TÔI ĐÃ HỌC NÓI TIẾNG LENIN NHƯ VẬY…
Ở thập niên 70’, tại Hà nội người ta đã cải biên lời bài hát ”Trường Sơn Đông, Trường sơn Tây” như sau :“Cùng vui sướng khi nhận được tin . Ra nước ngoài anh hằng mong đợi . Tàu liên vận mùa này chật lắm . Người đi “Tây” nhớ người bên ta…”.
“Thành phố Simbirsk bên bờ sông Volga là quê hương của Lenin . Sau này đổi tên là thành phố Ulyanovsk”
Buổi tối ngày 27 tháng 7 năm 1971, chúng tôi lên tàu liên vận để đi học tại Liên Xô . Tôi chưa đi “Tây “ lần nào và cũng chưa từng tiễn ai đi “Tây”, nên buổi tối hôm ấy là lần đầu tiên tôi thấy số lượng người đi “Tây” đông đến như vậy, đồng thời số lượng người đi đưa tiễn còn đông hơn gấp vài ba lần… Chúng tôi tập trung trước cửa nhà hát Nhân dân (bây giờ là Cung văn hoá Hữu nghị) cùng với thân nhân, bạn bè đưa tiễn… Dòng người đi bộ kín cả lòng đường từ đó cho đến tận cửa ga Hàng cỏ !
“Dòng sông Volga”
Tàu hoả đưa chúng tôi đến thành phố Kiev để học 1 năm Dự bị tại đây . Nhiệm vụ chính của chúng tôi là học, chủ yếu học tiếng Nga, tức là tiếng của Lenin . Tiếng Nga đối với chúng tôi như một thứ vũ khí trang bị cho người lính trước khi ra trận . Chúng tôi phải hiểu và sử dụng tốt thứ vũ khí đó trên mặt trận tiếp thu khoa học kỹ thuật tiên tiến ở các trường Đại học trên khắp đất nước CCCP .
“Đài tưởng niệm I . N . Ulyanov (cha của Lenin) ở thành phố Ulyanovsk”
Lớp học Nga văn ở Dự bị Kiev của tôi gồm có 8 người : Phạm Thị Khánh, Lâm Minh Châu, Đỗ Minh Loan, Nguyễn Thị Anh Nhi, Trịnh Long Hương, Nguyễn Bá Tòng , Võ Duy Vinh và tôi là Đặng Tuấn Phương . Trong lớp 8 người thì có 5 đã từng học Nga văn ở cấp III trong nước .
“Ngôi nhà số 76 đường Lenin, nơi cậu bé Vladimir Ilich Ulyanov đã chào đời”
Chắc các bạn còn nhớ hồi đó học sinh cấp III trong nước chỉ có hai ngoại ngữ để chọn lựa, đó là Nga văn hoặc Trung văn . Tôi đã học tiếng “Tàu”, nay lại đi “Tây“ nên học tiếng “Tây” rất khó khăn . Khỏi phải nói ai cũng biết lợi thế của các bạn đã từng học Nga văn ở trong nước, còn chúng tôi thì như những đứa trẻ bắt đầu học vỡ lòng A ,B ,C…
“Tuổi thơ”
Tạm dừng việc học Nga văn ở đây, để nhắc lại một số kỷ niệm, hay nói chính xác hơn là ấn tượng của tôi đối với tiếng Nga . Trên đường đến Kiev, chúng tôi đã dừng chân ở thành phố Irkutsk khoảng 1 tuần . Hàng ngày, sau bữa cơm chiều chúng tôi thường tản bộ quanh khu vực mình đang ở tạm . Quanh đó là những ký túc xá có nhiều sinh viên Nga và các nước khác sinh sống, nên chúng tôi có dịp gặp gỡ họ… Bản tính thanh niên dễ cởi mở, bởi vậy chúng tôi và họ làm quen nhau một cách khá dễ dàng .
“Thời học sinh”
Có lần tôi đi chung với Nguyễn Minh Toàn (Toàn đã học tiếng Nga), chúng tôi gặp gỡ làm quen với mấy thanh niên Nga . Tôi câm như hến vì có biết nửa chữ Nga nào đâu mà nói ? Còn Toàn thì vừa nói bằng miệng, vừa múa bằng tay hay đáo để, thỉnh thoảng cũng cười nữa chứ... Mặt tôi cứ nghệt ra chẳng hiểu mô tê gì hết !
“Thời sinh viên”
Lần khác, Liêm rủ tôi đi xem phim, liều thế đấy, chữ nghĩa không biết gì mà lại đi xem phim ! Tôi không nhớ đã xem phim gì, vì điều ấy đâu quan trọng ? Mà quan trọng là Liêm và tôi đã làm quen được với một anh sinh viên Nga . Chẳng biết lúc đó Liêm nói những gì, nhưng sau đó anh ta đã mời Liêm và tôi về ký túc xá nơi anh ta sống để chơi cho biết…
“Thời kỳ trước CMT10”
Trong những lần cùng đi dạo chơi như thế, tôi thật sự lác mắt thán phục những bạn đã nói được bập bẹ tiếng Nga . Rồi tôi thầm tự hỏi chẳng biết ngày mai đây khả năng tiếng Nga của mình có được như các bạn ấy không ??? Phải cố gắng thôi, tôi tự nhủ…
“CMT10 bùng phát…”
Quay trở lại với lớp học Nga văn ở Dự bị Kiev . Tuy đã hết sức cố gắng, nhưng trong vài tháng đầu tôi không thể nào theo kịp được với các bạn trong lớp . Tôi “cày” tiếng Nga đủ kiểu, bằng mọi cách mà mình tự nghĩ ra... Thậm chí có lần tôi còn dùng bút chì phiên âm tiếng Nga theo tiếng Việt cho dễ đọc, nhưng tôi thất bại thảm hại ! Kể cả khi bạn Lâm Minh Châu giúp tôi học bài, dù đã phiên âm nhưng tôi không thể lặp lại cho đúng…
“CMT10 đang xảy ra…”
Ngừng tại đây một tí, tôi muốn kể về bạn Lâm Minh Châu . Theo nhận xét của riêng cá nhân tôi thì Lâm minh Châu chính là người học giỏi nhất trong lớp . Mọi câu hỏi, bài tập… bạn ấy đều đạt điểm 5 là điểm cao nhất ! Có lần trong một buổi học, bà giáo chủ nhiệm nói trước lớp (lúc đó tôi chưa hiểu được mà phải nhờ Lâm minh Châu dịch lại) đại ý :”Các em vượt hơn 10.000 km đến đây, trong lúc đất nước Việt Nam đang trong chiến tranh . Các em phải cố gắng học để sau này giúp xây dựng lại đất nước khi chiến tranh kết thúc !”. Với bản tính yếu mềm dễ tủi thân nên các bạn nữ đã bật khóc trong buổi học đó . Nước mắt tôi không rơi, nhưng tôi rất buồn… “Học, học nữa, học mãi”, nhưng biết học như thế nào đây ??? Tôi vẫn bế tắc trong phương pháp học !
“Quân đội cũng ngả theo Cách mạng”
Dù kết quả học tập thê thảm như vậy, nhưng trong những ngày nghỉ tôi vẫn ham đi chơi chỗ nọ chỗ kia… Có một hôm chủ nhật, Bá Tòng, Duy Vinh và tôi (3 đứa sống chung phòng) rủ nhau đi chơi . Điểm đến là Công viên Bách thú Kiev . Tôi nhớ ở đây mỗi đứa chụp một tấm ảnh riêng, rồi chụp chung với nhau một tấm...
“Chiến hạm Rạng Đông”
Sau khi dạo khắp Công viên, chúng tôi ngồi nghỉ chân, thì có mấy ông già tới làm quen nói chuyện . Tòng và Vinh cũng đã nói tiếng Nga kha khá . Còn tôi vẫn bập bẹ như đứa trẻ lên 3 . Càng cố gắng nói cho đúng ngữ pháp bao nhiêu thì mấy ông già lại càng không hiểu bấy nhiêu, tay chân phụ họa cũng chẳng giúp ích bao nhiêu ! Cuối cùng, một ông già khuyên tôi :”Mày cứ nói chậm rãi từng từ một xem nào . Nói theo dạng nguyên thể, không cần chia, không cần đổi cách đổi giống gì hết…” Tôi ngoan ngoãn thử làm theo lời chỉ bảo của ông, ấy thế mà ông già lại hiểu hết mới chết chứ !
“Thuỷ quân tham gia Cách mạng”
Cũng chính từ gợi ý của ông già người Nga tốt bụng hôm đó mà tôi nảy ra một phương pháp học mới . Tôi nghĩ tại sao mình không tranh thủ học thuộc thật nhiều từ vựng ? Nếu mình nhớ được nhiều từ, thì khi người ta nói là mình hiểu ngay . Cứ tạm thời gác vấn đề ngữ pháp sang một bên, chứ lao đầu vào học ngữ pháp mà từ vựng không biết thì khi người ta nói mình cũng chả hiểu gì !
“Quân Cách mạng sử dụng mọi phương tiện…”
Nghĩ là làm . Tôi lao vào học từ vựng như điên . Tôi đặt chỉ tiêu cho mình mỗi ngày phải học thuộc ít nhất 40 từ . Buổi tối trước khi rời phòng học về phòng ngủ bao giờ tôi cũng tự kiểm tra số từ đã học thuộc trong ngày . Có ngày chỉ nhớ được 20 từ, có ngày nhớ được 25 hoặc 30 từ... Qua ngày sau tôi cố gắng bổ sung số thiếu hụt để cho đủ 40 từ mỗi ngày, nhưng hầu như vẫn cứ thiếu hụt liên miên !
“Sức mạnh của nhân dân”
Cứ thế, cứ thế… “Có công mài sắt có ngày nên kim”. Tự tôi nhận thấy mình tiến bộ, vì tôi bắt đầu nghe được, hiểu được…Khi đã nghe hiểu được, tôi bắt đầu chú ý cố gắng nhớ cách bà giáo nói, người Nga nói… Hay nói cách khác là tôi đang tiếp cận với ngữ pháp tiếng Nga theo cách riêng của mình .
“Quân Cách mạng tại Moskva”
Khi còn học ở CCCP cho đến hôm nay, khi viết những dòng chữ này, vốn từ tiếng Nga của tôi nhớ rất nhiều, còn ngữ pháp chỉ là tối thiểu ! Thậm chí, hồi học tiếng Nga ở những năm Đại học, các bà giáo Nga văn đã từng nhận xét tôi như sau :”Anh nói hay, diễn đạt tốt, ý phong phú… Nhưng tại sao bài viết của anh lại nhiều lỗi thế ???”. Tôi quay ngược lại đố các bà giáo biết tại sao ? Các bà giáo đều chịu thua .
“CMT10 thành công”
Tôi giải thích :”Thứ nhất vì vốn từ tôi nhớ nhiều, thứ hai khi tôi nói thì họ đã nghe được phần từ gốc nên họ hiểu, và họ không để ý đến cái đuôi của từ tôi nói có đổi đúng cách hay không… Vấn đề ngữ pháp đặc biệt quan trọng trong tiếng Nga, rất đặc trưng không giống như những ngôn ngữ khác . Bởi vậy, khi viết là giấy trắng mực đen thì tôi chẳng lấp liếm được, nên lòi cái đuôi dốt ra ! Sau này, tôi cố gắng rất nhiều cho việc bổ sung kiến thức về ngữ pháp tiếng Nga, nên cái đuôi dốt của tôi cũng ngắn đi nhiều .
“Tiếp theo CMT10 là cuộc nội chiến đẫm máu trên khắp nước Nga…”
Trình độ tiếng Nga của tôi được cải thiện thấy rõ theo mỗi ngày, mỗi tháng ở Dự bị Kiev… Thi học kỳ 1 tôi đạt loại trung bình khá . Cuối năm tôi đạt loại khá . Hết năm Dự bị tôi lên Leningrat vào học ở khoa Kinh tế của Đại học Lâm nghiệp Leningrad .
“Quân Bạch vệ”
Đến đây, tôi nhớ lại các bà giáo dạy Nga văn lớp tôi thời Dự bị Kiev . Chẳng hiểu tại sao lớp tôi lại thay đổi bà giáo chủ nhiệm đến 3 lần ? Hai bà giáo đầu tiên tôi chưa kịp nhớ tên thì đã đổi . Còn bà giáo thứ 3 thì tôi nhớ vanh vách đầy đủ cả họ, tên, và tên gọi theo cha là “Asibenka Zinayđa Makarovna”.
“Nữ Hồng quân”
Cũng như các bà giáo chủ nhiệm những lớp khác, bà giáo chủ nhiệm lớp tôi là một phụ nữ châu Âu khá đẹp, dáng mảnh mai chứ không đẫy đà… Bà có nét đẹp hơi sắc sảo của phụ nữ phương Tây hơn là nét đẹp thuần tuý của phụ nữ Slave . Tóc bà màu xẫm . Đặc biệt mái tóc của bà hay thay đổi kiểu, chứ không như những bà giáo khác hầu như chỉ để một kiểu tóc . Bà ăn mặc khá model, và thỉnh thoảng mới thấy bà mặc một bộ đồ nào đó lần thứ hai !
“Trong Điện Kremlin”
Có lần bà đến thăm chúng tôi ở ký túc xá ob.6, xem chúng tôi sống ra làm sao, có khó khăn gì chăng… Bà ngỏ ý sẵn sàng giúp đỡ, hoặc đề nghị nhà trường giúp… Chúng tôi rất cảm động trước sự quan tâm đặc biệt của bà cũng như của nhà trường...
“Bà Nadezhda Krupskaya, vợ của Lenin”
“Lenin và vợ khi đã lớn tuổi…”
“Cùng với trẻ em”
Theo tôi nhận biết thì không chỉ riêng bà giáo chủ nhiệm lớp tôi, mà tất cả các thầy cô giáo ở Dự bị Kiev đều coi chúng tôi như những học trò nhỏ bé, và hơn thế nữa, họ coi chúng tôi là những đứa trẻ cần được giúp đỡ, dạy dỗ để chập chững những bước đi đầu đời, chuẩn bị cho một tương lai phía trước…
“Lenin và người kế tục sự nghiệp là Joseph Stalin”
Khi về Việt Nam công tác với hơn 30 năm hoàn toàn không sử dụng tiếng Nga, vốn liếng tiếng Nga trong tôi bị mai một đi khá nhiều . Ấy thế mà hôm nay tôi lại đang “kiếm ăn” bằng tiếng Nga đấy . Tôi đã về hưu sớm trước tuổi hưu 10 năm . Vì có người giới thiệu nên hiện nay tôi đang làm phiên dịch tiếng Nga ở Chi nhánh phía Nam của Trung tâm nhiệt đới Việt – Nga . Đây là một việc làm quá tốt đối với tôi, vừa có thu nhập trang trải cuộc sống gia đình, và đặc biệt lại được tiếp tục sử dụng tiếng Nga - tiếng của Lenin ! Còn gì tốt hơn thế chăng ?
“Lenin từ trần”
Tôi cũng chẳng ngờ sau 30 năm không sử dụng tiếng Nga, thế mà nay vẫn đáp ứng được yêu cầu để làm phiên dịch tiếng Nga . Mô Phật ! Chắc chắn là Tam Bảo gia hộ cho tôi . Và có thể cả ông Lenin cũng thương yêu phù hộ cho tôi chăng ??? Nhưng tôi tin chắc một điều là tiếng Nga đã ngấm sâu vào máu thịt của tôi . Tuy tôi chưa biết cách học và sử dụng tiếng Nga một cách tốt nhất, nhưng dù lớn tuổi đến đâu thì tôi cũng luôn ghi nhớ câu nói bất hủ của Lenin :”Học, Học nữa, Học mãi…”
“Lăng Lenin”
Ở Việt nam, ngày 20-11 là Ngày Nhà Giáo . Từ sâu thẳm trong trái tim chúng ta cùng nhau nói lời “Cám ơn” gửi đến tất cả các thầy cô giáo, trong đó có những Nhà Giáo ở đất nước Xô-viết vĩ đại ! Sẽ chẳng bao giờ chúng ta có thể quên những Nhà giáo Xô-viết kính yêu ấy…
“Tượng đài Lenin bị hạ bệ…”
Đặng Tuấn Phương - Sài gòn
Trường Rừng Leningrad