Konstantin Simonov

[tykva]

Bài này của Hùng Mgmi, tớ khuân vác sang đây lưu làm tư liệu

28/11 là ngày sinh của nhà thơ, nhà văn Xô viết nổi tiếng K.Simonov-một cái tên rất quen thuộc với độc giả VN.



Ông sinh ngày 28/11/1915 tại Petrograd và mất ngày 28/8/1979. Ông đã 6 lần được tặng thưởng Giải thưởng Stalin, là Phó Tổng thư ký Hội nhà văn Liên xô.
Ông viết báo, làm thơ, viết tiểu thuyết, kịch bản phim...
Trong bài thơ Đợi anh về-nhân vật "em" ở đây chính là vợ ông-diễn viên Valentina Serova. Simonov có vẻ rất yêu vợ, bằng chứng là ông rất hay đề tặng vợ yêu các sáng tác của mình. Sau khi ly hôn, chính Simonov đã gạch tên vợ ra khỏi các lời đề tặng trước đây, ngoại trừ bài thơ Đợi anh về nổi tiếng.
Xin giới thiệu một số sáng tác của ông :

Жди меня

Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.

Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.

Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет: - Повезло.
Не понять, не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.

1941


Всю жизнь любил...

Всю жизнь любил он рисовать войну.
Беззвездной ночью наскочив на мину,
Он вместе с кораблем пошел ко дну,
Не дописав последнюю картину.

Всю жизнь лечиться люди шли к нему,
Всю жизнь он смерть преследовал жестоко
И умер, сам привив себе чуму,
Последний опыт кончив раньше срока.

Всю жизнь привык он пробовать сердца.
Начав еще мальчишкою с 'ньюпора',
Он в сорок лет разбился, до конца
Не испытав последнего мотора.

Никак не можем помириться с тем,
Что люди умирают не в постели,
Что гибнут вдруг, не дописав поэм,
Не долечив, не долетев до цели.

Как будто есть последние дела,
Как будто можно, кончив все заботы,
В кругу семьи усесться у стола
И отдыхать под старость от работы...

1939

Тринадцать лет....

Тринадцать лет. Кино в Рязани,
Тапер с жестокою душой,
И на заштопанном экране
Страданья женщины чужой;

Погоня в Западной пустыне,
Калифорнийская гроза,
И погибавшей героини
Невероятные глаза.

Но в детстве можно всё на свете,
И за двугривенный в кино
Я мог, как могут только дети,
Из зала прыгнуть в полотно.

Убить врага из пистолета,
Догнать, спасти, прижать к груди.
И счастье было рядом где-то,
Там за экраном, впереди.

Когда теперь я в темном зале
Увижу вдруг твои глаза,
В которых тайные печали
Не выдаст женская слеза,

Как я хочу придумать средство,
Чтоб счастье было впереди,
Чтоб хоть на час вернуться в детство,
Догнать, спасти, прижать к груди...

Май 1941

[tykva]

Nthach1 viết

Xin phép bác hungmgmi cho tôi được Post bài thơ (Đợi anh về) bằng tiếng Việt lên nhé. bài này rất nhiều người đã biết (vì quá nổi tiếng không chỉ ở riêng Việt Nam) và chắc cũng như tôi mọi ngườii cũng đã lưu bài này trong sổ tay của mình rồi nhưng vì theo dòng thời sự nên tôi vẫn cứ mạnh dạn gõ vào cho xôm.

Đợi Anh Về
K. Simonov

Em ơi đợi anh về
Đợi anh hoài em nhé
Mưa có rơi dầm dề
Ngày có buồn lê thê
Em ơi em cứ đợi.

Dù tuyết rơi gió thổi
Dù nắng cháy em ơi
Bạn cũ có quên rồi
Đợi anh về em nhé!

Tin anh dù vắng vẻ
Lòng ai dù tái tê
Chẳng mong chi ngày về
Thì em ơi cứ đợi!

Em ơi em cứ đợi
Dù ai thương nhớ ai
Chẳng mong có ngày mai
Dù mẹ già con dại
Hết mong anh trở lại
Dù bạn viếng hồn anh
Yên nghỉ nấm mồ xanh
Nâng chén tình dốc cạn
Thì em ơi mặc bạn
Đợi anh hoài em nghe
Tin rằng anh sắp về!
Đợi anh anh lại về.
Trông chết cười ngạo nghễ.

Ai ngày xưa rơi lệ
Hẳn cho sự tình cờ
Nào có biết bao giờ
Bởi vì em ước vọng
Bời vì em trông ngóng
Tan giặc bước đường quê
Anh của em lại về.

Vì sao anh chẳng chết?
Nào bao giờ ai biết
Có gì đâu em ơi
Chỉ vì không ai người.
Biết như em chờ đợi.

(Tố Hữu dịch )

[Geobic]

Gửi tặng Tanhia để tìm hiểu bản gốc "Đợi anh về"

<table><tr><td valign="top"> Жди меня, и я вернусь

Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.

Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.

Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет: - Повезло.
Не понять, не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.

</td><td valign="top">Hãy đợi, anh sẽ về

Hãy đợi, anh sẽ về.
Đừng nản lòng, em nhé,
Đợi, khi mưa thu vàng
Gieo nỗi buồn quạnh quẽ,
Đợi, trong mờ tuyết bay,
Đợi, trong trời nắng cháy,
Ngày qua ngày, chỉ thấy
Không ai còn đợi ai.
Đợi, khi từ tuyến lửa
Không mẩu tin anh về,
Đợi khi lòng não nề
Chẳng ai chờ anh nữa.

Hãy đợi, anh sẽ về,
Đừng tin mồm những kẻ
Leo lẻo nhủ: quên đi,
Rằng em đâu còn trẻ!
Cho dù mẹ và con
Tin chẳng còn anh nữa,
Cho dù bạn nản chờ,
Quây quần bên đống lửa,
Cạn chén viếng hồn anh…

Hãy đợi, em! Chớ vội
Nhấp chén rượu điêu linh.

Hãy đợi, anh sẽ về,
Trêu ngươi cả Thần Chết.
Mặc những kẻ không chờ
- Ôi, thật may! – Họ thốt.
Họ làm sao hiểu được
Giữa lửa đạn đan xen
Sự chờ đợi của em
Đã cứu anh thoát chết.
Chỉ em và anh biết
Anh sống nổi, vì sao, -
Ngoài em, có ai đâu
Biết một lòng đợi miết.
</td></tr></table>

[hungmgmi]

butgai viết

Ý Butgai không phai chê thơ bác BV vì không thể chê nổi, thơ BV rất hay. Chỉ có điều nên đặt nó đúng vào chỗ của nó: THƠ BẰNG VIỆT, phỏng theo Olga Berggoltz.

Xin lỗi bác butgai, nếu như thế thì trên đà này ta có nên viết:
Đợi anh về. Thơ Tố Hữu, phỏng theo K.Simonov không?
Vì thật ra bản dịch tuyệt vời này (mà bác Simonov đã đánh giá là Thơ của bác ấy đã chết trong bản dịch của cụ Tố Hữu) nếu đi đọ các câu các từ với nguyên bản, thấy nhiều chỗ khác xa, thậm chí còn không đủ ý.

[Geobic]

hungmgmi viết

Xin lỗi bác butgai, nếu như thế thì trên đà này ta có nên viết:
Đợi anh về. Thơ Tố Hữu, phỏng theo K.Simonov không?
Vì thật ra bản dịch tuyệt vời này (mà bác Simonov đã đánh giá là Thơ của bác ấy đã chết trong bản dịch của cụ Tố Hữu) nếu đi đọ các câu các từ với nguyên bản, thấy nhiều chỗ khác xa, thậm chí còn không đủ ý.

Geo không nhớ chính xác từ ngữ, nhưng trong 1 bài thơ Simonov viết tặng Tố Hữu có câu đại ý: “Tôi rất cảm động vì những vần thơ của tôi / sống mãi trong bản dịch tuyệt vời của ông”.

Còn dịch giả nổi tiếng Thuý Toàn thì viết:

“Người đọc Việt Nam đều thừa nhận rằng có hàng chục bản dịch bài thơ Đợi anh về của Simonov nhưng chẳng có bài nào người ta nhớ ngoài bài của Tố Hữu mặc dù nhiều người cho đấy là dịch khác, xa với nguyên bản, xa cả tinh thần. Ngay nhịp điệu của những câu thơ tiếng Nga nó cũng khác với nhịp điệu thơ Tố Hữu. Nguyên cái đấy người ta phê phán Tố Hữu dịch sai rồi. Hay một chữ trong tiếng Nga chính xác nghĩa là "dứt khoát anh sẽ trở về" khác với "Em ơi đợi anh về/ Đợi anh hoài em nhé". Thế nhưng bản dịch của Tố Hữu vẫn cứ đi vào lòng người, sống với văn học Việt Nam, với đời sống tinh thần Việt Nam. Dịch thơ khác với dịch văn xuôi chính ở chỗ ấy. Ngay cái thể thơ mà Tố Hữu chọn là thơ năm chữ thì hình như cũng quá đạt rồi, nó thành Việt Nam rồi”.

<table><tr><td valign="top"> Жди меня, и я вернусь

Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.

Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.

Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет: - Повезло.
Не понять, не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.

</td><td valign="top"> Đợi anh về (Người dịch: Tố Hữu)

Em ơi đợi anh về
Đợi anh hoài em nhé
Mưa có rơi dầm dề
Ngày có buồn lê thê
Em ơi em cứ đợi.

Dù tuyết rơi gió thổi
Dù nắng cháy em ơi
Bạn cũ có quên rồi
Đợi anh về em nhé!

Tin anh dù vắng vẻ
Lòng ai dù tái tê
Chẳng mong chi ngày về
Thì em ơi cứ đợi!

Em ơi em cứ đợi
Dù ai nhớ thương ai
Chẳng mong có ngày mai
Dù mẹ già con dại
Hết mong anh trở lại
Dù bạn viếng hồn anh
Yên nghỉ nấm mồ xanh
Nâng chén tình dốc cạn
Thì em ơi mặc bạn

Đợi anh hoài em nghe
Tin rằng anh sắp về!
Đợi anh anh lại về.
Trông chết cười ngạo nghễ.

Ai ngày xưa rơi lệ
Hẳn cho sự tình cờ
Nào có biết bao giờ
Bởi vì em ước vọng
Bời vì em trông ngóng
Tan giặc bước đường quê
Anh của em lại về.

Vì sao anh chẳng chết?
Nào bao giờ ai biết
Có gì đâu em ơi
Chỉ vì không ai người.
Biết như em chờ đợi.
</td></tr></table>

[butgai]

hungmgmi viết

Xin lỗi bác butgai, nếu như thế thì trên đà này ta có nên viết:
Đợi anh về. Thơ Tố Hữu, phỏng theo K.Simonov không?
Vì thật ra bản dịch tuyệt vời này (mà bác Simonov đã đánh giá là Thơ của bác ấy đã chết trong bản dịch của cụ Tố Hữu) nếu đi đọ các câu các từ với nguyên bản, thấy nhiều chỗ khác xa, thậm chí còn không đủ ý.

Dạ báo cáo bác Hungmgmi, em không được chứng kiến lúc cụ Simonov nói với cụ Tố nên cũng không dám chắc cụ ấy nói thật hay nói ... mát.

Mà thật ra, giai thoại văn chương nước nhà thì các bác lạ gì, có ít xít ra nhiều... Có ai làm chứng đâu.

Ngay bây giờ, phương tiện đầy ra, chụp ảnh, quay phim, net, photocopy... mà các văn chương còn tam sao thất bản. Huống chí một câu nói mà ta còn chưa biết ngữ cảnh, thái độ của người nói và người nghe.

Vả lại, giả sử cụ Simonov có nói thế thật thì cụ ấy cũng đã đâu phải là chân lý?

Butgai em chỉ đưa ý kiến của mình về cái sự dịch thôi, và nếu là gười dịch thì em sẽ dịch như thế chứ cũng không có ý định chê bai người khác ạ. Có thể cách đó là cách dịch thô, hay còn gọi là "thô dịch", còn như bác BV là "tinh dịch" chăng!?

[Tanhia]

hungmgmi viết

Xin lỗi bác butgai, nếu như thế thì trên đà này ta có nên viết:
Đợi anh về. Thơ Tố Hữu, phỏng theo K.Simonov không?
Vì thật ra bản dịch tuyệt vời này (mà bác Simonov đã đánh giá là Thơ của bác ấy đã chết trong bản dịch của cụ Tố Hữu) nếu đi đọ các câu các từ với nguyên bản, thấy nhiều chỗ khác xa, thậm chí còn không đủ ý.

Các bác ơi, em biết là lạc đề nhưng các bác dịch bài này sát nghĩa hộ em với ạ. Em cảm ơn rất nhiều.

[butgai]

hungmgmi viết

Xin lỗi bác butgai, nếu như thế thì trên đà này ta có nên viết:
Đợi anh về. Thơ Tố Hữu, phỏng theo K.Simonov không?
Vì thật ra bản dịch tuyệt vời này (mà bác Simonov đã đánh giá là Thơ của bác ấy đã chết trong bản dịch của cụ Tố Hữu) nếu đi đọ các câu các từ với nguyên bản, thấy nhiều chỗ khác xa, thậm chí còn không đủ ý.

Nói thật với bác Hungmgmi là đến khi bác Geo post bản gốc và bản dịch của bài này lên thì em mới đọc nó nghiêm túc từ đầu đến cuối, chứ trước đây chưa đọc hết bao giờ.

Bản dịch của cụ TH không hề thiếu ý,

Em chỉ thấy câu mở đầu như Thúy Toàn đã nói: Bản gốc tiếng Nga hùng tráng lắm, vào cái đã khẳng định ngay: em ơi, đợi anh, anh sẽ về, chứ không phải là "đợi anh hoài em nhé", tức là kể cả anh không về nữa???

Và cái đoạn này:

Đợi anh, khi buồn tủi
Lá vàng cơn mưa bay
Đợi, qua tuyết rơi dày
Đợi, cả hè nắng cháy
Khi không ai đợi nổi


Nếu để liền mạch như trong bản gốc thì sẽ thấy sự khắc nghiệt của không gian (mưa, tuyết dày, nóng cháy...) và sự trải dài của thời gian (Thu-lá vàng, đông- tuyết, hạ-nóng...) ngày qua ngày, mùa qua mùa, năm qua năm.... đến khi không ai còn đợi nổi người thân nữa.

Cụ TH tách ra và dùng chữ dù và có nên chỉ còn thấy sự khắc nghiệt, mất cái mạch thời gian :

Mưa có rơi dầm dề
Ngày có buồn lê thê
Em ơi em cứ đợi.
Dù tuyết rơi gió thổi
Dù nắng cháy em ơi
Bạn cũ có quên rồi

[butgai]

Tanhia viết

Các bác ơi, em biết là lạc đề nhưng các bác dịch bài này sát nghĩa hộ em với ạ. Em cảm ơn rất nhiều.

Butgai không dám nói đây là một bản dịch chuẩn vì dịch rất vội, càng không dám đem ra so đo với cụ Tố Hữu. Chỉ đơn giản là cố gắng bám sát câu chữ trong bản gốc thỏa mãn yêu cầu của bác thôi.

<table><tr><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Жди меня, и я вернусь</font></font></b>

Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.

Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.

Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет: - Повезло.
Не понять, не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.

</td><td valign="top"><font size="3"><font color="scarlet"><b> Đợi anh về </font></font></b>

Đợi anh, anh sẽ về
Chỉ có điều rất đợi
Đợi anh, khi buồn tủi
Lá vàng cơn mưa bay
Đợi, qua tuyết rơi dày
Đợi, cả hè nắng cháy
Khi không ai đợi nổi
Họ đã quên hôm qua
Đợi anh, khi phương xa
Thư anh không về được
Khi mọi người bỏ cuộc
Chẳng ai cùng đợi anh

Em ơi, em hãy đợi
Em chớ nên nghe lời
Của tất cả những người,
Cho rằng không nên đợi.
Dẫu mẹ già con dại
Đã tin rằng mất anh,
Hết kiên nhẫn bạn thân,
Ngồi buồn bên đống lửa,
Rượu nồng cùng nhau uống,
Tưởng nhớ linh hồn xanh…
Riêng em, hãy đợi anh,
Đừng vội vàng rượu viếng.

Đợi anh về em nhé,
Thần chết sẽ bỏ qua.
Mặc ai không chờ ta,
Sẽ nói anh may mắn.
Không hiểu sự thần thánh
Của lòng em đợi chờ
Giữa lửa đạn kẻ thù
Đã cho anh sự sống
Chỉ hai ta hiểu thấu
Sao anh sống trở về:
Đơn giản vì đợi chờ
Vì riêng em đã đợi

</td></tr></table>

[Cá Măng]

Em thấy bài "Đợi anh về" của bác butgai có hay đấy ạ, thấy nó dễ hiểu và cũng trong sáng. Em thật hồi trước đi học, bài "Đợi anh về" của cụ Tố Hữu trẻ con em thấy... thê lương sao đó, rồi cô giáo cứ phải phân tích bối cảnh người lính ở bên Liên Xô ra sao, cô phân tích mãi mà em vẫn không thấy bài thơ này tuyệt tác.
Tuy vậy bài dịch của bác butgai làm em liên tưởng đến bài "Tình ca" của bác Nguyễn Khoa Điềm; biết là lạc đề nhưng em vẫn trích dẫn lên đây, cũng không hẳn lúc nào cũng đi đúng đường phải không các bác? đây là em nói vui chứ không có ý gì, các bác dịch hăm hở thế này là một niềm vui cho những người đọc đó ạ.
Ví dụ như đoạn này, các bác có thấy giống nhau không:

Đừng yêu ai, em nhé
Chỉ yêu mình anh thôi
Dẫu tất cả con trai
Bên em đều tốt đẹp

Đừng thương ai, em nhé
Chỉ thương về anh thôi
Dẫu anh không còn trẻ
Không có chi hơn người

Đừng nhớ ai em nghe
Ngoài anh người bạn cũ
Dẫu ngàn ngày quyến rũ
Là ngàn ngày chưa qua

Chỉ một lần thiết tha
Chỉ một điều mơ mộng
Như chỉ một bài ca
Hãy vì anh đồng vọng

Yêu anh từ nước mắt
Rơi trong ngày biết yêu
Yêu anh từ tiếng hát
Khi sao xanh những chiều...
............................
Yêu anh không lỗi hẹn
Một bông hoa đợi chờ
Nở trong lòng thầm kín
Mặc tháng ngày vụt qua

Yêu anh từ rất xa
Chiến trường anh gối ngủ
Tóc em cùng suối đổ
Trong giấc mơ nhớ thương....

Từ tháng ngày chiến đấu
Ta chọn tình yêu ta
Em ơi em đồng chí
Ngọn cờ và tình ca......
.......................
Nguyễn Khoa Điềm 1978.

[Tanhia]

Cá Măng viết

Em thấy bài "Đợi anh về" của bác butgai có hay đấy ạ, thấy nó dễ hiểu và cũng trong sáng. Em thật hồi trước đi học, bài "Đợi anh về" của cụ Tố Hữu trẻ con em thấy... thê lương sao đó, rồi cô giáo cứ phải phân tích bối cảnh người lính ở bên Liên Xô ra sao, cô phân tích mãi mà em vẫn không thấy bài thơ này tuyệt tác.

Em xin phép lan man một chút, những điều Cá măng nói đúng là những điều xuất hiện trong đầu em khi đọc bản dịch của bác Butgai. Cảm ơn Butgai vì bản dịch rất Nga, rất trong sáng và lạc quan mà chẳng hề kém vẻ dịu dàng, tình cảm so với bản dịch của cụ Tố Hữu.

[hungmgmi]

Mình muốn nói thế này.
Mình không đồng ý với bác Thúy Toàn khi bác viết:"Cho nên bài thơ đã mang đậm cảm hứng của riêng ông. Bài thơ mang giọng điệu Việt Nam và ít nhiều có hơi hướng… tiểu tư sản. Nếu so với nguyên bản tiếng Nga, từng chữ, từng chữ thì thấy có những chỗ chưa chính xác.

Như câu đầu trong nguyên bản rất hùng tráng, vào cái là khẳng định ngay: "Em ơi, đợi anh, anh sẽ trở về". Chuyện trở về là rõ ràng chứ không phải "Em ơi đợi anh về/ Đợi anh hoài em nhé". Đấy không phải là sự khẳng định của bản tiếng Nga."
Câu của bác Simonov là "Hãy đợi anh, anh sẽ trở về", cụ Tố Hữu , dù là qua một ngôn ngữ trung gian là tiếng Pháp, đã dịch hoàn toàn đúng và súc tích:" Em ơi, đợi anh về", tức là không phải em hãy đợi anh, chờ anh chung chung, mà là đợi anh về. Cái sự trở về đã hàm nghĩa trong 3 từ Đợi anh về mà dịch giả đã chọn.
Có một cụm từ nữa, Tố Hữu đã xuất thần khi dịch:"Trông chết cười ngạo nghễ"(Всем смертям назло). Đó không phải là lối hành văn Việt, đặc Tây. Nhưng vẫn được mọi người dễ dàng chấp nhận. Thậm chí sau này, trong một tiểu thuyết Liên xô xuất bản vào cuối thập niên 80, tác giả cũng không biết chọn cụm từ nào tuyệt hơn, đành chọn dịch là "Trông chết cười ngạo nghễ".
Cái mạch thời gian trong bản gốc, theo mình, không hề bị mất đi. Có điều tác giả, ngay từ cách chọn thể thơ, đã thể hiện mình dịch thơ cho người Việt đọc.
Vậy nên, những "dù" này, "dù " nọ không hề làm mất mạch, mà chỉ khiến cho người đọc đồng cảm hơn với tứ thơ, vì nó rất Việt Nam.
Cái tài của Tố Hữu khi dịch baì thơ này là ở đó.

[Geobic]

hungmgmi viết

Mình muốn nói thế này.
Có một cụm từ nữa, Tố Hữu đã xuất thần khi dịch:"Trông chết cười ngạo nghễ"(Всем смертям назло). Đó không phải là lối hành văn Việt, đặc Tây. Nhưng vẫn được mọi người dễ dàng chấp nhận. Thậm chí sau này, trong một tiểu thuyết Liên xô xuất bản vào cuối thập niên 80, tác giả cũng không biết chọn cụm từ nào tuyệt hơn, đành chọn dịch là "Trông chết cười ngạo nghễ".

Geo rất nhất trí với Hungmgmi, câu "Trông chết cười ngạo nghễ" hay "xuất thần". Không thể hay hơn khi dịch từ "Всем смертям назло!"

Dù là dịch qua Pháp văn, nhưng nhìn chung bản dịch của Tố hữu khá sát "gốc", chứng tỏ bản dịch Pháp văn cũng rất trung thành với bản gốc và chắc là rất đạt.

Vượt qua năm tháng, chắc là bản dịch nhuần nhị của Tố Hữu mãi mãi vẫn là "đỉnh". Geo tin như vậy.

[phuongnn]

Geobic viết

... chứng tỏ bản dịch Pháp văn cũng rất trung thành với bản gốc và chắc là rất đạt...

Bác ạ, em đã thử đọc nhiều bản Pháp văn văn học Nga (mà hồi trước năm 1954 Việt Nam ta toàn dịch văn học Nga thông qua bản tiếng Pháp đấy thôi!) thì cảm nhận của em là giống như được đọc chúng sau này được dịch sang tiếng Việt từ nguyên gốc tiếng Nga, thời kỳ sau năm 1954 đến khoảng trước những năm 1990. Còn khi em đọc bản dịch của vài tác phẩm được dịch sang tiếng Anh thì chào luôn, khó đọc lắm, thế mới lạ chứ!

Trong khi đó hôm vừa rồi em có mua mấy quyển của Dickens ở hiệu sách, đọc nguyên bản tiếng Anh, thấy dễ đọc. Cũng không hiểu việc dịch từ tiếng Nga sang tiếng Anh có vấn đề gì không biết, cứ đọc là tắc, đọc là tắc!

butgai viết

chết đứng 1 mình là động từ

Em không nghĩ chết đứng một mình chỉ có thể là động từ đâu bác à. Nếu nói "Chết!" thì hoàn toàn có thể hiểu là động từ: "Sẽ chết!" "Chết đấy!" hoặc thậm chí "Đã chết!" nhưng cũng có thể hiểu được là trạng thái chết - "Chết thật!" (tính từ); đồng thời cũng có thể hiểu là chưa chắc đã là chết thật - xuất phát từ quan niệm cái chết của người phương Đông không phải là sự kết thúc nên câu "chết" đã thành câu cửa miệng, chỉ để chỉ một trạng thái không tốt nào đó mà thôi.

Gần đây còn thấy xuất hiện một số cách nói mới dạng thành ngữ "Vui (hay sướng) quên chết" thì hoàn toàn có thể hiểu chết ở đó là danh từ (cái chết, sự chết) hay động từ (to die).

Vụ "trông chết cười ngạo nghễ" của chúng ta ở đây đương nhiên là trông cái chết (đang đến với mình - tất nhiên - chứ không phải đến với người khác) mà cười ngạo nghễ. Còn hồi bé tí thì hiểu đúng như trên các bác đã viết: Trông kìa, cái chết đang cười ngạo nghễ!!! - Rùng rợn như phim kinh dị luôn.

Cá nhân em không khoái cái hình ảnh này lắm, đâm ra hồi đi học cứ dính vào đề văn nào có vụ "ngạo nghễ" này, y như rằng là bị "phệt" 5 điểm, như lớp em là dưới trung bình rồi. Cái này để WDM tham gia cùng bình luân thêm xem, nhỉ, WDM? WDM thử hỏi bạn H. "vượn" của ông xem tình hình vụ này thế nào nhé!

[Geobic]

phuongnn viết

Vụ "trông chết cười ngạo nghễ" của chúng ta ở đây đương nhiên là trông cái chết (đang đến với mình - tất nhiên - chứ không phải đến với người khác) mà cười ngạo nghễ. Còn hồi bé tí thì hiểu đúng như trên các bác đã viết: Trông kìa, cái chết đang cười ngạo nghễ!!! - Rùng rợn như phim kinh dị luôn.

Đồng ý với phuongnn rồi. Trong ngôn ngữ Việt hiện đại, rất nhiều động từ (và cả tính từ nữa) khi đứng riêng được hiểu như danh từ. Geo có cuốn sách tựa đề "Những kỳ diệu về Trái Đất và sự sống", sau bị cho thêm chữ "điều" trước chữ "kỳ diệu", có vẻ hơi thừa. Hay khi người ta nó "Anh ta chẳng chú ý đến ăn, mặc gì cả". Geo cũng hiểu ăn, mặc trong câu này là "cái sự" ăn, "sự" mặc.

Không hiểu sao Geo, cứ cho là câu "Trông chết cười ngạo nghễ" đáng gía nhất (khó dịch nhất) trong toàn bài dịch Đợi anh về mà Tố Hữu đã làm rất điệu nghệ.

Gần tương tự như câu "Tôi yêu em đến nay chừng có thể" trong bài không đề của Puskin do Thúy Toàn dịch.

Những câu ấy có gì đó phá cách, có gì đó không thuần Việt, nhưng là những sáng tạo độc đáo và đứng vững được với thời gian.

[weekdaysman]

phuongnn viết

...Nếu nói "Chết!" thì hoàn toàn có thể hiểu là động từ: "Sẽ chết!" "Chết đấy!" hoặc thậm chí "Đã chết!" nhưng cũng có thể hiểu được là trạng thái chết - "Chết thật!" (tính từ)...

Em tra cuốn Đại từ điển tiếng Việt của NXB Văn hóa - Thông tin xuất bản năm 1998, của các tác giả Nguyễn Như Ý (chủ biên), Nguyễn Văn Khang, Vũ Quang Hào và Phan Xuân Thành (thư ký), thì chết được xác định đúng là động từ hoặc trợ từ các bác ạ, còn cái có một trong các nghĩa là để ghép với động từ, tính từ tạo thành danh từ. Nghĩa là phải là "cái chết" mới được hiểu là danh từ. Nhưng mà thấy các bác bàn luận thì em cũng tán thêm cho rôm rả vậy, chứ ngôn ngữ chưa kể sự phát triển như là sinh ngữ của nó, thì những trường hợp có quy tắc và bất quy tắc, ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết... thì cũng đủ bình luận đến mấy trống canh rồi, chắc phải chuyển sang mục "Tất tần tật về ngôn ngữ" mất các bác nhỉ!

Để thêm nốt một ý, em tưởng tượng ra tình huống dùng câu "Trông chết cười ngạo nghễ" để bình luận về một người hay sự việc toát ra vẻ ngạo nghễ đến mức lố bịch, đến mức phải cười chê không tả xiết... thì lúc này cả, "chết", "cười" cũng như "ngạo nghễ" đều thay đổi ý nghĩa hết cả, phải không các bác?

[butgai]

Geobic viết

Đồng ý với phuongnn rồi. Trong ngôn ngữ Việt hiện đại, rất nhiều động từ (và cả tính từ nữa) khi đứng riêng được hiểu như danh từ. Geo có cuốn sách tựa đề "Những kỳ diệu về Trái Đất và sự sống", sau bị cho thêm chữ "điều" trước chữ "kỳ diệu", có vẻ hơi thừa. Hay khi người ta nó "Anh ta chẳng chú ý đến ăn, mặc gì cả". Geo cũng hiểu ăn, mặc trong câu này là "cái sự" ăn, "sự" mặc.

Không hiểu sao Geo, cứ cho là câu "Trông chết cười ngạo nghễ" đáng gía nhất (khó dịch nhất) trong toàn bài dịch Đợi anh về mà Tố Hữu đã làm rất điệu nghệ.

Gần tương tự như câu "Tôi yêu em đến nay chừng có thể" trong bài không đề của Puskin do Thúy Toàn dịch.

Những câu ấy có gì đó phá cách, có gì đó không thuần Việt, nhưng là những sáng tạo độc đáo và đứng vững được với thời gian.

Thì em vẫn hiểu nó là danh từ đấy chứ, chỉ có điều nếu thông thường thì người ta sẽ nói trông cái chết thôi. Trường hợp này em vẫn nghĩ là cái khó ló cái khôn thôi, buộc phải gọt đi 1 chữ thì nó thành ra thế.

Em cũng đã muốn nói đến trường hợp câu "tôi yêu em đến nay chừng có thể" của Thúy Toàn, định không nói vì sợ các bác cho là Gai, hay cào. Bác đã nhắc đến thì cho em nói nốt suy nghĩ của mình nhé:

Chữ chừng là một từ thuần Việt, không có tí gốc Hán hay Latin nào, có nghĩa là áng chừng, đồ chừng, trong chừng mực, dường như .... và trong câu dịch này nó gần như đồng nghĩa với từ có thể.

Chính Thúy Toàn cũng không cắt nghĩa nổi tại sao lại có chữ chừng này mà chỉ nói là: Lúc đó thì có từ nào xuất hiện là viết ra thôi chứ không so đo cắt nghĩa đâu...

Vậy là có lẽ do thiếu 1 chữ mà ông phải đệm 1 từ đồng nghĩa lạ tai, ít dùng vào chăng? kiểu như thiếu xương hầm ta cho mì chính vào phở để đánh lừa cảm giác??? (Em đùa tí cho vui)

Hoặc giả cái gốc của nó là Tôi yêu em đến bây chừ có thể, Bây chừ là bây giờ. Cái này do em tự suy đoán theo cách nói của người miền Trung thôi...

Cái sự lạ, sự phá cách nhiều khi gây tò mò và khi nó thốt ra từ miệng người nổi tiếng thì dễ được cho là "xuất thần", "thiên tài". (Trong chừng mực nào đó nó tạo ra một hiệu ứng xấu cho xã hội. Giới trẻ, nhất là "nghệ sỹ" trẻ rất hay tìm cách "phá cách" để gây sự chú ý, bằng nghệ thuật không xong thì họ "phá" bằng cách đưa phim sex lên mạng, tạo scandal để gây chú ý, để khẳng định cái tôi).

Bản thân em từ khi biết bài thơ này thì câu mở đầu cũng là câu mà em tiếc nhất, nó chả ra làm sao cả.

Dịch là để người ta hiểu, khi dịch rồi mà người ta vẫn không hiểu thì ... tiếc công người dịch và tiếc cả công người đọc. Các bác thử "dịch" lại cái câu ấy của bác Thúy Toàn xem nghĩa là gì ạ.

Em spam thêm tí: Nó làm em nhớ đến chuyện các bác nhà ta đi xem tranh ở nước ngoài. Sau 1 hồi lâu xem xét, quyết định mua 1 bức mà các bác ấy tâm đắc nhất vì trông nó rất lạ, rất phá cách. Chủ phòng tranh ra hiệu không bán, các bác bày tỏ đủ cách hắn cũng chỉ xua tay, lắc đầu quầy quậy...
Đành phải gọi phiên dịch đến cắt nghĩa cho hắn là các bác đây rất thiện chí mua.

Phiên dịch, sau khi nghe chủ phòng tranh giải thích, nói lại với các bác ấy là nên ra Bách hóa mà mua cái mới tinh, cái bảng pha màu này cũ rồi, nó không bán ...

@bác phuongnn: Butgai có xem qua mấy bản Pushkin tiếng Anh, (hiếu kỳ thôi) đọc cũng vào đấy chứ. Tuy nhiên một số chỗ người ta đã cảm cái tinh thần của "xứ sở bạch dương" bằng một tâm hồn hơi ... Texas, nó hơi mạnh hơn tính cách của Push!

phuongnn viết

Vụ "trông chết cười ngạo nghễ" của chúng ta ở đây đương nhiên là trông cái chết (đang đến với mình - tất nhiên - chứ không phải đến với người khác) mà cười ngạo nghễ. Còn hồi bé tí thì hiểu đúng như trên các bác đã viết: Trông kìa, cái chết đang cười ngạo nghễ!!! - Rùng rợn như phim kinh dị luôn.

Cá nhân em không khoái cái hình ảnh này lắm, đâm ra hồi đi học cứ dính vào đề văn nào có vụ "ngạo nghễ" này, y như rằng là bị "phệt" 5 điểm, như lớp em là dưới trung bình rồi.

Cái ai đó mà bút gai dùng trong những đoạn trông (ai đó) chết, trông cái chết (của ai đó) được hiểu là cần có 1 đại từ nhân xưng, đại từ sở hữu ([của] tôi, anh, chị, chúng nó...) đứng ở vị trí đó chứ không có nghĩa là ai đó khác không phải là tôi

[Geobic]

Tanhia viết

Các bác ơi, em biết là lạc đề nhưng các bác dịch bài này sát nghĩa hộ em với ạ. Em cảm ơn rất nhiều.

Tanhia ơi,
Tất nhiên sự "tò mò" muốn biết nếu dịch từ bản gốc thì "Đợi anh về" sẽ ra sao là nguyện vọng chính đáng. Cùng với Bútgai, Geo thử chuyển ngữ bài này, sao cho càng sát "gốc" càng tốt. Mục đích duy nhất là đáp ứng đề nghị của Tanhia và có thể cả những bạn không biết tiếng Nga khác quan tâm
Nhưng để tránh cho trang OB nặng nề, Geo chuyển sang bên Simonov nhé.

[butgai]

@bác Geo: Bản của bác cũng tuyệt nhưng em vẫn muốn cái trình tự Mưa (lá) vàng-Tuyết-rồi mới đến nắng cháy như ở bản gốc. Thu-Đông rồi mới đến Hạ.

Bác xem có thể chỉnh được không? Để đúng gốc thì biết đâu sẽ có người cảm nhận về mùa như em.

[Geobic]

butgai viết

@bác Geo: Bản của bác cũng tuyệt nhưng em vẫn muốn cái trình tự Mưa (lá) vàng-Tuyết-rồi mới đến nắng cháy như ở bản gốc. Thu-Đông rồi mới đến Hạ.

Bác xem có thể chỉnh được không? Để đúng gốc thì biết đâu sẽ có người cảm nhận về mùa như em.

Cảm ơn Butgai, geo đã sửa.