Cố lãnh tụ Liên Xô Yu. Andropov và một cơ hội bị bỏ lỡ

[Gấu Misa]

GM tình cờ đọc được trên mục An ninh thế giới cuối tháng của báo CAND một bài viết khá hay về cố chủ tịch LX Y.Andropov và những công lao của ông với đất nước Xô viết trong thời gian cầm quyền ngắn ngủi.Cũng có thể có bác đã đọc rồi,nhưng GM cứ post lên để bác nào chưa đọc thì xem qua cho biết.GM để tạm bài này trong box "Lịch sử nước Nga",nếu thấy không hợp thì các bác có thể chuyển đi.Tiêu đề bài viết GM giữ nguyên so với bài viết gốc trên ANTG.

Cố lãnh tụ Liên Xô Yu. Andropov và một cơ hội bị bỏ lỡ

Tuy nhiên, trong khoảng thời gian rất ngắn ngủi nắm quyền chèo lái con thuyền Xôviết (một năm hai tháng), Yu. Andropov đã kịp tạo nên một niềm hy vọng thăng hoa cho hàng trăm triệu công dân của siêu cường chiếm một phần sáu diện tích thế giới lúc đó. Thật đáng tiếc là cùng với sự ra đi của ông vào cõi vĩnh hằng, Moskva đã bị lỡ một cơ hội xây đắp tương lai tương xứng với tiềm năng của mình.
Cách đây một phần tư thế kỷ, ngày 12/11/1982, nguyên Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô (KGB) Yuri Andropov đã được bầu làm Tổng Bí thư mới của Đảng Cộng sản Liên Xô (KPSS). Chỉ hơn một năm sau, ngày 9/2/1984, ông đã qua đời vì bệnh tật.
Yu. Andropov đã lãnh đạo KGB từ năm 1967 tới năm 1982. Ông được cố Tổng Bí thư Leonid Brezhniev đánh giá cao về trí tuệ, sự hiểu biết rộng rãi, tính trung thực và khả năng nắm bắt tình hình một cách nhanh chóng trong cả những tình huống phức tạp nhất.
Chính ông đã giúp gia tăng những khả năng chiến thuật của ngành tình báo Xôviết trong các chiến dịch trà trộn vào hàng ngũ đối phương. Ông cũng đã giúp KGB trở nên gần gụi hơn với người dân bình thường trong xã hội Xôviết.
Mặc dù là lãnh đạo cao nhất của một tổ chức đầy quyền năng như KGB nhưng ông không hề dính dáng tới những hoạt động hậu trường chính trị trong Điện Kremli, luôn giữ một thái độ tôn trọng đúng mực với các cán bộ cao cấp khác.
Việc Yu. Andropov lên kế vị chức Tổng Bí thư KPSS sẽ không làm đảo lộn một cách vô cớ bàn cờ đã được sắp xếp khi L. Brezhniev còn sống. Còn nhớ, khi Yu. Andropov mới về nắm quyền lãnh đạo ở KGB, ông cũng không hề đụng chạm gì với các nhà chuyên môn có tay nghề cao mà chỉ tiến hành cải thiện chất lượng đội ngũ đối với những ai không giỏi về nghiệp vụ. Ông đánh giá cao không phải là lòng trung thành với cá nhân lãnh đạo cấp trên mà với sự nghiệp chung.
Ông cũng nổi tiếng là người vô tư, phúc hậu. Tiền lương dành cho quân hàm của ông trong KGB, ông không sử dụng mà gửi tới tài trợ cho trường nuôi dạy trẻ không nơi nương tựa. Ông luôn nói rằng ông sống đủ với căn hộ ba phòng trên đại lộ Kutuzov chứ không cần thêm bất cứ một ngôi nhà nào khác. Ông luôn có thái độ không khoan nhượng với các tệ nạn tham nhũng, quan liêu, các loại tội phạm...
Ông là người suốt đời tự học không mệt mỏi, yêu nghệ thuật, thích làm thơ, có hiểu biết sâu sắc về âm nhạc, hội họa và văn học. Ông có giọng hát khá hay và thích cầm ghi ta hát cho bạn bè gần gụi nghe...
Tuy nhiên, tư duy trên tầm chiến lược, Yu. Andropov hiểu hơn ai hết rằng siêu cường Xôviết ở đầu thập niên thứ 8 thế kỷ XX cần phải được biến cải theo những phương thức mới không chỉ ở quy mô đảng cầm quyền mà cả trên quy mô bộ máy quyền lực nói chung, cả nền kinh tế, cả các lĩnh vực xã hội...
Di sản mà ông buộc phải thừa kế từ những người tiền nhiệm là một nền công nghiệp và nông nghiệp suy thoái trên mọi phương diện, tình trạng trì trệ trong tư tưởng, đời sống xã hội ngưng đọng, bộ máy hành chính quan liêu ngấm nhiều tệ nạn, tình trạng nát rượu tràn lan trong nhiều tầng lớp nhân dân...
Theo hồi ký của những nhà cựu lãnh đạo trong bộ máy quyền lực cao nhất quốc gia lúc đó, thậm chí ở BCH TW Đảng Cộng sản Liên Xô hồi đó cũng không có được một vài ý tưởng hấp dẫn nào đó trên phương diện kế hoạch phát triển quốc gia.
Chính vì thế nên mọi người đều kỳ vọng vào những quyết sách mới của Yu. Andropov trên cương vị mới vì tất cả đều hiểu rằng, không thể có ai biết rõ thực trạng đất nước như ông.
Và Tổng Bí thư mới của KPSS đã bắt đầu bằng việc củng cố kỷ cương với phong cách cẩn trọng vốn có của mình. Tất nhiên, đã có những quan chức địa phương "bảo hoàng hơn vua" nên lắm khi quá tay trong việc này (thí dụ tại một số nơi, cảnh sát đã bất ngờ đi vây bắt những cán bộ viên chức nào trong giờ hành chính tranh thủ đi ra các cửa hàng mua bán hay giải trí, dẫn đến tình trạng căng thẳng không cần thiết trong xã hội).
Và hiệu quả nhỡn tiền đã xuất hiện: Ngay trong năm đầu dưới quyền lãnh đạo của Yu. Andropov, năng suất lao động ở Liên Xô đã gia tăng khá rõ rệt (lên tới 5%). Lượng hàng hóa sản xuất ra dồi dào hơn. Một loạt những vụ tiêu cực động trời đã được xử lý.
Ông cũng có những quyết định mạnh tay trong việc làm trong sạch đội ngũ cán bộ lãnh đạo: Chỉ tính riêng trong năm 1983, ông đã cho thay tới 20% số các Bí thư thứ nhất ở các địa phương; cứ năm Bộ trưởng thì có một người phải về hưu...

[Gấu Misa]

Bản thân Yu. Andropov cũng đã là người có không chỉ một sáng kiến tiến hành các thử nghiệm trong một số lĩnh vực kinh tế quốc dân. Thí dụ như thí nghiệm về mở rộng quyền tự chủ và trách nhiệm cho các xí nghiệp, nhà máy, những nơi bắt đầu áp dụng những yếu tố bắt đầu của cơ chế kinh tế thị trường (thuật ngữ này ở đầu những năm 80 của thế kỷ trước rất xa lạ với những quốc gia phát triển theo định hướng XHCN).
Bằng cách này các nhà lãnh đạo KPSS muốn dần tích lũy những kinh nghiệm có thể được sử dụng sau này trong quá trình tiến hành cải cách đất nước.
Theo hồi ký của con trai Yu. Andropov, càng nhìn rõ nhu cầu phải tiến hành những cải cách lớn và những thay đổi sâu sắc, ông càng bắt đầu hành động một cách cẩn trọng và càng hình dung đậm nét hơn chương trình cải cách dần dà và nhiều nấc.
Và tại cuộc họp của Bộ Chính trị KPSS ngày 22/12/1983, Yu. Andropov đã trình bày bản báo cáo mà ông đã chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương sắp tới của Đảng, trong đó đề ra những vấn đề liên quan tới việc hoàn thiện phương thức điều hành nền kinh tế quốc dân, củng cố kỷ luật kế hoạch...
Một tháng rưỡi sau, Yu. Andropov đã đột ngột từ trần vì bạo bệnh và những bước cải cách khởi đầu của ông cũng bị bỏ xó.
Cho tới phút cuối của đời mình, Yu. Andropov vẫn là một người tin tưởng sâu sắc và sắt đá vào lý tưởng cộng sản. Với ông, cải cách theo kiểu gì thì cũng không được làm mất đi định hướng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa của xã hội Xôviết.
Theo những đồng chí từng làm việc gần gụi với ông, mỗi khi nghe thấy ý kiến nào đó phê phán mô hình xã hội XHCN ở Liên Xô, thì Yu. Andropov cũng đều nhấn mạnh rằng, trong lịch sử nhân loại chưa từng có một chủ nghĩa xã hội nào khác cả. Đó là niềm tin và quan điểm nhất quán của người khai phá lối đi mới cho thế giới.
Cải cách đối với Yu. Andropov không phải là tìm lối thoát ở ngoài chủ nghĩa Mác-Lênin mà là ở chỗ hiểu đúng hơn, sáng tạo hơn những kinh nghiệm của các bậc tiền bối và áp dụng chuẩn mực và sát thực hơn những tín điều kinh điển trong bối cảnh thời đại mới.
Nếu được có đủ thời gian, chắc chắn Yu. Andropov sẽ không để Nhà nước Xôviết tan rã mà sẽ tìm ra đủ phương thức để đoàn kết lại các lực lượng xã hội trên cơ sở mở rộng dân chủ và gìn giữ sự ổn định tối cần thiết cho các bước phát triển tiếp theo.
Với Yu. Andropov, một công dân Xôviết mang trong mình cả dòng máu Nga lẫn Do Thái, lợi ích dân tộc chung của mọi cộng đồng dân cư sống trên vùng lãnh thổ rộng một phần sáu địa cầu này đều là quý giá như nhau.
Cùng với sự ra đi của Yu. Andropov sang thế giới bên kia, Liên bang Xôviết đã bị mất một cơ hội lịch sử để tiếp tục tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, ảnh hưởng to lớn của Yu. Andropov đối với lịch sử nước Nga cho tới hôm nay vẫn rất trọng đại.
Trong tâm trí nhiều người đang sống, ông vẫn tiếp tục là biểu tượng của lòng dũng cảm và cao thượng của một người cộng sản chân chính. Ông vẫn tiếp tục là một biểu tượng sáng chói của một thời đại đẹp đẽ và hào hùng dù đã bị chìm vào quá vãng, thời đại Xôviết.
Tất nhiên, cũng như bất cứ một nhà lãnh đạo ở tầm cỡ lớn nào, không phải mọi việc trong cuộc đời Yu. Andropov đều đã được trở nên rõ ràng trong suy nghĩ của hậu thế.
Có một câu hỏi mà cho tới nay vẫn chưa ai trả lời được xác đáng: Tại sao một người cộng sản kiên định và tinh tường như Yu. Andropov lại để lọt vào đội ngũ những người thân cận nhất của mình những viên chức có đầu óc lụy phương Tây, những kẻ chống đối ngấm ngầm con đường phát triển độc đáo riêng của Liên bang Xôviết?
Tại sao ông, dù đã biết quá rõ tình hình thực tế ở Liên Xô, lo lắng cho sự gia tăng những khó khăn nội tại, lại đề cử một nhân vật như Mikhail Gorbachev từ cương vị Bí thư Khu ủy Stavropol vào vị trí cực kỳ quan trọng là Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô?
Bởi lẽ, chính ông ngay từ khi đó cũng đã được nghe quá nhiều thông tin về tính ba hoa, qụy lụy thượng cấp của vị Bí thư Khu ủy này, những thói tật mà khi làm Chủ tịch KGB, ông đã đấu tranh không khoan nhượng để loại bỏ khỏi quy tắc ứng xử của các cán bộ an ninh dưới quyền?
Có lẽ nếu được sống lâu hơn, Yu. Andropov sẽ không bao giờ cho phép M. Gorbachev lên cao hơn vị trí Bí thư TW Đảng phụ trách về nông nghiệp mà ông đã trót sắp xếp.
Theo những gì mà người con trai của Yu. Andropov đã viết trong tập hồi ký chưa được in thành sách, trong những tháng cuối cùng trước khi qua đời, mỗi khi đề cập tới M. Gorbachev, Yu. Andropov đều bày tỏ sự không hài lòng với chất lượng công việc của ông này trên cương vị Bí thư TW phụ trách nông nghiệp.
Trong cách nhìn nhận của ông, M. Gorbachev chỉ hữu ích với tư cách người làm theo chỉ đạo từ cấp trên chứ không phải là nhà lãnh đạo chủ động đưa ra những ý tưởng mang tính chỉ đạo.
Yu. Andropov dự định sẽ đưa về Moskva thêm một số Bí thư Thành ủy và Tỉnh ủy trẻ từ các địa phương để qua công việc thực tế, lựa chọn người xứng đáng nhất vào vị trí kế nghiệp. Tiếc thay, ông đã không đủ thời gian để thực hiện dự định của mình.
Nguyễn Trung Tín
(Nguồn ANTG cuối tháng_báo CAND Online)

[Gấu Misa]

Dù biết rằng trong lịch sử không có chữ "nếu",nhưng khi đọc xong bài viết này, GM vẫn suy nghĩ "nếu như" chủ tịch Andropov có thể sống lâu hơn,và những cải cách của ông có hiệu quả thì có lẽ lịch sử thế giới sẽ khác đi,và có lẽ sẽ không có những con người sống trong sự nuối tiếc về một thời kì hào hùng đã qua.
GM nói vậy bởi trong diễn đàn cũng có những bác từng sống,học tập ở LX,và GM cũng đã đọc một số bài viết của các bác ấy về LX với đầy ắp những hoài niệm và xen lẫn chút tiếc nuối.

[mig-31]

LX sụp đổ là điều không mong muốn của hàng triệu nhân dân tiến bộ trên TG. Rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của LX hiện nay chưa có lời giải đáp. Nhưng LX cũng đã hoàn thành sứ mạng cứu nhận loại khỏi bọn phát xít. Trong 79 năm tồn tại (từ 1922-1991) LX đã có nhiều đóng góp cho nhân loại về KH-KT, Văn hóa, Y tế, Kinh tế. LX là nước đầu tiên phóng vệ tinh nhân tạo và tàu vũ trụ có người lái vào vũ trụ. Là đất nước đem lại sự công bằng cho ND nhất là đối với ND lao động. LX đã ủng hộ cho phong trào đấu tranh của các nước thuộc địa (trong đó có VN). Sự sụp đổ của LX làm chúng ta nuối tiếc, để lại nhiều bài học quý báu cho Đảng ta. Nhưng chúng ta đều có cảm giác tự hào khi nhắc đến hai chữ " Liên Xô". Nước Nga - được coi là đất nước thừa kế của LX, đã bước thời kì khủng hoảng sau khi LX tan rã. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của TT Putin nước Nga sẽ lấy lại được vị thế của mình (như LX trước đây) và chắc chắn họ sẽ không đi theo vết xe đỏ của LX. Chúng ta sẽ mái nhớ đến LX - người anh cả của XHCN và của ND Việt Nam

[Gấu Misa]

LX không còn đồng hành với VN,nhưng chúng ta vẫn phải tiếp tục cuộc hành trình còn nhiều khó khăn gian khổ để tiến lên CNXH và CNCS.Mong rằng VN sẽ giữ vững ngọn cờ đỏ mà LX đã để lại.