Mấy công trình mới của ngành nghiên cứu Việt học tại Matxcơva

[Đan Thi]

Những công trình mới của ngành nghiên cứu Việt học ở thủ đô Nga
Aleksei Syunnerberg (Đài Tiếng nói nước Nga)
Ở Matxcơva, đã một thời gian khá dài các nhà khoa học lịch sử hàng đầu của Nga chuyên nghiên cứu về Việt Nam miệt mài tiến hành công việc dịch sang tiếng Nga bộ biên niên “Đại Việt sử ký toàn thư” – thường được gọi tắt là “Toàn thư”. Trong loạt sách chuyên đề “Những văn bản Đông phương bất hủ”, nhà xuất bản “Văn học phương Đông” thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga đã cho ra mắt tập thứ nhất bản dịch bộ sách lớn này, ghi chép các sự kiện lịch sử của nước Việt Nam xưa, giống như tượng đài trung tâm của tư duy đất Việt truyền thống, và là nguồn tra cứu không thể thiếu đối với bất kỳ công trình nghiêm túc nào về lịch sử cổ-trung đại Việt Nam.

Cho đến nay, trong tay các nhà khoa học Nga vẫn chỉ có bộ “Toàn thư” bằng Hán-Nôm, cùng với bản dịch ra thứ tiếng duy nhất là tiếng Việt hiện đại. Thêm nữa, bản dịch tiếng Việt ấy lại không kèm theo những bình giải cụ thể. Vì thế, trong công việc dịch thuật sang tiếng Nga như đang làm, hiển nhiên có thể xem các nhà khoa học ở Matxcơva như là những người đi tiên phong. Bộ “Toàn thư” sau khi dịch xong sang tiếng Nga sẽ gồm 8 tập. Trong đó, văn bản sử ký biên niên sẽ chỉ chiếm một phần không lớn của tổng tập. Còn lại, là những bình giải chi tiết, chú dẫn những họ tên và địa danh, phẩm hàm, tước vị, các cơ quan, chức vụ và tư liệu được nêu trong sử biên niên. Trong bộ sách 8 tập này cũng sẽ có tiểu sử và những công trình chủ yếu của các học giả Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên, Phạm Công Trứ, Phan Phu Tiên, Vũ Quỳnh và hàng chục tác gia khác của bộ “Đại Việt sử ký toàn thư” đồ sộ.
Được đóng bìa cứng, trình bày trang nhã mà nghiêm túc, với dòng chữ tên sách mạ vàng bằng tiếng Nga và Hán-Nôm, Tập 1 bản dịch tiếng Nga của “Toàn thư” sẽ là vật tô điểm sang trọng cho bất kỳ thư viện nào. Nhưng, điều căn bản là cuốn sách này mở ra những khả năng độc đáo, cho phép các độc giả, — dù không biết Hán văn cổ hay tiếng Việt -, cũng sẽ có điều kiện làm quen với lịch sử, truyền thống và tư tưởng của xã hội Việt Nam thời xưa. Có thể tin chắc rằng, các chuyên gia Việt học ở Nga đều rất nóng lòng chờ đợi ngày ấn hành trọn tổng tập “Toàn thư”, cũng như những tập tiếp theo của bộ Đại từ điển Việt-Nga, công trình vốn được thực hiện chủ yếu ở Matxcơva trong nhiều năm qua.

Trong khi khối công việc đó đang được tiến hành, giới Việt học và độc giả ở thủ đô Nga thích thú đón nhận một cuốn sách thú vị của nhà sử học Andrei Fedorin — Hiệu trưởng trường Đại học phương Đông thực hành. Ấn phẩm mới có nhan đề “Những tư liệu mới về bộ biên niên sử Việt Nam”. Tiến hành nghiên cứu tất cả những bản in khắc gỗ được biết của “Toàn thư” còn lưu lại ngày nay, suy nghĩ ban đầu của tác giả là đưa cuốn sách đó vào một trong những tập phụ lục của bộ “Toàn thư” bằng tiếng Nga. Thế nhưng, trong quá trình làm việc, từ vô số dấu tích của các bản in, tác giả đã phát hiện thấy những đặc điểm quan trọng và đôi khi là nghịch lý, chỉ có thể diễn giải được sau khi dày công xới lại nhiều ý niệm từng có trước đây về bản thư tịch quí. Tác giả giới thiệu với người đọc về những quan niệm đó, mô tả lịch sử nghiên cứu “Toàn thư” ở Việt Nam và ở nước ngoài, dựng lại lịch sử nghề in mộc bản ở xứ Việt xưa và đẳng cấp của văn bản sử biên niên in khắc gỗ. Thoát ly khỏi nội dung văn bản chính của “Toàn thư”, nhà sử học Andrei Fedorin đã đi sâu vào những điểm sửa chữa trong các bản khắc riêng biệt có niên đại muộn hơn, phân tích kỹ thuật in khắc gỗ từ khởi nguyên cho tới thời nay, sau đó đưa ra ý kiến bình giải của mình. Dựa trên những tư liệu mới, tác giả trình bày với bạn đọc giả thiết của ông, các tồn nghi về lịch sử tạo lập và bộ sử liệu biên niên như hiện có. Cụ thể, tác giả cuốn sách mới chỉ ra rằng, bản khắc gỗ đầu tiên của bộ sử “Toàn thư” đã tồn tại ngay từ thời nhà Mạc, tức là sớm hơn 200 năm so với mốc tính thông thường xưa nay.

Như nhận định của tác giả Andrei Fedorin trong “Lời tựa” cuốn sách, không loại trừ rằng, một số kết luận của ông sẽ được làm cho chính xác hơn, đồng thời hẳn cũng sẽ có những điểm bác bỏ. Vì thế, nhà nghiên cứu người Nga đang rất mong đón nhận ý kiến từ phía các nhà sử học Việt Nam và các chuyên gia Việt Nam học ở các nước, phản biện cho công trình nghiên cứu của ông.

Chỉ tiếc một điều rằng cuốn sách “Những tư liệu mới về biên niên sử Việt Nam” của tác giả Andrei Fedorin do Nhà xuất bản Văn học phương Đông ấn hành ở Matxcơva lại có lượng in khá hạn chế, cả thảy chỉ gồm 300 bản.
Đan Thi dịch

[hienchik]

Theo tôi biết thì bằng tiếng Nga còn có quyển "Việt Sử Lược", nói về lịch sử nước ta nữa, được dịch từ tiếng Trung sang tiếng Nga, xuất bản năm 1980 thì phải ??? Quyển này ở Việt Nam mình được bán ở đâu nhỉ, nếu ai biết mách giùm hienchik với nhé, cảm ơn nhiều !!