Đám tang của Chekhov khác biệt hoàn toàn. Là nhà văn Nga vĩ đại duy nhất có thể được xem rằng không bao giờ có cố gắng đánh bóng hình ảnh của chính mình, ông mất tại Badenweiler, một khu nghỉ dưỡng nhỏ ở Đức, vào tuổi bốn mươi tư vì căn bệnh lao phổi vốn ăn mòn ông từ tuổi mười lăm. Khuôn mặt ông, theo Bunin ghi lại, hoá thành vàng ệch và nhăn nhúm như của một lão Mông Cổ già nua. Quan tài được chở từ Đức về St. Petersburg trên một toa tàu có viết những chữ cái lớn “Chở Hàu Tươi”, trong nỗi kinh hãi của những người đi đón linh cữu ông. Bà quả phụ của nhà văn, Olga Knipper, nữ diễn viên nổi tiếng của Nhà hát Nghệ thuật Moscow, đã luống cuống khi thấy chỉ vỏn vẹn có hơn mười lăm người đi đón ở nhà ga. Sự phi lý của cảnh này rất hợp với một truyện ngắn Chekhov.
Trong khi đám tang của Chekhov tại Nghĩa trang Novodevichy ở Moscow được nhiều người tham dự, tuy nhiên nó lại làm buồn lòng Gorky, người đã than thở với một nhà văn khác bạn mình là Leonid Andreyev: “Tôi rối cả lòng vì sự vô vị xám xịt của những bài phát biểu, các câu phúng trên vòng hoa tang, những bài báo và các lời trao đổi. Vô tình nghĩ về cái chết của chính mình, tôi tưởng tượng một đám tang lý tưởng là như thế này: một cái xe giàn ngựa kéo chở quan tài của tôi theo sau là một gã sen đầm dửng dưng. Một nhà văn tại đất Nga không thể được chôn theo cách nào khác tốt hơn, cao quý hơn, đứng đắn hơn”. *
* Literaturnoe nasledstvo [Di sản văn học], tập 72: Gor’kii I Leonid Andreev. Neizdannaia perepiska [Gorky và Leonid Andreyev, những trao đổi thư từ chưa được xuất bản] (Moscow, 1965), tr. 217
|