Mãi cuối đời, huyền diệu mới đơm hoa.

[hungmgmi]

Xin lấy một câu thơ trong bài thơ Cây tình yêu của Võ Thị Thu Trang, một cây bút tài hoa mệnh yểu để đặt tên cho topic này.

Võ Thị Thu Trang sinh năm 1967, quê Quảng Bình, tốt nghiệp Đại học Lưu trữ (Mátxcơva) năm 1993, là thành viên của Hội văn học nghệ thuật Việt Nam tại LB Nga, một cây bút quen thuộc của cộng đồng người Việt ở Nga. Chị từng đoạt giải nhì (không có giải nhất) trong cuộc thi thơ do Hội VHNT VN tại LB Nga tổ chức. Thơ Trang in trong “Những nẻo đường xứ tuyết”, “Tuyết ấm”- tuyển thơ của người Việt ở Nga, “Việt Nam quê hương tôi” – tuyển thơ của người Việt xa đất nước, trong các tạp chí tiếng Việt ở Nga như “Người bạn đường”, “Đất nước”, “Đoàn kết”... Chị giã từ cõi đời ngày 6.4.2008, khi mới qua tuổi 40, và cái tình đối với Thơ đang ở độ nồng nàn, đằm thắm nhất.

Những bài thơ chị viết trong suốt 20 năm ở xứ người, nay đã được Hội VHNT VN tại LB Nga tuyển lại và in thành tập, như một nén nhang lòng gửi đến chị trong ngày giỗ đầu vừa qua.

Hôm nay thứ Sáu 28/8/2009, vào lúc 19h, tại Thư viện-Cafe Đông Tây, N11A, phố Trần Quý Kiên, HN sẽ có buổi giới thiệu tập thơ của chị, có tên Khoảng trời xưa. Người giới thiệu là nhà thơ Nguyễn Đình Chiến. Xin mời các bạn quan tâm đến dự.

Một số bài thơ của Võ Thị Thu Trang, xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc NuocNga.net:

Định mệnh

Em chờ anh, chờ anh
Trong những giấc mơ và trong cả đời thường vẫn gặp
Mỏng manh thời tiền kiếp
Anh thoáng qua và vụt tắt
Chưa kịp yêu thương, giãi bày, vun trồng hạnh phúc
Ta chào nhau, lòng mang vết thương sâu.

Em không trốn khỏi anh
Đã gặp rồi cái ngày hôm nay định mệnh
Em không biết mình cảm ơn hay giận hờn số phận
Anh đến làm gì giông bão của đời em?

04.1993

Đêm xuống

Khi đêm xuống chầm chậm
Như một sự hững hờ
Tôi đếm xem bên ngoài cửa sổ
Tiếng mùa thu rụng lưa thưa.

Đôi căn phòng vang tiếng nhạc
Buồn vui mang hơi ấm quê nhà
Những bước chân dù vội vàng, dù thong thả
Đều bước về ngơi nghỉ, tan ca.

Lòng tôi ướt đẫm xót xa
Thầm mong ngọn gió qua nhà chút thôi
Đầu hiên bóng mẹ vẫn ngồi
Đăm con mắt, ngóng phương trời thương con...

1993

Tuyết

Mở mắt: thảm lụa trắng
Mới hay tuyết đêm rơi
Lòng như còn mơ ngủ
Áo cưới nào đang trôi...

Xa xôi

Biết làm gì cái ngày đó xa xôi
Ta chia tay nắng vàng loang mắt nóng
Dòng lệ chảy, cuộc đời không đủ rộng
Hai yêu thương đâu dễ ghép thành đôi

Ta sống cùng người, ta sống cùng ai
Nhưng không sống cho ta cái ngày xa xôi đó
Ta vô hình như một làn hương nhỏ
Thơm cho người, người đó đã xa xôi...

Đọc Kiều

Ước gì có một quyển Kiều
Sớm đem ra đọc, đến chiều ngâm nga
Đoạn trường tuyết phủ màu da
Đành xem xứ lạ là nhà nương thân
Mười lăm năm cũng như gần
Mười lăm năm nữa liệu phần quy hương?
Đồng tiền đổi trắng thay đen
Trong sâu thẳm vẫn chẳng hoen lòng mình
Chẳng cần làm một Thúc Sinh
Chẳng mơ Từ Hải đền ân, báo cừu
Ngọn nguồn xét đến nông, sâu
Chỉ mong lòng một sắc màu Giác Duyên
Sự đời vừa lạ, vừa quen
Tâm có nhẫn mới gọi nên con Người
Cùng chung một kiếp luân hồi
Thì xin cay đắng, ngọt bùi cùng chung

Tình nghe ấm lại ngày đông
Câu Kiều lại lẩy giữa lòng nước Nga…


8/1/04

Hoài niệm

Con đường này
Ta đã từng qua
Vết chém thời gian
Tưởng rằng đã sẹo
Gốc bạch dương già
Cành buồn lá héo
Ô cửa năm nào
Trôi trong chiêm bao
Hoa cỏ thì thào
Gió nói xôn xao
Hình như lời yêu
Đang còn vọng lại
Nhưng mà lời yêu
Cũng thường xa ngái

Trên con đường này
Ta đã chung đôi
Chung hết nụ cười
Chung ly cay đắng
Em còn một mình
Giơ tay bắt nắng
Níu lại hồn sương
Xin gửi lời thương
Về ngày đã cũ
Bước chân bây giờ
Xa dần nỗi nhớ


28/9/07


Cổ tích



Cánh buồm đỏ - Chân trời xa đứng lại

Ngàn mơ xưa ta đã biết không cùng

Ta hiện hữu với muôn đời tất bật

Cổ tích nào rồi cũng khép sau lưng.



Anh đến cầu hôn cùng gà chín cựa

Voi chín ngà và ngựa chín hồng mao

Bên sự thật hai con tim sét nổ

Bốn mắt nhìn lấp lánh vạn ngàn sao



Em có mang theo đây cây đèn cũ

A - la - đanh vừa khẽ chạm tay vào

Bên bếp lửa một bà hai ông Táo

Cùng chúng mình đang kể chuyện Trầu Cau.



Em biết em rồi làm nàng tiên cá

Nát chân trần khi biết sống cùng anh

Nhưng để hiểu cuộc đời này vô giá

Phải bao lần cô Tấm mới hồi sinh.

15/12/03

[hungmgmi]

Và đây là lời giới thiệu tập thơ, do nhà văn Châu Hồng Thuỷ, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tại LB Nga viết:

LỜI GIỚI THIỆU

“Ngày trao giải thưởng, Trang không biết mà đến nhận. Cho đến giờ này, tôi vẫn chưa tìm được địa chỉ của Trang, cũng chưa một lần biết mặt...

Thơ Trang già dặn, sự già dặn của người từng trải, mặc dù Trang mới ngoài hai mươi tuổi. Luôn day dứt trong thơ Trang những nỗi đau nhân thế, nỗi đau từ trong tâm khảm. Lời thơ Trang giản dị mà xúc động. Ngỡ như Trang nghĩ gì viết nấy, chẳng hề dụng công giũa rèn chữ nghĩa. Thế mà vẫn thơ, thế mà vẫn gợi. Trang thực sự là thi sĩ…”

Năm 1995, trong tuyển thơ “Những nẻo đường xứ tuyết” tôi đã viết về Trang những dòng như thế. Gần đây, tôi được Trang đưa cho xem tập thơ mới làm trong những ngày cô và con trai về sống ở Hà Nội (1999 - 2001). Trong cuốn sổ tay ấy, chen giữa những bản nháp thơ là những dòng ghi cách làm dưa chuột ngâm dấm và kết quả những trận đấu: Mêhicô - Úc 2:0 (31/5/2001), Pháp – Brazil 2:1 (7/6/2001).v.v... Xưa, Trang trăn trở về quê hương, về mẹ, nay Trang day dứt nhiều về hạnh phúc lứa đôi, và vui sướng về đứa con yêu dấu của mình. Thơ Trang giờ đây tươi mới, trẻ trung hơn cả thời thanh nữ…”

Mátxcơva 25/05/2002

Châu Hồng Thủy


Xin chép lại trên đây những dòng tôi viết về Thu Trang trên một tờ báo cộng đồng cách đây 7 năm. Trong bài giới thiệu ấy, tôi vẫn giữ nguyên những dòng về Trang lần đầu tiên (1995). Giờ đây, sau khi đọc 5 tập bản thảo của Thu Trang, tôi nghĩ những lời nhận xét 14 năm về trước vẫn hoàn toàn phù hợp. Thiết nghĩ, việc đánh giá, cảm nhận thơ Thu Trang bây giờ hãy nhường cho bạn đọc đang cầm trên tay tập sách này…Tôi không muốn viết về Trang với tư cách một người phê bình, một nhà thơ, mà với tình cảm của một người bạn, một người anh gần 15 năm gắn bó…

Đầu những năm 90 của thế kỷ trước, Hội Văn học Nghệ thuật của chúng tôi có đội ngũ hội viên hùng hậu và một giàn các nhà thơ trẻ tài năng, là sinh viên các trường Đại học. Còn nhớ, trong cuộc thi thơ 1992-1994, ngay sau khi đọc chùm thơ dự thi của Thu Trang, một cô bé sinh viên mới ngoài 20 tuổi, do bạn học cùng trường của Trang chuyển đến, nhà thơ Nguyễn Đình Chiến và tôi đã hoàn toàn bị chinh phục, bởi những vần thơ giản dị mộc mạc nhưng lại rất già dặn của cô. Tổng kết cuộc thi, có 4 tác giả “mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười”, khiến chúng tôi phải đi đến quyết định: Trao cho cả 4 người Đồng Giải Nhì. Danh hiệu Trạng Nguyên (Giải Nhất), theo thể lệ thì chỉ có 1 mà thôi, chả lẽ lại trao danh hiệu cho 4 Trạng Nguyên Thơ trong một kỳ thi? Bốn tài năng thơ trẻ đó là Hoàng Xuân Tuyền (ĐH Lưu trữ), Tử Huyền (Đại học quan hệ quốc tế - MGIMO), Phan Chí Hiếu (Đại học TH Lomonoxov – MGU) và Võ Thị Thu Trang (ĐH Lưu trữ). Lễ trao Giải thưởng được tổ chức tại CLB Phương Đông (Đôm 5 Viện Hàn lâm Khoa học Nga) vào ngày 26/11/1994, thật đông đảo và sôi nổi. Tham dự có Nhà văn thế hệ đàn anh Vũ Thư Hiên (lúc đó sống tại Matxcơva); dịch giả Thúy Toàn, nhà văn Tô Đức Chiêu, nhà thơ Trần Nhương và nhà thơ Nguyễn Thế Vinh (trong đoàn nhà văn Việt Nam sang công tác). Chỉ tiếc nhân vật chính Thu Trang không có mặt. Lúc ấy, Trang đã tốt nghiệp, không còn ở trong Ký túc xá. Thời đó, điện thoại di động chưa có, E-mail cũng không, tìm được nhau thật khó.


Một chiều mùa Thu 1995, chúng tôi tình cờ gặp nhau lần đầu tiên tại một quán nước của Xalut 3, khi Trang và Hà đi đưa thiếp mời ngày cưới của mình. Như đã thân thiết tự thưở nào, tôi không những nhận lời đến dự, mà còn hứa sẽ tham gia cùng Nguyễn Đình Chiến chủ trì đám cưới. Và từ đó, chúng tôi trở nên gắn bó…Những vui buồn cần chia sẻ, những khó khăn khúc mắc cần tư vấn, vợ chồng Trang thường gọi điện cho tôi. Tôi yêu quý họ, bởi Trang hồn nhiên và chân chất, bởi Hà cởi mở và xởi lởi… Riêng Trang, con người “trót sinh ra đã lãng đãng mất rồi’ càng làm tôi quý mến bởi tài thơ của cô. Sáng tác được bài thơ mới, Trang thường gửi cho tôi. Hành trình Thơ Thu Trang gần 15 năm qua, tôi là người được chứng kiến và động viên khích lệ.


Trang gắn bó với Thơ ca như định mệnh. Đã có lúc tuyên bố không làm thơ nữa, muốn “Thôi mộng mơ, thôi mọi điều xao xuyến…Thôi hạnh phúc, buồn đau, thôi mơ hồ le lói” (Bài thơ cuối cùng - 9/5/1993), nhưng rồi con tim thôi thúc, không thể không cầm bút… Khi Trang viết “Rồi em không làm thơ nữa” (19/3/2008), thì không phải bởi tâm trạng chán chường với Thơ, với Đời, mà bởi linh cảm, hoặc bởi điềm báo trước về cái chết mà chính người cầm bút không ngờ tới. Một tuần sau khi viết bài thơ ấy, Trang đột ngột lên cơn đau phải vào bệnh viện và đến 8 giờ 30 ngày 06-04-2008, trút hơi thở cuối cùng. Chỉ có cái chết mới có thể cắt lìa Thu Trang khỏi Thi ca.


Trong cuộc đời làm thơ của Thu Trang, có hai giai đoạn dòng thơ như mạch ngầm tuôn chảy ào ạt đến mức lạ kỳ. Lần thứ nhất: Đó là những ngày nằm ở bệnh viện số 3 Khimki ngoại ô Matxcơva (2003-2004), cận kề bên cái sống và cái chết. Phải mổ đến ba lần, tay phải không viết được vì vướng truyền huyết thanh, Trang đã dùng tay trái viết những dòng nhật ký như trăng trối. Giữa những cơn đau, Trang vẫn làm thơ. Có ngày viết đến 4 - 5 bài. Thật kỳ lạ, bài thơ “Cây tình yêu” được viết ra giữa những lần mổ ấy:

Ở bên bờ vực thẳm đứng cheo leo

Cây tình yêu nảy mầm bên vách đá

Từng giọt thời gian trổ lên ngọn lá

Cay đắng ngọt bùi kết một chùm hoa

Đời hiểm trở, chân trần qua gai góc

Tuổi thanh xuân hăm hở muốn bay xa

Giông bão gội, điểm sương ngàn mái tóc

Mãi cuối đời huyền diệu mới đơm hoa.

20/11/2003


Trước ngày từ giã cõi đời, tài thơ của Trang lại một lần nữa vụt sáng. Tính từ 18 tháng 1/2008 đến 26/3/2008 (ngày Trang vào viện), chỉ trong vòng hơn hai tháng, Thu Trang làm hơn bốn chục bài thơ, mà chúng tôi tuyển được vào tập này ba chục bài. Hình như linh cảm Thần chết sắp đến gần mà Trang chạy đua với thời gian, hoặc Trang viết như lên đồng một cách vô thức? Trang bảo: Không hiểu sao, dạo này em lại viết được nhiều đến thế?


Trong số các nữ thi nhân mà tôi từng biết, có lẽ ít người có số lượng bài thơ viết về chồng, về con nhiều như Võ Thị Thu Trang. Những ngày cuối năm 2003, đầu 2004, từng phải trải qua cơn thập tử nhất sinh, Trang viết nhật ký và làm thơ về chồng, về con với tình yêu mênh mông vô bờ bến. Trong thơ Trang, còn một điều đặc biệt nữa, là những bài thơ viết về bố của chồng. Các thi nhân xưa nay thường viết nhiều về mẹ, ít khi viết về cha. Dành nhiều lời thơ để viết về bố chồng, người bố tận tụy hy sinh cho các con, chịu cảnh gà trống nuôi con, viết với niềm cảm phục kính yêu như Trang, thì thật là hiếm thấy.


Đã có lúc trong thơ Trang có sự bức bối, nghẹt thở, quẫn bách, tuyệt vọng. Chùm thơ bốn bài: “Buồn, Bi quan, Điên rồ, Vô tri” cùng viết trong 2 ngày mồng 1 và 2 tháng 3/2004 ở bệnh viện) và bài “Không đề” viết 2005 mà tôi vô tình nhặt được trong thùng rác, có giọng điệu khác biệt hoàn toàn so với âm hưởng chung của thơ Trang. Sự khác biệt ấy chỉ là nhất thời, rồi Trang lại trở về với những điệu thơ trữ tình và yêu đời vốn có từ trong khí chất của mình.

Âm hưởng chủ đạo trong thơ Trang là Tình yêu: Trong thơ tôi gửi gắm/ Chỉ ngập tràn say đắm/ Nốt nhạc và lời ca/ Mang tâm hồn bao la/ Mang tấm lòng rộng mở/ Mang nỗi niềm sinh nở/ Tôi làm thơ tình yêu/…Tình yêu nâng người ta lên, cũng có khi là thứ cám dỗ dễ làm người ta sa ngã. Trang có lúc bộc bạch: Nhưng quá nửa cuộc đời, em vẫn sợ/ Anh biết không, cạm bẫy vẫn giăng đầy/ Lỡ lúc nào em sa ngã, đắm say/ Xin anh hãy vòng tay luôn độ lượng/… Sợ, để đề phòng thế thôi. Trang chỉ sa ngã trong thế giới ảo. Tình yêu trong Thơ Trang, theo tôi nghĩ đó là thế giới của hoài niệm, thế giới ảo…


Ở những nhà thơ khác, có thể con người thực ngoài đời và thế giới thơ của họ không trùng khớp, nhưng với Thu Trang, thơ và cuộc đời là một. Thơ Trang là nhật ký tâm hồn, là cuốn sử đời sống tình cảm của Trang. Tâm hồn Trang trong sáng, nên thơ Trang trong sáng. Cách xử sự, lối sống của Trang ngoài đời hồn nhiên, chân tình, ít tham vọng, lúc nào cũng cười xoà cởi mở, không ganh tỵ với một người nào, thỉnh thoảng lại có chút lãng đãng trên mây (Ta khao khát cái đời không khao khát/Ta xao lòng, đời ảo ảnh đi qua). Chính vì thế, khi làm tuyển thơ Thu Trang, chúng tôi sắp xếp những bài thơ theo trình tự năm tháng để bạn đọc hình dung cuộc đời của một cô nữ sinh trung học trường chuyên Huế, cho đến những năm tháng du học ở Liên Xô, trở thành người vợ, người mẹ… Cách cảm, cách nghĩ có thể thay đổi, chín hơn, sâu hơn, nhưng sự chân thành, lãng mạn, đa cảm thì vẫn giữ được như thưở ban đầu và ngày càng phong phú hơn.


Hai năm trước, tôi giục Trang tập hợp thơ lại, tôi sẽ lo khâu biên tập và xin tài trợ để xuất bản, Trang cứ ngần ngừ. Đến khi Trang tập hợp được thơ gửi cho tôi, thấy số lượng thơ đến hơn hai trăm bài, tôi khuyên Trang nên chia thành hai tập. Trang đồng ý, tự chia thành hai tập lấy tên “Làng tôi” và “Hoài niệm”. Giờ thì lại đến lượt Trang cứ luôn giục tôi biên tập nhanh lên. Lúc đó, Trang luôn cười đùa vui vẻ, thần thái sáng sủa, thích tụ tập những dịp hội hè và rủ bạn bè đi du lịch Aicập giá khuyến mại, không có vẻ gì của ốm đau bệnh tật, ai có ngờ đâu, chỉ buổi chiều bột phát cơn đau, vào bệnh viện là lên bàn mổ ngay, rồi cứ thế lịm dần. Thế là Trang không kịp nhìn thấy tập thơ trình làng của mình.

Tập hợp những bài thơ Trang gửi, chọn trong di cảo và tìm trên Blog Thu Trang, chúng tôi lấy tên một bài thơ của Trang đặt cho Tuyển thơ này, nhân kỉ niệm một năm ngày mất của nhà thơ. Hy vọng, khi có điều kiện, chúng tôi sẽ công bố toàn bộ di cảo đầy đủ của Thu Trang.

Xin gới thiệu “Khoảng trời xưa” của nữ thi sĩ tài hoa Võ Thị Thu Trang cùng bạn đọc


Matxcơva, 19 tháng 2 năm 2009

Châu Hồng Thuỷ

Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tại LB Nga