Dàn hợp xướng thần kỳ

[danngoc]

Học thuyết “ngăn chặn”, soạn thảo công phu bởi George F. Kennan, được chấp nhận và thực hiện như một công cụ của chính sách Mỹ đối với khối Cộng sản. Sau này Kennan nhấn mạnh rằng ông ngụ ý ngăn chặn sự bành trướng về mặt chính trị và ý thức hệ của Liên Xô. Hướng vào lĩnh vực phản tuyên truyền trong văn hóa, học thuyết này đã khá thành công.

Nhạc jazz, một trong những hiển thị quan trọng nhất của văn hóa Mỹ, được sử dụng ngay lập tức như một vũ khí tuyên truyền. Charles Bohlen, đại sứ Mỹ tại Liên bang Xô viết, đã nhận thấy sự phổ biến của các chương trình nhạc jazz trên đài Voice of America tại Moscow và theo đề nghị của ông này năm 1955 đài bắt đầu một dự án đặc biệt, Music USA, dành riêng cho jazz. Bản nhạc hiệu của chương trình, dẫn dắt bằng giọng nam trung êm dịu của Willis Conover sinh trưởng ở vùng Buffalo, người trở thành thần tượng của nhiều thế hệ shtatniki, là bài “Take the A Train” của Duke Ellington, do Billy Strayhorn sáng tác.

Vào thời điểm này, chương trình phát thanh có thể nhận qua tần số sóng ngắn từ Hoa Kỳ và các quốc gia phương Tây khác bị cấm tại Liên bang Xô viết, nhưng nhiều nhà vẫn còn những đài radio từ trước chiến tranh hay chiến lợi phẩm; ngoài ra, các chương trình của Conover bằng tiếng Anh, do đó chúng ít bị nhiễu hơn bản tin tiếng Nga của Voice of America. (Việc làm nhiễu sóng tần số radio phương Tây, liên quan tới việc xây dựng các trạm phát mạnh trên khắp Liên Xô, làm tốn của chính phủ Liên Xô một khoản tiền đáng kể).

[danngoc]

Các chương trình của Conover cho thính giả nếm trải lần đầu âm nhạc của Thelonious Monk, John Coltrane và Ornette Coleman và trở thành bách khoa toàn thư ngoài luồng về jazz của giới trẻ Liên Xô. Nghề ghi lại “âm nhạc trên xương” ra đời: phim chụp X-quang được dùng làm mặt đĩa và những đĩa nhạc jazz và sau này là nhạc rock and roll tự chế được bán trên chợ đen, truyền cảm hứng làm nảy sinh các nhạc sĩ jazz trên khắp Liên bang Xô viết.

Người Mỹ cũng không bỏ quên văn hóa “cao cấp”. Biết rõ thiên hướng của người Nga đối với nhạc cổ điển (Stalin bắt đầu tài trợ cho các nhạc sĩ Xô viết tham dự thi đấu quốc tế từ thập niên 1930), những dàn nhạc giao hưởng xuất sắc nhất nước Mỹ được đưa sang Liên Xô – dàn nhạc Boston năm 1956, dàn nhạc Philadelphia năm 1958. Nghệ sĩ piano người Canada hai mươi lăm tuổi Glenn Gould đến Moscow và Leningrad năm 1957 với các chương trình ra mắt (ngoài Bach, ông còn chơi những tác phẩm hiện đại của Paul Hindemith và Anton von Webern, bị cấm ở Liên Xô khi ấy), và đối với rất nhiều chuyên gia bị làm choáng váng, như lời một người trong số họ nói, cuộc đời được chia thành hai giai đoạn, tiền Gould và hậu-Gould. *

Tột điểm của cuộc đấu âm nhạc giữa hai siêu sức mạnh (nghệ sĩ viôlông Oistrakh và nghệ sĩ piano Gilels có các buổi công diễn thành công tại Carnegie Hall năm 1955 và nghệ sĩ piano Richter năm 1960) là chiến thắng gây xúc động mạnh của Van Cliburn, hai mươi ba tuổi, tại Cuộc thi Piano Tchaikovsky ở Moscow năm 1958. Cao, rụt rè với ánh nhìn mơ mộng, tay pianist hết sức quyến rũ ấy mà dân Moscow đặt tên là “Vanechka” một cách trìu mến, đã liên tục giành được sự tán thưởng của khác giả (đặc biệt là phụ nữ). Quan trọng hơn là, Cliburn cũng chinh phục được ban giám khảo cuộc thi, chủ tọa là Gilels, bao gồm những nhạc sĩ đầy quyền lực như nghệ sĩ trình diễn Scriabin xuất sắc Vladimir Sofronitsky, người cảm nhận được sự lãng mạn thân tình trong Cliburn, và vị trưởng lão âm nhạc Alexander Goldenveizer, nhạc sĩ ưa thích và là bạn cờ với Lev Tolstoi. Goldenveizer đã so sánh Cliburn với Rachmaninoff trẻ tuổi.


* Muzyka i zhizn’. Muzyka i muzykanty Leningrada [Âm nhạc và cuộc đời. Âm nhạc với các nhạc sĩ Leningrad] (Leningrad và Moscow, 1972), tr. 127.

[danngoc]

Khi xem xét các giải thưởng, những thành viên ban giám khảo Liên Xô phải đạt được sự chấp thuận kín của Nikita Khrushchev trước khi trao cho Van Cliburn. * Chiến thắng của chàng thanh niên người Mỹ tại cuộc thi, vốn từng được lướt qua trên một số báo hàng ngày của tờ The New York Times, nay được đưa lên trang tin bìa khắp thế giới. Gây xáo động chính trị, chiến thắng này cũng ảnh hưởng lớn đến đời sống văn hóa Xô viết.

Lần đầu tiên, giới âm nhạc lưu vong Nga được công nhận: thật bất ngờ, thầy dạy của Cliburn tại Trường Juilliard ở New York là Rosina Lhevinne, tốt nghiệp Trường nhạc Moscow. Cliburn đã phổ biến bản Concerto số 3 cho piano của nhà soạn nhạc lưu vong Rachmaninoff. Điều này dọn đường cho các chuyến lưu diễn thành công tại Liên Xô của Igor Stravinsky và Đoàn ba-lê New York City của George Balanchine năm 1962, khi chính quyền Liên Xô buộc phải chào đón và ca ngợi những người cựu lưu vong, giờ đây lại đi lăng xê cho quan điểm hiện đại quốc tế cao cấp.


* Kirill Kondrashin qua trò chuyện với tác giả

[danngoc]

Một chương trình Mỹ quan trọng khác đã mở rộng đường chân trời văn hóa và ảnh hưởng lên thế giới quan của giới ưu tú Xô viết là việc xuất bản sách bằng tiếng Nga. Nhiều nhà xuất bản Mỹ được thành lập cho nhiệm vụ này với hỗ trợ từ chính phủ và các nguồn tư nhân; trong số đó có Nhà in Chekhov Press ở New York, in những tuyển tập tiếng Nga của Bunin, Remizov, Tsvetaeva và Nabokov, được Quỹ Ford Foundation tài trợ khoản tiền 523.000 đô la. * Theo The New York Times, ít nhất một ngàn đầu sách đã được tài trợ, ** phủ một phạm vi rộng từ các bản dịch thơ và văn xuôi của T. S. Eliot cho đến tổng tập tác phẩm của Gumilev và Mandelstam và các tác phẩm của Pasternak, Akhmatova, Zabolotsky và Klyuev.

Việc thiếu định hướng về tư tưởng là rất rõ rệt. Những phương hướng hết sức khác nhau đều được giới thiệu: cả văn xuôi truyền thống lẫn văn xuôi thử nghiệm, cả thơ trường phái Tột đỉnh (Acmeism), trường phái Dadaism, lẫn thơ tân-nông dân. Chống Xô viết không phải là tiêu chuẩn chính, như người ta vẫn nghĩ (lấy ví dụ, các bài thơ phái tân-nguyên sơ [neoprimitivist] của Zabolotsky khó có thể được gọi là “chống Xô viết”); đúng hơn, khao khát nổi trội là muốn được trở lại phổ biến bên trong Liên bang Xô viết các tác phẩm của những tác giả từng bị cấm vì một lý do nào đó.

Các sách của những tác giả Nga được xuất bản tại phương Tây được gọi là tamizdat (“được xuất bản bên kia”; giống như samizdat là “tự xuất bản”) tại Liên bang Xô viết. Ở Nga (được đem vào bởi khách du lịch nước ngoài, thủy thủ Liên Xô và các công dân Liên Xô du lịch nước ngoài trong những phái đoàn chính thức), những cuốn sách này trở nên quý như vàng. Chúng được sao lại bằng cách đánh máy hay chép tay (thời kỳ này ở Liên Xô không thể tiếp cận được với máy photocopy); việc này mở rộng phạm vi của samizdat, trong nhiều năm trời chúng là nguồn chính của giới trí thức chống đối.

Dần dần không gian văn hóa bên trong Liên bang Xô viết, đặc biệt tại những thành phố lớn, đã được điền đầy bằng những cuốn sách tiếng Nga xuất bản tại phương Tây. Ta có thể đi ngang qua chúng ở những chốn bất ngờ nhất, thuộc về những con người không thể ngờ nhất.


* Frances Stonor Saunders, The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters (New York, 1999), tr. 142

** The New York Times, 25/12/1977

[hungmgmi]

danngoc viết

Khi xem xét các giải thưởng, những thành viên ban giám khảo Liên Xô phải đạt được sự chấp thuận kín của Nikita Khrushchev trước khi trao cho Van Cliburn. * Chiến thắng của chàng thanh niên người Mỹ tại cuộc thi, vốn từng được lướt qua trên một số báo hàng ngày của tờ The New York Times, nay được đưa lên trang tin bìa khắp thế giới. Gây xáo động chính trị, chiến thắng này cũng ảnh hưởng lớn đến đời sống văn hóa Xô viết.

Trên NNN năm 2006, bạn Apomethe đã có những dòng sau chi tiết hơn về vụ này:

Anh này là người Mỹ, vào năm diễn cuộc thi mang tên Tchaikovsky lần đầu tiên 1958 được tổ chức ở Moscow là thời gian đỉnh cao của cuộc chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Nga. Rất hiếm người Mỹ có cơ hội sang Nga nhưng Cliburn rất mong muốn được tham gia cuộc thi này. Ban giám khảo năm đó gồm Richter và Emil Gilels (chủ khảo và là nghệ sĩ piano Nga đầu tiên biểu diễn tại Mỹ) và một số nhà soạn nhạc, Shostakovich năm đó được làm chủ tịch cuộc thi. Van Cliburn đã gây ra lúng túng cho các giám khảo. Vài vị đã chọn ra thí sinh người Nga Lev Vlasenko, và hầu hết trong số ban giám khảo đều sợ Khruschev sẽ nổi giận nếu trao giải cho một thí sinh đến từ Mỹ trong cuộc thi lớn lần đầu tiên được tổ chức này.

Trong thang điểm 25, nhiều người cho Cliburn 15, 16 hay 19 điểm và thêm vào cho các thí sinh khác 1 hoặc 2 điểm để khiến không ai có thể nghi ngờ là có gian lận. Tuy nhiên Richter và vài người cảm giác có gì đang xảy ra và Richter đã lật đổi mọi tính toán của ban giám khảo bằng cách cho Cliburn điểm tuyệt đối là 25 và những người khác 0 điểm. Trong vòng chung kết Cliburn đã chơi hai bản concerto số 1 của Tchaikovsky và số 3 của Rachmaninov. Kết thúc bài diễn Gilels bất ngờ đi lên dẫn anh ra trước mọi người và ôm chặt anh. Gilels biết đấy là điều duy nhất ông có thể làm cho Gilels cho Cliburn lúc đấy

Buổi tối hôm đó Khruschev cùng bộ trưởng bộ văn hóa Ekaterina Furtsava đã hỏi Richter, Gilels và Shostakovich "Sao, các chuyên gia nói gì đây. Cliburn có phải là nhất không?". Tất cả đều đồng ý. Khruschev trả lời: "Thôi được, trong trường hợp này. Trao giải cho anh ấy đi."

Việc một pianist người Mỹ chiếm giải nhất trong cuộc thi Tchaikovsky lần 1 đã gây một chấn động lớn trong cuộc chiến tranh lạnh Nga-Mỹ. Sau cuộc thi ấy Cliburn đã quay về mỹ và thu âm hai concerto cho piano số 2 của Rachmaninov và số 1 của Tchaikovsky với Kondrashin - nhạc trưởng của cuộc thi, người mà Cliburn rất có ấn tượng sau khi chơi cùng ông trong cuộc thi. Và nó nhanh chóng được tiêu thụ với số lượng 1 triệu bản và cũng là đĩa nhạc cổ điển lần đầu tiên làm việc đấy. Bây giờ nó đã lên đến con số 3 triệu bản. Cliburn đã làm được điều mà bất cứ nghệ sĩ nào cũng mơ ước, ông chơi nhạc Nga hay hơn chính các nghệ sĩ Nga.

Cũng cần nói thêm, Van Cliburn chính là nghệ sĩ có công lớn trong việc đưa những giai điệu tuyệt vời của "Chiều ngoại ô Moskva" ra công chúng thế giới:

Bài hát “Chiều ngoại ô Matxcơva” được nhạc sĩ sáng tác ở eo đẩt Kareli thuộc tỉnh Kamarovo. Ông hoàn thành tác phẩm trong một nhà nghỉ cuối tuần trên Đại lộ Lớn và vợ ông-Tachiana Riabova là người đầu tiên được nghe các giai điệu tuyệt vời của bài hát này.
Điều khá ngạc nhiên là chính nhạc sĩ cũng không ngờ bài hát của mình sau này sẽ nổi tiếng như thế. Chính vì thế ông không tham gia Cuộc thi ca khúc quốc tế tại Liên hoan thanh niên và sinh viên quốc tế tổ chức tại Matxcơva mùa hè năm 1957. Vì vậy Soloviov Sedoi hết sức bất ngờ khi “Chiều ngoại ô Matxcơva “ được Ban Giám khảo trao tặng giải Nhất và Huy chương Vàng . Sau Liên hoan, bài hát nhanh chóng lan truyền và được đông đảo khán giả yêu thích.
Một năm sau. Van Cliburn-nghệ sĩ từng đoạt giải tại Cuộc thi âm nhạc quốc tế mang tên P.I.Traicovski đến Leningrad biểu diễn. Ông đến thăm trụ sở của Hội nhạc sĩ nằm trên phố Gertsen như một hình thức thư giãn sau nhiều ngày lưu diễn vất vả. Tại đây, Soloviov Sedoi cho Van Cliburn nghe một số bản valse, sau đó là những giai điệu của “Chiều ngoại ô Matxcơva”. Trước khi về nước, nghệ sĩ có một buổi trình diễn tạm biệt khán giả Liên xô. Chương trình được truyền hình trực tiếp. Khán giả vô cùng hâm mộ nghệ sĩ, yêu cầu ông chơi lại các bản nhạc yêu thích. Chiều lòng khán giả Van Cliburn ngồi vào đàn. Và thật bất ngờ, trong khán phòng bỗng vang lên những giai điệu của “Chiều ngoại ô Matxcơva”. Khán phòng lặng phắc và chợt vỡ òa ra khi bản nhạc kết thúc, khán giả đứng dậy vỗ tay hồi lâu, chắc hẳn không chỉ dành riêng cho người nghệ sĩ tài năng-người bạn của âm nhạc Xô-viết.
Van Cliburn tiếp tục biểu diễn nhạc phẩm của Soloviov Sedoi nhiều lần nữa ở nước ngoài. Nhạc sĩ cho rằng, đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến cho bài hát được nhiều người trên thế giới biết đến. Vào cuối những năm 50, giai điệu “Chiều ngoại ô Matxcơva” trở thành nhạc hiệu của Đài phát thanh “Maiak”

http://luutru.nuocnga.net/viewtopic....c0c36f7b833300

[danngoc]

Tôi còn nhớ lần có mặt tại lễ sinh nhật con gái một quan chức văn hóa cấp cao ở Moscow đầu thập niên 1970; đưa mắt lén nhìn thư viện gia đình đầy ấn tượng của ông này, tôi vươn tay tới một cuốn, vô tình làm đổ cả một núi sách khiến lộ ra, bị nhét đằng sau chúng, một bản mới in ở phương Tây bộ Những suy nghĩ không hợp thời của Gorky, một tuyển tập các bài báo chống Xô viết của ông vốn không được in tại Nga từ năm 1918 và bị cất kỹ trong “kho lưu trữ đặc biệt” của các thư viện Liên Xô. Tôi mau chóng xếp lại mấy cuốn sách, đồng thời xúc động lật lướt qua bộ sách quý giá của Gorky. Tôi đọc hết mức có thể và nó đã thay đổi hẳn nhận thức của tôi về nhà văn.

Năm 1972, Yevtushenko tìm cách đem về một lượng lớn sách tamizdat sau chuyến đi từ Hoa Kỳ trở về Moscow. Do nhân viên hải quan Liên Xô quan tâm nhất là tới văn hóa phẩm lậu, mọi cố gắng đem chúng về đều là gánh lấy rủi ro, có thể bị trừng phạt ở mức cao nhất theo luật. Có những lần Yevtushenko (giống như nhiều khách du lịch khác kém nổi tiếng hơn) đi qua trót lọt, nhưng lần này thì nhà thơ bị bắt.

Những cuốn sách bị tịch thu bao gồm tác phẩm của các lãnh đạo Bolshevik Trotsky và Bukharin, đã bị Stalin sát hại; thơ của Gumilev, bị người Bolshevik xử bắn, và của Mandelstam, chết trong trại GULAG; nghiên cứu triết học của những thành viên phong trào “phục hưng tôn giáo” Nga, Berdyaev và Shestov; văn xuôi của nhà văn lưu vong Nabokov và Những ngày bị nguyền rủa, nhật ký chống Bolshevik của người Nga đầu tiên đoạt Giải Nobel, Bunin. Cùng với sách, người ta đã tịch thu những bức ảnh Yevtushenko chụp chung với Richard Nixon và Henry Kissinger.

[danngoc]

Nhà thơ bị yêu cầu phải viết giải trình, trong đó, phù hợp với lời tự mô tả của ông về sau này là “một Mowgli khôn ngoan và khá lanh lẹn của rừng xanh Xô viết”, ông tuyên bố: “Trong chuyến đi của tôi ra nước ngoài nhằm mục đích tuyên truyền cho lý tưởng của Tổ quốc chúng ta, đôi khi tôi cảm thấy mình không đủ trang bị về ý thức hệ để chiến đấu với kẻ thù của chúng ta, bởi tôi không biết tới những nguồn tư liệu cơ bản mà họ đặt làm cơ sở cho sự căm ghét trơ trẽn của họ. Không thể có được nhiều những nguồn cơ bản đến thế tại Liên Xô, thậm chí cả trong kho lưu trữ đặc biệt của Thư viện Lenin. Đó là lý do tại sao tôi mua các cuốn sách ấy – không phải để phân phát chúng mà là nhằm nâng cao mức cảnh giác về hệ tư tưởng cho mình”. *

Thật ngạc nhiên, sau một bước ngoại giao như vậy và sau cuộc nói chuyện với Tướng Filipp Bobkov, Vụ trưởng Vụ 5 của KGB, chịu trách nhiệm về trao đổi văn hóa với phương Tây, nhà thơ được nhận lại gần như tất cả các sách bị tịch thu.


* Yevgeny Yevtushenko, Ne umirai prezhde smerti [Đừng chết trước khi chết] (New York, 1993), tr. 496-497

[danngoc]

KGB nặng tay với những trí thức Xô viết kém nổi tiếng và ít quan hệ hơn. Bộ Luật hình sự có, theo định nghĩa mỉa mai của Solzhenitsyn, “Điều Năm Mươi Tám oai vệ, hùng mạnh, chóng sinh sôi, nhiều nhánh cành, sặc sỡ đốm màu, hàm chứa tất cả”, đe dọa trừng phạt nghiêm khắc cái gọi là “hoạt động phản cách mạng chống Xô viết”. Khoản 10 của Điều này kêu gọi trừng phạt nặng tội “tuyên truyền hay xúi giục bao gồm kêu gọi lật đổ, phá hoại hay làm suy yếu chế độ Xô viết... và tương tự là phân phát hay biên soạn hay sở hữu văn học với các nội dung như vậy”.

Khoản này được hiểu nghĩa cực kỳ rộng: theo Solzhenitsyn, hầu như mọi ý kiến, được nói hoặc viết ra, trong thời Xô viết đều có thể rơi vào Điều 58 nổi tiếng. Mọi người ai cũng từng quen một vài nhân vật phải vào trại vì có sách hay bản thảo nội dung “chống Xô viết” bị phát hiện qua lục soát. Nhan nhản những vụ tò mò bi thảm. Tại Riga, đầu thập niên 1950, một người bạn của cha tôi phải nhận án đi trại bảy năm vì đã giữ cuốn Cuộc đời náo động của Lazik Roitshvanets và cuốn Trong thung lũng Protochny, xuất bản trong thập niên 1920. Bản án mô tả cả hai cuốn sách trên là chống Xô viết, nhưng không nêu tên tác giả vì có lý do hợp lý: đó là Ilya Ehrenburg, người đoạt hai Giải thưởng Stalin, vào thời điểm ấy làm đại biểu cho Riga trong Xô viết Tối cao Liên Xô.

Trong tất cả những năm tháng của chế độ Xô viết, thậm chí cả thời Gorbachev, một cuốn sách có nội dung đáng ngờ, đặc biệt khi nó được xuất bản tại phương Tây, nếu bị tìm thấy trong một cuộc lục soát có thể hủy hoại cả một đời người. Đó là lý do tại sao những ai đưa người khác mượn tác phẩm văn học tamizdat và samizdat (thường những cuốn sách này được đưa cho mượn qua đêm và được đọc bởi cả gia đình cũng như các bạn thân) phải dùng tới những phương pháp mưu mẹo, thường là khá vụng về, như cuộc nói chuyện điện thoại sau đây: “Cậu đã ăn cái bánh tớ đưa cậu hôm qua chưa?” “Rồi.” “Cả vợ cậu chứ hả?” “Ừ, cô ấy cũng ăn.” “Ờ, vậy chuyền cái bánh ấy cho Nikolai, cậu ấy cũng muốn nếm nó.”

Công an mật Xô viết ngăn chặn dòng sách không mong muốn từ phương Tây một cách nghiêm túc và cơ quan này đã mở rộng mạng lưới của nó để làm điều ấy ra sao có thể thấy rõ qua một báo cáo mới được giải mật gần đây của Yuri Andropov, khi ấy là chủ tịch KGB, gửi Leonid Brezhnev ngày 6/5/1968, trong đó ông hãnh diện thông báo rằng trong vòng một năm “trong kênh thư từ quốc tế có hơn 114 ngàn thư từ và bưu phẩm chứa văn học có nội dung chính trị và chống Xô viết độc hại đã bị tịch thu”. *


* Lubyanka: organy VChK-OGPU-NKVD-MGB-MVD-KGB. 1917-1991. Spravochnik [Lubyanka: các cơ quan VChK-OGPU-NKVD-MGB-MVD-KGB. 1917-1991. Danh bạ] (Moscow, 2003), tr. 718

[danngoc]

Dòng chảy khổng lồ những tài liệu “độc hại về mặt chính trị” này bao gồm một ít bản sao bài diễn văn mật được Nikita Khrushchev phát biểu tại Đại hội Đảng lần thứ XX ngày 25/2/1956. Bài diễn văn, “Về tệ sùng bái cá nhân và các hậu quả của nó”, là tiết lộ đầu tiên về những tội ác của Stalin được đảng cầm quyền cung cấp, và do đó nó là một sự kiện gây xúc động mạnh cả tại Liên bang Xô viết lẫn tại phương Tây, được đưa tin bởi The New York Times và các tờ báo khác. Bên trong Liên bang Xô viết, bài diễn văn chống Stalin của Nikita Khrushchev ban đầu được đọc cho các đảng viên, sau đó bị mật hóa cho tới 1989.

Dáng bè bè, đầu tròn và hói, Khrushchev là một nhà chính trị tới tận ruột gan, rất khó bị qua mặt, ranh mãnh, bướng bỉnh, và quan trọng nhất là đầy sinh lực đến quá mức. Nếu so sánh với Lenin và Stalin thì ông là người không có học thức. Những bài phát biểu vô số kể và thường là rất dài của Khrushchev được ứng biến lộn xộn, do ông hay đi lan man. Như một nhà thơ, ông bay lượn trên đôi cánh hùng biện của chính mình. Vào cuối đời, Khrushchev đọc cho chép hồi ký của ông nhằm dụng ý củng cố một hình ảnh tiến bộ của vị tác giả trong đầu óc của hậu thế. (Sau này nhà thơ Andrei Voznesensky sẽ khô khan lưu ý: “Tôi thích Khrushchev ở chỗ rất chú trọng đến văn phong.”)

Đỉnh cao sự nghiệp của Khrushchev là bài diễn văn chống Stalin của ông, như thường lệ được soạn bởi một nhóm cố vấn. Nhưng có một vài chi tiết sinh động trong bài diễn văn rõ ràng đã được chính Khrushchev đưa vào. Chính Khrushchev là người đầu tiên trích dẫn một số câu nói đáng nhớ của Stalin, lấy ví dụ tuyên bố của Stalin về việc ông sẽ ra tay với vị lãnh tụ nổi loạn của Nam Tư, Nguyên soái Tito, như thế nào: “Đây, chỉ cần tôi nhúc nhích ngón út là sẽ chẳng còn Tito nào nữa”. Trong bài diễn văn “mật” của mình, Khrushchev mỉa mai nói thêm: “Những cái ‘nhúc nhích ngón út’ như thế đã khiến chúng ta trả giá rất đắt”.

[danngoc]

Khrushchev đã nảy ra một số ý tưởng lãng mạn thực sự. Theo lệnh ông, xác ướp Stalin bị chuyển khỏi lăng trên Quảng trường Đỏ, vùng đất hoang sơ ở Kazakhstan được cày bừa canh tác và con người đầu tiên được bay lên không gian. Các khẩu hiệu chính trị của Khrushchev cũng có xu hướng văn chương, nghe cứ như tiểu thuyết khoa học: “Thế hệ người Xô viết hôm nay sẽ sống dưới Chủ nghĩa Cộng sản!” “Đuổi kịp và vượt mặt Hoa Kỳ trong sản lượng thịt, bơ và sữa trên đầu người!” và lời lưu ý nổi tiếng dành cho Hoa Kỳ – “Chúng ta sẽ chôn vùi ngươi”.

Không một nhà văn đương đại nào có thể sánh với những tuyên bố như vậy, đúng theo nghĩa đen là khiến cả thế giới cứng người vì sợ. Nhưng tuy nhiên một nhóm thi sĩ trẻ người Nga đã tìm cách ngoi lên khỏi sự huyên náo chính trị. Yevtushenko, Voznesensky, Bella Akhmadulina và Bulat Okudzhava đã trở nên phổ biến rộng rãi.

Người nổi tiếng nhất trong số họ là Yevtushenko cao, lòng khòng, lớn tiếng và không bao giờ biết mệt; theo tính toán của chính ông, ông đã có mặt ở chín mươi tư quốc gia, và thơ của ông được dịch ra bảy mươi hai thứ tiếng. Người dân ở khắp nơi – Nga, Pháp, Mỹ, Istrael – đều biết rằng năm 1961 Yevtushenko đã xuất bản trường ca “Babi Yar” viết về những người Do Thái bị bọn Quốc xã giết hại ở Ukraina trong Thế Chiến thứ II. Trường ca này cũng được hiểu như một lên án chủ nghĩa bài Do Thái ở Liên Xô.

[danngoc]

Yevtushenko trở thành người viết thời sự bằng thơ về các thay đổi chính trị tại Liên bang Xô viết, đôi khi còn vượt lên trước (vốn khiến chính phủ chuyển sang đàn áp ông, hiển nhiên sẽ đẩy ông nổi tiếng hơn nữa tại quê hương và ở phương Tây), đôi khi tụt lại đằng sau (sẽ khiến đúng điều ngược lại). Khrushchev là một vị thuyền trưởng không thể đoán trước được, và trên tàu của ông mọi người hết bị ném sang trái rồi lại sang phải, đầu lắc lư vòng vòng. Yevtushenko có tài viết những khẩu hiệu thơ giản dị, dễ hiểu và hiệu quả, thể hiện thực chất của các thay đổi gây hoang mang.

Voznesensky từng nói rằng Yevtushenko đã tạo ra một thể loại đặc biệt – “làm báo bằng thơ”. * Hàng ngàn người tham dự các buổi đọc của ông, và cùng các đồng chí của mình Yevtushenko điền đầy cả một sân bóng đá khổng lồ với đám đông những người hâm mộ đứng chen chúc. Nhà Bolshevik lão thành và là Ủy viên Bộ Chính trị Anastas Mikoyan từng nói đầy kinh ngạc rằng đó là lần đầu tiên ông thấy mọi người đứng xếp hàng không phải chờ mua thịt hay đường mà là chờ nghe thơ.

Alexander Tvardovsky thường nói rằng những nhà thơ thực sự là những người được nhớ đến bởi những người không quan tâm gì đến thơ. Nếu chúng ta chấp nhận cách phân loại của Tvardovsky, vậy thì bất cứ hợp tuyển thơ ca Nga nào của thế kỷ hai mươi, cho dù có chọn lọc, cũng sẽ bao gồm ít nhất chục bài thơ của Yevtushenko và Voznesensky.

Voznesensky trải thực nghiệm nhiều hơn, giống với thần tượng của ông là Pasternak và cũng giống Mayakovsky thời kỳ đầu, với sự phối hợp vần điệu gây ấn tượng, thường là mang tính hình tượng và trau chuốt không tưởng tượng nổi. Ông trở thành thi sĩ Nga hiện đại dễ dịch nhất bởi lối tiếp cận thơ ông dễ nhận biết, với xu hướng siêu thực mạnh mẽ, và do đó dễ tiếp cận hơn đối với trí thức phương Tây.


* Voznesensky, Na virtual’nom vetru, tr. 242

[danngoc]

Việc tự tạo phong cách của Yevtushenko đi theo truyền thống văn chương Nga lâu đời từ Blok qua Esenin và Mayakovsky cho tới tận Akhmatova, bậc thầy vĩ đại của việc tự sáng tạo. Trong ngay dòng đầu tiên trang tiểu sử Xô viết chính thức của ông – “Yevgeny Yevtushenko sinh ngày 18/7/1933 tại ga Zima, tỉnh Irkutsk” – đã có ít nhất ba sai biệt so với sự thực. Họ của cha Yevtushenko là Gangnus, ông sinh ra trước đó một năm, năm 1932, và không phải tại ga Zima mà tại một ngôi làng Siberia khác, làng Nizhneudinsk.

Giải thích của Yevtushenko về sự chênh lệch trong ngày tháng là khá mập mờ, nhưng những gì còn lại không khó để lý giải. Một nhà thơ Nga nổi tiếng, như Yevtushenko đã mong muốn trở thành kể từ rất sớm, không thể mang cái họ nghe có vẻ Đức hay sinh ra tại nơi có tên gọi không chất thơ chút nào. Ông dùng họ của mẹ mình, và vắt ra mọi thứ có thể từ cái ga Zima [Mùa Đông] nghe rất lãng mạn ấy, bao gồm cả một bài thơ rất dài.

Yevtushenko bách bộ khắp nơi trong mấy bộ complê nhập khẩu bóng bẩy, những mũ đội sặc sỡ và cà vạt sáng màu, trong khi Voznesensky phong cách hơn thì đeo cái cà vạt lớn màu trắng, thắt lại thành cái nơ đỏm dáng. Còn Akhmadulina tóc đỏ thì làm khán giả sửng sốt bằng cái nhìn kỳ lạ của bà: khuôn mặt trái xoan thanh tú “như từ nét cọ của Botticelli” và cặp mắt nhìn nghiêng nghiêng của “con mèo Xiêm”, như lời người chồng đầu Yevtushenko mô tả về bà.

Akhmadulina đọc những bài thơ bóng bẩy do bà viết theo một cách ve vãn và khá kiểu cọ, luôn gây ấn tượng được với công chúng của mình, số lượng không đông bằng của các bạn bà, bởi thơ bà tinh khiết hơn và xa cách với những sự kiện đương thời. Không phải ai cũng thích, như được chứng minh trong một đoạn nhật ký cay đắng của người chồng thứ hai của bà, nhà văn Yuri Nagibin: “Akhmadulina độc ác, ranh ma, hay trả thù, và hoàn toàn không có tình cảm, mặc dù cô ấy sáng chói khi diễn tuồng không nơi nương tựa rất cảm động... Bella lạnh như băng, cô ấy chẳng yêu ai – thậm chí không cả bản thân – ngoại trừ những ấn tượng mà mình tạo ra”.

[danngoc]

Akhmadulina và các bạn mình không phải là những nhà thơ chống Xô viết (mẹ của bà, theo lời Yevtushenko, có chức cao trong KGB). Như Yevtushenko nhớ lại, đầu thập niên 1950, trong số bạn bè sinh viên có người đã nói, “Cách mạng đã chết và xác của nó bốc thối hoăng”. Cô thiếu nữ Akhmadulina, cặp mắt lóe lên giận dữ, đã la lớn, “Cậu nên thấy xấu hổ với bản thân! Cách mạng không chết. Cách mạng đang bị ốm. Chúng ta phải giúp đỡ cho cách mạng”.

Yevtushenko thừa nhận rằng thậm chí cả sau khi ông chuyển sang căm ghét Stalin, ông vẫn tiếp tục thần tượng hóa Lenin, người là thần tượng của ông cho tới khi bắt đầu perestroika. Ông vui sướng ca ngợi Castro của Cuba trong thơ mình (và viết kịch bản cho bộ phim tuyên truyền Tôi Cuba của Mikhail Kalatozov) và không khó khăn gì khi viết thơ khẩu hiệu về bất cứ chủ đề tuyên truyền nào. Robert Rozhdestvensky và nhiều nhà thơ trẻ khác cũng làm việc trong cùng nguồn cảm hứng như vậy vào giữa thập niên 1950, khi thời kỳ được gọi là Tan băng trở thành thời kỳ cho họ có dịp va chạm ngắn ngủi nhưng náo động với chế độ.

[danngoc]

Dường như rằng thoạt đầu, Khrushchev đã phải đồng tình với những thi sĩ trẻ lý tưởng hóa, bởi ông cần có đồng minh mạnh mẽ trong giới trí thức khi ông đi đu dây với việc bài chủ nghĩa Stalinnít. Sự ủng hộ của ông, theo sau là những cuộc công kích hung bạo đột ngột, đã giúp khiến họ trở nên nổi tiếng thế giới. Tuy nhiên, tại Nga, không phải ai cũng bị gây ấn tượng.

Akhmatova có một thái độ hoài nghi đối với những “thi sĩ sân vận động”. Trong trò chuyện riêng bà gọi Yevtushenko là người kế nghiệp Mayakovsky “nhưng không có thiên tài của ông ấy”; bà so sánh Voznesensky với Igor Severyanin, một nhà thơ phổ biến vào cuối thế kỷ trước (“cũng có sự vô vị và kiểu báng bổ rẻ tiền đó”); còn liên quan tới Akhmadulina bà đã bất thần trích đọc những bài thơ kiểu cách của Mikhail Kuzmin, người chết trong quên lãng năm 1936. *

Khrushchev cố gắng hình thành giới ưu tú văn hóa của riêng mình. Fadeyev, nhà văn từng một thời tài năng được Stalin đưa lên làm người giám sát nền văn học Xô viết, bị ông tước bỏ quyền lực. Ngày nay, sau khi những lá thư lo sợ của Fadeyev gửi Khrushchev năm 1953 được xuất bản, đã rõ là chính thái độ lạnh nhạt rõ rệt của vị lãnh tụ mới lên đối với nhà văn, chứ hoàn toàn không phải sự day dứt lương tâm của Fadeyev về vai trò của mình trong những cuộc đàn áp Stalinnít đối với đồng nghiệp của ông như trước đây thường nghĩ, đã đẩy Fadeyev đi tới việc bất ngờ tự sát năm 1956 ở tuổi năm mươi tư.

Khrushchev cũng vứt bỏ một người được Stalin sủng ái khác là phó của Fadeyev, Konstantin Simonov, sáu lần đoạt Giải thưởng Stalin và là tác giả của bài thơ thời chiến nổi tiếng “Đợi anh về”. Vị lãnh tụ mới của Liên Xô tức giận bởi lời chỉ dẫn của Simonov xuất hiện trên tờ Literaturnaya Gazeta không lâu sau khi Stalin mất: “Mục tiêu quan trọng nhất, cao quý nhất trước văn học Xô viết là nắm bắt lấy tất cả vẻ uy nghiêm và trọn vẹn nhất hình ảnh của thiên tài vĩ đại nhất mọi thời đại và của mọi dân tộc – hình ảnh của Stalin bất tử – cho những người đương thời và cho các thế hệ tương lai”. ** (Một thời gian sau, Simonov lâm trọng bệnh sẽ đọc cho chép lại bộ hồi ký có lẽ là hay nhất về những cuộc gặp của ông với Stalin).


* Anna Akhmatova qua trò chuyện với tác giả

** Literaturnaia gazeta, 19/3/1953

[danngoc]

Khrushchev đã chặn con đường công danh của một người được Stalin sủng ái khác, Alexander Gerasimov, chủ tịch Viện Hàn lâm Nghệ thuật Liên Xô và bốn lần đoạt Giải thưởng Stalin. Cuộc nói chuyện giữa Gerasimov với Khrushchev, trong đó nhà họa sĩ cố gắng thuyết phục ông rằng bài trừ chủ nghĩa Stalinnít là một sai lầm, đã kết thúc bằng một xì căng đan: Gerasimov tính khí thất thường hiên ngang bước khỏi phòng làm việc của Khrushchev và đóng sầm cửa sau lưng. Gerasimov được lệnh phải đệ đơn từ chức; đêm hôm đó ông uống trọn cả chai vodka và suýt chết vì một cơn đau tim.

Những bức chân dung Stalin ở đâu cũng có bị đưa vào nhà kho bảo tàng; nhưng trên các bức khác, đặc biệt là những tranh trong đó vị lãnh tụ được vẽ đứng cạnh Lenin, các họa sĩ vẽ chồng lên trên Stalin các nhân vật khác và những tác phẩm này tiếp tục được trưng bày và sao chép, gợi nên nụ cười kín đáo cho những người hiểu biết.

Dưới sự bảo hộ của Khrushchev, một nhà hát liều lĩnh được thành lập tại Moscow – nhà hát Sovremennik [Đương đại], đứng đầu bởi Oleg Efremov trẻ tuổi và tài năng. Các diễn viên của nhà hát, vé buổi diễn của họ luôn bán hết sạch, đặc biệt sau buổi công diễn vở kịch trào phúng tinh quái Nhà vua cởi truồng của Yevgeny Shvarts, đã tự gọi mình là “những đứa con của năm 1956”, tức là cái năm đáng nhớ có Đại hội Đảng thứ XX bài chủ nghĩa Stalinnít và cũng là năm khai sinh ra nhà hát của họ. Sự rộng lượng của Khrushchev trái ngược hẳn với Stalin, người đã đóng cửa Nhà hát Mái vòm thử nghiệm của Alexander Tairov tài ba năm 1949.

Chính sách văn hóa của Nhà Nước Xô viết cũng thay đổi trên một đấu trường quan trọng khác. Năm 1951, chỉ có ba bộ phim truyện – Năm 1919 không thể lãng quên, Đô đốc Ushakov và Nhà soạn nhạc Glinka – được sản xuất tại Mosfilm, xưởng phim chính của đất nước. * Đó là kết quả của ý tưởng điên rồ của Stalin già nua cho rằng nếu ông chỉ làm một vài bộ phim nhưng với nhân sự giỏi nhất và dưới sự giám sát của chính ông, tất cả chúng sẽ là kiệt tác. Khi thật tai họa cả ba đạo diễn đều ngã bệnh cùng một lúc, công việc tại Mosfilm ngưng hoàn toàn; bầy dơi bay vào trú ngụ trong những căn chòi tối tăm.


* Kogda fil’m okonchen. Govoriat rezhisery “Mosfil’ma” [Khi bộ phim kết thúc. Nói chuyện với các đạo diễn Mosfilm] (Moscow, 1964), tr. 116

[danngoc]

Trái lại, đến năm 1960 sản lượng hàng năm đã tăng lên hơn một trăm phim truyện. Chúng bao gồm hai phim về Thế Chiến thứ II sẽ thắng giải tại Liên hoan Phim Cannes: bộ phim tình cảm Khi đàn sếu bay về của Kalatozov, với các vai diễn không thể nào quên của Tatyana Samoilova và Alexei Batalov, và bộ phim cảm động Bài ca người lính của Grigory Chukhrai, suốt nhiều năm liền là danh thiếp cho nền điện ảnh Xô viết mới mẻ tại phương Tây. Lần đầu tiên từ thời kỳ kinh điển của phái tiền phong – Eisenstein và các đồng nghiệp – giới phê bình am hiểu ở phương Tây mới lại viết về điện ảnh Xô viết với sự kính trọng.

[SSX]

Ông Stanislav Govorukhin, không biết bác có xếp ông này vào "dàn ... thần kỳ" hay không? Nhưng ông ấy nói thế này: Интеллигенция - это говно нации; http://diendan.nuocnga.net/showpost....6&postcount=33

Em ngờ rằng chẳng có cái dàn thần kỳ nào cả mà bác đang vọc tay hay thậm chí tệ hơn là các bộ phận khác vào cái đống говно;

[SSX]

Xin phép chủ topic!

Lẽ ra bài này được post vào topic: Phe đối lập ở Nga, nhưng xem ra để vào đây hợp lý hơn bởi thứ nhất, đó là câu chuyện thời Xô Viết, và bởi thứ 2 đó cũng là các nhân sĩ trong dàn hợp xướng, đủ cả các thể loại nhà văn nhà thờ nhà họa, nhà nhạc... vân vân.

Không cần phải giới thiệu tác giả Alexander Mikhaylov là ai, bởi câu chuyện là của chính ông ta. Tự nhiên nó sẽ cho một trong số các lời giải đáp cái dàn thần kỳ này là thế nào; Nhưng trước khi đi vào nội dung của chùm bài viết, có lẽ nên nhắc qua câu chuyện vừa đọc trên mạng. Các nhân sĩ Nga ngố lại vừa ca ngợi, ở Paris hay ở xứ Iceland, có hàng đống nhân sĩ, ra đường là đụng nhân sĩ, dù bất kể là đầu đường xó chợ. Nga ngố cứ gọi là nhìn họ mà thèm. Trong các quán bar, quán cà phê bài trí đầy chất nghệ, nhung nhúc các nhân sĩ làm thơ và viết văn. Còn ngoài đường, hàng đám các tao nhân mặc khách, toàn nhìn cao cỡ ngọn cột điện trở lên.

Cơm áo không đùa với khách thơ. Thế rồi cái ponzi schemes hay pyramid schemes sụp đổ. Vỡ lở ra các xứ này lại là nạn nhân. Bao nhiêu tiền bạc, ngân khố quốc gia được vét sạch đi mua những công phiếu trái phiểu rởm của đám tài phiệt quốc tế kiếm lời, nay những thứ đó ngang giấy lộn.

Thay vì các nhân sĩ lên án đám tài phiệt Do Thái lừa đảo, gây họa cho cả thế giới và thậm chí bắt chúng quì xuống chịu tội, thì họ lại như nhân sĩ Nga ngố... vẫn ca ngút trời. Ta có thể nói gì? đám nhân sĩ Nga ngố đối lập này là vô chính phủ - Anarchism, là loạn tặc bởi thứ có từ xa xưa và cực gần với Mác-xít này - chúng sẽ hành xử vô hạn độ. Đối với chúng, chẳng có tự do, dân quyền, dân chủ nào là đủ cả. Và tệ hơn, các chính phủ châu Âu, nhất loạt thi nhau chui vào cái rọ chúng mở sẵn, tên là Liên bang Xô viết châu Âu! Cả một đám các quốc gia, vốn có chút tự hào tự do dân chủ nhất loạt quì gối ngửa tay xin vay những đồng tiền của chính mình bị chúng cướp từ ponzi schemes, đánh đổi bằng cách tước đoạt của dân chúng châu Âu tự do, nhân quyền, dân chủ.

Chẳng có ai bầu ra cái Liên Minh châu Âu này cả. À, có trưng cầu dân ý, trưng lần 1 không được thì trưng lần 2, lần 3. Các ông chủ nhắc nhở các quốc gia phải tích cực tuyên truyền quảng bá (hay tích cực nhồi sọ?), thí dụ như Iceland trưng cầu lần 2, có 45% cho ý kiến, hơn 50% của 45% thuận. Nghĩa là đồng thuận cỡ 25%. Cực kỳ dân chủ nhé! Người ta chán ngán, thờ ơ bởi biết trưng cầu cũng chỉ là trò hề, bởi quyền của họ đã bị tước đoạt sạch rồi.

Nạn nhân đầu tiên: Lybia. Chúng ta đang ở năm 1939 của WW-II;

[SSX]

Alexander Mikhaylov, chùm bài viết của ông này ở đây, có 5 phần được trình bày như một bài tiểu luận. Mọi ý kiến trong này là của tác giả, không phải của người truyền tải.

Cuối cùng, “hệ thống” không để lại bất kỳ dấu hiệu nhìn thấy được nào trong đời sống văn hóa Xô Viết. Thật vậy, đáng ngạc nhiên là một tập hợp lớn như thế, phản văn hóa như thế, một lãnh địa của rất nhiều các nhà thơ, nghệ sĩ, và nhạc sĩ mà thất bại khi nêu ra bất cứ ai có tầm quan trọng. Cái “hệ thống” đã sẵn sàng để tung hô nhau như là thiên tài sáng tạo thật sự. Điều này, tất nhiên, là một truyền thống tốt của người Do Thái: anh bạn hầu như rất khó để tìm thấy một gia đình Do Thái, nơi cha mẹ không coi con họ là một "thần đồng". Tuy nhiên, để trích dẫn một thành viên Do Thái của 'hệ thống', “nghệ thuật là lâu dài, nhưng tôi thì không, vì vậy tôi quyết định ngừng chơi nhạc và bắt đầu kiếm tiền.” Cuối cùng, kinh doanh giỏi sẽ luôn luôn là lựa chọn số 1 của những thiên tài sáng tạo, và nó không có gì là bí mật đời sống tài chính và kinh doanh của nước Nga mới vẫn Do Thái nặng nề, mặc dù tôi không thể nói liệu các doanh nhân mới nở đã có hứa hẹn gì các nghệ sĩ trong thời Xô Viết.

Mặt khác, “hệ thống” đã biến rất nhiều những chàng trai và cô gái trẻ không Do Thái tốt nhất và sáng giá nhất thành những phế thải mà người ta không thể cứu giúp mà chỉ có thể tự hỏi – mục đích của chúng là gì?

Bài tiểu luận này là một sự phản ánh một số khía cạnh nào đó trong quá khứ của tôi liên hệ đến “phản văn hóa” của Xô Viết cũ và các kiến trúc sư chính của nó, những kẻ tham gia và là động lực dẫn dắt - những người Do Thái. Tôi đã là một người trẻ vỡ mộng vào cái lúc tôi tham gia vào cái gọi là phong trào “hệ thống”, và mặc dù sự dính líu của cá nhân tôi với nó là khá ngắn ngủi, thì chính sự giao thiệp với “hệ thống” và những con người - tự nó hoàn toàn là một cuộc nếm mùi kỳ lạ - đã thay đổi mạnh con đường hợp lẽ của cuộc đời tôi. Vẫn còn nguyên đó khó khăn đối với tôi để viết về 'hệ thống' (tên tiếng lóng ban đầu về phản văn hóa Xô Viết là 'hệ thống', hoặc ‘Sistema’, những kẻ tham gia hoặc thành viên của nó thường gọi chính mình là 'lập dị-hippies', 'chủ thuyết hòa bình' hoặc 'rác rưởi-punks', nhưng những cái tên đó hoàn toàn là tùy ý. Tên lóng chung chúng ưa dùng là "người của hệ thống” hoặc “sistemny” hoặc số nhiều “công chúng-peoply’”.

[SSX]

Mặc dù cái “hệ thống” này là một đặc tính quan trọng và hữu hình của đời sống đô thị Xô Viết, thì người ta khó mà nghe thấy chúng ngày nay, như thể là hiện tượng đặc biệt này đã mất hút vào cái lỗ ký ức Orwellian không một dấu vết. Người ta cho là, đã có hàng trăm nếu không phải là hàng ngàn hợp lại, những thanh niên, Do Thái và không-Do Thái như nhau, cùng chung một thái độ nổi loạn đối với hệ thống Xô Viết. Nó báo hiệu sẽ phá vỡ tình trạng trì trệ bởi sức mạnh liên hiệp của thế hệ trẻ và vỡ mộng thanh niên Xô Viết không có gì để mất, ngay cả khi họ không có khả năng. Tuy nhiên, tất cả những người phản đối trong im lặng và các hoạt động được cho là nổi loạn trở nên vô ích, họ biến mất vào quá khứ, hoặc là họ đã bị xóa bỏ một cách chủ ý.

Trên thực tế, mà giờ đây tôi nhìn lại, tôi không thể nêu tên bất kỳ hoạt động hoặc hành động rõ ràng nào mà được cho là trông đợi hay là phổ biến đối với “công chúng”. Họ hút thuốc cỏ, nghe nhạc, mặc quần áo theo cách lập dị, lảng tránh làm công việc sản xuất và nghĩa vụ quân sự: Tôi hầu như bị xui khiến để nói rằng họ chỉ là những kẻ lười biếng. Nhưng thực tế là tất cả sự lười biếng của họ được thực hiện ở cái tên chống đối chính quyền tạo ra thái độ không bình thường của họ đối với thời kỳ Xô viết. Để minh họa cho điểm này, tôi một lần nghe nói rằng từ chối nhường ghế xe buýt cho người lớn tuổi có thể được coi là một hành động chính trị, không phải vì ví dụ về Rose Parks, mà đơn giản chỉ vì người lớn tuổi có thể là một cựu chiến binh Xô Viết và do đó không xứng đáng để có một chỗ ngồi. Tương tự gần nhất ở phương Tây có thể là phong trào beatnik (hippies lập dị), ngoại trừ là hệ thống thiếu tập trung nghệ thuật vào beatniks. Điều duy nhất mà tất cả mọi người đã đồng ý là Sovdep (một từ xúc phạm đối với Xô Viết) là không tốt.

Cái gì đập vào tôi khi xem xét hiện tượng này bây giờ, đó là một sự trái ngược quá ư phức tạp mà đã lan tỏa khắp cấu trúc và giá trị nội tại của “hệ thống”: nó được định hướng theo cách không vì lời lãi từ “lính trơn” của phong trào. Ví dụ, “hệ thống” chủ yếu xoay quanh ma túy, nhưng những kẻ đã đẩy họ hoặc cố gắng kết nạp người ngoài vào (tức là, từ các thành viên băng đảng đường phố trẻ và thanh thiếu niên không có niềm tin chính trị rõ ràng - tất cả những kẻ này chắc chắn không phải là người Do Thái) không bao giờ cố gắng kiếm lợi nhuận từ đó. Có vẻ như là kẻ chủ mưu của “hệ thống”, phổ biến ma túy nhằm phục vụ một mục đích khác. Một điều kỳ quặc khác: các thành viên cốt lõi của nó tuyên bố là người bất đồng chính kiến, gần như là “nhà cách mạng”, đúng là rất nhiều kẻ, có lẽ là một phần ba nếu không phải một nửa, là mật vụ KGB.