Phim về GULAG

[hungmgmi]

Bạn danngoc đang mở một topic, theo cá nhân hungmgmi là có giá trị, để post các bản dịch do danngoc thực hiện từ cuốn sách Lịch sử Gulag của Anne Applebaum-
Giải Pulitzer 2004. Đọc nó, để biết lịch sử khá lâu đời của Gulag và những gì đã xảy ra trong các trại này dưới thời Liên xô:
http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?t=3238
Gần đây, Hollywood có làm 1 bộ phim tựa là "The way back" nói về cuộc đào thoát khỏi trại Gulag của một nhóm tù vượt qua hàng ngàn dặm để đến Ấn độ. Phim có mặt của các tài tử Colin Farrell (nổi từ Điện thoại công cộng), Ed Harris(chúng ta biết đến ông nhiều qua vai diễn tay thiện xạ người Đức trong Kẻ thù ngoài cổng) và cô bé 17 tuổi người Ireland, ngôi sao trẻ đang lên Saoirse Ronan (trong các tựa DVD phụ đề tiếng Việt Chuộc tội và Hanna bí ẩn)
Toàn các sao!
Phim đã có bản DVD phụ đề tiếng Việt, tựa là "Cuộc đào thoát vĩ đại". Nghe khá ghê, như kiểu Clint Estwood ngày xưa đã từng đào thoát ngoạn mục khỏi nhà tù Alcatraz
Hôm qua hungmgmi đã kiếm được phim này, xem được 50 phút chán quá, cảnh trại tập trung rồi cảnh trốn trại nhạt toẹt, rồi cảnh lang thang trong rừng khi đi trốn cũng giả tạo, tù Gulag trốn trại kiểu gì mà hầu như không gặp bất cứ sự truy đuổi hay phát hiện trên đường đi, nhạc phim cũng chán...Cũng phải thôi, vì phim dựa trên 1 cuốn sách mà tác giả sau đó bị BBC lật tẩy là bịa, dù ngoài đời có người cũng xưng mình là nhân vật đó. ..
Bèn lọ mọ vào Youtube xem được 1 bộ phim cũng về tù trốn khỏi Gulag, do Đức làm từ 2001. Hay, hấp dẫn, khiến không dứt được, dù phim dài 2 tiếng rưỡi. Phim thuyết minh tiếng Nga.

Tựa tiếng Nga là Побег из Гулага, tựa tiếng Đức là So weit die Füße tragen
Link sau cho xem liền 1 mạch cả phim luôn, nếu bác nào có Apple TV thì nối HDMI xem trên LCD to cũng khá nét, khuôn hình 16:9 luôn:

Phim nói về cuộc đào thoát của một tù binh Đức khỏi trại Gulag, ròng rã suốt 3 năm (từ 1949-1952),vượt qua quãng đường 14.000 km với bao hiểm nguy để xuyên Siberi, qua vùng Trung Á, sang Iran, để từ đây được trở về Đức đoàn tụ với vợ và con. Phim dựa trên một câu chuyện có thật của tù binh Cornelius Rost.
Đây là một phim của người Đức, nên hình ảnh những người lính Xô-viết trong phim thì...tệ nhất trên đời. Đó là gã thượng sĩ phi nhân tính, xé cả bức thư người mẹ của anh lính Đức trẻ và lột hết quần áo của anh giữa mùa đông băng giá và sẵn sàng giơ súng bắn chết một tù binh, đó là những người lính Xô viết hung hãn, chửi tục liên mồm và đánh tù không tiếc tay...Nhưng cũng có những điểm sáng, đó là những người dân Xô viết đã cưu mang, giúp đỡ tay tù vượt trại hết lòng. Đặc biệt khi đến vùng Trung Á, một công dân Xô viết gốc Balan là người Do Thái, biết chắc đây là lính Đức ngày trước trong đội quân phát xít đã từng đày ải, giết hại dân Do Thái, trong đó có những người ruột thịt của ông, vẫn giúp đỡ anh nhiệt tình trong việc làm một tấm hộ chiếu giả để từ đó tiếp tục trốn chạy...Có thể ai đó nghĩ đây là một tình tiết phi lý trong phim, nhưng hungmgmi nghĩ những điều vô lý như vậy vẫn diễn ra trong cuộc sống, khi mà oán nhiều khi vẫn được trả bằng ân.
Tình tiết vô lý trong phim thì đôi chỗ vẫn có, tỷ như với vốn tiếng Nga phọt phẹt vài năm trong trại, mà Phorel (tên người lính Đức) vẫn giao tiếp bình thường được với người dân dọc đường, thậm chí còn nói dối được mình là người Latvia. Rồi tay thượng sĩ quản lý trại Gulag kia bỗng nhiên bỏ cha nó nhiệm vụ được giao, cứ một mình một xe rong ruổi đuổi theo rình bắt Phorel suốt mấy năm...
Nhưng bỏ qua những hạt sạn đó, vẫn thấy đây là một bộ phim hấp dẫn. Diễn viên chính diễn quá đạt, phải chăng một trong những lý do là vì anh từng có 2 người ông đã từng bị đi đày ở Gulag sau chiến tranh ở Siberi? Trong phim, cảnh thiên nhiên Nga thật tươi đẹp, hùng vĩ, biến đổi theo từng mùa. Các cảnh quay đều rất đẹp, bố cục chặt chẽ. Mới xem trên mạng thì ra quay phim là Nghệ sĩ công huân Liên bang Nga Xô viết, nghệ sĩ nhân dân Nga Pavel Lebeshev-người đã quay Người tù Kavkaz, Người thợ cạo Siberi...Thảo nào!
Và nhạc phim thì đúng là không chê vào đâu được. Tác giả cũng là một người Nga-Nhạc sĩ, NSND Nga Eduard Artemev, người từng viết nhạc phim cho "TASS được quyền tuyên bố", Lái xe cho Vera, Người thợ cạo Siberi...
Cũng toàn là "hàng hiệu"!
Xem tù tì xong phim Đức, lại chuyển sang xem tiếp The Way back cho đỡ tiếc tiền mua đĩa, nhưng càng về cuối càng thấy chuội đi, không nhằn được.
Xin chia sẻ với mọi người cảm xúc khi xem 2 bộ phim này.
Và mong chúng ta sẽ tìm được thêm những bộ phim về Gulag.

[danngoc]

Về hai phim này thì em có nhận xét :

1. Phim Mỹ: đây là phim dựng theo một số (xin nhấn mạnh là một số) tình tiết trong cuốn Gulag-A History của Anne Appelbaum như : chi tiết về cuộc sống trong trại, lao động của trại, bọn tội phạm, tù chính trị (thậm chí hoàn cảnh của những người Mỹ gốc Phần, xin nhập tịch Liên Xô năm 1930 để trốn Đại Khủng hoảng kinh tế, cũng được đưa vào phim), các chi tiết ở vùng viễn bắc (đeo vòng bằng vỏ bạch dương để chống muỗi) v.v. tức là phần đầu phim là làm theo chuyện thật (trừ việc là từ sau WW2 thì tù tội phạm mất hẳn quyền kiểm soát). Nhưng từ khi rời khỏi nước Nga thì hoàn toàn chuyện bịa.

2. Phim của Đức: phim này em xem đã 3 năm rồi, không nhớ chính xác, mặc dù lúc xem khá thích vì làm tương đối hợp lý. Tuy nhiên, chắc việc đào thoát của nhân vật chính không thể trót lọt như vậy.

Về cuốn Gulag: hiện thời em vẫn chưa nghĩ ra nên đối xử thế nào với bản dịch này. Khối lượng đã gần xong, nhưng biết sao đây??!

[hungmgmi]

Chắc là lại cho cháu nó ra đời thôi danngoc ạ, cứ thử xem.

[hungmgmi]

Một bộ phim tuyên truyền về GULAG, sản xuất năm 1928:

[danngoc]

Dưới đây là ý kiến của Anne Appelbaum về nhân vật nêu trên:

Trong truyền thuyết truyền miệng của Gulag cũng có thể tìm thấy một vài câu chuyện thực sự khác thường về chạy trốn và kẻ chạy trốn – cũng có rất nhiều câu chuyện có khả năng là chuyện bịa. Solzhenitsyn đề cập tới truyền thuyết về Georgi Tenno, một tù chính trị Estonia chạy trốn khỏi trại hết lần này tới lần khác, với một lần đã vượt 500 cây số bằng ngựa, thuyền và xe đạp, suýt nữa đến được thành phố Omsk miền trung Siberi. Trong khi một số câu chuyện của Tenno có lẽ là thật – về sau ông làm bạn với một người sống sót và viết hồi ký khác của Gulag, Alexander Dolgun, người mà ông cũng đã giới thiệu với Solzhenitsyn – một số câu chuyện chạy trốn khác của ông nghe ngoạn mục hơn lại rất khó có thể xác minh. (Dolgun, tr. 338) Một tuyển tập văn học tiếng Anh có chứa câu chuyện của một cha cố người Estonia đã trốn thoát khỏi trại, làm giả giấy tờ và đi bộ tới biên giới Afghanistan cùng bạn mình. Cũng tuyển tập ấy kể lại câu chuyện của một tù người Tây Ban Nha trốn thoát nhờ giả vờ chết sau một trận động đất làm hư hại trại của ông. Sau đó, ông kể ông đã lọt qua được biên giới với Iran. (C. A. Smith)

Cuối cùng là trường hợp đáng tò mò của Slavomir Rawicz với hồi ký của ông, cuốn The Long Walk, chứa đựng những mô tả ngoạn mục và cảm động nhất trong số tất cả các tác phẩm của Gulag về một cuộc chạy trốn. Theo ghi chép của ông, Rawicz đã bị bắt sau khi Liên Xô xâm lược Ba Lan và bị đày tới một trại ở bắc Siberi. Ông tuyên bố mình đã chạy trốn nhờ sự đồng lõa của bà vợ một chỉ huy trại, đi cùng với sáu tù khác, một trong số họ là người Mỹ. Cùng với một cô gái lưu đày người Ba Lan mà họ đưa theo trên đường, họ đã tìm cách thoát ra khỏi Liên Xô.

Trong một chuyến đi có thể xem là rất khác thường – nếu như nó có thực sự diễn ra – họ đi bộ quanh Hồ Baikal, vượt biên giới sang Mông Cổ, xuyên Sa mạc Gobi, vượt dãy Himalaya và Tây Tạng rồi sang Ấn Độ. Dọc đường, bốn tù đã chết; số còn lại phải chịu thiếu thốn cùng cực. Chẳng may, nhiều cố gắng nhằm xác minh câu chuyện này – vốn mang hơi hướm như truyện ngắn của Rudyard Kipling, “The Man Who Was” – đều không có kết quả.* The Long Walk là một truyện kể hoành tráng, thậm chí cả khi nó không thực sự xảy ra. Những thực tế mang tính thuyết phục của nó cũng có thể là một bài học cho tất cả những ai muốn viết về lịch sử căn cứ trên sự thực về các cuộc chạy trốn khỏi Gulag.


*Một trong những nhà nghiên cứu xuất chúng người Nga về Gulag, Veniamin Ioffe, giám đốc Hội Ký ức St Petersburg, đã thử tìm kiếm hồ sơ của Rawicz nhưng thất bại. Ông này bị nghi ngờ nhiều hơn sau khi có một cuộc trao đổi với vị tác giả này nhưng Ioffe đã cảm thấy không bị thuyết phục


Các câu chuyện chạy trốn khác:

Cải trang cũng được áp dụng. Shalamov kể lại câu chuyện về một tù chạy trốn và trải qua hai năm trong tự do, lang thang xuyên Siberi, giả vờ làm một nhà địa chất. Có một lúc, chính quyền địa phương, do tự hào được một chuyên gia như vậy đi qua, đã trân trọng đề nghị ông có một bài thuyết trình. “Krivoshei mỉm cười, dẫn lời Shakespeare bằng tiếng Anh, vẽ gì đó trên bảng đen và đọc lên hàng chục cái tên nước ngoài”. Cuối cùng ông bị bắt do lỡ gửi tiền về nhà cho vợ. Câu chuyện của ông này có lẽ không mấy đáng tin – nhưng văn khố đúng là có lưu các câu chuyện tương tự. Trong một đoạn như vậy, một tù Kolyma đã ăn trộm một số giấy tờ, lén leo lên máy bay và bay tới Yakutsk. Anh ta bị phát hiện tại đấy khi đang thoải mái giữa một khách sạn cùng 200 gram vàng trong túi.

Không phải tất cả các vụ chạy trốn đều liên quan tới những cơn bốc đồng tính toán tài tình. Rất nhiều – có lẽ là phần lớn – vụ tội phạm chạy trốn liên quan tới bạo lực. Kẻ chạy trốn tấn công, nổ súng hay bóp cổ lính gác vũ trang và cả công nhân tự do lẫn cư dân địa phương. Chúng cũng không từ cả bạn tù của mình. Một trong những cách thức chạy trốn điển hình của bọn tội phạm có liên quan tới ăn thịt người. Những cặp tội phạm thường ngay từ đầu đồng ý chạy trốn chung với người thứ ba (“cục thịt”), kẻ sẽ chịu số phận trở thành thức ăn cho hai tên kia trên đường trốn. Buca cũng kể lại phiên tòa xử một tên trộm chuyên nghiệp giết người, kẻ đã cùng một đồng bọn bỏ trốn với tay đầu bếp trại, “kho thực phẩm biết đi” của chúng:

Chúng không phải là kẻ đầu tiên nghĩ ra ý này. Khi anh có cả một cộng đồng khổng lồ những người không mơ đến chuyện gì khác ngoài việc chạy trốn, hiển nhiên rằng mọi phương pháp khả thi đều từng được đưa ra bàn luận. Một “kho thực phẩm biết đi” trong thực tế có nghĩa là một tù nhân mập mạp. Nếu phải làm, anh có thể giết và ăn thịt hắn. Nhưng cho tới khi nào chưa cần, hắn vẫn có thể tự mang “thức ăn” đi cùng anh.

Hai tên kia đã làm đúng theo kế hoạch – chúng giết và ăn thịt gã đầu bếp – nhưng chúng không dùng được đủ cho suốt thời gian chuyến đi. Chúng lại bắt đầu bị đói:

Cả hai đều hiểu thấu rằng kẻ nào ngủ quên đầu tiên sẽ bị tên kia giết chết. Vì thế cả hai đều giả vờ rằng chúng không mệt và nằm kể chuyện suốt đêm, mỗi tên đều theo dõi tên kia sát sao. Tình bạn lâu năm khiến chúng không thể công khai tấn công nhau, hay dám thừa nhận sự nghi ngờ lẫn nhau.

Cuối cùng, một tên ngủ thiếp đi. Gã kia liền cắt họng hắn. Gã này bị bắt, Buca tuyên bố, vào hai ngày sau, với những miếng thịt tươi vẫn còn nguyên trong túi hắn đeo. (Buca, tr. 123-127)

Mặc dù không có cách nào biết được kiểu chạy trốn này có thường xảy ra hay không, có quá đủ những câu chuyện tương tự như vậy, được kể bởi quá nhiều loại tù nhân, từ những trại đầu thập niên 1930 cho đến cuối thập niên 1940, để ta có thể rõ là nó có xảy ra, ít nhất là vài lần. (Vilensky, qua phỏng vấn với tác giả) Thomas Sgovio đã nghe nói về án tử hình dành cho hai kẻ chạy trốn như vậy – chúng đã kéo theo một tù thiếu niên và muối thịt cậu ta sau khi giết chết – khi ông ở Kolyma. (Sgovio, tr. 177) Vatslav Dvorzhetsky cũng được kể một câu chuyện tương tự ở Karelia vào giữa thập niên 1930. (Dvorzhetsky, tr. 48)