Bản dịch:Индокитай: Пепел четырех войн (1939-1979 гг.)

[Thao vietnam]

Bộ tư lệnh Phòng không không quân Việt Nam và lãnh đạo của chúng ta quyết định kết thúc việc huấn luyện các đội phóng tên lửa và cho phép các chiến sĩ tên lửa Việt Nam độc lập chiến đấu, chỉ để lại một sĩ quan phóng để giúp đỡ và làm đội trưởng.

- Sau khi đưa tổ hợp tên lửa phòng không CA-75 đến Việt Nam thì xuất hiện vấn đề lắp ráp hoàn thiện và sửa chữa chúng trong hoàn cảnh tác chiến và khí hậu nhiệt đới, v.v…, - Ivan Petrovich Shavkun, một người to béo râu bạc và vui tính mở đầu câu chuyện.

Phụ trách nhóm hoàn thiện này, bên quân sự là đại tá – kỹ sư Ivan Ilich Ermolenco, bên chuyên gia công nghiệp là Ivan Petrovich Shavkun. Các chuyên gia đã được đào tạo không chỉ để hoàn thiện mà còn để sửa chữa phục hồi và sửa chữa tổng thể. Các chuyên gia bắt tay vào phục hồi và sửa chữa khối anten, máy nạp của hệ thống điều khiển, thân tên lửa. Trước đó những công việc này chưa được làm ở Việt Nam cũng như các nước khác (chỉ được làm ở Liên Xô - người dịch).

[Thao vietnam]

Ngày thứ tư, 7 tháng 7. Máy bay tiêm kích. Bị bắn rơi trên vùng trời Hà Nội.

Không biết tại sao nhưng từ thời niên thiếu, sân bay luôn hấp dẫn tôi. Tôi đã sống cùng các phi công của một phi đội, sau đó là trung đoàn “Normandi – Neman”, từng gặp nhiều phi công thời Chiến tranh Vệ quốc, còn trực tiếp quen biết thiếu tướng Zakharov và đồng nghiệp của ông, một người Pháp trong trung đoàn “Normandie-Niémen” tên là Pier Puyat. (Tôi gặp tướng Puyat ở Moskva năm 1965 khi ông đến với tư cách là lãnh đạo một hãng thương mại. Tôi nhiều lần lo lắng dõi theo các trận không chiến của các phi công Việt Nam trên bầu trời Hà Nội. Ngay cả lúc này khi đang trên đường đi tới một sân bay quân sự tôi vẫn có cảm giác lo lắng quen thuộc.

Trời về chiều. Bầu trời đỏ rực trên sông Hồng. Đây đó trên sông trồi lên những cành cây đang trôi theo dòng nước cuồn cuộn. Chúng làm tôi nhớ đến cánh buồm căng gió của những chiếc thuyền đánh cá. Chiếc phà đang vượt qua dòng nước xiết. Và đúng vào lúc đó một tốp 4 chiếc MIG bay qua trên đầu.

- Máy bay ta về sân bay hạ cánh đấy, - anh Lai, chính ủy trung đoàn không quân N vừa ngước nhìn lên bầu trời vừa giải thích với tôi.
Hàng ngày từ sáng sớm đến tối, máy bay tiêm kích làm nhiệm vụ vẻ vang của mình trên bầu trời Hà Nội, họ đang bảo vệ thủ đô… Ngay lúc đang đi tới một sân bay quân sự tôi chợt nhớ bản tin cuối cùng: “Trong trận không chiến bảo vệ Hà Nội, không quân Việt Nam đã bắn rơi máy bay F-4 của Mỹ…”

Đã ba năm trôi qua kể từ khi trung đoàn không quân của chính ủy Lai được thành lập. Trong thời gian đó các chiến sĩ phi công đã đánh hơn 60 trận, diệt 66 máy bay Mỹ, ngày 12 tháng 7 năm 1967, trong trận ném bom tập trung vào Hà Nội, một phi công trẻ là trung úy Hoàng đã bắn rơi chiếc máy bay F-4 Mỹ do đại tá Norman lái. Lai chìa cho tôi xem chứng minh thư sĩ quan của Norman, số hiệu sĩ quan là 26772. Tên đại tá Mỹ đã kịp bay vào Việt Nam ba lần. Hắn được giao nhiệm vụ nghiên cứu chiến thuật không chiến trên bầu trời Việt Nam. Bây giờ thẻ sĩ quan của hắn thành chiến lợi phẩm của Lai.

- Hắn nghiên cứu thế đấy, Lai cười, - Tôi đã được nói chuyện với Norman. Tên đại tá có vẻ hiểu ra nhiều. Không biết hắn sẽ kể gì ở Mỹ khi hết chiến tranh nhỉ?

Càng ngày tài nghệ tác chiến của phi công Việt Nam càng giỏi hơn. Nếu như năm 1965 trung đoàn chỉ bắn được 3 máy bay Mỹ thì năm 1966 con số đó là 31. Nhưng chỉ sau 6 tháng của năm 1967 thì đã có 32 máy bay bị hạ. Hơn nữa chỉ trong một tháng – từ 19 tháng 4 đến 19 tháng 5 họ đã tiêu diệt 25 tên giặc trời.

[Thao vietnam]

Cuối cùng thì cũng tới sân bay. Các phi công đón tôi ngay trên bãi đỗ. Tôi đã quen nhiều người trong số họ. Tôi bắt tay anh hùng, đại uý Nguyễn Văn Bảy, anh hùng, đại uý Lâm Văn Lích, tốp trưởng, đại uý Hồ Văn. Ba người bạn nối khố, ba đại uý không quân chiến đấu.

Hồ Văn vừa hạ cách, chưa kịp cởi bộ đồ bay. Máy bay của anh chỉ huy tốp MIG chúng tôi vừa nhìn thấy trên sông Hồng.
Cả ba đại úy đều là người miền Nam. Hồ Văn người Đà Nẵng, nơi có căn cứ không quân lớn nhất của Mỹ. Anh Bảy người thị trấn Sa Đéc, cách Sài Gòn khoảng một trăm km. Anh Lích quê ở tỉnh Bạc Liêu huyện Cà Mau (?), điểm cực nam của nước Việt Nam.
Họ đến với không quân theo những con đường khác nhau.

– Năm 1846, - anh Lích nhớ lại, - khi còn là một cậu bé tôi đã liên lạc với một đội du kích ở miền Nam. Chả dám nghĩ gì đến không quân. Vì lúc đó cả đội chúng tôi chỉ có vài khẩu súng với chục quả lựu đạn. “Phương tiện kỹ thuật” chiến đấu chỉ có thế. Tôi chỉ được thấy máy bay Pháp, chúng bay trên ngọn cây. Khi ấy tôi thấy căm thù không quân. Nào ngờ bầu trời lại là nhà của tôi với máy bay là bạn thân…

Ngày ấy đã xa lắm rồi. Tháng 8 năm 1964 lần đầu tiên tôi được bay lên bầu trời Việt Nam. Bức tranh kỳ vĩ của tổ quốc tôi trải ra dưới cánh máy bay. Cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, những làng quê mái ngói, các nhà máy ở Hải Phòng, Hà Nội, Hồng Gai, Thái Nguyên, Việt Trì đang nhả khói. Những thành phố ngập trong ánh điện. Nhưng chính vào lúc đó bọn xâm lược Mỹ đánh vào Tổ quốc tôi. Tôi không giấu diếm là đôi khi tôi đã ứa nước mắt khi thấy dưới cánh máy bay những thành phố bị tàn phá, những làng mạc bốc cháy, những hố bom đỏ loét trên đồng lúa. Không ít người khi biết tôi là phi công đã hỏi một câu nặng nề nhất đối với tôi: “Thế nào cậu, phải làm gì chứ?” Mà thực ra tôi phải làm gì?

Phải tìm câu như thế nào để trả lời mọi người chứ. Nói chung, lời nói có cần không…
– Lích chú ý! Bên trái phi đội, độ cao 4500 mét có 12 máy bay địch, - mặt đất cảnh báo.
- Đang quan sát, Mây dày quá. Đã lệnh cho số 2 lấy độ cao. Trong mũ bay nghe thấy mặt đất chỉ dẫn: “Máy bay địch tách làm ba tốp, một tốp hướng về Hà Nội”.

[Thao vietnam]

Cái chính là xác định máy bay nào mang bom để tấn công chúng. Vài giây đồng hồ trôi qua. Rồi cũng thấy 4 chiếc F-4. Chúng tôi tiếp cận. Bọn giặc lái Mỹ khi thấy chúng tôi liền dùng hàng loạt thủ đoạn hòng chiếm vị trí thuận lợi để tấn công. Một tích tắc, lại một tích tắc nữa. Máy bay địch và máy bay ta hầu như lướt đi song song với nhau. Thậm chí còn thấy rõ mặt bọn phi công. Sau mấy giây, chiếc Fantom Mỹ đã nằm trong kính ngắm. Bắn! Tên lửa của máy bay MIG đã bắn trúng địch. Nó lao xuống trong đám khói đen. Một chớp lửa chói lòa bùng lên dưới đất dựng lên một đám mây khói đen sì. Trong khi ấy máy bay số 2 của tôi đã hạ một chiếc Fantom khác. Bằng những loạt đạn ngày ngày 7 tháng 7 năm 1965 chúng tôi đã trả lời được câu hỏi cứ day dứt chúng tôi mãi: “Làm gì đi chứ cậu?” Và chúng tôi đã làm gì? Chúng tôi đánh giặc…

- Hơn nữa, không một phi công việt Nam nào lại không tự hỏi mình câu ấy, - Hồ Văn nhận định.
Và không hiếm khi các phi công Việt Nam tìm được lời đáp cho câu hỏi ấy trong các trận không chiến.

Phi công trải qua trường học dũng cảm ở trên trời. Lòng dũng cảm đích thực thể hiện khi anh mặt đối mặt với kẻ thù. Mỗi một thao tác không đúng đều nguy hiểm chết người. Tôi còn nhớ trận đánh ngày ngày 16 tháng 9 năm 1966. Lần ấy phi đội 4 chiếc MIG của Hồ Văn tấn công 12 chiếc Fantom và 8 chiếc Skyraider. Chỉ trong vài phút không chiến đã có 12 quả tên lửa phóng về phía các phi công Việt Nam. Tốp MIG tránh được bằng những động tác tránh tên lửa chính xác. Xác ba chiếc máy bay Mỹ phải nằm lại trên đất Việt Nam. Có thể giờ đây, 30 năm sau, đại tá O’Connel và các nhân viên CIA của ông ta đang tìm kiếm nó. Không quân Việt Nam đã hạ được bao nhiêu máy bay Mỹ? Con số này có trên văn bản nhưng nó còn lâu mới đúng. Vì lý do giáo dục, nhiều máy bay bị bắn rơi đã “được tặng” cho lực lượng khác “yếu” hơn, cho súng máy của dân quân chẳng hạn. Việc này giúp nâng cao tinh thần chiến đấu của họ nhưng lại làm các phi công “của tôi” phiền muộn. Nhưng họ luôn biết cách hiểu đúng.

Trong số ba đại úy không quân, có lẽ tôi quen biết với anh Bảy lâu hơn những người khác. Bây giờ thì anh ấy mặc đồng phục trắng có phù hiệu hàng không xanh da trời và ngồi thoải mái trong chiếc ghế bành cùng màu xanh ấy. Người phi công huýt sáo một trong những bài hát Nga anh thích: “Nhiệm vụ đầu tiên, nhiệm vụ đầu tiên, máy bay…”. Chắc anh đang nhớ người vợ tên là Niên cùng đứa con trai 4 tháng tuổi Phi Hùng (dịch sang tiếng Nga có nghĩa là “anh hùng bay”).

[Thao vietnam]

Hôm đó tôi đề nghị Bảy kể về các trận không chiến của anh. Trong sổ sách chắc là đã tập hợp những câu chuyện tỉ mỉ về bảy chiến công của anh. Về chuyện anh đã chiến đấu ở vùng trời Hà Nội, Hòa Bình, Hải Phòng ra sao. Chúng tôi muốn nói về chuyện khác. Bảy đề nghị tôi kể về các phi công xô viết. Tôi đã kể lại chiến công của đại úy Gastello, những trận không chiến của Pokrưskin, Kozhedub, chuyến bay vũ trụ của người bạn thời thanh niên của tôi Yuri Gagarin, của anh hùng Liên Xô Komarov. Cũng ngay ở sân bay Gia Lâm này tôi đã làm quen với nhà du hành vũ trụ tương lai đầu tiên của Việt Nam là đại úy Phạm Tuân…

Xế trưa tôi chia tay với các anh phi công và lại vượt sông Hồng về Hà Nội. Mặt trời đang rải nắng xuống thành phố. Trên bầu trời trong xanh không một gợn mây một tốp 4 chiếc MIG đang bay lượn trên cao nhiều vòng. Có thể một đại úy nào đó đang ngồi trong một chiếc MIG trên kia.

[Thao vietnam]

Ngày thứ năm, 22 tháng 8. Mạnh hơn bom đạn.

Sinh nhật tôi. Tôi vừa từ vùng giải phóng Lào trở về Hà Nội cùng Ruben Petrosov và nhà quay phim Oleg Arseulov. Chỉ còn cách thành phố bên sông Hồng vài km nữa thôi. Vầng trăng nhợt nhạt chiếu qua lớp mây mỏng, lờ mờ soi sáng những đoạn đê, bến phà bị phá hủy, những cánh đồng lúa nhàu nát vì bom đạn. Để kịp về Hà Nội trước khi trời sáng, chúng tôi đã làm việc cùng đội công nhân xây dựng đang sửa chữa bến phà. Chính ở đây chúng tôi nhặt được một con chó con, đặt tên cho nó là Đẹp, và nó đẹp thật. Nhưng nó lại chết sau vài ngày… Oleg có nhắc đến Đẹp trong một bút ký trên tờ “Komsomolka”.
Cuối cùng Hà Nội đây rồi. Đã ba tuần tôi không được đi lại trên phố phường và gặp gỡ người Hà Nội. Thành phố chưa thức giấc, thành phố đang ngủ. Ngủ sau một ngày chiến đấu vất vả.

– Chúng lại ném bom thành phố, người sĩ quan ở trạm kiểm soát nói, - Chúng lại ném vào nhà máy điện. Chúng bắn tên lửa “Shrike” vào cả nhà thờ, chùa chiền. Phòng khám bệnh ở ngay trung tâm thành phố cũng bị thiệt hại …Những khu phố đông dân… Gương mặt người sĩ quan rắn lại như đá. Mỗi lời nói đều chứa chất nỗi đau không thể kìm nén được.

Bình minh. Bình minh ngày thường của Hà Nội. Những vệt nắng dài xuyên qua kẽ lá trên ngọn cây, phản chiếu hàng ngàn đốm lấp lánh trên mặt nước Hồ Tây phẳng lặng như gương. Dù phải trải qua nhiều biến cố những thành phố vẫn có vẻ bình yên.
Hà Nội vẫn sống. Đây đó vẫn vang tiếng búa. Công nhân xưởng sửa chữa ô tô đang bắt đầu ngày làm việc bình thường.
“22 tháng 8, 2205 máy bay Mỹ đã bị bắn rơi ở trên đất VNDCCH”, - một cánh tay trẻ con chỉ lên tấm bảng đá ngay trên phố. Bất chợt, còi báo động kêu ré lên. Lại nữa rồi! Lại báo động phòng không.

Chúng có vài chục chiếc. Tôi không thể đếm chính xác… Bom đạn nổ rầm rầm, pháo cao xạ khạc lửa giận dữ. Các loại súng của thành phố đều nhả đạn chặn giặc. Mấy chiếc máy bay bổ nhào xuống trung tâm. Tôi nhìn thấy cả bom rơi xuống phố Huế. Cả một khu phố thành đống đổ nát. Bụi xi măng nặng nề trùm lên khu phố. Thật khó thở. Có một hiệu thuốc trong căn nhà ở đây. Giờ thì mọi người bị chôn sống ở đó. Mặt đường Hà Nội đỏ máu. Bom lại nổ tiếp...

Phố Mai Hắc Đế, nhà 49. Đúng hơn đây từng là cái nhà. Giờ đây nó chỉ là những đám khói và đống đổ nát. Phố Ngô Thì Nhậm cũng một quang cảnh như vậy.

Cô ấy tên là Hiền. Nhỏ nhắn, mảnh mai trong áo choàng xanh với túi cứu thương quàng vai. Tôi gặp cô gái có bím tóc đen dài này lần đầu ở chỗ anh Cường, một bác sĩ nội khoa quen biết. Bây giờ cô đang cùng mọi người sơ cứu những người bị thương trên phố Huế.

- Anh Cường có đây không? Tôi muốn nói chuyện với anh ấy. Chỉ một phút thôi.
-Không có, anh ấy mất rồi… Mới vừa hôm qua.
Mắt cô gái ngấn lệ. Nhưng lẽ nào ở đây, trong khói bụi chiến trường, người bác sĩ lại nghĩ về nỗi đau riêng của mình?

Còi báo yên. Và dòng xe đạp lại nhộn nhịp trên phố, tiếng búa lại rộn ràng trong nhiều xưởng máy. Mọi người đội mũ rơm dọn dẹp đống đổ nát, xúc gạch vỡ, đất đá xi măng lên xe cải tiến chở đi. Cứ như vậy suốt ngày đêm.

[Thao vietnam]

Ngày thứ 6, mùng 2 tháng 9. Những con người bất khuất.

Kỷ niệm lần thứ 22 ngày Quốc khánh nước VNDCCH.
Tôi viết những dòng này trong một ngôi nhà tre nông dân rộng rãi trên những cái cột cao lêu đêu, giống như chân một con diệc, trong một ngôi làng nhỏ cách Hà Nội chừng 10 km. Mưa rào nhiệt đới, mưa xối xả tuôn ra từ những đám mây thấp, giận giữ gõ lên mái cọ, thỉnh thoảng lại thay đổi nhịp điệu, lúc nhanh lúc chậm. Con suối nhỏ chảy xiết dưới chân đồi dần dần biến thành một dòng nước đỏ ngầu hung dữ chảy ầm xuống cánh đồng lúa. Nước lọt qua vài nơi trên mái lá nhỏ xuống cả trang viết.

Bác nông dân chủ nhà đứng tuổi ngồi đối diện bên bàn, hai tay chống cằm tư lự suy nghĩ gì đó. Khuôn mặt ông đầy nếp nhăn, mắt thâm quầng, mái đầu bạc. Bác tên là Hiển. Tiểu sử cũng bình thường. Tham gia Cách mạng Tháng 8 năm 1945, cựu đội viên xung kích trong kháng chiến, người xây dựng hợp tác xã nông nghiệp đầu tiên ở làng này.

Bác Hiền kể về bản thân, còn tôi thì như từng bước đi theo cuộc đời bác.
Đôi mắt bác sáng lên, lôi từ cái rương tre nhẵn bóng ra một tấm ảnh đã ố vàng. Thậm chí còn không phân biệt nổi có gì trên đó.
- Tôi đấy, - bác Hiền chỉ ngón tay xù xì vào hàng duyệt binh, - Còn đây là ông Tuyết bạn tôi. Chúng tôi cùng đi đánh Pháp suốt 9 năm ròng.

Nhiều lần tù binh phi công Mỹ bị tạm giam trong ngôi nhà tre của ông Hiền.
- Sao lại thế ? – tôi ngạc nhiên.
- Mẹo quân sự mà. - bác Hiền giải thích.
Trước mùng 2 tháng 9 mấy hôm, bọn xâm lược lại tăng cường ném bom cảng Hải Phòng và thủ đô Hà Nội. Đã nhiều lần chúng đánh cầu Long Biên bắc qua sông Hồng, nhà máy điện, các cơ sở y tế, khu dân cư ở trung tâm thành phố. Để cứu cây cầu, người Việt Nam giam giữ tù binh phi công Mỹ ở khu vực cầu. Tình báo Mỹ biết điều này và chừng nào phi công Mỹ còn ở gần cầu thì Long Biên không bị ném bom. Đây là mẹo quân sự do bác Hiền nghĩ ra.

[Thao vietnam]

…Vẫn giống như thời hòa bình trước đây, sáng sáng dòng xe đạp lại đổ về các nhà máy xí nghiệp. Các bà các cô vẫn gánh những sọt chuối, đu đủ như trước kia. Nhưng hầm hào bê tông dọc theo vỉa hè và những đoàn xe chở bộ đội đã nói rằng: đang chiến tranh. Cuộc chiến không khoan nhượng …

Đường giao thông là huyết mạch quan trọng của Việt Nam. Nó trải dài nhiều nghìn km khắp cả nước. Những con đường phải hứng chịu những trận bom ác liệt của không quân Mỹ. Cường độ đánh phá tăng lên sau từng năm chiến tranh. Nếu như năm 1965 máy bay Mỹ đánh phá cầu đường, bến phà 5 nghìn lần thì chỉ sau 6 tháng của năm 1967 không quân Mỹ đã đánh 10200 lần vào các công trình công cộng của miền Bắc Việt Nam. Có những lần, chỉ trong một ngày đánh phá các cây cầu đã có 60-80 máy bay tham gia đánh bốn năm lượt...

Cầu Hàm Rồng, dịch nghĩa là “miệng con rồng”. Nó đã chứng tỏ cái tên của mình: “miệng rồng” này đã nhai không chỉ một chục máy bay Fantom, Skyraider. Có vẻ như không còn cái gì còn sống xung quanh cầu. Mặt đất nát bét vì hố bom. Bốn bề là những công trình xây dựng bị phá hủy. Nhưng cầu vẫn đứng vững. Cầu vẫn đứng vững bất chấp bão lửa, bất chấp những loạt bom đạn, tên lửa, ngư lôi. Máy bay Mỹ đã ném xuống đây vài nghìn tấn bom. Bọn xâm lược đã sử dụng hầu hết mọi loại phương tiện kỹ thuật không quân. Nhưng cầu vẫn đứng hiên ngang.

Chuyện này giống như một phép mầu. Chính những người bảo vệ cầu Hàm Rồng đã làm nên phép mầu ấy. Trên một bãi bắn thử ở Mỹ có bản sao của cầu Hàm Rồng. “Cây cầu” ấy đã tan tành trong nháy mắt, còn ở đây, cây cầu thật bắc qua sông Mã vẫn đứng vững cùng năm tháng.

Tôi không bao giờ quên được lá thư của một nhà thơ miền Nam viết cho một nhà văn Hà Nội bạn tôi Chế Lan Viên: “…Cần có nhiều sức mạnh tinh thần mới viết được. Ban ngày phải hành quân, - lúc thì chống càn, khi thì tránh bom, lúc lại làm ruộng. Tối đến cầm bút bỗng cảm thấy mình như kiệt sức. Vừa viết được chục dòng là cơn sốt lại ập đến”. Chế Lan Viên trả lời người bạn thơ miền Nam như sau: “Tôi rất thích ngồi bên bàn viết có lọ hoa trên cửa sổ nhìn ra mặt hồ yên tĩnh hay một vườn cây trĩu quả. Nhưng tôi rất tin rằng bạn đã viết trong những hoàn cảnh khó khăn. Người nào biết quý đốm sáng leo loét của cây đèn dầu chính là người đang làm nên những tia sáng từ trang giấy rọi vào tâm hồn người đọc. Bàn tay ban ngày gieo mầm sống trên những luống cày, một tay cầm súng để chặn đứng chết chóc đang đe dọa dân tộc, bàn tay ấy vừa cầm bút khi đêm đến không thể quên giá trị của mồ hôi, giá trị của máu đã đổ những ngày qua”.

[Thao vietnam]

Ngày thứ bảy, 10 tháng 10. Hoa, súng trường và đám cưới.

Người ta không gọi mùa thu bên bờ sông Hồng là mùa thu vàng. Người ta gọi nó là mùa đẹp trời, có lẽ phù hợp hơn với mùa tuyệt đẹp này ở Việt Nam. Bầu trời trong xanh. Hàng cây xanh dịu dàng. Đêm mát rượi. Hình như không chỉ thành phố và những con người của nó mà cả thiên nhiên cũng đang nghỉ ngơi sau mùa hè nhiệt đới nóng nực.

Kỷ niệm lần thứ 13 ngày giải phóng Thủ đô. Thành phố trông thật lộng lẫy. Thiên nhiên không quên góp bàn tay kỳ diệu của mình để trang trí cho thành phố bằng những đóa hoa. Ngay cả trên những đổ nát hoang tàn gợi nhớ đến những trận ném bom gần đây cũng trồi lên những mầm non xanh biếc. Nhưng dù sao thì những đống đổ nát thê lương ấy – những vết sẹo của chiến tranh vẫn đang ở giữa thành phố và vùng ngoại ô.

Rạng đông, như thường lệ, tôi đi ra phố phường Hà Nội. Tôi gặp mấy người sĩ quan quen biết ở phố Hàng Bài. Họ tới dự khai mạc Triển lãm ảnh nghệ thuật về Hà Nội anh hùng. 102 tác phẩm của 50 tác giả thu hút hàng nghìn người Hà Nội đến đây. Những tấm ảnh cho thấy chiếc máy bay thứ 144 đã bị bắn rơi trên bầu trời Hà Nội thế nào, người Hà Nội đã bảo vệ thành phố của mình ra sao. Trên ảnh là những dãy phố yên tĩnh và những trận địa tên lửa, pháo cao xạ, những phi công trong buồng lái máy bay MIG, những chiến sĩ tự vệ, những gương mặt trẻ thơ ló ra từ hầm trú ẩn cá nhân, những nhà máy và đồng lúa ngoại ô Hà Nội. Và đây là những bức ảnh một Cụ rùa độc đáo. Cụ rùa đã hơn 400 tuổi. Cụ chết ngày 31 tháng 3 năm 1967 trong một trận ném bom. Câu chuyện cổ tích ngày xưa thần Kim Quy trao gươm chiến thắng cho Lê Lợi được kể lại theo cách mới. Tên gọi hồ Hoàn Kiếm cũng từ đó mà ra.

Phố Tràng Tiền, ở đây lúc nào cũng đông đúc. Bên cạnh rạp chiếu bóng và cửa hàng Bách hóa trung tâm dựng hàng hàng dãy dãy xe đạp, có đến nghìn chiếc.
Tôi đi về vùng ngoại thành thợ thuyền của Hà Nội-Gia Lâm, khu vực chịu nhiều trận ném bom ác liệt nhất. Nhân dân vùng này đã phải đào hơn 48,8 nghìn hầm cá nhân, xây dựng 900 hầm tránh bom, hơn 34200 hầm trú ẩn ở các bến phà, hơn 6 nghìn mét hào giao thông…

Nhưng Hà Nội không chỉ là thành phố bị bom đạn tàn phá. Bất chấp hoàn cảnh thời chiến khó khăn, ở Hà Nội vẫn có nhiều gia đình trẻ ra đời.

… Khách khứa thong thả đến.
- Bao giờ cũng thế. Bạn thân đi ăn cưới thường hay đến muộn, cô Liên nói. Cặp mắt đẹp đen láy như hạt nhãn của cô hơi buồn. Hình như thoáng có nước mắt. – Thiếu Bảy, thiếu Tân, chỉ có mỗi Lan tỏ ra là người lịch thiệp. Ít nhất anh ấy cũng kịp báo trước là chỉ huy đội pháo cao xạ không cho anh đi. Bộ đội chúng mình đâu có dễ gì. Ngay cả đám cưới cũng không đến được.

- Đừng buồn em ơi, bạn bè sẽ đến thôi. Không sao đâu, họ đi muộn thôi. Em biết họ rồi mà. Anh Bảy có khi cả tuần không ra khỏi sân bay. Thế còn anh Lan, anh Tân? Bên tên lửa và cao xạ nhiệm vụ không phải chuyện chơi đâu, - người bạn cũ của tôi, tiểu đoàn trưởng bộ binh Thập dỗ dành cô dâu. Tôi thấy anh thật đẹp trong bộ quân phục mới với quân hàm tươi rói.

[Thao vietnam]

Mấy cô bạn Liên ở Nhà máy cơ khí Hà Nội ríu rít bên bàn tiệc. – Này, Thập, Liên ơi! Bắt đầu được được rồi đấy. Tóm lại thì hôm nay ai cưới nhỉ? – mấy cô đùa.

– Trước tiên nâng cốc vì đôi bạn trẻ, vì hạnh phúc của họ, vì chiến thắng! – Một công nhân đứng tuổi có bộ râu bạc lưa thưa nâng cốc rượu. Lại nâng cốc nữa, lần thứ hai, thứ ba …

Những khuôn mặt đỏ bừng. Chàng thanh niên em trai Liên bắt đầu chơi ghita. Một người nào đó thổi sáo trúc hòa theo anh. Và từng đôi múa thành vòng tròn, Thập và Liên dẫn đầu. Gương mặt rạng ngời hạnh phúc, họ mới đẹp làm sao.

Cửa mở, hai người bạn đứng ngay ngưỡng cửa: Bảy và Tân. Hai khuôn mặt lấm bụi, mệt mỏi. Trên tay là một bó hoa lớn, tươi rói với những hạt sương long lanh như kim cương trên cánh.

- Chúc mừng các bạn! – Họ ôm vai Thập và bắt tay Liên chặt đến nghẹt thở.
Tôi ngồi ở góc phòng hút thuốc lá Điện Biên và nhẩm đi nhẩm lại trong trí nhớ những lần làm quen với những con người tuyệt vời đang dự đám cưới Thập -Liên.

Bảy tháng trước, tiểu đoàn của Thập đi vào vùng Vĩnh Linh. Tôi đã gặp Thập vào đêm anh vượt sông Gianh ở tỉnh Quảng Bình. Vừa có một trận ném bom. Cái hố trú ẩn nông choèn. Vừa hết thuốc, hai người hút chung một điếu vậy. Có vẻ như chỉ là cuộc gặp thoáng qua. Nhưng rồi điếu thuốc cuối cùng lại làm hai người gần lại nhau! Chúng tôi hẹn gặp lại nhau ở Hà Nội. Thế mà gặp thật, lại ngay trong đám cưới…

- Anh sao buồn thế hả Mi-xa! Chắc là nhớ Mạc Tư Khoa hả? – Liên nói với tôi, cô gọi tên Nga của tôi và thủ đô Liên Xô theo giọng Việt Nam một cách buồn cười.
- Ở với chúng tôi anh thấy thoải mái chứ? Nhà chúng tôi cũng là nhà anh mà.
- Cảm ơn Liên. Tôi thấy tuyệt vời.
- Này anh hãy hát chúng tôi nghe bài hát mà các nhà báo Liên Xô đã hát khi đến với Nhà máy cơ khí Hà nội sơ tán trong rừng ấy đi.
- Ngượng quá Liên à. Cô biết tôi là hạng đàn gẩy tai trâu mà. Tôi mà cất giọng thì tuyết sẽ rơi ở Hà Nội đấy.

- Thế mà sau đó bọn em học được bài hát này đấy. Liên cười và cất tiếng hát:
Nắng sớm mai dịu dàng
Tô điểm tường thành Kremli cổ kính…

[Thao vietnam]

Thế người Liên Xô có lấy người Việt Nam không? – người ta thường hỏi tôi. Thời chiến thì Liên Xô không là một con người cụ thể nào cả. Với tư cách nhà báo, một trong những nhà Việt Nam học đầu tiên của Liên Xô, tôi được biết những gì có đóng dấu “tối mật”, được nghe, được tham dự vào những việc mà thời đó một số kẻ đạo đức giả gọi là “phi đạo đức”. Chúng ta sẽ bắt đầu câu chuyện từ đó, từ cái “phi đạo đức tuyệt vời”. Để dễ dàng “lấy đà” đi vào những năm tháng chiến tranh khó khăn và nguy hiểm. Tôi thấy rằng ở Việt Nam thời đó không ai bị trừng phạt là phi đạo đức vì đã “chạy theo mốt” vào thời đó, mặc dù kỷ luật Đảng và kỷ luật quân đội rất nghiêm khắc. Lý do của chuyện khó tin này là gì? Do sự khôn ngoan của lãnh đạo xô viết, do người Việt Nam khoan dung độ lượng và hiểu biết “vấn đề”, do không có người tố cáo hay do không muốn đọc những lời phỉ báng, nhưng cũng có thể, do biết giữ bí mật, khôn khéo giữ kín những quan hệ bí mật giữa công dân xô viết và người Đông Dương trên mảnh đất đang bị ngọn lửa chiến tranh bao phủ này. Hay cũng có thể do tất cả những lý do trên?

Hầu hết công dân xô viết đang làm việc ở Hà Nội đều sống thiếu vợ bên cạnh, họ là nhà ngoại giao, nhà báo, đại diện hàng không quốc tế, ngoại thương, nhà địa chất, chuyên gia dầu mỏ, xây dựng, chuyên gia quân sự, kỹ thuật viên lành nghề, v.v… Thời chiến đòi hỏi phải “hy sinh”, phải diệt dục, thời chiến đã để lại dấu ấn của mình.

“Đừng ru ngủ chúng tôi bằng “Shrike”, - các chuyên gia Liên Xô hát, tốt nhất là mang “cái lỗ” đến đây, cho dù là Zinaida, là Valia, là Katia thọt chân, đêm đêm chúng tôi đều thấy ác mộng, hãy để bóng ma của “thế giới tình dục” hiện hình đến đây với chúng tôi”. (Ai cũng thích hát chệch lời và mơ về chuyện gần như không thể).

Nhưng than ôi, người ta kiên quyết không gửi “cái lỗ” từ Moskva đến, viễn cảnh thoát khỏi “bóng ma đêm” không xuất hiện, chỉ còn cách hoặc là buồn bã hát bài hát này, bài hát do đại úy tên lửa (nay là trung tá nghỉ hưu) Valeri Kuplevakhsky sáng tác, hoặc là, sau khi xem xét tình hình, đi tìm những phụ nữ dịu dàng, trẻ trung, đa dạng, độc đáo và kiều diễm như tượng thần Vệ Nữ. Để làm việc tốt thì cũng cần phải được thỏa mãn tình dục. Đây là “bí mật quân sự” đầu tiên, hiện vẫn còn tính lãng mạn, của quá khứ xô viết ở Việt Nam.

[Thao vietnam]

Với người Mỹ thì mọi chuyện đơn giản trắng trợn đến vô liêm sỉ. Nếu như đối với 660 nghìn người Mỹ ở Sài Gòn (quân sự và dân sự) mọi vấn đề tình dục được giải quyết đơn giản (chỉ riêng ở thủ đô miền Nam Việt Nam, trên phố Catina – Tự Do giữa khách sạn Caravella và Majestic, trên quãng dài 300 met có đến 63 quán bar có tất cả mọi “dịch vụ”, có “bướm đêm, bướm ngày”) thì đối với bốn trăm người Nga ở Hà Nội lại không có một “cơ sở giải trí” nào. (Ngoại trừ câu lạc bộ quốc tế, nơi bán bia và Lúa Mới – rượu gạo). Nếu như ở Sài Gòn, vào lúc thả lỏng thư giãn, người Mỹ bị đe dọa bởi bẫy mìn du kích, bởi súng lục và dao găm thì ở Hà Nội năm 1968 báo động phòng không hàng chục lần mỗi ngày đêm, các loại vũ khí phòng không nổ đùng đùng. Ở chỗ chúng tôi đáng sợ hơn nhiều chứ.

Đúng là địa ngục trần gian. Ai còn nghĩ đến yêu? Hoàn toàn không phải vậy! Ngược lại cơ. Báo động, những đường phố trống vắng, bóng tối và nhiều thứ khác … giúp cho việc đón các ““bạn gái chiến đấu”” Việt Nam lên những chiếc “Gát”, “U-oát”, sau đó kín đáo chở họ tới những nơi đã định trên những phố vắng vẻ, trên triền đê, trên bờ sông Hồng, hồ nước, vườn hoa và rặng cây… Lúa đó, vào năm 1967 ấy, tự mình làm quen với các cô gái trẻ của một thành phố đang có chiến sự không phải là việc đơn giản. Thứ nhất, phần lớn phụ nữ Hà Nội, khoảng 60 phần trăm, là sinh viên, công chức, v.v… đã sơ tán khỏi thành phố, chỉ có những người liên quan đến quân đội, an ninh quốc gia và bảo đảm đời sống cho thủ đô là ở lại. Đây là thành phần đặc biệt.

Thứ hai, những phụ nữ ở lại thành phố đã được phổ biến rộng rãi rằng luật “10-67” sẽ trừng phạt nghiêm khắc bất cứ mối quan hệ nào với người nước ngoài, hơn nữa không có phân biệt người nước ngoài: người nước ngoài là ai? Người Nga hay người Mỹ? Người Trung Quốc hay người Pháp, người Albani, người Triều Tiên hay người Anh? Sự mạo hiểm chết người. Mạo hiểm cho mình và cho cả gia đình cô gái Việt Nam. Quá nhiều mạo hiểm cho tình yêu và tình bạn …

Nếu như một phụ nữ (vì nhiều lý do) làm cái nghề “tự do yêu” và điều đó được công an làm rõ thì chị ta sẽ được đưa tới nơi được gọi là “khu Bốn” (nam Thanh Hóa và tỉnh Nghệ An), nơi không quân và hạm đội 7 Mỹ đánh phá ác liệt nhất, còn sống và khỏe mạnh trở về là hầu như không thể. Tình yêu hay cái chết? Vậy mà nhiều người lại thích chết. Chúng tôi không thể để cho bạn gái mình lại có một kết cục buồn. Nhưng làm sao bảo đảm an toàn cho họ? Trong trường hợp xấu nhất còn có nhà nước bảo vệ chúng tôi, còn họ thì sao? Không có ai, không có gì bảo vệ họ…Không tòa án, không điều tra. Lập tức đi “khu Bốn”.

[Thao vietnam]

Nhưng trước tiên, làm sao tiếp xúc được với họ? Đó là thứ nhất. Thứ hai, phải biết tiếng Việt, có điều kiện làm quen thoải mái trong những cuộc gặp gỡ chính thức, có phương tiện giao thông, và cuối cùng, có chỗ để đưa người phụ nữ giả định của trái tim mình đi.

Để có những lần gặp gỡ, “những người tìm hạnh phúc” phải phân tán, chia nhỏ ra, không cần thỏa thuận, theo “nguyên tắc nghề nghiệp” – đại diện thương vụ trẻ, phóng viên tự do, địa chất, bác sĩ, quân nhân, ngoại giao, … Cũng có những nhóm hỗn hợp. Cái khó nhất là giải quyết vấn đề đưa ““bạn gái chiến đấu”” đi đâu và bằng cách nào. Ở đây cánh thương vụ có ưu thế nhất, nhà của họ ở Hà Nội nằm tại nơi khá hơn so với các khu khác, ngay trong khu ngoại giao đoàn, cách Bộ Ngoại giao và chùa Một Cột không xa… Cánh nhà báo sống ở khu vực Hồ nhỏ (?) và trong khách sạn Metropol - Thống Nhất có vẻ như ở vị trí thoải mái nhất. Quan hệ với phụ nữ Việt Nam dần trở thành “bình thường”, không phải là “bê tha” hay “trụy lạc” nữa. Bắt buộc phải sống một thời gian dài trong hoàn cảnh “sex zero”, khí hậu cực kỳ nóng và ẩm, chưa nói gì đến thời chiến, đến căng thẳng thần kinh tâm lý, đến tâm thần, con người cần được giải tỏa, cần có đôi, cần người bạn hiểu biết và dịu dàng. Và không phải ngẫu nhiên mà người ta gọi họ chính xác là ““bạn gái chiến đấu”” Việt Nam. Nhưng, vì các lý do cũng dễ hiểu, không một ai có thể ca ngợi cô ấy như Gram Green Hoa trong “Người Mỹ trầm lặng” được.

Chuẩn bị cho mỗi cuộc gặp với các “Hoa” Hà Nội cứ như chuẩn bị cho một “chiến dịch nguy hiểm” vậy: nào là vạch ra lộ trình phải đưa ““bạn gái chiến đấu”” đi qua, nào là kiểm tra xem có ai theo dõi cô ấy không. Để cho chắc ăn thường dùng hai chiếc UAZ. Đón cô bạn gái đang nấp ở chỗ hẹn lên xe đưa về nhà. Đảm bảo an toàn cho cô ấy là vấn đề danh dự, phẩm chất, lương tâm của người đang yêu – dù anh là quân sự hay dân sự. Những chiến dịch như vậy trong những năm 60 chưa một lần đổ vỡ, và chưa có một “phụ nữ của trái tim” nào trở thành đối tượng truy nã của cảnh sát tập quán.

Đến nhà, các cô được tiếp như những khách quý nhất. Hoa tươi, rượu sâm banh, đồ nhắm mua ở cửa hàng sứ quán, món ăn nóng theo khả năng bàn tay đàn ông chế biến được, âm nhạc (chưa có ti vi). Sau đó thì các cô làm chủ tình hình.

Trong quan hệ như vậy người bạn gái nhanh chóng vào vai bà chủ. Và cái chính là họ biết: ở đây người ta không phản bội. Ở đây người ta yêu họ và quý trọng họ. Vậy là có “phản ứng” dây chuyền, “các quan hệ tâm hồn” được nhân lên, trở nên vững bền, còn các cuộc gặp gỡ gần như hàng ngày.

[Thao vietnam]

Còn nếu cần giúp đỡ y tế thì đã có các bác sĩ quân y ở bệnh viện quân đội ngay bên cạnh. Trong giờ làm việc họ đã làm những điều kỳ diệu (họ làm phẫu thuật trong hoàn cảnh chiến trường, không có máy Rơn-ghen, mà vết thương lại do bom bi. Đặc thù của vết thương này là, ví dụ bị ở chân, nhưng “viên bi” chỉ dừng “chạy theo xương” ở lồng ngực, ở vai, ở đầu, … Đây là “thao trường” phức tạp nhất của bác sĩ phẫu thuật quân y), còn tối tối thì các bác sĩ giúp đỡ những người anh em xô viết và bạn gái Việt Nam của họ. Giúp được gì là họ giúp tất với tay nghề cao và tấm lòng rộng mở. Những khía cạnh “đạo đức” khác tốt nhất là không bàn đến. Các cán bộ Đảng và luật sư nói gì vào thời đó thì ai cũng rõ. Nhưng về khía cạnh cuộc sống thì đó là một câu chuyện khác, những giá trị khác. Đó là tình yêu và lòng chung thủy của nó.

…Các nhà địa vật lý, địa chất cũng đã tìm thấy dầu ở Thái Bình, còn bao nhiêu mối quan hệ bạn bè chân thành đã nảy sinh giữa chuyên gia Liên Xô và những người bạn gái đã nấu ăn cho họ, đã bảo đảm cho họ những điều kiện bình thường để sống và làm việc theo khả năng của mình. Còn tình yêu, lẽ nào lại là không bình thường? Ai đã từng cống hiến cho Việt Nam thời gian đó không thể tránh được một mối tình ở Việt Nam, ai cũng từng có lần yêu…

Người Liên Xô ở Hà Nội là những người láu cá, có những ý tưởng sắc sảo và khó tin nhất. Ví dụ, các cơ quan Đảng Liên Xô cấm người xô viết đi xe xích lô. Nhưng nếu gặp mưa bão và không có gì để về Kim Liên thì làm thế nào? Chẳng lẽ để những người ở Quảng trường Cũ (nơi Hội đồng nhà nước Liên Xô đóng trụ sở tại Moskva-người dịch) nghĩ đến điều đó? Một người Liên Xô đã nghĩ ra cách lách luật: trả tiền cho người đạp xích lô và ngồi lên yên, để người Việt Nam ngồi vào ghế khách rồi đạp về. Như vậy anh ta không bóc lột sức lao động của người khác và không thể bị phạt vì đã đi xích lô…

Kinh nghiệm này đã đem lại ý tưởng cho một người Nga “không ngựa” ở cơ quan quân sự. Anh thuê xích lô với giá 10 đồng (năm 1967 lương tháng của chuyên gia ở Việt Nam chừng 600 -700 đồng), hứa trả xe sau hai tiếng đồng hồ, mặc quần áo như người Việt Nam, đội chiếc nón nông dân đi đón bạn gái của mình đi chơi đàng hoàng, sau đó hai tiếng đồng hồ trả xe cho người đạp xích lô ở nơi hẹn…Cách này mau chóng được làm theo nhưng sớm hết thời.

Giờ đây, ba mươi năm sau, khi kể lại những chuyện phiêu lưu của “những chàng ngự lâm tình yêu ở Việt Nam thời 67-68”, chúng tôi thường tự hỏi: “ Thế những ““bạn gái chiến đấu”” có phải là “quân chìm” không? Giống như ở Sài Gòn ấy. Ở đó “bướm đêm” đã lập nên chiến công của mình. Một phụ nữ yêu nước nổi tiếng – chiến sĩ quân đội giải phóng nhân dân đã giao du với người Mỹ và làm lây bệnh giang mai cho hàng chục sĩ quan Mỹ. Còn bao nhiêu tên lính đã bị tan xác bởi những quả mìn của những phụ nữ lả lơi, những người vẫn nguyên nữ tính ngay cả khi sử dụng thuốc nổ?

[Thao vietnam]

Còn “bạn gái chiến đấu” của chúng ta? Không! Bạn gái của chúng ta ở Hà Nội không phải là “quân chìm”. Họ yêu Tổ quốc, yêu cả chúng ta, những người giúp đõ Tổ quốc họ. Trong số “bạn gái chiến đấu” có đại diện của tất cả các dân tộc chính của Việt Nam - từ người Kinh đến người Ê đê. Mà người Ê đê ở Hà Nội chỉ có tất cả 22 cô. Anh Georgi bạn tôi yêu một cô trong số này. Cô đã có chồng. Mối quan hệ kéo dài gần hai năm, trong khi cô Ê đê đang yêu này chưa mất tự chủ và chưa thú nhận hết với chồng, cô đã đòi ly hôn.

Người chồng không biết những đạo luật của thế giới văn minh, đánh vợ tàn nhẫn, nhưng không đưa cô ta ra trong buổi sinh hoạt Đảng mà lại quyết định thách người bạn đại học của tôi đấu… nỏ. Tôi và một người Việt nữa làm chứng.
Tôi cố thuyết phục người chồng bất hạnh đang giận dữ rất lâu, xin anh ta tha thứ cho vợ, đừng chống lại số phận và chia tay nhau một cách tử tế và khôn ngoan. Anh ta không chịu nghe.

Sau đó chúng tôi liền nghĩ ra một kế. Tại sao lại đấu bằng nỏ, là thứ một người miền núi như anh ta biết từ nhỏ, còn bạn tôi thì chưa nhìn thấy bao giờ. Tại sao không tổ chức thi … trượt băng (bạn tôi vô địch trẻ Liên Xô năm 1956 và là kiện tướng thể thao), còn người Ê đê chưa nhìn thấy băng tuyết lần nào trong đời. Kẻ thách đấu hóa ra là một người đa mưu và khảng khái, anh ta hiểu hết và đề nghị thay đổi vũ khí. “Nào…ta trao đổi, - anh nói. – Các anh hãy mang vợ tôi đi đi, nhưng là mang đi hẳn, đổi lại cho tôi là …” và đưa ra một danh sách hàng hóa vật dụng dài. Chúng tôi chẳng có nơi nào để đưa cô gái Ê đê đang khóc lóc kia đi, hàng hóa theo danh sách cũng không có… Chúng tôi thua “keo” này.

– Thế thì phải hứa không gặp vợ tôi nữa, ngay cả khi cô ấy tự đến, - đức lang quân tìm được giải pháp thỏa hiệp.
Và rồi chúng tôi giải quyết như thế. Người ta kể lại rằng anh chồng vào Nam ra trận, chiến đấu dũng cảm và hy sinh. Người vợ vẫn thủy chung với anh ấy, mỗi khi có điều kiện, chị đều gửi tin cho cựu vô địch Liên Xô môn trượt băng, nhưng không hẹn gặp. Cả anh cũng thế.
Mối tình chiến đấu có thể như thế.

Một “bạn gái chiến đấu” khác mang thai, và phá thai ở một thầy lang Hà Nội nhưng bị nhiễm trùng. Sốt cao đến 40 độ. Cô cầu cứu và khi đến được nhà người bạn Liên Xô của mình thì ngất đi. Phải làm gì bây giờ? Các bác sĩ quân y chúng ta đều đi công tác hết, không có ai để nhờ cậy nữa. Ở bất cứ bệnh viện Việt Nam nào thì một phụ nữ trẻ đều buộc phải trải qua cuộc “chất vấn ngoài y học”, mà cô thì không muốn thế.

Sức lực đang rời bỏ “Hoa”. Thêm một ngày nữa, người khác có thể “khủng hoảng”. Anh “Liên Xô” hiểu tất cả, anh biết mình mạo hiểm cái gì đã liều và luôn ở bên cô gái. Sau đó chợt nhớ đến một người bạn tin cậy là nhà văn Việt Nam, tìm đến và tin tưởng kể hết bí mật với ông. Hoa đã được cứu sống. Chúng ta sẽ không khám phá những chi tiết của việc cứu chữa nhưng cho đến tận bây giờ tôi vẫn hãnh diện vì anh “Liên Xô” này. Sống ở nước Nga xa xôi, đã ba mươi năm anh không gặp Hoa nhưng biết tất cả về Hoa - mẹ của ba đứa con, người phụ nữ cao thượng hào hiệp ở Hà Nội.

[Thao vietnam]

…Người Mỹ ở Sài Gòn lại khác hẳn: khi hết nhiệm kỳ và trở vê Mỹ, cho dù là chuyên gia, quân nhân hay tình báo, họ bàn giao người tình cho người thừa kế và cứ tiếp tục như vậy. Nếu có con thì “bàn giao” luôn cả con. Ở Sài Gòn nhiều người đều biết chuyện một phụ nữ Việt xinh đẹp có bảy đứa con với bảy người Mỹ và sống đàng hoàng đến mùa xuân năm 1975, khi người Mỹ rút hết khỏi miền Nam Việt Nam.

Có thể chuyện này nghe đơn giản đến trơ trẽn, nhưng đúng là như vậy đấy. Cô ta không hiểu, hay là ngược lại, hiểu hết nhưng không thấy nhục nhã. Người Mỹ, trẻ, khỏe đều đeo cây thánh giá tình yêu và “gia đình” của mình…

Còn chúng tôi ở Hà Nội, với quy tắc đạo đức quá nguyên tắc chi li của Ban chấp hành trung ương Đảng Công sản Liên Xô, với những nguyên tắc được “chủ nghĩa xã hội kiểu Kremli” trang bị đầy đủ của chúng ta thì công khai quan hệ và “kế thừa” là không thể. Và không hề có chuyện đó.

Thế có chuyện phái yếu của giới tội phạm Hà Nội dưới vỏ bọc “bạn gái chiến đấu” khoắng chúng tôi không? Trong giới ngoại giao, báo chí, quân nhân thì không. Trong những quan hệ tình cờ thì vô khối. Bao nhiêu quý ông không quần, không ví, không đồng hồ, không áo, không giầy trở về Kim Liên? Không có thống kê. Tất cả kết thúc vui vẻ và buồn cười: “Không nghĩ, không biết, tôi lạc vào đây thôi. Giá mà biết thì…, đã học địa lý…” (lời của V. Kuplevakhski), cánh chuyên gia quân sự vừa hát vừa cười.

- Thế các “bạn gái chiến đấu” thuộc tầng lớp nào trong xã hội?
- Những chữ “nhân tình”, “gái bao” hay tương tự thế là xúc phạm họ. Những từ ấy không xứng đáng với chúng ta, không xứng đáng với họ. Đó là tuyệt tác dũng cảm, gan dạ đặc biệt cao thượng. Gọi là gì đi nữa thì vẫn chưa đầy đủ đối với họ. Đó là một cái gì đó thật đặc biệt. Thông thường đó là các cô gái từ các gia đình danh tiếng, khá giả theo kiểu Việt Nam, kiểu Đông Dương (kể cả con gái của các cán bộ chủ chốt của Đảng và các tổ chức quần chúng Việt Nam và Lào), từ các dòng họ vua chúa. Nhiều người trong số họ đã có đủ mọi thứ, họ chỉ cần thêm “Liên Xô” với thế giới tình cảm, quan điểm, nhân hậu của chúng ta mà thôi…

Đêm khuya tôi mới từ biệt các bạn ra về. Trên cao những ngôi sao lấp lánh trên bầu trời Hà Nội. Trên phố Bà Triệu đèn đã tắt hết. Thành phố đã chợp mắt. Có lẽ cửa số nhà Liên và Thập cũng đã tối đèn, những ô cửa sổ một gia đình mới... Họ đã buông màn...Giấc ngủ thời chiến thật ngắn ngủi.

[Thao vietnam]

Ngày thứ tám, mùng 7 tháng 11. Truyền thống sinh động

Chiều tối trời Hà Nội nổi một cơn lốc khan. Gió rít từng hồi trên những ngọn cây um tùm, bẻ gãy cành cây, khi rơi xuống chúng mắc vào giàn lưới ngụy trang tên lửa và pháo cao xạ. Chân trời đỏ rực tựa như vừa mới có một trận bom ném xuống gần đó làm những đám mây cháy bừng lên vậy.

Đến sáng thì cơn lốc đã lặng. Những đám mây trên trời tản ra về tứ phía. Những người mặc áo ngụy trang, lưng đeo súng trường đang trồng hoa trong công viên Thống Nhất, hoa hồng, hoa cúc. Khoảng hai tháng nữa, công viên sẽ được phủ một tấm thảm đẹp như tranh. Những nụ hồng tươi rói nở quanh miệng bê tông hầm trú ẩn cá nhân. Hoa và màu xanh mềm mại của công viên thể hiện lòng dũng cảm bình tĩnh của thủ đô Việt Nam.

Một cô gái mơ mộng, bằng những động tác duyên dáng của một nghệ sĩ chèo, đang bày những bó lay ơn và mẫu đơn vừa mới cắt trong vườn ra quầy một cửa hàng bán hoa bên đền Ngọc Sơn. Trên phố Huế, ở khu công nghiệp Cao Xà Lá, trên cầu Long Biên, trong làng Phúc Xá bị bom đạn tàn phá, ở ngoại ô Hà Nội mọi người nói chuyện vui vẻ, những chàng trai, cô gái Hà Nội mải miết guồng chân trên những chiếc xe đạp không mệt mỏi. Họ vội vã đi làm, cứ như là chưa hề có trận ném bom hôm qua.

Người Hà Nội cũng đẹp và nên thơ như hoa Hà Nội vậy. Và cũng có thể, không phải bỗng dưng mà ở Việt nam người ta lấy tên hoa đặt tên cho người. Không lẽ một lúc nào đó có thể quên được những con người này? Này là cô y tá Cúc, tên cô nghĩa là hoa cúc. Vẫn hoàn toàn còn là một cô bé với mái tóc đen dài, cô vừa băng vết thương vừa dỗ dành dịu dàng: “Anh cố chịu đựng nhé...”. Hay cô Hoa điều khiển giao thông, hướng dẫn xe cộ trên đường Cổ Ngư giữa Hồ Tây và hồ Trúc Bạch, tên cô nghĩa là một bông hoa.

Người Hà Nội thuộc loại có tư chất đặc biệt nào đó: dũng cảm, năng động, điềm tĩnh, rất lạc quan, nhân ái.
Ở mọi ngóc ngách của Việt Nam không hiếm khi tôi được nghe câu nói đầy hãnh diện: anh ấy người Hà Nội đấy. Có lẽ ở Việt Nam câu này là khẩu lệnh, là sự đánh giá cao nhất phẩm chất con người và phẩm chất chiến sĩ của anh bộ đội.

[Thao vietnam]

Nhiều lần tôi để ý rằng người Hà Nội không bộc lộ là họ dũng cảm đến đâu. Tôi còn nhớ gương mặt một người lái xe. Lúc đó tôi chưa kịp hỏi tên anh. Một chiếc máy bay Mỹ bị tên lửa bắn rơi khi ném bom Hà Nội, nó rơi xuống giữa trung tâm thành phố, bên cạnh chiếc xe chở xăng, cách quảng trường Ba Đình khoảng hai trăm mét, gần khu ngoại giao, ngay phía sau Đại sứ quán Liên Xô. Hôm đó là chủ nhật. Chúng tôi tụ tập nấu ăn trong sân nhà Georgi Pesherikov và Alecsandr Petrov đang ở. Chợt thấy chuyện này...

- Xuống hầm ngay! Nó nổ bây giờ! – Người lái xe kêu lên rồi trong chớp mắt nhảy lên cầm lái chiếc xe bồn. Một khoảnh khắc giữa cái sống và cái chết. Nhưng con người đã vượt qua khoảnh khắc ấy. Anh đã đưa chiếc xe bồn ra khỏi đống xác máy bay Mỹ đang bốc cháy, cứu tài sản của dân, cứu hàng chục sinh mạng người Hà Nội và chắc chắn là cả mấy nhà ngoại giao, nhà báo nữa. Cũng ngay tối hôm đó tôi lại gặp người lái xe này bên hồ Hoàn Kiếm, anh đang mua tặng mẹ những bông hoa đỏ thắm.

Tổng giám đốc công ty nhà nước XUNHASABA, đơn vị tổ chức triển lãm kể rằng có 1500 người đã thăm quan triển lãm Liên Xô, Trong hoàn cảnh thời chiến triển lãm mở cửa sáng sớm và chiều tối.

Ngày mùng 7 tháng 11 tại hội trường Quốc hội VNDCCH diễn ra cuộc mít tinh có toàn bộ các thành viên chính phủ đến dự và tôi đã vinh dự lần cuối cùng được bắt tay Chủ tịch Hồ Chí Minh. Về sau Chủ tịch ốm rất lâu và tất cả các cơ quan tình báo, sứ quán và cánh nhà báo đều cùng rất quan tâm một câu hỏi: “Sức khỏe Chủ tịch Hồ Chí Minh thế nào?” Vì lý do nào đó mà đối với tất cả mọi người đó là vấn đề “chính sách”. Người ta nói rằng nếu Bác Hồ không khỏe lại thì sẽ có thay đổi gì đó. Trong đường lối của VNDCCH không có gì thay đổi. Sau năm 1969 người Việt Nam đã hoàn thành mọi việc mà không hề xa rời Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

[Thao vietnam]

Có lẽ mọi người đã biết rõ về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có nhiều nguồn tài liệu kể về thời thơ ấu và thời niên thiếu của Người, nhưng tôi thích nhất bài của Mai Loan được đăng trong ấn phẩm “Sông Hồng” của Hà Nội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh năm 1890 ở làng Kim Liên huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ Tĩnh, cách Hà Nội gần ba trăm km về phía nam. Đây là vùng nằm giữa dãy núi Trường Sơn và Biển Đông với những dải bình nguyên dọc theo các con sông chảy ngang nước Việt Nam từ tây sang đông với bờ biển dài 250 kilomet và những cánh rừng che phủ hơn một nửa diện tích của tỉnh. Từ xa xưa vùng này thường xuyên là mục tiêu tấn công và cướp bóc của bọn thổ phỉ. Cuộc sống vất vả đầy hiểm nguy đã rèn luyện con người nơi đây trở thành người dũng cảm, dẻo dai, có tình bằng hữu và sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau.

Ngay từ đầu thế kỷ XV Nghệ Tĩnh (?) đã là căn cứ của cuộc khởi nghĩa Lê Lợi chống lại quân xâm lược nhà Minh ở phương Bắc. Quân khởi nghĩa đã xây dựng lực lượng của mình ở đây và từ đây đi chiến đấu giải phóng đất nước. Cuối thế kỷ XVIII, người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ đã đặt trạm dừng chân ở Nghệ Tĩnh trước khi tiến quân ra giải phóng đất Bắc. Ở đây ông đã bổ sung quân đội lên đến hơn 50 nghìn người và chỉ huy cuộc tấn công thần tốc vào thành Thăng Long (nay là Hà Nội) tiêu diệt quân xâm lược nhà Thanh.

Hồ Chí Minh (tên thật là Nguyễn Sinh Cung) xuất thân trong một gia đình không khá giả. Người cha là Nguyễn Sinh Sắc là người theo học Nho giáo, đã đỗ phó bảng.
Năm 1894 người cha đỗ cử nhân, tháng hai năm sau ông được mời làm quan triều Nguyễn. Sau khi để lại người con gái lớn cho người thân bên vợ nuôi dưỡng, vợ chồng ông cùng hai người con trai là Khiêm và Cung đi vào kinh thành Huế. Thời đó ở Việt Nam chưa có tàu hỏa, do vậy họ phải đi bộ vượt qua chặng đường hơn 300 kilomet. Họ đã đi qua nhiều làng quê, phố thị, đã phải vượt núi băng sông. Ngày nào cũng phải thay những đôi dép mo cau nát bươm. Chặng đường này đã nuôi dưỡng óc quan sát của cậu bé ham hiểu biết.

[Thao vietnam]

Vừa đến Huế ông Nguyễn Sinh Sắc liền đi tìm một căn nhà thích hợp cho gia đình. Tiền không có nhiều, tìm một nơi vừa ý mà không đắt quả thật không dễ. May mà ông gặp người bạn thuở thiếu thời, người này giới thiệu cho ông một ngôi nhà gần chợ. Ông Sắc rất thích ngôi nhà: giá tiền không cao lắm.

Người cha giữ một chức quan nhỏ. Thời ấy quan lại được trả lương rất thấp, để được sống no nê và phóng đãng, họ đã vô lương tâm sách nhiễu dân đen. Ông Sắc không làm như thế, vì vậy số tiền mang theo từ quê nhà mau chóng cạn kiệt. Để sống được qua ngày cần phải tìm cách kiếm thêm tiền. Lúc việc quan rỗi rãi, ông tranh thủ làm việc chép lại văn khố và dạy học.

Đến lúc này cậu Cung bắt đầu học chữ, nhưng phần lớn thời gian cậu cùng người anh lang thang khắp phố, bắt bướm trong vườn hoàng gia, đào dế dưới tường thành hay chạy đến bãi quần ngựa gần thành để xem người ta dạy voi ngựa đi trong đám rước. Một người bạn của cậu, con nhà giàu, có con ngựa non lông hồng rất đẹp.

Mấy anh em thay nhau cưỡi nó. Mùa nước, các cậu đóng một cái bè bằng thân chuối, chống sào và bắt đầu những chuyến “viễn dương”.

Một lần đi ngang qua cổng thành, Cung liếc vào và thấy một cung điện sơn son thiếp vàng. Cậu rủ anh vào xem, “Em nói gì, - người anh sợ hãi đáp lại, - đó là nơi vua ở đấy. Dân thường không vào được đâu”. Ý nghĩ vua là ai, ông ta khác người thường chỗ nào, nếu chưa được gặp vua cứ làm Cung băn khoăn mãi. Cậu hỏi anh: “Có sao đâu, vua cũng là người thôi mà”?

Anh Khiêm không thể trả lời hết mọi câu hỏi của em. Suy nghĩ của Cung cứ quanh quẩn mãi về ông vua kỳ lạ này cho đến khi một lần cậu được tận mắt nhìn thấy vua.


Một ngày nọ có những anh lính ăn mặc rất đẹp chân cuốn xà cạp vàng đứng thành hai hàng. Trống đánh liên hồi, kèn thổi inh tai, gió thổi những lá cờ đuôi nheo bay phần phật. Người mõ tuyên cáo cho dân chúng: “Đức Vua đi dạo ở Tuy Van”. Hai anh em Khiêm Cung cùng dám trẻ con chạy từ chợ lên phố để ngắm “Đức Vua”. Đàn voi ngựa đã được huấn luyện phủ gấm vóc, mặc áo thêu đường bệ đi ra từ cổng Ngọ Môn của Cấm Cung. Theo sau là một cái kiệu thếp vàng cùng nhiều người vác những cái lọng đỏ tươi.

Cung không rời mắt khỏi chiếc kiệu có khảm ngà voi được che bằng một cái lọng vàng. Có đến vài chục người khênh kiệu. Trong kiệu là một người ngồi bất động, gương mặt làm ra vẻ nghiêm nghị, đầu đội khăn vàng, không khác gì một pho tượng. Mọi người xung quanh thì thầm: “Đức Vua Thành Thái”. Nhưng không một ai dám nước mắt lên nhìn vua. Câu hỏi cứ ám ảnh Cung cuối cùng đã được giải đáp. Hóa ra vua là người như thế, cũng như mọi người thôi. Buổi tối trở về nhà cậu hỏi mẹ: