NHỮNG NGÔI SAO BAN NGÀY-Olga Bergon

[Siren]

Olga Bergon

TRỞ VỀ THĂM THÀNH PHỐ CỦA TUỔI THƠ

Giấc mơ

Mỗi chúng ta hẳn đều có giấc mơ của mình, giấc mơ yêu chuộng nhất, giấc mơ tốt đẹp nhất trong những giấc mơ, mà ta mơ đi mộng lại suốt đời. Không phải van nài, giấc mơ ấy khắc đến với ta lúc nào nó thích. Nó có thể biến mất trong nhiều năm nhưng đằng nào rồi cũng sẽ trở về để ban cho ta vẫn một niềm vui ban đầu ấy.
Cũng như mọi người, tôi có giấc mơ của tôi. Giấc mơ ấy diễn ra trong thành phố nhỏ của tuổi thơ tôi, ở U-gơ-lich.Mẹ tôi đưa em gái và tôi từ Pe-tro-grad đến đây năm 1918. và trong thời gian cha tôi đi chiến đấu chống bọn Bạch vệ ở nơi rất xa xôi, đâu như miền Nam, gia đình tôi đã sống ở đáy gần hai năm rưỡi, chuyển từ phố này sang phố khác, từ nhà này sang nhà nọ để cuối cùng có được một nơi cư ngụ có thể lâu dài hơn cả trong một nhà tu nữ, tu viện Ê-pi-pha-ni.
Chính quyền thành phố trưng dụng một căn buồng con ở đó cho chúng tôi. Cái chái nhà nơi gia đình tôi sống nằm ở tận cùng, áp vào tường tu viện, cạnh một khu vườn cây cối rậm rịt, trông ra một mảnh ao sâu nấp dưới những cây bồ đề xum xuê tán lá. Để đến trường học, nhiều khi chúng tôi không đi qua đường phố mà đi men theo một hành lang tối om xây bằng đá phía trong bờ luỹ. Đi trong ấy chúng tôi rất sợ. Được cái là vào mùa tuyết tan thì đi đường này không phải lo dầm ướt những đôi giày bằng nỉ. Nhà trường nằm trong khu tu viện, nhưng ở phía đằng kia. Đó là một ngôi nhà xây bằng gạch đỏ, có tên là “Những buồng xem hát’’, đối diện với ngôi nhà thờ lớn có năm nóc tròn sơn màu xanh da trời và có điểm những ngôi sao vàng lớn.

Chúng tôi đã sống trong căn buồng hẹp ấy suốt mùa hè, mùa thu và mùa đông. Nhất là mùa đông năm 1920. Ôi, những đêm dài lạnh buốt, nặmg mùi khét bốc lên từ những ngọn đèn dầu tù mù, trôi qua trong tiếng chuông nhà thờ dóng diết và nỗi nhớ nhung diết da thành phố Petrograd thân yêu của chúng tôi. Cho dù mẹ tôi có nói đi nói lại mãi rằng mẹ cho chúng tôi đi theo đến đây là để chúng tôi khỏi phải chết đói, nhưng chúng tôi nhớ rõ rằng hồi ở Petrograd gia đình chúng tôi ăn uống khá hơn nhiều- ở đó có thịt trong mỗi bữa ăn, trên bàn ăn treo một ngọn đèn có chao. Ngọn đèn treo ấy, chung stôi nghĩ đến nó như nghĩ đến một vật sống, một người thân trong gia đình...Bay giờ, ở nơi ấy, có lẽ người ta vẫn bật sáng, mặc dù mẹ tôi đã giảng giải cho chúng tôi nghe rằng đã từ lâu lắm, ông bà nội tôi và Ơ-đô-xi- u già của chúng tôi, cung xchỉ còn mỗi ngọn đèn con và ăn uống còn kham khổ hơn cả chúng tôi ở đây; bởi vì chúng tôi ít ra còn có món hạt gai dầu, thỉnh thoảng có cá dày khô và khá nhiều tấm kiều mạch để nấu món cháo đông, chứ ở Petro-grad thì...Nói đến đây, mẹ tôi lặng im. Tuy vậy, chúng tôi vẫn không làm sao tin được rằng, ở tất cả các thành phố khác, nhất là ở thành phố Petrograd thân yêu của chúng tôi mà cũng lạnh , cũng tối và cũng đói như trong căn buồng bé tẹo này. Không! Chắc chắn ở Petrgrad người ta vẫn thắp sáng nó, ngọn đèn treo của chúng tôi.. Tối tối mẹ tôi đi làm bên trường ngay gần trường chúng tôi học. Mẹ tôi dạy lớp xoá mù chữ cho những bà già đến đấy tập đọc như những cô gái bé tý. Mẹ khoá cửa ngoài, để chúng tôi ở nhà trong cái vòm cao lạnh của căn buồng chật chội. Chuông nhà thờ gào thét đến phát sợ. Các cửa sổ, bên trên xây cuốn như tổ tò vò, trở nên tối om. Cách đấy không xa là một nghĩa địa với những nấm mồ của các thầy tu, các bà phước trông nom lớp học nhiều lần giảng giải cho chúng tôi nghe rằng các cụ đạo ấy thỉnh thoảng vẫn đi ra khỏi mồ; và nếu chúng tôi không có con Tu-jích, con chó đói lông hung hung thường quấn quýt bên chị em chúng tôi suốt mùa đông năm ấy, hẳn chúng tôi đã chết vì khiếp đảm. May thay chúng tôi đã nài nỉ mẹ cho mang con chó đói ấy vào nhà. Chúng tôi lén lút chia sẻ với nó những bữa ăn thanh đạm của mình. Và đền đáp lại bằng một sự quyến luyến mặn mà nó bo bo canh giữ chúng tôi. Trong khi hai chị em học bài, người cuốn chặt trong chăn, ngọn đèn hôi hám kề sát vào sách, không dám thở mạnh chỉ sợ tắt mất đèn (để phòng ngừa, mẹ đã để lại cho chúng tôi một que diêm, mỗi một que thôi lấy trong số diêm để dành), thì con Tu-jích ngồi trước cửa, ra dáng con nhà binh, đôi tai hình tam giác màu nâu nhạt vểnh lên, sẵn sàng chồm dậy cắn cổ những lão cụ đạo nào dám rời khỏi quan tài mò đến đây xâm nhập nhà của chúng tôi.
Thế nhưng, một tối, không may hơi thở dài của Mu-xi-a làm tắt phụt ngọn đèn. Que diêm độc nhất để phòng ngừa gãy đôi trong bàn tay tôi. Dĩ nhiên là không thể nào tìm được đầu diêm có thuốc, và thế là bóng tối cùng với nỗi khiếp sợ úp chụp xuống đầu chúng tôi.
- Chúng mình chết đến nơi rồi- Mu-xi-a nói, giọng thều thào như từ dưới mồ vẳng lên.
- Bậy nào!- tôi lắp bắp- Mẹ sắp về rồi, chị vừa nghe tiếng chuông nguyện, lớp học chắc đã tan rồi, em cũng biết đấy, phải tan học để cho các cụ bà còn đi nhà thờ cầu kinh chứ...

Thật ra tôi còn khiếp đảm hơn cả em gái tôi.

(Còn tiếp)

[Siren]

Vừa lúc ấy con Tu-jích đến, nó đặt đôi chân lên đầu gối tôi và thong thả liếm mặt chúng tôi .Lưỡi nó ram ráp nóng hổi,làm yên lòng người.Rõ ràng trong ba chúng tôi nó là người chị cả .
Tôi nói tiếp những lời khích lệ :
- Mùa xuân chẳng còn lâu nữa đâu em .Chị em mình sẽ đi vào rừng ... Tham gia những ngày thứ bảy cộng sản ... Chúng mình sẽ đi hái hoa linh lan cho xí nghiệp dược phẩm và nhặt quả thông cho nhà máy điện ... Em cùng đi với chị chứ, Mu-xi-a ?
- Em chỉ muốn trở về Pê-trô-grat thôi! – Em gái tôi trả lời ,giọng bi ai thống thiết.
Tôi nói rõ thêm :
- Tất cả mọi chuyện này đều tại thằng Kôn-sắc mà ra cả * (*: Cựu đô đóc của Nga Hoàng- Tổng tư lệnh quân phản cách mạng). Ở trường cô giáo đã giảng cho chị nghe như vậy. Chính tại vì nó mà chúng ta phải ăn đói! Mọi sự đều tại nó tất ...
Căm thù thấm thía trào lên chẹn lấy cổ họng tôi. Câu chuyện giữa chị em tôi chấm dứt ở đây. Căn buồng chật chội không còn quá tối như lúc đầu, khi ngọn đèn vừa tắt ngấm và que diêm gãy đôi; bây giờ có thể đoán thấy mờ mờ hình dáng cái lò sưởi, những chiếc gối trên giường và cái thùng chứa nước. Các khung cửa sổ sáng lên một cách kỳ diệu và toả vào buồng một ánh sáng mờ ảo tựa ánh trăng, đó là ánh hồi quang phơn phớt xanh của tuyết cữ giữa đông .
Có con Tu-jích là bạn, chúng tôi sống như vậy suốt mùa đông để chờ đợi mùa xuân êm dịu miền sông Vôn-ga, chờ hết chiến tranh, chờ ngày trông thấy lại thành phố Pê-trô-grát, ba chúng tôi trở về, gia đình đoàn tụ, ăn bánh mì và nhìn thấy ánh sáng tràn trề toả ra từ ngọn đèn treo trên bàn ăn .

... Mười năm sau, khi đã là một thiếu nữ, tôi mơ đến cái chỗ ở ảm đạm hồi ấu thơ, vào thời kỳ nội chiến, đến căn buồng chật chội, góc sân của tu viện nơi có những cây bồ đề cổ thụ và nhất là đến ngôi nhà lớn màu trắng với năm cái nóc tròn như năm cái đầu trước trường học.Tôi mơ đến tất cả những thư đó, dường như đây là nơi trong sáng và hội hè,
nơi đầy hạnh phúc tuyệt diệu .

Trong mơ, tôi thâý mình đang ở U-gơ-lích, ở đó có một con đường rất dài, rất rộng, mọc đầy một loại cỏ xanh li ti. Lúc ấy bình minh vừa hửng ,vào lúc rạng đông sắp chuyển thành ban mai, hay có lẽ là vào buổi chiều, khi trời còn sáng nhưng đêm đang ập đến .Dù là rạng đông hay sẩm tối thì cả bầu trời, không khí, nhà cửa, cây cối đều tắm trong một luồng ánh sáng lung linh màu sữa, hơi ngả sang bạc với một nét chấm phá màu xanh ở trên cao.Và tận cuối con đường màu xanh lá cây ấy ,chính giữa vùng sáng lấp lánh ấy ,ngời lên ngôi nhà thờ trắng đồ sộ .Tôi phải đi cho tới đươc nơi ấy: Ở đó, về phía sau có trường học của chúng tôi,có khoảnh vườn với những cây bồ đề lớn đang vỗ cánh làm xào xạc tất cả những ngọn lá tròn, phát thành tiếng, như những chiếc đĩa bằng sắt tây.Và tôi biết rằng bao giờ tới được ngôi nhà thờ, tới được các cây bồ đề là tôi sẽ được hưởng thụ sự diệu kỳ của một niềm hạnh phúc trọn vẹn .Tôi đang đi lang thang trên những con đường chi chít dưới ánh sáng hoàng hôn kỳ lạ .Ngôi nhà thờ gần lại mãi .Và nó càng gần nó càng sáng ngời hơn .Tôi nghe dậy lên trong tâm hồn hương vị báo trước hạnh phúc. Một cái gì tuyệt diệu run rẩy va rung động trong tôi .Một luồng ánh sáng chói chang gần như nhức ngối khi ngôi nhà thờ mỗi lúc mỗi xích lại gần .Thế rồi đột nhiên, tất cả đều chấm dứt: tôi vừa tỉnh giấc! Và cứ như vậy đấy, đã nhiều năm rồi ,ngay cả trong mơ, tôi không bao giờ tới được “ngôi nhà thờ của tôi”. Đến nay chúng tôi xa U-gơ-lich đã ba mươi năm trời ....

Năm ngoái, chúng tôi quyết định đi dến nơi ấy, nhưng là đi thực kia : đi cho đến tận ngôi nhà thờ, tận trường học, tận niềm hạnh phúc đau nhói mà tôi mơ ước đã bao nhiêu lâu .Cần thiết như vậy, nhưng xin cho tôi kể lại trước chuyến trở về Pê-trô-grat của chúng tôi hôm đó đã. Bởi vì chuyến đi ấy, không phải trí nhớ của tôi đã cảm thụ một cách máy móc, bằng cách ghi lại đơn thuần sự việc và địa danh, mà là một ký ức sống động đã lưu giữ mọi cảm giác và cảm tưởng lúc bấy giờ, một ký ức gói buộc tất cả kỷ niệm lại thành một lượm, không cho tàn úa mất một kỷ niệm nào, để cho tất cả đều trở nên vĩnh viễn chân chất và vĩnh viễn hiện tại; loại ký ức ấy thiên hạ khi thì gọi là hình phạt cho con người, khi thì gọi là diễm phúc, có lẽ cả cái này lẫn cái kia; nhưng giá có ai bảo tôi đánh đổi ký ức ấy lấy tất cả vàng bạc ở trên đời này, tôi cũng sẽ không buông ra, không đánh đổi, cho dù đó chỉ là cực hình mà thôi.

( Lược dịch từ cuốn " Những ngôi sao ban ngày- NXB Thuận Hóa 1986)

[Siren]

Nhờ có bác Xamova nên Siren em được sở hữu một số cuốn sách văn học Nga mà đã lâu không xuất bản lại. Sách rất cũ và ố vàng, in trên giấy đen thời bao cấp nhưng đó là những tác phẩm hay và quý giá. Nhà em sẽ dành thời gian đánh máy lại, chỉnh sửa và đưa lên diễn đàn. Hy vọng góp phần nhỏ bé vào việc giữ gìn các tác phẩm văn học Nga cũng như văn học Xô Viết.
Cuốn đầu tiên là "Những ngôi sao ban ngày" của Olga Bergols (1910-1975).

LỜI GIỚI THIỆU của nhà xuất bản Thuận Hóa

Ol-ga Phi-ô-đô-rốp-na Bec-gôn là nhà thơ Xô Viết nổi tiếng. Bà được độc giả yêu thích ngay từ các tác phẩm đầu tay: Thơ ( 1924) và Sách hát ( 1936) viết về những kế hoạch 5 năm đầu tiên ở Liên Xô.
Trong cuộc chiến tranh giữ nước Vĩ đại, khi thành phố Lê-nin-grad bị phát xít Đức bao vây, bà ở lại thành phố làm phóng viên Đài Phát thanh và cộng tác với nhiều tờ báo. Thời gian này, bà viết những tác phẩm hay nhất ca ngợi chủ nghĩa anh hùng của nhân dân và quân đội Xô Viết: Trường ca Le-nin-grad ( 1942), Con đường của anh (1945). Đề tài Lê-nin-grad còn thể hiện trong các vở kịch: Họ đã sống ở Lê-nin-grad (1944), Trên đất chúng tôi ( 1947) và kịch bản film Bản Giao hưởng Lê-nin-grad viết chung với Ma-cô-gô-nhen-kô.
Trường ca Pec-vô-rô-xi-xki ( 1950) ca ngợi tinh thần lao động quên mình của công nhân Lê-nin-grad xây dựng thành phố ở Al-tai trong những điều kiện vô cùng gian khổ, được Giải thưởng Quốc gia Liên Xô năm 1950. Năm 1952, bà viết một loạt thơ về Sta-lin-grad. Cuộc chiến đấu anh dũng bảo vệ Xê-va-xto-pol năm 1941-1942 được tái hiện trong vở bi kịch thơ Trung thành (1954) của bà.
Tác phẩm văn xuôi nổi tiếng Những ngôi sao ban ngày (1959) là một tập ký viết về những con người và cuộc chiến đấu ở Lê-nin-grad xen kẽ những hồi ức về thời niên thiếu và cuộc đời riêng của tác giả, " cuộc sống riêng hòa nhập trong cuộc sống chung của đan tộc". Tập sách được viết dưới dạng "khó xác định" như chính lời bà nhận định. Đây là một tập văn xuôi bàng bạc chất thơ, hay cũng có thể gọi là một tập thơ bằng văn xuôi. Olga Becgon kết hợp những ghi chép tại chỗ như của một nhà báo với những lời bộc bạch trữ tình, lồng quá khứ vào hiện tại, khắc họa chân dung những con người thật và tư duy những vấn đề trừu tượng về triết học, mỹ học...Rất đáng chú ý là những suy nghĩ của bà về chức năng, tính chất của văn học nghệ thuật, về cái riêng và cái chung, về tính kế thừa và cách tân trong xã hộ Xô viết. Có thể nói, đây là một tác phẩm xúc động tận đáy sâu tâm hồn người đọc.
Bản tiếng Việt Những ngôi sao ban ngày nhà xuất bản Văn học xuất bản năm 1963 đã được bạn đọc nhiệt liệt hoan nghênh.
Lần in lại này, nhà xuất bản Thuận Hóa đã đề nghị người dịch soát lại, sửa chữa và nhiều đoạn dịch lại. Những đoạn thơ dài trong tác phẩm, người dịch được sự cộng tác của nhà thơ Chế Lan Viên.
Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

[Siren]

Mùa hè năm trước

... Cuối cùng, ấy là vì tôi đã trở lại thành phố của tuổi thơ vào những ngày sẽ được đánh dấu trong lịch sử nước ta; chưa đầy năm tháng sau khi Xta-lin qua đời ; ít lâu sau ngày đình chiến ở Triều Tiên; đúng vào lúc người ta vừa lột mặt nạ tên Be-ri-a, kẻ thù của nhân dân ...
Cùng với những người dân U-gơ-lích, tôi đã nghe và đã thảo luận về những “luận cương” kỷ niệm lần thứ 50 ngày thành lập Đảng cộng sản Liên Xô. Tôi đã mừng ngày kỷ niệm 50 năm ấy với những đoàn viên thanh niên cộng sản ở địa phương. Như mọi người, không những hiểu mà tôi còn cảm thông đến tận đáy lòng công cuộc lớn lao đồ sộ chính quyền Xô-viết đã thực hiện hồi tôi còn thơ ấu, khi cơ quan hành chính thành phố U-gơ-lích sắp xếp cho người lao động đến ở tại các biệt thự của giai cấp quý tộc hay trong những căn buồng chật chội của tu viện, và bất chấpsự phong tỏa của mười bốn cường quốc, bất chấp tối tăm, đói khát, chính quyền Xô-viết muốn dạy cho cả nước biết đọc, biết viết; vào thời kỳ mà những bà cụ già xúc động, ngạc nhiên vì chính bản thân mình tập đánh vần trong các lớp của trường dành cho trẻ con;”nê-ra-bi, ra-bi-nê-mi”(“Chúng ta không phải là nô lệ, nô lệ không phải là chúng ta”- Bài tập đầu tiên trong cuốn sách vỡ lòng tiếng Nga hồi đó) trong khi ở Vôn-khốp-xtơ-rôi người công nhân thành Pê-téc-bua A-lê-xi Va-xi-li-ép đưa chiếc máy xúc đầu tiên đến-dung lượng nửa thước khối -để đặt nền móng cho nguồn ánh sáng và sức mạnh đầu tiên của chúng ta ,cái công việc lớn lao đồ sộ ấy giờ đây đang triển khai cải tiến và trở thành một cao trào mới trong lịch sử .
Ở U-gơ-lích cũng như ở Y-a-rô-xláp hay Ri-bin-xcơ tôi gặp hàng mấy chục người khác nhau, nhất là những trí thức - nhà báo, kiến trúc sư, giáo sư, người làm công tác thư viện, hoạ sĩ, kỹ sư trẻ - nhưng cũng có những công nhân nhà máy điện , ở đấy tôi đã nói chuyện với những bậc lão thành từng làm nên đập Đơ-ni-ép-pô-rô-ghét, tức là cùng thế hệ với tôi .Và cho dù chúng tôi có đàm đạo về những chuyện gì đi nữa , rốt cuộc các sự kiện lớn trong năm, các sự kiện tôi vừa kể ra trên kia, cũng đến chen vào chuyện hoặc là nổi bật ở đằng sau như thể một cái cầu vồng sáng chói dựng chênh chếch trên một thung lũng vừa qua cơn giông .
... Cứ mỗi lần trở về căn buồng có hoa phong lữ , không những tôi chỉ ghi lại những cảm tưởng và cảnh tượng thấy trong ngày (tôi đã cho đăng trên báo Văn học một phần những ghi chép ấy dưới thể phóng sự) mà còn ghi một cách đều đặn, bên lề việc thường ngày, tất cả những gì bắt đầu sống trở lại trong tôi . Những sự hồi tưởng khá khác biệt và đôi khi đáng ngac nhiên nữa.
Chẳng hạn tôi lại thấy mình đang ở trong thành phố Lê-nin-grát bi bao vây, cách ngày kỷ niệm lần thứ hai mươi lăm Cách mạng tháng Mười thành công có mấy hôm. Sau những đêm dài tăm tối và nặng nề, lần đầu tiên người ta đóng điện cho ba nghìn “căn hộ”cho ba nghìn nhà, những nhà đầu tiên được nhận luồng ánh sáng từ Von-khốp-xtơ-rôi, đứa con đầu lòng của công cuộc điện khí hoá, đứa con yêu quý của Lê-nin-grat, người đầu tiên chọc thủng cuộc phong toả
Tối hôm ấy mặc cho lệnh tắt đèn , các cửa sổ một loạt nhà ở sáng lên; đó là những ngôi nhà chỉ còn có xác chết ở . Và vì không quân Đức tiếp tục ném bom chúng tôi đành phải phá cửa vào để tắt điện .( Đã đành cái nhà máy điện Von-khốp-xrôi nhỏ bé ấy, trong suốt thơì gian bị bao vây đã nuôi nấng nơi chôn rau cắt rốn của cách mạng bằng ánh sáng và sức mạnh của nó, việc ấy dù sao cũng chưa phải là chủ yếu .Tuy nhiên vẫn cần phải nói lên và phát triển rộng rãi điểm này ! Cả điểm này nữa cũng là để dành cho Tác phẩm của đơì tôi .Cũng như tất cả những gì xảy ra ở U-gơ-lích ...).Tôi hồi tưởng chúng tôi đã lắp máy phát lực đầu tiên của ta ở Đơ-ni-ép-pô-rô-ghét như thế nào, cái máy ấy được gọi là máy Vô-rô-si-lốp, bởi vì hầu hết những công nhân đều đã chiến đấu dưới quyền chỉ huy của nguyên soái Vô-rô-si-lốp trong nội chiến ,khi tôi còn đang thơ dại ...Toàn bộ thời thanh niên trở lại trong tôi, với những đêm trắng, những mối tình trong sáng và giản dị, niềm tin cuồng nhiệt đối với một tương lai xa xôi và huy hoàng mà người ta có thể ép buộc nó đến một cách dung dị ngay ngày mai đây thôi .Toàn bộ tuổi thanh cuân trở lại trong tôi ,nhưng trở lại để rồi tan vỡ trước cơn thử thách mênh mông và ghê gớm vào cuối những năm ba mươi ...
Hoặc nữa, sau một lần nói chuyện với các kiến trúc sư và hoạ sĩ, tôi ghi lại hình dáng của các thành phố tương lai trên sông Vôn-ga rồi đây sẽ ra thế nào, rồi chúng ta sẽ tái phát hiện, chúng ta sẽ tái thực hiện ra làm sao những bí quyết cổ xưa của các kiến trúc sư và hoạ sĩ Nga, rồi chúng ta sẽ lại tìm ra tên những thiên tài khuyết danh ấy như thế nào, và bằng cách gì để một ngày kia chúng ta sẽ có một nền hội hoạ kỳ diệu với nhiều sắc thái khác nhau ...
Tôi đã ghi vào sổ tay rằng chúng ta sẽ ký thác tất cả những thứ đó cho con cháu chúng ta, cho những kẻ thừa kế chúng ta (trong số đó hẳn sẽ co cả cậu Vo-vốt-sơ-ca ngơ ngác của người thiếu phụ Lê-nin-grát đồng hương của tôi, một cậu Vo-vốt-sơ-ca lúc ấy “sẽ hiểu biết”).Và chỉ có mình với mình trước bàn viết, tôi không thể kìm chế một nụ cười rộng rãi khi hình dung niềm phấn khởi đầy lòng biết ơn của chúng nó sau này đối với thời đại chúng ta, đối với cái năm ấy, đối với Đảng, đối với bản thân chúng ta .
Chinh như thế đó,trong niềm cảm thông với toàn thể đất nước, tôi đã sống những sự kiện lớn lao năm 1953. Và cùng toàn thể đất nước, tâm hồn tôi chuẩn bị đón một buổi bình minh mới ...
Đến đây tôi tạm ngừng những ghi chép về chuyến trở về thành phố của tuổi thơ tôi

1954

[rung_bach_duong]

Lúc nào đọc xong Siren cho tớ mượn quyển "những ngôi sao ban ngày" nhé, đọc xong hứa chắc chắn sẽ return lại cho Siren Khi đọc quyển này của bà liên tưởng đến Nhật ký của Đặng Thùy Trâm.

[hungmgmi]

rung_bach_duong viết

Lúc nào đọc xong Siren cho tớ mượn quyển "những ngôi sao ban ngày" nhé, đọc xong hứa chắc chắn sẽ return lại cho Siren Khi đọc quyển này của bà liên tưởng đến Nhật ký của Đặng Thùy Trâm.

Em mới đọc được một bài viết khá thú vị của nhà báo Lê Phú Khải, sinh 1942, hiện đang ở TP.HCM về Người Hà Nội. Có những điều phục bác ấy vì nói quá đúng, ví dụ như đoạn sau

Người Hà Nội còn có một đức tính nổi bật là mượn sách không bao giờ trả.

http://trannhuong.com/news_detail/50...-N%E1%BB%98I-?
Thế thì đúng chị Rừng là một ngoại lệ rồi he he.

[Siren]

Em nhất trí với bác Gà Mờ! Nhưng em cũng hay mời bạn đến nhà giới thiệu giá sách và những cuốn sách hay nên đọc, kèm theo một câu: " Cho mượn sách là ngu, mượn sách mà trả lại còn ngu hơn"
Tóm lại là những cuốn ấy chẳng bao giờ quay lại với em cả, nhưng em thấy rất hạnh phúc ạ, chứng tỏ những cuốn sách trong tầm sưu tập của em là rất có giá trị.
Chị Rừng yên tâm, thư ký tốc ký xong sẽ cho chị "mượn" ạ!

[BelayaZima]

Siren viết

Em nhất trí với bác Gà Mờ! Nhưng em cũng hay mời bạn đến nhà giới thiệu giá sách và những cuốn sách hay nên đọc, kèm theo một câu: " Cho mượn sách là ngu, mượn sách mà trả lại còn ngu hơn"
Tóm lại là những cuốn ấy chẳng bao giờ quay lại với em cả, nhưng em thấy rất hạnh phúc ạ, chứng tỏ những cuốn sách trong tầm sưu tập của em là rất có giá trị.
Chị Rừng yên tâm, thư ký tốc ký xong sẽ cho chị "mượn" ạ!

Ấy, bác Siren ơi. Bác Rừng đọc xong thì đến lượt em mượn bác nhé. Bác nhìn giá sách của em với bộ búp bê Nga bác tặng rồi đấy. Em là em quý sách lắm nên bác cứ yên tâm nhớn bác nhé.
Em hứa là em sẽ trả lại bác ngay sau khi đọc xong ( nếu bác cho mượn ).

[rung_bach_duong]

hungmgmi viết

Em mới đọc được một bài viết khá thú vị của nhà báo Lê Phú Khải, sinh 1942, hiện đang ở TP.HCM về Người Hà Nội. Có những điều phục bác ấy vì nói quá đúng, ví dụ như đoạn sau

http://trannhuong.com/news_detail/50...-N%E1%BB%98I-?
Thế thì đúng chị Rừng là một ngoại lệ rồi he he.

Hùng ơi, không phải tớ ngoại lệ đâu mà vì tớ là người Hà lội

Vào đầu năm 1937 Olga Becgon bị bắt vì bị buộc tội “có quan hệ với kẻ thù của dân”…Khi ấy cô là vợ của Boric Kornhilov. Khi đó cô đang mang thai, cô bị gọi đến chất vấn và kẻ thù đã đánh bật đứa con của cô ra khỏi bụng bằng gót giầy

Và đây, trích đoạn thư của mẹ Olga Becgon viết cho ông Stalin khi Olga bị bắt tù:

"...Но дочь моя беременна и беременность у нее тяжелая. Чтобы сохранить ее дочь лечилась (ей делали переливание крови в Инст.Охраны Матери и Млад. под наблюден. пр. Скрябина) Дочерью пережито очень много горя и несчастия вот уже в течении шести лет. Вот около трех лет назад она потеряла чудную дочь 8 лет Умерла она от тяжелой болезни сердца. В течении трех лет мы боролись за сохранение ее жизни. И смерть ее оставила глубокий, неизгладимый след горя утраты Через 2 года враги народа оклеветали дочь мою Ольгу. Но следствие доказало ее невиновность и она была востановлена без всяких замечаний и выговора.
И вот в то время, когда ее обвиняли на собрании враги и двурушники с остервенением забрасывая ее ужасной клеветой, нервы ее не выдержали.....и у нее произошли преждевременные роды шестимесячного мертвого ребенка. Надо сказать, что и эта беременность была тяжелая и, чтобы сохранить ее, дочь два месяца лежала в инст. Охр. Мат. и Младенч. под наблюдением проф. Скрябина. Беременность удалось сохранить. Но действия врагов убили ребенка и так она потеряла ребенка. И вот в настоящее время опять она беременна...."


“…Nhưng con gái tôi đang có thai và cái thai rất yếu. Để giữ thai con gái tôi cần phải được điều trị. Người ta truyền máu cho nó tại Viện bảo vệ bà mẹ và trẻ em dưới sự theo dõi của giáo sư Skriabin. Trong sáu năm qua con gái tôi trải qua quá nhiều đau khổ và bất hạnh. Ba năm trước đó nó đã mất đi đứa con gái 8 tuổi vì bệnh tim nặng. Trong ba năm chúng tôi đã đấu tranh để giữ cuộc sống của nó. Cái chết của cháu tôi đã để lại nỗi bất hạnh mất mát sâu sắc không phai mờ. Sau 2 năm bọn kẻ thù của nhân dân đã vu khống cho con gái Olga của tôi. Nhưng kết luận cuối cùng đã chứng minh con tôi không hề có tội và nó được phục hồi danh dự không có một bất kỳ sự nhận xét và phê bình nào cả. Trong thời gian này, kẻ thù đã buộc tội con gái tôi tại cuộc họp, những kẻ lá mặt lá trái đã điên cuồng ném vào nó những lời vu khống đê tiện, chúng đã không để cho thần kinh con bé được yên. Và cuối cùng nó đã phải sinh sớm khi cái thai mới có sáu tháng tuổi. Cái thai rất yếu nên nó phải được theo dõi và bảo vệ trong Viện bảo vệ bà mẹ và trẻ em. Nó nằm đó 2 tháng trời để an thai, nhưng tác động của kẻ thù đã giết chết đứa trẻ và nó đã mất con….

Olga Becgon là một nữ thi sĩ mình yêu mến hơn cả trong các nữ thi sĩ của Nga bởi những vần thơ giàu nữ tính của bà .

[Siren]

Ba tôi đến chơi rất muộn và báo cho hay rằng đêm nay cụ sẽ nghỉ lại nhà tôi. Rồi, với một giọng không thể ai cãi lại, cụ nói :

- Mai, ba sẽ đưa con đi sở thú. Nhất định thế. Sáng sớm mai

Tôi nghĩ thầm: Ông cụ lại quá chén rồi.Quý hồ là cụ chớ có biểu diễn cái tiết mục Gaudeamus igitur của cụ ra !

Ba tôi ít khi quá chén; nhưng cụ rất nhạy cảm với hơi men. Hơi ngà ngà, cụ trở nên cáu bẳn, cự nự, chế riễu những nếp làm việc của khoa ngoại bệnh viện (mà cụ làm chủ nhiệm) bài báng tổ công đoàn đã “chơi xỏ” bằng cách bầu cụ làm tổ trưởng hết khoá này đến khoá khác, thoá mạ Ban giám đốc y tế quận nhà và chất vấn tôi (tôi, chứ không phải ai khác) về cái khoản “tại sao lại có những lề thói xấu xa đáng giận ấy ”

Say vừa phải, ba tôi tư lự. Chợt trở nên nghiêm trang, ông cụ xúc động gợi lại những bước chân gian nan trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất và thời nội chiến mà cụ đã tham gia ngay từ đầu với tư cách là nhà phẫu thuật ở tiền phương từ tháng tám năm 1914 cho đến khi xảy ra vụ phiến loạn ở Krôn-xtát, cụ bình luận chính sách ngoại giao: “Về phần tôi, tôi nhận định chắc chắn là ...” và rất lấy làm bất bình nếu có ai dám phản bác nhận định ấy của cụ.

Cuối cùng, khi đã say tuý luý thì ba tôi không sao đứng yên một chỗ được và làm ồn ào đến khiếp. Ông cụ vỗ tay vô duyên cớ. Ông cụ hát một bài hát cũ của Cửa ô Nép-xki, hơi buồn buồn nhưng lại trẻ trung như tất cả những bài hát ở dưới ấy :

Mái tóc A-li-ô-sa
Hung hung vàng óng
Chàng hay hát những bài
Mà người dân phố say mê

Và không quên, nhân dịp này, vung vẩy mái tóc vàng lượn sóng trông giống như cái bờm ngựa mà sợi vàng đã chen lẫn sợi bạc. Ông cụ ngâm nhiều đoạn trong bài thơ Đức Chúa Trời của Dec-ja-vin.Và điều này chẳng thiếu bao giờ - với tư cách là một cựu sinh viên trường đại học Đô-rơ-pát cụ say sưa biểu diễn (với một giọng nam trầm) bài Gaudeamus igitur thuở hoa niên.Trong trạng thái này, ba tôi có những mong muốn khá kinh ngạc; đẻ thêm một đứa con nữa, viết một vở bi kịch bằng thơ, hay là như tối hôm ấy,bắt tôi ngừng mọi công việc để cho cho ông cụ đưa đi chơi sở thú mà chẳng buồn để ý rằng con gái mình đã là một người lớn, đường đường là biên tập viên của một tờ báo xuất bản định kỳ, và hơn nữa, đang dính vào một vụ kiện cáo lôi thôi, đang bị làm tình làm tội đến mất ăn mất ngủ ...

-Kìa, ba - tôi cãi – ba biết rằng con không có thời gian, với lại con cũng chẳng còn lòng dạ nào mà đi chơi !

- Thôi, chớ có nói nhảm! Ba là ba của con, đúng thế chứ ? Có phải chính ba đây là người đã sinh con ra đời hay không ? Ba đã bảo chúng ta sẽ đi sở thú,và nói đi là đi , không một hai gì cả!

Ba tôi im lặng một lát , rồi với giọng với giọng trang trọng ra vẻ người sành:
- Chúng ta đi xem sư tử, chúa tể của loài thú ...
Tôi không cầm được nụ cười.Ba tôi trông thấy,lấy làm vui sướng như điên, vỗ tay và
gào oang oang:

- Nhưng thưa hiền mẫu quý yêu
Con là công nhân lái máy kéo

Rồi ,chẳng chút mạch lạc , trở lại thành một người cha ân cần :
- Vụ ấy của con đến đâu rồi ?
Tôi cảm thấy như mình sống lại.Trước đó ít lâu có hai người đâm đơn kiện tôi , vụ kiện có tính chất phỉ báng và cuộc điều tra kéo dài vô tận.Việc ấy trở thành một ám ảnh; ngày cũng như đêm bất cứ vào giờ nào, tôi có thể trình bày tràng giang đại hải về cái vụ rắc rối ấy, tôi lẩm nhẩm đọc những bài diễn thuyêt bi ai thống thiết, tôi hình dung trong óc những lời đối đáp chua cay với đồng chí chủ nhiệm tờ báo, với đồng chí bí thư chi bộ của tôi cũng như với những kẻ vu cáo tôi, và đêm nằm tôi toàn mộng mị những việc đó.

- Ba biết đấy, tôi trình bày, họ lại hoãn, chưa chịu kết luận cho.Trong phiên họp vừa qua của toà soạn chúng con, con mụ Cơ-lan-man-súc ấy mà, phát biểu ý kiến lại tuôn ra những chuyện đâu đâu ... Những chuyện khả ố ...Suýt nữa con ... Ồ ,con nhất định không chịu qua khỏi việc này đâu ... Con sẽ đưa đơn kiện, con cũng thế : dù sao cũng phải trình bày cho mọi người rõ chứ! Kiện lên cấp trên ... Trong khi chờ đợi ,con đã chuẩn bị đề cương tỉ mỉ để thảo văn bản ấy .Và bởi vì điều quan trọng là phải làm cho vấn đề thật sáng tỏ, đâu ra đấy. Con bắt đầu bằng ...

Trong cơn bất bình, tôi bắt đầu tóm tắt bản đề cương vừa nói đến ấy. Ba tôi chăm chú nghe. Tỉnh táo hẳn. Hay ít ra cũng có vẻ như vậy.Thỉnh thoảng ông cụ lại chen ngang vào giữa hai câu nói của tôi một vài tiếng lầm bầm theo thói quen nghề nghiệp : “ Thế, thế ” “ Rõ rồi đấy ”, “ A, thật vậy ư?” Cuối cùng ba tôi ngắt lời tôi :
- Ồ, con mụ tệ thật ! ... Nhưng mà xem ra tất cả các bạn đều mắc bệnh thần kinh cả rồi, các bạn quý của tôi ơi ... Thôi, con đi ngủ đi, ba cũng ngủ đây .Mai chúng ta sẽ đi thật sớm ! “ Ta là nô lệ ,vừa là vua ,vừa là thượng đế và là con giun ”
- Vâng, mời ba đi nghỉ .Con thì còn phải ghi nháp cái này một chút .không phải cái bản đề cương ấy đâu ,mà là một vấn đề khác,nhân một bài báo thứ hai ...
Để con mang cho ba tấm nệm ...
- Không cần thiết ! Một người lính già ngủ không cần nệm ! “ Đội mũ nhỏ và mặc áo dài màu xám ...”
- Ba muốn thế nào tuỳ ba nhưng xin ba đừng hát bài ấy! Con nhức đầu lắm rồi!
- Rõ! Ba là ba của con, có phải không nào ? Y học cũng đành phải bó tay thôi !...
Ba tôi nằm xuống một chiếc ghế dài hẹp và cứng .Tôi che ngọn đèn bằng một tờ báo cuốn hình phễu và ngồi xuống trước trang giấy trắng .Trời đất ! Tôi cảm thấy cô đơn làm sao! Ba tôi đã không muốn nghe thuật lại từ đầu đến cuối cái vụ ấy. Ba tôi chẳng hiểu tí gì về việc đó hết .Ba tôi cũng chẳng hiểu tí gì về con gái của người .Cái niềm vui không đúng chỗ ấy ăn nhập vào đâu cơ chứ ? Giữa một lúc mà tôi... Dù sao cũng thật là đáng trách: Ba tôi đã không để cho tôi trinh bày đến hết
Đột nhiên, ba tôi gọi tôi .Và giọng ông cụ âu yếm ,pha một chút gì hơi buồn buồn nữa ;
- Ôn-ga, con gái ta ơi ...
- Gì thế, thưa ba ?
- Con có còn nhớ không, hồi ở Za-rut-sê-vi-ê,cái hôm mà và ba không cho phép con cùng Mu-xi-a đi hái nấm ? Hình như các con có một khoảng rừng thưa, một khoảng rừng thưa trứ danh nào đó riêng của các con ... Đã lâu lắm rồi !... Trời đất ,hôm đó các con khóc mới ghê làm sao !
- Ba chớ làm phiền con ! Giá mà ba biết rằng, giữa lúc này đây con còn thiết gì đến cái khoảng rừng thưa ấy !
Ba tôi lặng yên không đáp
Triền miên, đau đớn, tôi nặn óc tìm cho ra lý lẽ thuyết phục nhất .Tôi chà nát cái con mụ Cơ-li-man-súc ấy bằng những lời rủa thầm .Tôi hút thuốc lá đến bồi hồi cả tim .Và lòng rầu rĩ vì bị lăng nhục, tràn trề cảm thương đối với chính mình, tôi lầm bầm nhắc đi nhắc lại: “ Cô mệt nhọc quá rồi đấy, cô nàng tội nghiệp của mình ơi! Chao, những chuyện này thật vất vả làm sao! ”
Tảng sáng tôi mới thiếp đi và lập tức mơ thấy mình phải đối chất trước hội đồng điều tra mới ,và giữa lúc bi tráng nhất của cuộc tranh luận, tiếng ba tôi vang lên như sấm :
- Ôn-ga, dậy đi thôi ! Ba con ta đi sở thú !
Tôi không mở mắt ra nổi .Và nghĩ thầm : “ Ra ông cụ vẫn còn thiết tha với chuyện ấy ” Tôi đáp
- Đã đến mười giờ đâu,ba ! Dù sao ta cũng không nên đi chơi sớm quá .
- Trái lại, sở thú mở cửa đúng mười giờ. Nào ,dậy đi thôi ! Con hãy ra mà xem mặt trời đẹp chưa kìa .
Người tươi tỉnh hẳn ra ,ba tôi vui như sáo, hoạt động rất sôi nổi, đôi mắt to mắt to màu xanh ánh lên một nét tinh quái như ông cụ đang nghiền ngẫm trong đầu một trò quấy đảo kinh thiên động địa nào đấy.Tôi tức đến phát điên !
Ra đến đường - đầu đội cái mũ cát-két nhà binh mà tôi trông thấy từ thời còn thơ ấu, mình khoác chiếc áo ra-gơ-lăng ngắn nó làm cho ông cụ trông giống như đang mặc chiếc váy xoè - cụ bắt đầu đi nhanh như chạy. Sợ nhỡ tàu chăng? Tôi vừa lóc cóc chạy theo ba tôi vừa cố kìm chế những lời cằn nhằn. Chúng tôi nhảy lên một toa tầu điện đang chạy chậm .

[Siren]

Cảnh vật quanh sở thú đã toả hơi mùa thu, một mùi xa lạ đối với nội thành. Cây cối vàng rộm trầm ngâm và im phăng phắc như hiểu rằng ánh mặt trời vàng nhạt chỉ hơi âm ấm kia chiếu cho chúng tôi lần này là lần cuối .Và cái vẻ lặng lờ êm ả, sự trong suốt dịu dàng của buổi sáng mùa thu ấy, buốt như một cục nước đá, làm cho ngưòi tôi tràn trề một niềm bâng khuâng cũng lặng lờ, trong suốt và êm ả như vậy
“ Ta bắt đầu có tuổi” Tôi nghĩ thầm
Ba tôi thì nheo mắt lại một cách thích thú ngửa mặt đón nắng, phồng mũi lên hít không khí lạnh, làm bộ làm dáng và suýt xoa như một con ngưòi vô tư lự :
- Trời ,thích quá đi thôi ! Thật là tuyệt ! Này cô bé, bây giờ thì cô đã lấy làm bằng lòng về chuyến đi chơi này rồi chứ? Tiếc là không có Mu-xi-a ở đấy . Con có còn nhớ cái buổi sáng mùa thu ở Za-rút-sê-vi-ê mà ba và mẹ không cho phép các con đi hái nấm ở khoảng rừng thưa, cái khoảng rừng thưa trứ danh của các con không ?
- Vâng, có, con còn nhớ !
Ba tôi làm tôi bực điên người ...
- Kìa, những con linh cẩu,ba tôi thốt lên tự hào là đã gọi được đúng tên loài thú ấy, khi chúng tôi tiến đến gần một cái chuồng. Những con vật bẩn thỉu! Chán nhất là chúng nó lại biết cười, con hãy nhìn xem con kia, cái con đang lục lọi kia ... Lạy Đức Mẹ Đồng trinh, sao mà thối đến thế !

Tôi thấy con chó rừng này giống như lột con mụ Cơ-li-man-súc thù địch với tôi. Tôi hé một nụ cười đau khổ.
- Ôn-ga ,con hãy nhìn các con hổ! Trông chúng dù sao cũng oai vệ đấy chứ, có phải không ?
- Chúng có vẻ không thật. Trông như vừa đựơc cắt ra từ một tấm thảm trải ở chân giường, tôi đáp .
- Con nhầm. Đấy là những con vật tuyệt mỹ, ba thì ba yêu chúng lắm ...A, sư tử kìa! Chắc là sắp đến giờ người ta cho chúng nó ăn rồi đấy .

Với một vẻ lo âu ghê gớm, ba tôi móc ra khỏi túi gi-lê cái đồng hồ giống như củ hành từ thời ông nội tôi để lại, xem giờ, đưa lên tai nghe rồi nói :
- Đúng, người ta sắp mang thức ăn đến cho chúng nó ngay bây giờ mà. Con sẽ được xem !
-Ô thôi, xin cảm ơn ba. Ai hơi đâu đợi giờ ăn của thú bao giờ. Vả chăng, ba hãy nhìn bộ lông mòn nhẵn của chúng mà xem ; thật đúng là một tấm thảm cũ. Và chúng nó trông đần độn làm sao! Chúa tể các loài thú kia ư? Vâng, kể cũng phải; chúng nó hệt như của Ni-cô-lai Đệ nhị.

Ba tôi cười gượng. Tôi nói tiếp ;
- Chúng ta đi đi thôi, ba. Xem thế đủ rồi. Vả chăng, cũng chẳng có gì để mà xem lâu.
-Đúng là những con sư tử này, chúng nó cũng hơi ...
Ừ, giống vật này còn có những con tốt mã hơn kia !
- Ba tôi hơi thất vọng, nhưng vẫn giữ được vẻ tự tin
- Ba tin chắc là, ngược lại, con sẽ thích gấu. Con biết đấy, khi loài gấu đùa giỡn, chúng nó có những cử chỉ kệch cỡm đến là hay ...Nhưng mà gấu, chúng ta xem sau, Bây giờ hãy đi xem chim đã, rồi đến bò. Được chứ? Sau đấy mới đến gấu? Con đồng ý chứ ?
- Tuỳ ý ba .

Chúng tôi đến đứng trước chuồng chim. Mùi cứt chim xông lên phát buồn nôn . Chiếc bồn tròn nhỏ chứa đầy một thứ nước bẩn trông thấy. Chim đậu vòng quanh, làm thành một hình tròn vành vạnh. Một con bồ nông béo phị đang ngăm nghía một cọng rau trôi lềnh bềnh. Cạnh nó, một con chim đờ đẫn và cáu bẩn giương cao cổ, mắt phủ một lớp màng trắng đục. Sát bên cạnh con này là con có mào, đứng co một chân, chiếc mỏ giữ tợn chìa ra phía trước. Và cứ thế. Tất cả giường như đang mải mê suy nghĩ cách giải quyết một vấn đề vượt qua s rất xa mọi khả năng của chúng.
- Ba xem, thật giống hệt một cuộc họp toà soạn ở chỗ chúng con ...
Câu so sánh chua chát đến với tôi một cách tự nhiên. Ba tôi buông một hơi thở dài não nề, và chúng tôi không nói thêm gì nữa cho mãi tới khi đến khoang nuôi ngựa tơ, ba tôi mới bảo :
- Kia là ngựa tơ ! Chẳng có gì hay, phải không con? Ừ đây cũng chỉ là những con ngựa nhỏ vóc thôi...con không ưa chúng sao ?
Trong giọng nói ba tôi có cái gì kỳ quặc. Tôi liếc mắt quan sát ông cụ : tôi thấy ba tôi chợt như già hẳn đi, có vẻ thất vọng và – vâng, đúng thế - hơi hổ thẹn nữa .
“Ông cụ sao thế?” tôi nghĩ thầm, và chợt hiểu ra, có lẽ ba tôi muốn trông thấy tôi ngạc nhiên, thấy tôi vui vẻ như hồi còn bé. Không phải ba tôi muốn cho tôi đi dạo chơi ở sở thú mà chính là dạo chơi trong thời thơ ấu của mình, nó đồng thời cũng là tuổi hoa niên của người. Mà tôi thì tôi lại làm ra cái điều khó tính ! Tôi không nhìn thấy gì cả ; không thấy những cây cối óng vàng, không thấy những con vật ngộ nghĩnh kia. Tôi chỉ nhìn thấy bóng ma những ưu tư của mình. Tôi già mất rồi !

Ba tôi thốt ra buồn buồn :
- Ta đi đi thôi, Ôn-ga !
Nhưng tôi kêu lên :
- Không đâu, ba a. Ba hượm cho con một lát nữa ! Con muốn xem con ngựa tơ.
- Thì con hãy xem đi – ba tôi đáp, hoài nghi nhưng có phần diu lại
- Ba xem những con vật kia, ồ, con thích chúng quá – tôi kêu lên, xúc động vì yêu mến và thương hại ông cụ, nhưng chú ý để cho vai kịch của mình đừng lộ liễu quá .- Nó mới bé bỏng làm sao ! Ba này, tại sao ngựa tơ nó lại bé thế, ba nhỉ ?
- Ừ , hình như thế. Đầu nó to hơn .
- Hình như thôi à ? Không đâu. Xinh hơn nhiều chứ ...
Cưỡi ngựa tơ có thú không ba ? Chà, con muốn cưỡi nó quá...Nghe nói ở bên Anh, người ta bắt chúng kéo xe, có đúng thế không ba ?
Tôi còn biết nghĩ ra những gì gì nữa để làm vui lòng ba tôi ?
- Không phải chỉ có ở bên Anh mà thôi đâu, - ba tôi vui vẻ đáp – Con hãy nhìn xem những chú nhóc con kia.

Quả nhiên, trong tiếng sắt lanh canh một chíêc xe ngựa vừa tới, cỗ xe do một chú ngựa tơ mình rất nhiều lông và không lấy gì làm thoải mái lắm kéo. Bốn cái đầu trẻ con đội mũ lông nhô ra khỏi cỗ xe, do một chú bé mười hai tuổi tắc lưỡi điều khiển. Đằng sau, một con chó con lông lá xồm xoàm đến kỳ dị, lông che khuất ca mắt, lóc cóc chạy theo. Và cả cái đoàn ấy – lũ trẻ con, con ngựa tơ, chú đánh xe mười hai tuổi và con chó lông che khuất mắt - tất cả đều có dáng điệu nghiêm chỉnh, trang trọng, đường bệ lạ lùng, đúng là dáng điệu của những người đang lo đến sở chậm giờ làm việc hoặc là vừa được cấp trên giao phó cho một công việc tâm phúc
- Ba cho con đi một cuốc nhé ? – Ba tôi nheo mắt hỏi – Ba có khả năng làm như vậy lắm, con biết đấy.

- Ồ , vâng!... Có điều là làm thế e không được tiện lắm, ba nhỉ.
- Nếu vậy thì chúng ta tiếp tục đi dạo. Còn khối thứ để mà xem
- Đúng đấy, ba a. Con muốn đi xem khỉ quá ! – tôi thốt lên, phấn khởi vì đã đánh lừa được ông cụ khéo léo đến vậy - Giống khỉ ấy, con thích chúng làm sao! Nhất là những con khỉ độc. Đã lâu lắm rồi con muốn xem chúng .
Chúng tôi đến chuồng khỉ. Tôi nắm tay ba tôi và như một con bé gái ngoan kiểu mẫu, tôi làm ra vẻ vất vả hết sức mới theo kịp ba tôi. Còn ba tôi thì mặt mày rạng rỡ!
- Ba mua cho con một chiếc bánh quế nhé ? – ba tôi gợi ý - Một chiếc bánh to có thật nhiều kem ấy mà.
- Phải đấy ba ạ ! Cái nào to nhất ấy !...
- ... Bánh ăn được chứ ?
- Ngon tuyệt!
Kem nồng nặc xà-phòng tắm, vị ngọt của đường như cũng na ná như vậy và có lẽ có mạt cưa lẫn vào trong khuôn bánh hay sao. Tuy vậy tôi vẫn ăn hết cả chiếc, vừa ăn cừa cố nén buồn nôn, làm những mẩu bánh vụn li ti rơi xuống phủ đầy chiếc áo khoác. Ba tôi hút thuốc lá. Cây cối óng vàng lặng im toả bóng che chiếc ghế dài chúng tôi đang ngồi và đùa giỡn với những tia nắng cuối cùng. Bên cạnh chúng tôi, một thiếu phụ đang cố đi cho đứa con lên ba một đôi giày đi tuyết bẹt mũi bằng cao-su bạc màu. Bàn chân của cháu đu đưa trông giống một nùi lông. Người mẹ không làm sao xỏ chân con vào giày được, và vừa loay hoay bà vừa hỏi với với một giọng dịu dàng trầm bổng:
-Vô-vốt-sơ-ca này, về nhà con sẽ kể cho mẹ nghe những gì nào, sau khi đã xem bao nhiêu là vật đẹp đẽ trong sở thú ?
Và em bé, vầng trán dô nhăn lại suy nghĩ, đôi môi nở loe như cánh hai cánh bướm kể ra những điều kỳ diệu ;
- Có một con voi bự này ...Rồi một con nạc đà to to này ... Và một con ngợ bé tẻo tèo teo này ...
Em không quên kèm theo điệu bộ và lời nói : kể đến con voi và con lạc đà thì giọng trầm xuống, nhắc tới con ngựa bé tẻo tèo teo thì kèm thêm một tiếng hí thật cao. Trong thời gian ấy tôi đã giải quyết xong chiếc bánh quế .
- Bánh ngon lắm, ba ạ. Bây giờ, con muốn uống... Ba cho con nước ngọt ba nhé!
- Cô có những thứ nước ngọt gì nào ?
Ba tôi hỏi chị bán hàng như quan tòa lấy khẩu cung. Đó là một người đàn bà béo tốt hai má đỏ ửng. Chị trả lời giọng càng về sau càng phấn khởi :
- Nước lê này! Nước đào này!! Trái cây tươi này!!! Mật hoa pha chè này!!!!
Tôi chọn một cốc trái cây tươi pha với mật ong: đã là trẻ con thì cần gì phải keo kiệt trên con đường trượt xuống thói hư, tật xấu cơ chứ ?
Ba tôi lo lắng nhìn tôi uống :
- Nước có lạnh quá không ?
- Không đâu, ba ạ.
- Ôn –ga, con còn nhớ không, - đây là lần thứ ba ông cụ hỏi tôi câu đó – con còn nhớ các con đã khóc đến thế nào, hôm ba và mẹ con không cho phép các con đi hái nấm?
Tôi gật đầu “ có ”. Ba tôi bật cười ha hả :
- Em con và con, các con khóc như mưa như gió, khóc suốt ba tiếng đồng hồ liền. Hôm đấy ba tự hỏi khóc như thế rồi có bao giờ nín được không ?
- Cũng dễ hiểu thôi, ba ạ ! Trời hôm ấy đẹp thế, đúng là một ngày để đi hái nấm : mưa lất phất, trời sáng và trong, mùi cây thông ẩm thơm lựng, mà khoảng rừng thưa của chúng con chi chít vô vàn nấm hương ...Bây giờ sau mười lăm năm, con hy vọng ba hiểu ra vì sao hồi đó chúng con khóc nhiều như vậy chứ ?
- Cố nhiên ... Ba và mẹ con hiểu ngay hôm đó nhưng vì lo các con bi cảm lạnh, vì trời mưa, không có mưa thì ba và mẹ đã đồng ý cho các con đi rồi .
Ba tôi xin lỗi với một vẻ rạng rỡ. Chao ôi! Tôi thương ông cụ làm sao! Tôi vô cùng mong muốn được đưa ba tôi đi xa hơn nữa về qúa khứ, về gần hơn nữa thuở thanh xuân của người! Trí nhớ không làm lẫn của ba tôi chỉ cho tôi lối ra :
- Ba, ba còn nhớ không, cái hôm ba đưa chúng con đi sở thú, lần ba về phép hồi đánh nhau với quân Đức ấy mà ?

Ba tôi sửng sốt :
- Làm sao con còn nhớ được ? Dạo ấy con còn bé thế ...
- Ba thấy đấy con còn nhớ chứ. Gần hàng rào bằng lưới sắt, có một quán bán nước
Chanh, một cái quán xây theo hình một cái chai to tướng mạ vàng. Và dạo ấy con mong ước đến điên lên, được trông thấy con chó sói sám lớn trong chuyện cổ tích, con sói đã cõng hoàng tử I-van chạy ấy mà ... Con còn nhớ tất, kể cả con chó sói! Ba, hôm ấy ba mặc bộ quần áo nhà binh, và khi ba con ta chụp ảnh, con leo len đầu gối ba và bám vào thanh gươm. Làm như vậy, con thấy mình có vẻ anh hùng ... Ba có nhớ không ba ?
- Có, dĩ nhiên là ba còn nhớ ... Nhưng mà con, ừ, Ôn-ga ... Chao, dạo ấy ba bảnh trai lắm ! Con có nhớ những mớ tóc quăn của ba không ?
Ông cụ lúc lắc cái bờm của mình và se sẽ hát :

Mái tóc A-li-ô-sa
Hung hung vàng óng
Chàng hay hát những bài
Mà người dân phố say mê

Rồi :
- Và cả bộ ria mép của ba nữa, con có nhớ không ?
- Có, con nhớ. Mu-xi-a bảo rằng ba có những cái đuôi mọc từ trong mũi ra ! Ba lúc nào cũng vuốt ve ria mép. Và ba hát :

Bộ ria mép xinh xinh của tôi không muốn quăn lên nữa
Vì bà nhà tôi bắt đầu dở trò ...

Ba tôi đưa tay ngắt lời tôi và hát tiếp:
... Bà đòi tôi đội mũ giúp, ba bắt tôi pha trà
Bà không để cho ngón tay này được tự do.

- Có đúng thế không nào ?
- Đúng ạ - tôi trả lời hoan hỉ - Và nó kết thúc như thế này :

Người ta cho bà một cái dải đeo gươm
Từ ngày hôm ấy bà trở thành quan chỉ huy tôi

Đó là những câu hát trong một hành khúc thời bấy giờ .
... Đến chuồng khỉ thì chúng tôi đã sung sướng như trẻ con thực sự !
Như thường lệ, ở đây có đông người xem. Những chú nhóc con , mặt tái xanh vì rét
chồm lên trên hàng rào như những con rối, thèm thuồng theo dõi cuộc đọ sức giữa hai con bú dù, mà các chú rộng lòng cổ suý và khuyên bảo :
- Thụi mạnh nữa vào, mày tóm được nó rồi đấy!
- Nhưng trông kìa, đồ ngốc: nó leo tít lên cành cây !
- Tóm lấy đuôi nó chứ !
- Đấy, bây giờ thì dùng chân sau mà đạp vào !
Đằng sau lũ trẻ run rẩy, một đôi tình nhân thả bộ ; một pho tượng Ta-na-gơ-ra với mái tóc đen và một chàng trai có đôi vai độn nhiều đến nỗi tưởng như đấy là một cái quán bán báo. Nàng vui tíu tít, cười như nắc nẻ, thốt lên những tiếng kêu nhỏ, rồi đột nhiên nhớ ra là cần giữ vẻ con nhà, nàng quay lại nhìn chàng và hỏi rất đĩnh đạc :
- Ơ-gien này, trông chúng nó cũng đáng yêu đấy chứ ?
- Trông buồn cười ! – Chàng trả lời độ lượng
Những con khỉ ấy ngốn ngấu cuộc đời của chúng, con nào lo phận ấy, bị cuốn hút vào hàng nghìn nỗi lo âu trong cuộc sống hàng ngày. Chúng cóc cần để ý đến công chúng, chúng bận lắm việc qúa mà. Một con bú dù đầu trọc tếch loay hoay tháo cái lon đựng nước uống, đã được gắn chặt vào chuồng. Cái lon đựng nước được lắp chắc chắn, và chú bú dù ta hết kéo ngược lại kéo xuôi, cố sức lay chuyển mà không sao được. Một con khác ngồi xổm bên cạnh nhìn bạn làm với một vẻ hứng thú say sưa. Khi trông thấy ban không thể nào làm nổi một công việc nặng nề đến thế, đến lượt nó hùng hổ bắt tay vào. Nhưng , vì nó ngốc hơn con kia, nó đẩy cái lon đựng nước ra phía ngoài và cuối cùng làm rơi tuột hẳn ra khỏi chuồng. Hai con bú dù sửng sốt: chắc chắn là có điều gì không ổn đây. Chúng thò những cánh tay gầy guộc như cánh tay con bé gái qua chấn song và thận trọng sờ nắn cái lon đựng nước, như thể hoàn toàn yên trí là cái vật này không phải bị ma làm. Xa hơn một ít có chú vượn gan dạ và có râu lay tấm lưới chắn :
móc hai bàn tay co quắp vào mắt lưới, lay một lúc xong, nó lại nhìn kết quả: cái vật này có rời ra không nhỉ, hay là không chịu rời. Tiếc thay, mọi vật vẫn cứ trơ trơ, và trong sự năng nổ vô ích của con vượn già có một cái gì kỳ quặc mang tinh người đến nỗi cho tôi vui vẻ hẳn lên .
“ Bài học tốt cho ta ! – Tôi nghĩ thầm .- Ta cũng ngốc không kém nó”. Tôi bật cười , không mảy may phật ý vì nhận xét của mình, và nhìn ba tôi.