[Nhật Minh]

Nhà em học nhưng không làm nghề địa chất, thấy đề tài các bác đặt ra về hang động Phong Nha - Kẻ Bàng rất hấp dẫn, ngứa miệng nên chen vào góp chuyện với các bác cho vui, và rất ngắn thôi ạ.
Karxt hay phiên âm tiếng Việt là Caxtơ ngoài việc là một danh từ có xuất xứ như bác SM đã dẫn, còn vừa là tính từ vừa là động từ. "Karxt" trong từ ghép “hang động Karxt”, “địa hình Karxt”… là tính từ chỉ loại hình hang động hoặc địa hình có đặc thù địa mạo kiểu hang động hoặc hình ống cấu tạo bởi trầm tích đá vôi; Từ "Karxt" đứng một mình hoặc ghép với "quá trình", "hoạt động"... chỉ một quá trình hoạt động địa chất điển hình, đó là quá trình phong hóa các lớp trầm tích đá vôi (carbonat) tạo nên loại hình địa mạo đặc biệt là hang động (một phần nhỏ), sông, suối ngầm (là phần chính, vĩ đại mà có thể ta chưa hình dung hết).
Đá vôi thì đã có từ thuở rất xa xưa của trái đất, từ kỷ Cambri, theo niên đại địa chất, là kỷ đầu tiên có động thực vật nguyên thủy (động thực vật đa bào) trên trái đất, Kỷ Creta hay còn gọi là Kỷ phấn trắng hoặc Kỷ đá vôi... cách đây khoảng 150 triệu năm, là kỷ tiếp ngay sau kỷ Jura, thời kỳ oanh liệt của các chú khủng long, kết quả của quá trình nhiều triệu năm lắng đọng, trầm tích carbonat dưới đáy biển tạo thành những lớp đá vôi khổng lồ, dày hàng nghìn mét. Trải qua nhiều chu kỳ kiến tạo của vỏ trái đất, trong đó hoạt động uốn nếp của vỏ trái đất là tác nhân chủ đạo tạo nên những dãy núi đá vôi nhấp nhô như ngày nay chúng ta thấy, thay vì ở sâu dưới nước biển là nơi bắt đầu hình thành của chúng.
Bác nào có tâm hồn kỹ sư địa chất thì chịu khó đập tan vài khối núi đá vôi thành đá… dăm để em vá đường (hic, nghề của em mừ) sẽ có thể bắt gặp những hóa thạch vỏ sò, hến, bằng chứng hùng hồn về nơi sinh ra của các dãy núi đá vôi. Nói vui vậy thôi, các bác đi vãn cảnh Halong by để ý chỗ ngấn nước thủy triều lên xuống, làm bào mòn các mỏm núi đá vôi cũng có thể thấy dấu tích các loài sinh vật biển là hóa thạch sò, hến…
Nói như vậy có nghĩa là động Phong Nha – động khô như chúng ta thấy, dài khoảng 12km là rất hoành tráng rồi, nhưng thật ra những con sông ngầm tạo ra động Phong Nha hoặc ở ngay bên dưới động Phong Nha, hoặc ở rất nhiều nơi trên thế giới có thể sẽ là rất vĩ đại so với cái động khô nhỏ bé đó.
Hy vọng là các bác đã chớp nhoáng nắm bắt được hiện tượng và bản chất của Karxt rồi ạ.
Thế mới gọi là Caxtơ chứ.