Cây Mai, Tết Nguyên đán và 1 phần tuổi thơ…
Biết bắt đầu câu chuyện thế nào nhỉ? Đại loại là nếu Nhà nước không cử Kóc đi Liên Xô học vào những năm 80 thế kỷ trước thì có lẽ, có thể bây giờ Kóc đang là một anh nông dân đang chăm sóc chuẩn bị cho vụ Mai tết … Nơi Kóc đã sống gần 40 năm qua cũng là một vùng nổi tiếng của thành phố HCM về nghề trồng Mai và đặc biệt là về giống Mai đẹp, đó là Hiệp Bình Chánh – Thủ Đức, nơi có nhiều người trồng Mai được vinh danh… Nhà Kóc ngày trước có rất nhiều Mai trên diện tích gần 2 ngàn mét vuông, không phải do trồng mà là Mai mọc tự nhiên từ các cây con nẩy mầm sau mỗi lần ra hoa dịp tết, Mai mọc dọc theo các lối mòn trong vườn, theo các bờ liếp được hình thành để trồng khoai, trồng mía thời gian khó mới giải phóng, Mai mọc xung quang bờ ao nhỏ vừa làm nơi nuôi mấy chú cá chép, cá mè, cá trắm cỏ để cải thiện theo các bài viết trên báo Khoa học Phổ thông thời ấy, vừa là nơi vo gạo, rửa rau, rửa chén sinh hoạt hàng ngày, đây cũng là chỗ để mỗi ngày phải hoàn thành nhiệm vụ xách đầy mấy “phi” nước lóng phèn dùng tắm rửa trong nhà…
Ngày ấy cả xã hội còn rất bình dị và chan hòa. Ngày lễ ngày tết đúng nghĩa là những ngày của sự “chia sẻ”… Còn nhớ hồi đó nhà Kóc chỉ có Mai là “sản vật” quí giá cùng với nồi bánh chưng. Thế là tự nhiên hình thành một thông lệ không lời: họ hàng, bạn bè ở nội thành cứ từ ngày 29-30 tết là lục tục đến nhà thăm, biếu cụ nhà khi thì bánh pháo chuột, dăm ba lạng chè Bắc Thái, lúc thì “gói” kẹo lạc, “thèo lèo”… (100% là hàng phân phối đủ loại nguồn). Chẳng cần phải nói thì ai cũng hiểu “cành Mai” sẽ là chút lộc ngày Xuân nơi đô thành.
Như một phản xạ không điều kiện, những ngày đó Kóc sẽ chuẩn bị sẵn một cái cưa đã được giũa và bẻ lưỡi cho “bén” để cưa cành Mai cho “ngọt” không bị dập thân cây, tét cành và làm rung cây nhiều sẽ làm rụng bông, rụng nụ… Tiếp đến là bó lá dừa khô (dừa trồng dọc lối đi quang vườn nhiều lắm!) dùng để hơ lửa gốc Mai vừa cưa xuống cho khô nhựa để khách quí mang về với lời dặn dò rất chi tiết là khi về đến nhà hãy cưa lại một lần nữa để bỏ phần gốc bị hơ lửa đi rồi cắm ngay vào bình nước sạch. Rất ít người biết đến chi tiết này nên những cành Mai do Kóc chuẩn bị cho khách lúc nào cũng rất lâu tàn, bông tươi tắn đầy sung sức. Lý do thì cũng đơn giản thôi: hơ lửa khi vừa cắt cành làm cho nhựa cây phần gốc khô lại bít đường không khí chui vào các mao quản của cây tạo thành các “nút bịt” gây tắt nghẽn sự mao dẫn nuôi bông. Còn khi về đến nhà, sau khi chuẩn bị xong bình cắm thì cưa bỏ phần gốc bị bít đi rồi cắm ngay vào nước để tạo sự mao dẫn liên tục…
Cũng cần nói thêm về Mai tết ngày đó đa số là cắm cành mai vào bình (cành nhỏ, cành lớn các loại) và thường chỉ cắm 1 cành có dáng phù hợp. Ngày đó rất ít thấy để cả cây Mai trang trí tết như bây giờ..
Ngày đó còn có pháo. Ngày đó thời khắc giao thừa sao mà chờ đợi và trân trọng đến thế! Ai dù giàu nghèo, sang hèn, già trẻ, nam nữ.. cũng cứ thức đợi giao thừa. Mọi nhà có lẻ đều chỉnh lại những chiếc đồng hồ cũ kỹ vào lúc 19h tối hôm đó khi nhạc hiệu kèm theo hình ảnh chiếc kim nhích dần đến con số 12 trên màn ảnh nhỏ của chương trình thời sự hàng ngày, để rồi .. Khi tiếng còi tàu ở bến Bạch Đằng “u, u, u…” vang lên đồng loạt thì pháo nổ, bỏ qua những “sân si” về đốt pháo thì mùi pháo và âm thanh của pháo nổ là rất thiêng liêng, làm cho mọi người phải dành ít phút giao thừa để “chùng” mình nhìn lại và gặm nhấm điều gì đấy của “hôm qua” rồi “ngày mai”. Ngày đấy còn có tục “khai bút” đầu Xuân nữa….
Quay lại với chuyện chăm sóc cây Mai trên đây. Thật ra thì chăm sóc Mai rất đơn giản vì Mai là loại cây rừng, thậm chí càng khô cằn sỏi đá càng khoe sắc đượm nồng. Kóc viết những điều trên là bằng kinh nghiệm của chính mình, áp dụng với các bác có ít cây Mai trồng trong vườn nhà tại miền Nam.
Nguyên tắc là muốn cây cho nhiều hoa thì cây phải có sức, tức là phải tích lũy đủ dinh dưỡng từ trước. Ở miền Nam việc lặt lá để kích thích tạo bông thì cứ trước 15 ngày trước ngày mồng 1 tết là bảo đảm chắc chắn, nếu kỹ lưỡng và quen rồi thì điều chỉnh thêm theo các nguyên tắc sau đây nữa là ok 99% nở đúng ngày mồng 1 tết:
- Khí hậu nóng trổ nhanh, khi hậu lạnh trổ chậm.
- Nước nhiều trổ nhanh, nước ít trổ chậm.
- Nụ to trổ nhanh, nụ nhỏ trổ chậm.
- Đọt bung lá non làm trổ chậm và không tập trung.
Việc trồng cây cảnh trong thành phố, trên sân thượng.. có nhiều yếu tố tác động ít được để ý đến, hoặc nếu biết cũng khó khắc phục được:
-Tưới nước “phong tên” trực tiếp từ vòi nước. Nhiều khu vực có chất khử trùng và làm trong nước nồng độ cao quá rất ảnh hưởng đến cây nhưng cứ tưởng đó là “nước sạch”….
-Ánh sáng đèn đường hoặc đèn bảo vệ làm cho chu kỳ quang hợp của cây bị thay đổi nghiêm trong, một số loại cây không ra hoa luôn mặc dù chủ nhân đã đọc và làm theo không biết bao nhiêu là “thầy”, là sách…
-Nhiệt độ biến thiên quá nhiều trong ngày, đặc biệt là trên sân thượng với các làn gió nóng từ các mái nhà chung quanh hoặc các hẻm bê tông hóa không có cây xanh… cũng làm cho cây bị “sốc”, khó điều khiển theo ý muốn được.
Còn việc trồng Mai kinh doanh của các nhà vườn Kóc không dám bàn vì các “mánh khóe” kinh doang cũng vô chừng lắm…
Hình này chụp năm 1988, cô cháu gái trong hình có lẽ bác Chaika thấy quen vì ở đối diện nhà bác Chaika bây giờ, nhà Kóc ngày xưa và nay.
Còn hình dưới đây chụp năm 1985 khi Kóc không còn ở nhà nữa, các bác trong hình đều là "lính" chiến trường K, thoát chết trở về, người mặc áo đậm bên phải học cùng với bác Lạc NNN sang sau Kóc 1 năm, ngày xưa là như thế ấy!
Trái đất tròn, sau này gặp lại tại Liên Xô, toàn CCB cả, hắn bên trái hình.
