Những mẩu chuyện về tiếng nói

[Nina]

Em xin rón rén có một chút ý kiến như sau: các truyện cười dựa trên mô-tip nói ngọng, phương ngữ nói chung là rất nhạy cảm. Hình như người Việt Nam có câu; "Chửi cha không bằng pha tiếng". Do đó, em nghĩ là các bác có đăng truyện cười dạng này thì cố gắng chọn những chuyện nhẹ nhàng thôi, vì theo chỗ em biết, diễn đàn có nhiều thành viên và bạn đọc rất là mong manh dễ vỡ, không phải ai cũng mặt dày như em chẳng hạn.

[masha90]

Em cực lực phản đối chị Nina về cái đoạn sau dấu phẩy cuối cùng trong post trên đây của chị.

[Mien trung]

nqbinhdi viết

Thì lại chuyện Tây nói tiếng ta nhé.

Dạo đầu 1980s, Thụy Điển giúp ta xây dựng nhà máy giấy trên Việt Trì. Có một cô kỹ sư VN lấy chồng là người Thụy Điển đang làm việc ở đó và có một chuyện tiếu lâm như thế này (chả biết sự thật có được đến 1% hay không).

Cô gái đưa anh người yêu về trình diện bố mẹ. Về tới đầu ngõ thì ông bố cô gái ra đón. Nhác thấy ông Tây lừng lững, nỗi sợ hãi ám ảnh suốt 80 năm thực dân đô hộ trỗi dậy, ông bố khoanh tay: "Chào quan lớn". Anh con rể tương lai bèn đỡ lời: "Tôi không phai la con lợn. Tôi la con dê cụ".
Vào tới nhà, chắc đã được cô gái dặn trước phải chủ động hỏi han mới phải đạo, anh Tây trọ trẹ hỏi thăm: "Cac cụ đa ăn buôi tôi chưa? Buôi tôi ơ Vietnam dài hơn buôi tôi ớ Thụy Điến!".


Hô hô, hồi còn đang học ở nước ngoài, một lần tới chơi và ăn tối tại nhà một cặp SV Việt Nam tôi thấy có hai gã thanh niên người bản xứ cũng đang ở chơi đó. Một trong hai gã ấy nói tiếng Việt mả không chịu được. Phải công nhận là thằng này rất có khiếu ngoại ngữ. Y nói thạo tiếng Việt, tiếng Nga và tiếng Anh vì đã học ĐH (học tiếng Anh) ở Kiev, sau lại được chính phủ họ cấp học bổng sang học tại ĐHTH Hà nội 4-5 năm gì đó. Thật tình mà nói, nếu không cho nhìn tận mặt thì không tài nào nhận ra được đó là Tây nói tiếng Việt, chỉ là giọng hơi eo éo như giọng con gái một chút.
Dạo đó đang có phong trào các cô công nhân VN hết hợp đồng lao động lấy chồng giả người bản xứ để định cư lại làm ăn (bỏ vài trăm USD làm đám cưới giả với một chàng người bản xứ quen biết nào đó, sau thì lại ly dị). Dân bản xứ, rất quý người Việt, cũng rất hay giúp các cô VN theo cách như vậy. Gã Tây ấy cũng đang giúp giả cưới một cô công nhân dệt bạn thân của cặp SV nọ. Trong bữa cơm VN ăn bằng đũa cẩn thận, tôi hỏi gã Tây nọ xem y sắp thành con rể VN thì y có biết cái chuyện tiếu lâm kia không. Kể chuyện ấy ra, thằng cu Tây nọ cười phá lên, sặc cả cơm lên mũi, phải phi ra vườn vừa khạc vừa xì mũi. Lúc quay vào, thằng bạn của gã không biết tiếng Việt, thấy vậy cứ ngơ ngác, bảo bạn: "Dịch đi chứ!". Thằng nọ vẫn còn chưa thôi ngặt nghẽo, nói lẫn trong nước mắt nước mũi: "Không dịch đư...ư...ợc!".

...lại chuyện Tây nói tiếng ta.


Hồi mới vào học năm dự bị ở Bacu được hơn một tháng, trình tiếng Nga của chúng tôi cũng tàm tạm khoản nghe và nói đủ để đi mua thực phẩm hàng ngày. Ở thành phố thủ đô của nước Cộng hòa Azerbaidzan này người Nga chính gốc không nhiều, mà phần lớn là người Azerbaidzan bản địa và người các nước Trung Á lân cận, hình dáng mắt sâu mày rậm, mũi khoằm khoằm từa tựa như quân Taliban ta vẫn thấy trong ảnh bây giờ.

Một lần tôi và anh bạn cùng phòng đi ra ngoài phố mua bánh mỳ và cá hộp kilki, lúc trở về gần ký túc xá thì gặp một tốp thanh niên bản địa mặt mũi cũng dễ coi và mỉm cười thân thiện với chúng tôi. Sau vài tiếng chào hỏi làm quen thì các cậu trai này nói một tràng tiếng Nga mà chúng tôi nghe không sao hiểu kịp. Sau một hồi phân giải thì chúng tôi cũng hiểu ra vấn đề là các cậu khen con gái Việt Nam chúng ta xinh đẹp và rất muốn làm quen nhưng không biết nói tiếng Việt để gây cảm tình với các cô gái VN này như thế nào, nên các cậu ấy khẩn khoản đề nghị chúng tôi dạy cho các cậu ấy câu "Я люблю тебя" bằng tiếng Việt. Sau một thoáng ngẫm nghĩ cậu bạn tôi nói 3 từ "Tôi yêu cô". Các cậu trai Azec mặt mày bừng sáng và luôn mồm nhắc lại "Toi yeu ko, toi yeu ko"...

Mấy hôm sau chúng tôi cũng không còn nhớ chuyện đó nữa, ai dè vài ngày tiếp theo đã thấy kết quả nhãn tiền. Lên lớp học sáng ngày thứ hai thì nghe thấy mấy cô gái trong patok chúng tôi (4-5 lớp gộp lại để học chung 1 môn) líu ríu kể cho nhau nghe chuyện hôm trước, mặt mũi các cô vẫn không dấu nổi vẻ vừa hốt hoảng vừa buồn cười.

Chuyện là có hai cô gái VN ta hôm chủ nhật rủ nhau đi cửa hàng bách hóa ở trung tâm. Lúc trở về đang đi dọc đường thì gặp 2 cậu thanh niên Azec tóc đen, mày rậm đi đến, mỉm cười với các cô và thốt lên bằng tiếng Việt "Toi yeu ko, toi yeu ko".

Hai cô gái chúng ta ngạc nhiên quá đỗi, sau đó thì vội vã rảo bước chạy vội lên ôtô buýt gần đó vừa trờ tới. Hai cậu thanh niên Azec cũng vội nhảy lên theo. Lên xe rồi các cậu tìm cách sán đến gần thì các cô vội vã nhảy xuống bến xe sau và chuyển lên tàu điện về hướng KTX, không dè các cậu trai này vẫn bám theo và mồm vẫn không ngớt kêu "Toi yeu ko, toi yeu ko".

Cho đến khi từ bến tàu điện đỗ cho tới KTX cảnh đó vẫn diễn ra. Các cô rảo bước nhanh về còn các cậu trai Azec thì cứ lẽo đẽo bám theo và vẫn không ngừng điệp khúc "Toi yeu ko, toi yeu ko". Chỉ khi các cô chạy ào vào KTX thì các cậu mới bị thần canh cửa chặn lại (ngày ấy thì ngay cả nam SVVN khoa dự bị chúng tôi cũng không được phép vào KTX của nữ SVVN).

- Thật là hú vía. Không biết ông tướng VN nào lại nghĩ ra cái trò dạy cho mấy anh Tây cái câu tiếng Việt đó kia chứ, quả là tệ quá - Các cô vừa líu ríu kể cho nhau nghe vừa thốt lên.

Chỉ cách đó mấy bước trong lớp, tôi và anh bạn cùng phòng cả hai đứa ngồi nghe và...im re.

[Mien trung]

Mien trung viết

Bác sỹ Tèo và bệnh nhân


Khám xong, bác sĩ Tèo nói với cô bệnh nhân trẻ ( người Quảng Nam chính gốc):
- Cô cho tôi xin số điện thoại của cô để khi nào có kết quả khám sức khoẻ thì tôi sẽ gọi điện báo cô hay.
- Dợ, hai ba bửa tém một bửa !
Tèo lắc đầu:
- Không! chuyện tắm rửa của cô thì tôi không cần biết. Số điện thoại của cô á !
-Dợ, hai ba bửa tém một bửa!
Tèo lắc đầu mạnh hơn:
- Cô tắm mỗi ngày 2, 3 bận hay là 2,3 tuần cô tắm một lần thì tôi không cần biết.....Số điện thoại của cô kìa....
Cô gái tức tối trả lời:
- Dợ! em đẻ nó số của em lừa hai ba bửa tém một bửa (237-817)
Hai ngày sau, cũng trong phòng mạch Tèo hỏi nữ bệnh nhân tái khám:
-Tại sao tôi gọi cho cô không được? Cô đổi số điện thoại rồi sao?
-Dợ, em đã đủi gùi, Bi giờ là năm séo bửa, không tém, không tém! (567-0808)!
- Trời đất !!!
Vài ngày sau...
Bác sĩ Tèo : Vẫn không gọi được, thế là thế nào ?
- Dợ, tại thèng chồn em nớ kiu đổi. Béc sí thông cẻm, lèn nì là lèn đổi cuối rồi là: tém chín bửa một nem khôô.ng tém ( 897-1508)
Tèo (lắc đầu ái ngại): Nếu 1 năm ko tắm thì nguy cơ mắc bệnh rất cao đấy!

Và cô gái lại xin số ĐTDĐ của bác sĩ để tiện liên lạc hơn.

Tèo (Trả lời cho bõ ghét) : Không trým xấu xấu bẩn bẩn một năm không tắm (0966771508)

Về giọng nói ở một nơi không có xe lam
13/01/2013
Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh


1. Xưa nay Quảng Nam có lẽ là địa phương mà giọng nói bị đem ra trêu ghẹo nhiều nhất nước. Nói cho công bằng, so với một số vùng miền Bắc và miền Nam, người Quảng phát âm rất chuẩn xác các phụ âm đầu.
Giọng Quảng phân biệt một cách rõ ràng giữa âm TR và CH, S và X, D và V, R và G... Nhưng âm giữa và âm cuối, người Quảng thường phát âm chệch.

“En không en tét đèn đi ngủ” (Ăn không ăn tắt đèn đi ngủ) có lẽ là câu nói phổ biến nhất nhằm giễu cợt cách phát âm của người Quảng. Người ta còn bảo ở Quảng Nam không có xe lam, xe đạp. Hỏi tại sao, đáp: Tại Quảng Nam chỉ có xe “lôm”, xe “độp”. Liên quan đến chiếc xe đạp, còn có câu chuyện hài: Người Quảng Nam đi vào một cửa hàng bán phụ tùng xe ở Sài Gòn, cố uốn giọng để phát âm cho chuẩn, oái ăm sao rốt cuộc lại thành: “Bán cho tôi một cái... láp xe độp”. Người bán sau một hồi gặng hỏi, bực mình: “Lốp xe đạp” thì nói đại là “lốp xe đạp” ngay từ đầu, còn bày đặt... nói lái là “láp xe độp”. Nào có cố tình lái liếc gì đâu, thật oan còn hơn oan Thị Kính! Những câu chuyện như thế, ngẫm ra còn rất nhiều.

2. Nhà thơ Tường Linh sáng tác nguyên một bài thơ theo giọng Quảng, trong đó mọi âm “ô” ở cuối câu đều biến thành âm “ơ”:

Rủ nhau vô núi hái chơm chơm
Nhớ bạn hồi còn học chữ Nơm
Sáng sáng lơn tơn đi nhử cuốc
Chiều chiều xớ rớ đứng câu tơm
Mùa đông tơi lá che mưa bấc
Tiết hạ hiên tranh lộng gió nờm
Nghe chuyện xóm xưa thời khói lửa
Sảng hồn, sấm nổ tưởng đâu bơm!

Nhà thơ trào phúng Tú Rua cũng có một bài tương tự, nhưng trong bài thất ngôn bát cú này “a” biến thành “ô”:

Rứa mới kêu là chất Quảng Nôm
Ăn hòn nói cục chẳng thôm lôm
Có chàng công tử quê Đà Nẽng
Cưới ả Thúy Kiều xứ Phú Côm
Cha vợ đến thăm chào trọ trẹ
Mẹ chồng không hiểu nói cồm rồm
Thêm ông hàng xóm người Hà Nội
Chả hiểu mô tê cũng tọa đồm.

Cả hai bài đều hay.

3. Trong tác phẩm Quán Gò đi lên của tôi, nhân vật chính là một cô gái xứ Quảng: con Cúc “nước mắm Nam Ô”. Con Cúc phục vụ trong quán Đo Đo “chuyên bán các món ăn xứ Quảng”, nói giọng Quảng đặc sệt. Lúc con Cúc mới vô làm ở quán, xảy ra câu chuyện sau đây:

“Khách đòi mua bánh bèo đem về, con Cúc kêu con Lệ:

- Chị kiếm cho em cái “bô”!

Chữ “cái bao” qua cái giọng nguyên chất của con Cúc biến thành “cái bô” khiến con Lệ thừ ra mất một lúc. Rốt cuộc, tuy không hiểu con Cúc kiếm cái bô làm chi, con Lệ vẫn vào toa lét cầm cái bô đem ra:

- Nè.

Con Cúc ré lên:

- Trời, lấy cái ni đựng bánh bèo cho khách răng được?”

Như vậy, giọng Quảng Nam không chỉ xuất hiện trong những câu chuyện tiếu lâm dân dã, mà còn đi vào cả văn thơ. Ở đây, không thể không để ý đến một điểm đặc biệt: nhà thơ Tường Linh, nhà thơ Tú Rua và tôi đều là... người Quảng Nam. Và tôi e rằng những mẩu chuyện cười về giọng Quảng đa phần đều do người Quảng Nam sáng tác.

4. Người Quảng Nam sao lại đem cái giọng của quê mình ra giễu cợt? Hỏi vậy là chưa hiểu đúng cốt cách người Quảng. Chỉ những cộng đồng tự tin cao độ và có óc hài hước mới không ngại “tự trào” về mình. Ở đây có điều gì đó tương tự thái độ của người dân xứ Gabrovo (Bulgaria): họ sáng tác những câu chuyện cười về tính keo kiệt của mình, thậm chí còn thành lập cả một nhà bảo tàng nghệ thuật trào phúng Gabrovo để lưu giữ và tìm cách quảng bá những giai thoại cười ra nước mắt đó ra thế giới.

Nếu để ý, bạn sẽ thấy trong những bàn trà, cuộc rượu, chính dân Quảng Nam là những người kể một cách sảng khoái nhất những mẩu chuyện cười về giọng Quảng chứ không ai khác. Những người dân của xứ “xe lôm”, “xe độp” đó cũng là những độc giả đón nhận những vần thơ “tự trào” của Tường Linh, Tú Rua một cách vô cùng nồng nhiệt.

5. “Tự trào” là xét về phương diện thái độ. Nhưng nếu chỉ thuần đề cao khía cạnh tinh thần, những mẩu chuyện khôi hài, những vần thơ cuốn truyện nói về giọng Quảng đã không được dân Quảng tâm đắc đến vậy. Bên cạnh sự thích thú, còn có sự thân thương. Nhất là những người Quảng tha hương, đã bao nhiều năm không được sống trong khung cảnh quê nhà, bây giờ bỗng đọc thấy, bỗng nghe nói chữ “con tơm” thay vì “con tôm”, “cái bô” thay vì “cái bao”, “thôm lôm” thay vì “tham lam” tự nhiên thấy bao nhiêu kỷ niệm ấu thơ ùa về.

Cái giọng nói mộc mạc, quê kiểng đó là giọng nói của ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè, hàng xóm láng giềng mà mình đã quen tai từ nhỏ, ngay từ lúc còn nằm u ơ trong chiếc nôi ru. Chất giọng đó đã ngấm qua bao mưa nắng, trải qua bao bão giông của thiên nhiên và cuộc đời mà hình thành và trụ lại cho đến hôm nay. Nó gợi lên những vùng đất, những mặt người, những ký ức mà người Quảng xa xứ nào cũng chất chứa trong lòng như một hành trang vô hình. Nó là một giá trị phi vật thể, không phải để tổ chức UNESCO công nhận mà để những người Quảng tự hào như một tấm “căn cước tinh thần” mà mình mang theo suốt cả đời người. Có thể nói, giọng Quảng là một phần của văn hóa Quảng.

6. Giọng Quảng như vậy đã đi vào văn vào thơ, vào những giai thoại dân gian. Bây giờ với Ánh Tuyết, một ca sĩ Quảng Nam, nó đi vào nhạc. Âu cũng là một lẽ tự nhiên.

Khi nhà thơ Lý Đợi (cũng người Quảng Nam) gửi cho tôi qua email bài Mưa chiều kỷ niệm được hát bằng giọng Quảng, tôi nghe, thoạt đầu thì bật cười, nhưng càng nghe càng xúc động, cuối cùng là rưng rưng nước mắt. Lúc đó tôi chưa biết người hát là Ánh Tuyết. Tôi nghe đi nghe lại nhiều lần, mường tượng đó là giọng của người chị họ yêu dấu năm xưa, của cô bạn gái ngây thơ thời trung học. Càng nghe càng thấy nhớ và bồi hồi nhận ra cái chân chất trong giọng hát, trong tâm tình người Quảng chân quê.

Ánh Tuyết chưa ra album, những bài hát demo kia đã phát tán trên mạng nhanh như gió. Và tôi đọc thấy biết bao lời chia sẻ đượm thương yêu, trìu mến của người Quảng đang lưu lạc ở khắp nơi trên thế giới. Họ cảm ơn Ánh Tuyết, cảm ơn những ca khúc hát bằng giọng Quảng đã giúp những người Quảng tha hương được một lần thổn thức hoài vọng quê nhà.

Hiển nhiên, giọng Quảng không phải là giọng để chinh phục và phổ biến những ca khúc một cách chính thức, đại trà. Bên cạnh giọng Quảng, những ca khúc trong album Duyên kiếp còn được Ánh Tuyết trình bày bằng giọng Bắc - dành cho những thính giả chưa có “bằng B tiếng Quảng”.

Rõ ràng, Ánh Tuyết thực hiện album này như là một cuộc chơi của người con xứ Quảng. Như các nhà thơ Tường Linh, Tú Rua đã từng chơi những cuộc chơi của mình.

Những cuộc chơi nghiêm túc. Và giàu ý nghĩa, ít ra là với người Quảng Nam!

--------------------------------------------


Bài hát Mưa chiều kỷ niệm được thể hiện bằng giọng Quảng của ca sỹ Ánh Tuyết