Có một nơi ở Budapest mà có lẽ ít người Việt mới từ Việt Nam qua biết đến: Memento Park - Công viên cất giữ (để làm kỷ niệm).
Vào năm 1988 sang năm 1989, Đảng Công nhân xã hội chủ nghĩa Hungary do Kádár János đứng đầu bắt đầu phân hóa rất mạnh. Một bộ phận tách ra thành Đảng Xã hội Hung (MSZP: Magyar Szocialista Párt) tiếp tục cầm quyền cho đến năm 1990 thì chính quyền rơi vào tay Đảng Diễn đàn dân chủ Hung (MDF: Magyar Demokrata Fórum) do các nước phương Tây, chủ yếu là Đức, hậu thuẫn.
Sau khi đổi chế độ, một vấn đề đặt ra là các tàn tích của chế độ XHCN cũ giải quyết thế nào? Có lẽ sẽ phải có một bài dài về những chuyện này, từ giải quyết các tài sản của Đảng cầm quyền cũ, các cán bộ cũ, quân đội+công an sẽ thế nào, cho đến tư nhân hóa nền kinh tế ra sao...
Có một cái tuy có lẽ không cấp bách lắm vào lúc bấy giờ song cũng được bàn bạc ghê lắm: Các di tích, tượng đài... nên giải quyết như thế nào? Đập hết cả đi hay cứ để nguyên như thế, coi như kỷ niệm? Người Hung có lẽ đã nghĩ rất kỹ: Bất luận thế nào thì các công trình ấy đều là các tác phẩm nghệ thuật và cần được lưu giữ. Thế là sinh ra cái công viên Memento này, nằm khuất nẻo một nơi khá vắng vẻ trên trục đường 70 từ Budapest đi ra thành phố Érd. (Đấy là các tượng đài lớn chứ các tượng của các lãnh tụ CS thì bị vứt lung tung khắp nơi, mà một trong số đó, một tượng của Lenin vĩ đại, tôi đã giữ lại, đem bày tại nơi làm việc của mình trên lab và mới đưa về VN tặng cho 3N)
Rất nhiều tượng đài cũ đã được di dời về đây,
quy tập thành một công viên với đủ những kỷ niệm về cả một thời. Riêng tượng đài của Hồ Chủ Tịch tại Công viên Hà Nội (nay đã đổi tên) gần
Hồ không đáy (
Fenektelen tó) thì chính phủ Hung đặc biệt ưu ái đề nghị Đại sứ quán VN được quyền quyết định. Chúng tôi có lẽ là những người Việt Nam cuối cùng còn được đến đặt hoa bên tượng đài của Hồ Chủ Tịch vào ngày 19-5-1990 nhân 100 năm ngày sinh của Người, trước khi tượng của Bác được đưa về sứ quán lưu giữ và bày trong phòng họp chung dưới tầng hầm 18 phố Benczur (bây giờ thì sứ quán đã chuyển địa điểm nên cũng không biết rõ). Ngoài ra, ở dưới tỉnh lẻ thì trường Cao đẳng sư phạm Eger mang tên Hồ Chí Minh cũng được đổi tên, chỉ còn một tượng đài của Người tại thành phố Zalaegerszeg thì chính quyền tự trị của thành phố quyết giữ và hiện nay đích thân phó thị trưởng nhận trách nhiệm cá nhân chăm sóc tượng đài này.
Tại Memento Párk, hiện vẫn còn những tượng đài lớn của Lenin, Marx, Engels..., cả tượng đại úy Hồng quân LX Ostapenko đã hy sinh trong chiến dịch giải phóng Budapest, vốn trước đây đứng ngạo nghễ chếch cổng khu doanh trại Petofi Laktanya nơi các cựu LHS quân sự VN có một thời rất lâu đã sống ở đó, nay cũng đưa về đây. Ở cổng ra vào công viên có chỗ bán đồ lưu niệm là các vật dụng cũ thời XHCN, đủ thứ (vào các ngày nghỉ cuối tuần, đông khách, thì còn có một cái radio cũ của Nga - tất nhiên đã hỏng và thay lõi bằng một cái máy ghi âm - ra rả phát các bài hát cũ và cả các bài hát Nga, tôi đã từng được nghe bài Kachiusa ở đây khi mà trong suốt 7 năm ở Hung không bao giờ nghe thấy một bài hát Nga nào). Có cả một cuốn sổ lưu niệm mà ngày trước tôi đã một lần trố cả mắt khi thấy một trang kín đặc chữ tiếng Nga, định thần xem kỹ mới thấy đấy là một bản cảm tưởng bằng tiếng Hung của một người Hung nào đó song lại viết bằng toàn các ký tự Cyrillic.
Dưới đây là các ảnh vệ tinh vị trí công viên, một số ảnh các tượng đài (hôm ra thăm lần vừa rồi quá rét nên chỉ chụp vội được vài chiếc).
Công viên nhìn từ trên cao, vị trí của nó có thể thấy được qua
long và
lat ở đáy ảnh.
Lenin
Marx & Engels
Đại úy, anh hùng Ostapenko
