng để, nếu có thể, đưa ra những bản dịch khác cẩn trọng hơn.
Một lần nữa xin chân thành cảm ơn.

Kính chúc bác khỏe và vui.

Tuntin.

[hungmgmi]

Wehrmacht viết

Bài này em dịch 5 năm trước rồi, có post một lần trên forum trường cấp 3 của em, khi đó em dịch qua bản tiếng Anh vì chưa biết tiếng Nga.

Theo em thì câu cơn mưa màu vàng của bác Simonov cũng không có gì quá khó hiểu lắm. Mùa thu ở châu Âu thì màu lá vàng là chủ đạo, mưa có rơi thì nhìn ra trời đất, nhìn xuống hè phố vẫn chỉ thấy một màu vàng lá rụng.

Cũng đâu có gì quá khó hiểu đâu nhỉ, bác Simonov nói cơn mưa màu vàng ở đây thì chúng ta hiểu ngay rằng trong cơn mưa đó là có lá vàng rơi rồi. Trong bản dịch tiếng Anh họ cũng ghi là yellow leaves đó thôi.

Dịch thơ thì không phải cứ nhất nhất bám sát ý rập khuôn máy móc một là một, hai là hai được. Chẳng lẽ bác nào lại dịch Жди, когда снега метут thành "Đợi khi họ quét tuyết" à

Chưa biết tiếng Nga thì có thể dịch như cách đây 5 năm. Chứ một khi đã biết chút rồi để có thể dịch được thơ, mà viết những câu cảm tính như trên thì hơi lạ.
Xin nói lại là hình ảnh "cơn mưa màu vàng" đã khiến cho báo chí Nga tốn không biết bao nhiêu giấy mực. Và qua những trang ít ỏi mà hungmgmi đọc từ trước đến nay, chưa bao giờ thấy một ai gắn hình ảnh "lá vàng" vào câu thơ như bạn Wehrmacht đã suy diễn. Chúng ta đã từng gặp những hình ảnh như "cơn gió màu xanh", thậm chí gần đây có tác giả Việt Nam đã dùng hình ảnh "cơn mưa màu tím" mà cũng chả cần lý giải có phải cơn mưa đó rớt trong.... vườn mồng tơi hay không. Tâm trạng của nhà thơ, của người nghệ sĩ sẽ nhìn ra những hình ảnh mà người bình thường không nhận ra được. Màu sắc trong trường hợp này, như Simonov đã từng giải thích, chỉ là một cách diễn tả tâm trạng mà thôi.
Không hiểu sao mỗi khi đọc một số bản dịch bài "Đợi anh về" của K.Simonov, tôi đều có cảm tưởng rằng các dịch giả đang cố gắng vùng ra khỏi cái bóng quá lớn của cụ Tố Hữu, nhưng kết quả hầu như chả được bao lăm.
Vì sao có cảm giác ấy?
Vì rằng đa số các dịch giả sau này, dù cố cách này hay cách khác, vẫn phải đi theo con đường của cụ Tố Hữu đã chọn: thể thơ 5 chữ. Bác Geo có trích dẫn một nhận xét rất chuẩn của cụ Thuý Toàn:“Ngay nhịp điệu của những câu thơ tiếng Nga nó cũng khác với nhịp điệu thơ Tố Hữu”. Đúng vậy, vần điệu của bản gốc hoàn toàn khác, nhiều chỗ rơi vào thể tự do và tác giả hẳn đã có dụng ý khi dùng rất nhiều những câu thơ 3 chữ, đọc lên đã nghe thấy sự khắc khoải trong đó:
Только очень жди
….
Жди, когда жара
…
Писем не придет
…
Не желай добра
…
Что забыть пора
…
Сядут у огня
…
На помин души
…
Как среди огня
….vv...
Còn trong bản dịch với thể thơ 5 chữ thuần thục, nhuần nhị, nhà thơ Tố Hữu đã khoác cho bài thơ một hồn vía rất Việt, và vẫn khá trung thành với nguyên tác. Tôi cứ lẩn thẩn nghĩ rằng nếu coi nguyên tác bài thơ Жди меня là một bức tranh sơn dầu, thì khi đến những chi tiết này, hẳn hoạ sĩ Simonov đã không dùng cọ, mà dùng những nhát bay ngắn, miết vào bức tranh. Những câu thơ này như được miết vào tâm trí người đọc. Tôi nghĩ đây là một dụng công của Simonov.
Chưa được đọc bản dịch của ai dùng thể thơ khác. Rất mong ai biết có những bản dịch đó có thể post vào đây để chúng ta cùng chia sẻ và bàn luận.

[USY]

Thưa các bác, có lẽ nên nhờ BQT chuyển những bài bàn luận về Жди меня và nhà thơ Simonov sang bên box Thơ K.Simonov chăng, để box này nguyên vẹn để chị Trăng Quê pots những bài dịch của chị về đề tài tình yêu, trong đó ngoài Simonov ra còn rất nhiều nhà thơ Nga khác?

[Trăng Quê]

USY viết

Thưa các bác, có lẽ nên nhờ BQT chuyển những bài bàn luận về Жди меня và nhà thơ Simonov sang bên box Thơ K.Simonov chăng, để box này nguyên vẹn để chị Trăng Quê pots những bài dịch của chị về đề tài tình yêu, trong đó ngoài Simonov ra còn rất nhiều nhà thơ Nga khác?

Bài này cũng là đề tài tình yêu đó bác USY, bác cứ để mọi người vào chơi topic này và đàm đạo với em như ngày xưa ở quán Trăng được không bác
Bác mà " xui" vậy, thì tất cả các bài bị chuyển hết à, vì nhà thơ nào cũng có box riêng rồi. Mà em dịch một mình thì thà em đắp chăn khóc còn hơn .

Không phải là em có ý tách riêng ra khỏi mọi người nhưng em rất có ít thời gian nên không thể theo dõi các topic khác được. Tiếng Nga thì quên nhiều, post vào đây, nhờ các bác góp ý kiến, em cũng thấy nó củng cố lại phần nào.

Tự nhiên em thấy nhớ lần đầu tiên đến văn phòng bác và lần đi du xuân với mọi người, em còn giữ cái ảnh này bác này


Mong các bác BQT chiếu cố , em xin không gây mất trật tự nữa đâu ạ

[Wehrmacht]

@bác hungmgmi:
Một số bản dịch Đợi anh về tiếng Anh có từ "lá vàng" bác ạ (yellow leaves), em nghĩ là dịch giả cũng suy diễn cơn mưa vàng có lá vàng trong đó thôi.

Em nghĩ nếu coi việc dịch thơ là một thú vui thì chẳng việc gì phải mang tâm lí sợ sệt hay nể nang cụ này bác kia : Cụ Tố Hữu, cụ Bằng Việt v.v....

Nói thật là em chả quan tâm, vì em dịch thơ anh Esenin một là câu 5 chữ, hai là 8/8 hoặc 7/8 cho phù hợp. Lục bát thì ko bao giờ vì nó Việt Nam quá.

Thực sự dù trong đời không đọc thơ của bác Hữu thì em vẫn dịch thơ 5 chữ như vậy chứ không dùng thất hoặc bát để diễn tả vì thế sẽ thừa ý.

Đây chép lại cho bác khổ đầu một bài thơ Esenin em dịch tặng một bạn gái tên Thùy Dương ở Berlin.Đúng là lúc em nhìn thấy mái tóc bạn này dài mượt đẹp quá nên câu đầu em để từ "xanh mượt" cho nó chuẩn xác với lá bạch dương, vừa tả tóc người luôn v.v...

Em nghĩ mình dịch thơ vì cảm xúc trước nhất của mình chứ lúc đấy cứ để trong đầu thơ cụ Hữu cụ Việt hoặc thơ của các bác trên NNN ra sao thì mình chả còn là mình nữa

Mái tóc em xanh mượt_________Зеленая прическа,
Ngực thiếu nữ ngọt ngào_______Девическая грудь
Ôi Bạch Dương thon mảnh______О тонкая березка
Xõa bóng hồ vậy sao ? ________Что загляделась в пруд?

....
Rõ ràng tự mình nên định ra cho mình khi nào 5 ,7 ,8 , 9 v.v... chứ không cần phải tự núp bóng thơ của cụ nào cả, như thế tự mình làm khổ mình thôi.

Thơ của mình là của mình, của các cụ tiền bối là của các cụ ấy, so sánh thì mênh mông lắm.

Còn nếu nói về độ phóng tác thì quả thực Đợi anh về của cụ Tố Hữu là chưa từng thấy.

PS: Các bạn/ các bác nào dịch Đợi anh về không phải tự ti gì cả, dịch sát ý , đủ nghĩa đủ lời thì khó mà hay mà vần được. Còn phóng tác thì đâu phải thơ dịch nữa, thế mới ngẫu hứng, mới hay được.
Tự ti chỉ làm khổ mình và thơ của mình, có vậy thôi.

[Trăng Quê]

Geobic viết

Chào Wehrmacht,

Geo chẳng giận ai khi tranh luận. Và với những gì Geo trao đổi, Trăng Quê không những không giận, mà còn muốn tôi góp ý nhiều hơn đấy...

@Tuntin, cái nick của bạn đọc lên dễ thương cực , mình tò mò muốn biết " lịch sử" của nó quá.

@Chào Wehrmacht, chúc bạn dịch nhiều thêm Exenhin nhé, mình cũng bắt đầu mê nhà thơ đẹp trai và tài hoa này. Chỉ tiếc "lực bất tòng tâm" mà không hiểu hết được " chàng" thôi

[Wehrmacht]

Em nghĩ dịch thơ mà cứ ngồi lo thơ mình không hay = cụ Hữu, cụ Việt hay của bác x, bác y, bác z thì chán lắm. Mọi sự so sánh là tương đối mà.

Bạn Thùy Dương "xanh mượt" mà em nói đến đây ạ



@chị TQ: Em thích thơ của anh Esenin lắm, phải nói là thích nhất mới đúng.
Em dịch cỡ khoảng 40 đến 50 bài của anh này rồi, mới post một số trong topic Esenin, đời và thơ. Còn lại là để dành
Em nghĩ mình bắt đầu hiểu được anh Esenin rồi vì hoàn cảnh của em cũng chả khác anh Nin là mấy đâu

[Trăng Quê]

Wehrmacht viết

@chị TQ: Em thích thơ của anh Esenin lắm, phải nói là thích nhất mới đúng.
Em dịch cỡ khoảng 40 đến 50 bài của anh này rồi, mới post một số trong topic Esenin, đời và thơ. Còn lại là để dành
Em nghĩ mình bắt đầu hiểu được anh Esenin rồi vì hoàn cảnh của em cũng chả khác anh Nin là mấy đâu

Vậy em tập trung vào chuyên môn và dịch cho thật hay nhé . Tranh luận nhiều, đau đầu lắm .
Mí lị thơ ca cũng giống như các cô gái vậy, em thích cô này bạn tuntin thích cô khác cơ. Em có thuyết phục ngàn năm thì cũng chả khiến tuntin yêu cái cô Thuỳ Dương tóc xanh của em được , trong tim anh ta có cô khác rồi.

Có lần một người bạn của chị đã nói, tranh luận về dịch thuật là cuộc tranh luận không có lối thoát, vì đôi khi nói tiếng mẹ đẻ còn chả hiểu nhau nữa thì mà là...

Lỡ khơi mào ra một cuộc tranh luận, nhờ đó mà biết được câu chuyện về những cơn mưa màu vàng ( cho em Gà), biết được rất nhiều cách nhìn nhận khác về một bài dịch cũng rất hay. Ngày trẻ chị cũng như em, bây giờ vẫn giống em nhưng " đỡ" hơn . là luôn tôn trọng quan điểm của mọi người dù đối lập với quan điểm của mình.

Tự tin cũng rất tốt nhưng hơi quá đà sẽ thành tự kiêu mất. Khi có tranh luận nên bình tĩnh một chút và tránh dùng những lời có thể tổn thương người khác. Chị rất thích một bài hát Nga có một câu là " đừng mang lại buồn khổ cho bất cứ ai trên trái đất này"

Cảm ơn tất cả các bạn đã tham gia và . mình chuyển sang bài khác đi vậy

[CCB]

Báo Công An nhân dân đã đăng bài phỏng Vấn dịch Giả Thúy Toàn( do Phạm Khải thực hiện )
Trong đó có đoạn
:- Nhà thơ Tố Hữu, trong một lần trả lời phỏng vấn đã thốt lên rằng, bài thơ tình hay nhất của đời ông chính là bản dịch bài "Đợi anh về" của Ximônốp. Có nghĩa là ông đã dịch như… sáng tác. Là người thông thạo tiếng Nga và hẳn có dịp đọc nguyên bản bài thơ trên của Ximônốp, ông có đồng quan điểm với nhà thơ Tố Hữu?
- Theo tôi được biết nhà thơ Tố Hữu dịch bài thơ đó trong bối cảnh ông mới lập gia đình, lại đang tham gia “đầu quân” (thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp), nên khi có trong tay bản dịch ra tiếng Pháp bài thơ trên, ông đã nổi hứng dịch ngay. Cho nên bài thơ đã mang đậm cảm hứng của riêng ông. Bài thơ mang giọng điệu Việt Nam và ít nhiều có hơi hướng… tiểu tư sản. Nếu so với nguyên bản tiếng Nga, từng chữ, từng chữ thì thấy có những chỗ chưa chính xác.
Như câu đầu trong nguyên bản rất hùng tráng, vào cái là khẳng định ngay: "Em ơi, đợi anh, anh sẽ trở về". Chuyện trở về là rõ ràng chứ không phải "Em ơi đợi anh về/ Đợi anh hoài em nhé". Đấy không phải là sự khẳng định của bản tiếng Nga. Nhưng dù thế nào thì bản dịch của Tố Hữu cũng là một cái đỉnh. Bao nhiêu người dịch lại đều hỏng hết. Đã có hàng chục bản dịch khác, song không đi vào lòng người.
- Trong số này hẳn không có bản dịch của Thúy Toàn?
- Không! Mình không dám dịch lại, mặc dù có trong tay các bản khác nhau. Văn học nghệ thuật bao giờ cũng chỉ có độc bản. Như trường hợp bài "Xonnê" của ácve. Bản dịch của Khái Hưng "Lòng ta chôn một khối tình/ Tình trong giây phút mà thành thiên thu" từ lâu đã đi vào lòng người. Những người đi sau cố dịch cho sát nghĩa hơn nhưng cũng không ăn thua.
----------------
Dưới đây là toàn văn bài viết:

Thứ Bẩy, 05/04/2008 - 2:00 PM

Dịch giả Thúy Toàn: “Tôi không bắt người khác phải theo ý mình”

Ông là người sớm được độc giả biết tiếng, thoạt tiên là với tư cách dịch giả của những vần thơ trữ tình ngọt ngào mà say đắm của đại thi hào Nga Puskin, rồi tiếp đó, trên cương vị Phó Giám đốc NXB Văn học.
Bây giờ, ở tuổi 70, ông lại đang giữ vị thế Chủ tịch Hội đồng văn học dịch (Hội Nhà văn Việt Nam), Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Ngôn ngữ Đông Tây. Con người đều đặn có mặt trong dòng chảy của đời sống văn học, dường như không lúc nào bị khuất bóng ấy chính là dịch giả, nhà văn Thúy Toàn.
- Đọc "Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng", thấy nhà văn có nhắc tới một "anh bạn trẻ Thúy Toàn". Trong bức ảnh chụp cảnh Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Tuân đi thực tế ở Điện Biên, cũng lại thấy ghi tác giả ảnh là… Thúy Toàn. Vậy Thúy Toàn nhắc tới trên có liên quan gì với Thúy Toàn - dịch giả của những bài thơ Nga mà bạn đọc vẫn chép trong sổ tay từ nhiều năm nay?
- Đó chính là tôi đấy. Khi chụp bức ảnh (năm 1958), tôi mới hai mươi tuổi, đang là sinh viên khoa Ngữ văn Trường đại học Sư phạm Lênin ở Mátxcơva. Khi ấy, lần đầu tiên trên có chủ trương cho lưu học sinh về thăm quê. Vì có ông anh là Chính ủy của Trung đoàn 174, Sư đoàn 316 đóng ở Điện Biên, tôi lên thăm. Gặp đúng lúc ông Tưởng, ông Tuân, ông Lưu Quang Thuận đi thực tế. Là sinh viên, được gặp các văn nghệ sĩ tên tuổi, tôi vinh dự lắm. Tiện có chiếc máy ảnh Fed của Nga, tôi đã chụp cho các ông ấy một số kiểu. Sau này tôi có rửa ảnh biếu cụ Tuân, cụ Tưởng và gia đình bác Lưu Quang Thuận. Bức ảnh bạn nhắc tới chắc được lấy từ "nguồn" ấy.
- Được biết, ông cũng từng có những kỷ niệm sâu sắc với nhà thơ Xuân Diệu. Kỷ niệm ấy bắt nguồn từ mối quan hệ riêng hay từ công việc? Nghe nói dịch giả Thúy Toàn từng nhiều lần tham gia dịch nghĩa cho những bản dịch thơ tiếng Nga của Xuân Diệu?
- Năm 1962, nhân kỷ niệm 45 năm Cách mạng Tháng Mười, tôi được anh Nguyễn Xuân Sanh mời tham gia tập "Thơ Liên Xô". Có lẽ, đây là trường hợp duy nhất một anh học trò mới tốt nghiệp được tham gia với các bậc cha chú. Tôi gần gũi với các anh từ đó. Tuy nhiên, phải đến khi soạn tập "Thơ Puskin", tôi mới trực tiếp làm việc với Xuân Diệu. Thực ra, bản thảo tập thơ dịch này tôi gửi từ Mátxcơva về từ năm 1960. Nhưng lúc ấy, một tác giả mới khó ra sách riêng lắm. Thế nên năm 1964, khi về phụ trách mảng văn học dịch tại NXB Văn học, tôi phải "kéo" các ông ấy vào.
Ông Thông (nhà thơ Hoàng Trung Thông) thì có những bản dịch thơ Puskin sẵn rồi, còn ông Diệu thì chưa. Để hỗ trợ ông - vì ông chỉ biết tiếng Pháp chứ không biết tiếng Nga - tôi làm nhiệm vụ dịch nghĩa. Sự hợp tác của hai anh em khá là ăn ý. Bài "Ánh mặt trời…" tôi mới chỉ dịch nghĩa, nhưng thấy ông Diệu chuyển thành thơ cũng hay. Ngược lại, bài thơ "Lá thư bị đốt cháy" tôi dịch hoàn chỉnh rồi, Xuân Diệu dịch lại, tôi thấy bản dịch của tôi "thoát" ý hơn, nên khi đưa in tôi cho in cả hai bản để bạn đọc cùng thưởng thức.
Khi Xuân Diệu dịch trường ca "Lênin" của Maiacốpxki, tôi lại dịch nghĩa để giúp ông dịch thơ. Trường hợp thấy ông dịch "xa" nguyên bản quá, thì tôi góp ý và được ông chấp nhận sửa lại. Nói chung Xuân Diệu là người biết mình biết người và biết trân trọng người giúp mình. Nếu khi góp ý, ta đừng dùng lời lẽ thô thiển thì ông sẵn sàng nghe thôi.
- Trong các nhà thơ lão thành, ông đánh giá cao khả năng dịch thuật của ai, nhất là ở mảng thơ Nga?
- Về việc dịch thơ, mỗi người có một thế mạnh. Như dịch thơ Maiacốpxki thì Hoàng Trung Thông dịch đạt chứ. Mặc dù ông dịch qua tiếng Trung Quốc, song cái "thần" vẫn hơn những bản dịch trực tiếp từ tiếng Nga của những anh em trẻ sau này. Nhân đây cũng nói thêm là, người Pháp dịch thơ Nga thường chuyển sang thơ tự do, trong khi thơ Nga cổ điển vần điệu rất chặt chẽ. Điều này làm cho các bản dịch thơ Nga qua tiếng Pháp của các bậc đàn anh nhiều khi chỉ còn là… ngẫu dịch.
- Ông nghĩ thế nào về việc một bài thơ Nga được chuyển sang thể thơ lục bát? Bản thân ông có hay sử dụng thể thơ này khi chuyển ngữ?
- Mình nghĩ thế này: Lục bát là thể thơ rất Việt Nam. Mình không loại trừ có những bài có thể chuyển sang lục bát được, nhưng rất nên hạn chế. Gần đây có người dịch bài thơ "Bức thư gửi người phụ nữ" của Exênhin sang lục bát. Bài này trong nguyên bản vốn có cấu trúc như một bức thư, cũng câu dài câu ngắn, và rất gợi không khí thời đại. Chuyển sang lục bát thế, nó dễ thành vè lắm. Nhất là nó lại là một câu chuyện.
- Nhà thơ Tố Hữu, trong một lần trả lời phỏng vấn đã thốt lên rằng, bài thơ tình hay nhất của đời ông chính là bản dịch bài "Đợi anh về" của Ximônốp. Có nghĩa là ông đã dịch như… sáng tác. Là người thông thạo tiếng Nga và hẳn có dịp đọc nguyên bản bài thơ trên của Ximônốp, ông có đồng quan điểm với nhà thơ Tố Hữu?
- Theo tôi được biết nhà thơ Tố Hữu dịch bài thơ đó trong bối cảnh ông mới lập gia đình, lại đang tham gia “đầu quân” (thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp), nên khi có trong tay bản dịch ra tiếng Pháp bài thơ trên, ông đã nổi hứng dịch ngay. Cho nên bài thơ đã mang đậm cảm hứng của riêng ông. Bài thơ mang giọng điệu Việt Nam và ít nhiều có hơi hướng… tiểu tư sản. Nếu so với nguyên bản tiếng Nga, từng chữ, từng chữ thì thấy có những chỗ chưa chính xác.
Như câu đầu trong nguyên bản rất hùng tráng, vào cái là khẳng định ngay: "Em ơi, đợi anh, anh sẽ trở về". Chuyện trở về là rõ ràng chứ không phải "Em ơi đợi anh về/ Đợi anh hoài em nhé". Đấy không phải là sự khẳng định của bản tiếng Nga. Nhưng dù thế nào thì bản dịch của Tố Hữu cũng là một cái đỉnh. Bao nhiêu người dịch lại đều hỏng hết. Đã có hàng chục bản dịch khác, song không đi vào lòng người.
- Trong số này hẳn không có bản dịch của Thúy Toàn?
- Không! Mình không dám dịch lại, mặc dù có trong tay các bản khác nhau. Văn học nghệ thuật bao giờ cũng chỉ có độc bản. Như trường hợp bài "Xonnê" của ácve. Bản dịch của Khái Hưng "Lòng ta chôn một khối tình/ Tình trong giây phút mà thành thiên thu" từ lâu đã đi vào lòng người. Những người đi sau cố dịch cho sát nghĩa hơn nhưng cũng không ăn thua.
- Như nhiều độc giả khác, tôi rất thích một số bản dịch thơ Puskin của ông, như bài "Gửi…", bài "Tôi yêu em…". Nhưng vẫn băn khoăn một điều: "Tôi yêu em đến nay chừng có thể". Chẳng lẽ một nhà thơ lớn lại dùng đến ba chữ đệm "chừng có thể" như vậy sao? Mấy chữ ấy có đúng như trong nguyên bản không, hay dịch giả thêm vào, kiểu như Thái Bá Tân phải dùng mấy chữ "này, nọ", "kia, đó" để câu trên bắt vần được với câu dưới?
- Không! Không phải. Nguyên bản là "Có thể". Câu ấy nếu dịch chính xác sẽ là "Anh yêu em có thể là". Khi dịch tự nhiên trong đầu mình bật ra chữ "chừng". Sau này có người dịch lại, đã dùng "có lẽ", "có thể là". Thầy Hoàng Ngọc Hiến phê mình dịch thế là không … Việt Nam, nhưng lại có người khen ông này vẫn giữ được cho câu thơ cái chất… Châu Âu. Thú thực là khi dịch, chữ nghĩa tự nhiên bật ra chứ lúc ấy mình có cân nhắc gì lắm đâu.
- Vừa rồi tôi đọc trên mạng thì thấy, dịch giả, nhà văn Ngô Tự Lập có nêu ý kiến là đoạn kết của bài "Tôi yêu em…", trong nguyên bản tinh thần không đúng với những gì ông đã dịch…
- Đoạn cuối bài thơ ấy mình dịch là: "Tôi yêu em âm thầm, không hy vọng/ Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen/ Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm/ Cầu em được người tình như tôi đã yêu em". Thú thực đi vào nghiên cứu tiếng Nga mới thấy, tiếng Nga lúc đó và tiếng Nga bây giờ cũng thay đổi nhiều. Theo ý Ngô Tự Lập thì ý của Puskin không như thế mà là: "Chẳng bao giờ có ai yêu em được như tôi nữa đâu". Kiểu nói dỗi.
Nhìn vào toàn bộ con người Puskin, tôi nghĩ ông không có cái kiểu "đểu" ấy đâu. Tình yêu lớn phải vị tha. Không thể ghen theo kiểu "Mày mà có được người tình như tao là may". Nếu đi sâu tìm hiểu tình sử của cái ông Puskin này, thấy cũng rất lạ. Ông yêu một bề, chứ cô kia có để ý gì đến ông đâu. Thậm chí cô ấy coi ông như bậc cha chú.
- Có phải đó là nhân vật trong bài "Ngài và anh, cô và em": "Nàng buột miệng đổi tiếng ngài trống rỗng/ Thành tiếng anh thân thiết đậm đà/ Và gợi lên trong lòng đang say đắm/ Bao ước mơ tràn hạnh phúc reo ca"?
- Đúng, cũng vẫn là cô này. Cô này luôn coi Puskin như bạn của bố. Khi dịch Puskin, mình muốn bám vào cái sự trân trọng của người Nga đối với ông. Theo mình nghĩ, người được nhiều người yêu thì ý nghĩ cũng cao cả, cũng thoáng. Chứ hiểu thế kia rất thô thiển. Tất nhiên, đọc thơ, mỗi người đều có quyền nghĩ theo cách của mình. Ngô Tự Lập nói ông Toàn chưa hiểu hết. Đấy là quyền của Ngô Tự Lập. Tôi không bắt người khác phải theo ý mình.
- Được biết, dịch giả Nguyễn Thụy Ứng khi dịch "Sông Đông êm đềm" của Sôlôkhốp, trình độ tiếng Nga của ông chưa phải đã quá điêu luyện. Vì thế mà ông phải tham khảo thêm bản dịch tiếng Trung. Nhưng khi ông đã rất rành tiếng Nga, và đã có những chỉnh sửa lại bản dịch, thì nghe đâu bản dịch đã mất đi cái nhung tuyết của sự tài hoa thuở ban đầu. Dịch giả Thúy Toàn có ý kiến gì về vấn đề này?
- Có thể lắm. Cũng như tiểu thuyết "Con đường đau khổ" của Alếcxây Tônxtôi, bản dịch trực tiếp bằng tiếng Nga không hay bằng bản dịch từ tiếng Pháp của nhóm Thể Tần. Hoặc cuốn "Sống lại" (tên gọi một cuốn tiểu thuyết của Lép Tônxtôi - NV) chưa chắc đã "qua mặt" được "Phục sinh".
- Bước vào tuổi 70, ông nhìn nhận thế nào về sự nghiệp dịch thuật của mình. Liệu những bản dịch thơ Puskin từ thời trai trẻ, cho đến nay vẫn là những bản dịch tâm đắc nhất của ông?
- Nhìn lại, thấy đời văn của mình hãy còn mỏng lắm. Mỗi tác giả mới tạt ngang được một chút. Như Puskin, bây giờ đọc lại, thấy còn rất nhiều bài hay. Nhưng khi phát hiện ra thì không có điều kiện đi sâu nữa. Thời gian còn ít lắm. Tiếc là mình vẫn chưa dịch hết được những bài tiêu biểu của Puskin.
- Xin cảm ơn dịch giả Thúy Toàn về cuộc trao đổi này

Phạm Khải (thực hiện)

[Wehrmacht]

Vâng, cảm ơn chị TQ đã góp ý. Thôi thì em nghĩ đúng theo chủ đề chị TQ mở ra, chúng ta cứ tập trung những bài thơ Nga nói về tình yêu
Đơn giản thế thôi nhỉ

Em cũng xin góp một bài thơ của anh Esenin. Lúc dịch bài này em mới ngẩn ra là hóa ra trong ngữ pháp tiếng Việt cũng bị ảnh hưởng "khá nhiều" từ văn hóa Nga. Một ví dụ như trong bài này : Tuổi xanh, những năm tuổi xanh được hiểu là thời trai trẻ, và chắc sẽ còn nhiều nhiều nữa nhỉ

Sergej A. Esenin
Dịch rả : Wehrmacht

Anh nhớ ...

Em yêu hỡi, biết chăng anh vẫn nhớ
Mái tóc em vàng sóng cuốn diệu kì
Sao vui được và làm sao dễ thế
Một mai này anh phải nói chia ly.

Anh nhớ những đêm thu buồn vời vợi
Nghe Bạch Dương lá khẽ hát êm đềm
Rồi ta chỉ mong sao ngày ngắn ngủi
Để đêm trường trăng mãi tỏa muôn nơi.

Anh vẫn nhớ những lời em thổn thức
Rằng :"Tuổi xanh qua nhanh lắm, anh ơi !
Và khi ấy ấm êm bên người khác
Tình chúng ta anh quên mãi trọn đời ..."

Và hôm nay lại mùa hoa chớm nở
Kỉ niệm xưa nơi chốn cũ tìm về
Bàn tay anh rải cánh hoa thơm phức.
Nhẹ rơi đều lên suối tóc em mơ.

Chẳng khi nào trái tim này băng giá
Có yêu ai lòng vẫn nhớ một người
Nhớ tóc em, nhớ tình ta đẹp đẽ
Ở bên người lòng vẫn nhớ, em ơi ...

1925

---------

Я помню ...

Я помню, любимая, помню
Сиянье твоих волос.
Не радостно и не легко мне
Покинуть тебя привелось.

Я помню осенние ночи,
Березовый шорох теней,
Пусть дни тогда были короче,
Луна нам светила длинней.

Я помню, ты мне говорила:
"Пройдут голубые года,
И ты позабудешь, мой милый,
С другою меня навсегда".

Сегодня цветущая липа
Напомнила чувствам опять,
Как нежно тогда я сыпал
Цветы на кудрявую прядь.

И сердце, остыть не готовясь,
И грустно другую любя.
Как будто любимую повесть,
С другой вспоминает тебя.

<1925>

------

PS: Thơ anh Esenin thật quá tuyệt vời, các bác, các chị nhỉ

[Trăng Quê]

Đợi anh về - Bản dịch mới của Hồng Thanh Quang

...Chỉ nhờ một ngẫu hứng và đồng cảm mà tôi mới đánh bạo thử dịch "Đợi anh về" từ nguyên bản tiếng Nga, Để tưởng nhớ Simonov và tình yêu đau đớn và bất tuyệt mà ông đã dành cho nữ nghệ sĩ Valentina Serova (V.S). Cuộc hôn nhân của họ không kéo dài được tới lúc đầu bạc răng long nhưng đã giúp cho Simonov viết được những bài thơ trữ tình hay nhất của ông, mà đỉnh cao là "Đợi anh về".

Lời dịch giả: Người Việt Nam chúng ta từ hơn nửa thế kỷ nay đã thân thuộc với bài thơ "Đợi anh về" của nhà thơ, nhà văn Nga Xôviết xuất sắc Konstantin Simonov qua bản dịch từ Pháp văn của nhà thơ Tố Hữu. Đó là một bản dịch tuyệt vời và cũng là một kỷ vật thiêng liêng về một thời không thể nào quên, khi cả dân tộc đứng lên chiến đấu chống xâm lược giành lại nền tự do, độc lập và thống nhất đất nước.

Cũng vì nghĩ như thế nên từ hàng chục năm nay tôi đã không dám dịch lại "Đợi anh về" vì những ấn tượng tuổi nhỏ quá sâu sắc về bản dịch của nhà thơ Tố Hữu. Ngay trong tuyển tập thơ Simonov mà tôi chuyển ngữ và in tại NXB Quân đội nhân dân cuối năm 1996, "Đợi anh về" vẫn là bản dịch cũ của Tố Hữu (được xếp vào phần phụ lục).

Chỉ nhờ một ngẫu hứng và đồng cảm mà tôi mới đánh bạo thử dịch "Đợi anh về" từ nguyên bản tiếng Nga, để tưởng nhớ Simonov và tình yêu đau đớn và bất tuyệt mà ông đã dành cho nữ nghệ sĩ Valentina Serova (V.S). Cuộc hôn nhân của họ không kéo dài được tới lúc đầu bạc răng long nhưng đã giúp cho Simonov viết được những bài thơ trữ tình hay nhất của ông, mà đỉnh cao là "Đợi anh về". Xin được cung cấp cho bạn đọc như một tài liệu tham khảo.

ĐỢI ANH VỀ

(Tặng V.S)

Đợi anh, anh sẽ về,
Hãy đợi chờ anh nhé.

Hãy đợi, mặc dầm dề
Mưa giăng buồn tái tê,
Hãy đợi, mặc tuyết giá,
Hãy đợi, dù nắng nôi,
Dù mọi người hết đợi,
Hôm qua quên lãng rồi.

Hãy đợi, dù xa ngái
Chẳng tới một dòng thư,
Hãy đợi, dù tất cả
Đã chán chê đợi chờ.

Đợi anh, anh sẽ về,
Chớ mong chi điều phúc
Cho tất cả ai người
Nghĩ giờ, quên phải lúc.

Dù con ta, mẹ ta
Đều tin rằng anh chết,
Dù bạn chờ đã mệt,
Bên bếp lửa quây quần
Sẽ cạn men rượu đắng
Tưởng niệm một linh hồn...

Đợi anh. Và cùng bạn
Chớ nâng ly vội vàng.

Đợi anh, anh sẽ về,
Chẳng xá gì chết chóc.
Mặc ai đó không ngờ,
Thốt lời: May được thoát!

Không đợi, làm sao biết
Giữa bão đạn mưa bom
Bằng mong ngóng chờ trông
Em cứu anh khỏi chết.

Anh nhờ đâu sống sót,
Mỗi đôi mình hiểu thôi,-
Chỉ vì em biết đợi
Khác ai ai trên đời...

1941

[Geobic]

Trăng Quê viết

Đợi anh về - Bản dịch mới của Hồng Thanh Quang
Đợi anh, anh sẽ về,
Chẳng xá gì chết chóc.
Mặc ai đó không ngờ,
Thốt lời: May được thoát!

Có thể TQ chép nhầm lẫn chăng ? - Xem mạch thơ và đối chiếu bản gốc thì "Mặc ai đó không chờ" có lý hơn.

[TLV]

Nói thật, tôi chẳng thích bản dịch của HTQ tẹo nào, cứ như là văn nói, chẳng có gì là chất thơ.

Tôi vẫn thích các bản dịch của NNN hơn, kể cả của những người còn non kinh nghiệm.

[Trăng Quê]

TLV viết

Nói thật, tôi chẳng thích bản dịch của HTQ tẹo nào, cứ như là văn nói, chẳng có gì là chất thơ.

Tôi vẫn thích các bản dịch của NNN hơn, kể cả của những người còn non kinh nghiệm.

Hi hi, mèo khen mèo bạn dài đuôi nhé .
@ Anh Geo,
Nghe Tú Trinh nói HTQ mới đọc bài này trên vô tuyến em vào tìm trên mạng copy nguyên si chứ không chép đâu ạ. HTQ dịch lại mà vẫn để hình ảnh " mưa dầm dề" của Việt Bắc anh nhỉ?

[hungmgmi]

Để không "chiếm dụng" đất đai topic của chị Trăng Quê, mấy anh chị em ta quay về các topic đã mở sẵn về các nhà thơ Nga và cùng trao đổi bên đó nhé. Như thế sẽ tập trung hơn, và chúng ta cùng các mem khác theo dõi cũng tiện hơn.
Cảm ơn chị Trăng đã cho mấy anh em nương náu tụ tập bàn tán mấy ngày qua. Mong đọc được những bản dịch mới của chị.

[Geobic]

Trăng Quê viết

[B]

Hãy đợi, mặc dầm dề
Mưa giăng buồn tái tê,

Đợi anh, anh sẽ về,
Chẳng xá gì chết chóc.

Những chữ "dầm dề", "tái tê" làm ta nhớ lại bản dịch của Tố Hữu.
Xá gì chết chóc có nghĩa "Không sợ gì chết chóc", còn
"Chẳng xá gì chết chóc" hình như có nghĩa anh lính này không dũng cảm cho lắm??? Góp vui vậy thôi, bởi biết nhà thơ HTQ không trong diến đàn này.

[Trăng Quê]

Ночь Мой голос для тебя и ласковый и томный Тревожит позднее молчанье ночи темной. Близ ложа моего печальная свеча Горит; мои стихи, сливаясь и журча, Текут, ручьи любви, текут, полны тобою. Во тьме твои глаза блистают предо мною, Мне улыбаются, и звуки слышу я: Мой друг, мой нежный друг... люблю... твоя... твоя..

Đêm Aleksandr Sergeevich Pushkin Giọng anh thổn thức dịu dàng Đêm đen tĩnh lặng phá tan. Khuya rồi. Bên giường ngọn nến buồn rơi Câu thơ hoà ánh lửa ngời, reo lên Suối tình chảy mãi đầy em Mắt em lấp lánh trong đêm tối oà Mỉm cười, nghe tiếng hoan ca: Anh, anh …yêu lắm, em là …của anh…

[Trăng Quê]

ĐÊM

Dành cho em giọng nói khẽ, dịu dàng

Vang trong màn đêm, trời khuya vắng lặng
Ngọn nến cháy bên giường anh buồn lắm
Câu thơ hoà cùng ánh lửa, reo lên,


Dòng suối tình cứ chảy mãi, đầy em.
Trong bóng tối mắt em như bùng cháy,
Mỉm cười, anh nghe em run rẩy:
Của anh…của anh đây… người tình trìu mến, em yêu…

Một phương án khác

[Trăng Quê]

Весна Михаил Юрьевич Лермонтов Когда весной разбитый лед Рекой взволнованной идет, Когда среди полей местами Чернеет голая земля И мгла ложится облаками На полуюные поля,— Мечтанье злое грусть лелеет В душе неопытной моей; Гляжу, природа молодеет, Но молодеть лишь только ей; Ланит спокойных пламень алый С собою время уведет, И тот, кто так страдал, бывало,

Mùa xuân Mikhail Iurjevich Lermontov Khi xuân về tan băng Dòng sông cuồn cuộn chảy Trên cánh đồng lúc ấy Lộ ra dải đất đen Cánh đồng đang xanh non,- Sương mờ như mây phủ Trong trái tim thơ trẻ Buồn ôm ấp ước mơ Tôi ngắm nhìn thiên nhiên Chỉ có nàng xuân trẻ; Lặng lẽ bên lửa đỏ Thời gian cứ dần trôi Người mà đang sầu rơi xuân làm sao vui được.