8. Cái Giếng Của Bà Si-Nhiu-Ska (tt)
Người dịch: Nguyễn Mạnh Chí
Đánh máy: Lam Anh và A Thanh
I-li-a về tới mỏ khi mặt trời đã tối. Tên cai mỏ tất nhiên trợn mắt lên với cậu:
- Đi đâu mà lâu thế?
I-li-a giải thích ngọn ngành, rằng cậu vừa mới chôn bà nội Lu-kê-ri-a. Tên cai cảm thấy ngường ngượng nhưng vẫn chưa chịu thôi:
- Thế còn mấy cái lông trên mũ mày là thế nào? Vui sướng quá hay sao mà đính lên đó?
I-li-a trả lời:
- Đấy là của thừa tự của bà nội Lu-kê-ri-a. Tôi đính nó lên đấy để làm kỷ niệm.
Tên cai và tất cả những người đứng ở gần đó đều phá lên cười món đồ thừa tự, riêng I-li-a vẫn thản nhiên. Cậu nói:
- Thế mà nếu có mang toàn bộ mỏ vàng của ông chủ ra đổi tôi cũng không chịu đâu. Đây không phải lông chim thường mà là lông chim thần. Cái lông trắng này là để cho ngày vui, cái đen là để cho đêm yên tĩnh, còn cái nâu là cho mặt trời rực rỡ.
Tất nhiên là I-li-a đùa cho vui. Thế nhưng trong số đứng đó tình cờ lại có Ku-zka Hai Mặt. Tuy nó cùng tuổi với I-li-a, thậm chí sinh cùng tháng, nhưng về mọi mặt thì khác hẳn với I-li-a. Hai Mặt là con một gia đình khá giả. Đúng ra thì một đứa như nó chẳng cần đặt chân đến mỏ làm gì, ở nhà cũng kiếm được việc nhẹ nhàng hơn, Nhưng Ku-zka nghĩ khác. Nó quanh quẩn ở những nơi có vàng từ lâu, chỉ chờ dịp may, còn mang đi thì nó thừa sức. Mà quả thế thật, về phần cuỗm đồ của người khác, Hai Mặt rất tài. Đồ của ai để hớ hênh là lập tức vào tay nó ngay và sau đó thì khỏi tìm. Tóm lại, đó là một thằng ăn cắp và nghề nghiệp ấy đã lưu lại dấu vết cho nó. Một người thợ đãi vàng đã cho nó nếm mùi xẻng, tuy chỉ sượt qua nhưng cũng lưu dấu làm kỷ niệm – môi và mũi Ku-zka bị xẻ làm đôi. Chính vì thế mà mọi người gọi nó là thằng Hai Mặt.
Ku-zka vô cùng ghen ghét I-li-a vì cậu là một chàng trai to khoẻ, tài ba và vui tính. Mọi việc vào tay cậu cứ răm rắp đâu và đấy. Hết việc, cậu chén no bụng rồi vui vẻ ca hát, có khi hăng lên còn nhảy múa nữa, nhất là khi đến làm giúp ao việc gì đó. Làm sao mà Hai Mặt so được với chàng trai như vậy, nếu như nó chẳng những không có sức, không say mê mà ngay cả trong đầu cũng là những suy nghĩ hoàn toàn khác. Thế nhưng, Ku-zka lại đánh giá sự thua kém ấy theo kiểu của nó:
“Chắc hẳn I-liu-ska có bùa gì đấy. Chẳng thế mà nó luôn thành công và làm việc không biết mệt”.
Nghe I-li-a kể về mấy chiếc lông chim, Ku-zka reo thầm trong bụng: “Đây rồi, bùa của I-liuska đây rồi”. Tất nhiên là đêm đó nó mò đến đánh cắp ngay mấychiếc lông chim.
Hôm sau, I-li-a giật mình khi không thấy ba cái lông chim. Cậu cho là mình đánh rơi và đi tìm ở khắp nơi trong mỏ. Mọi người chế giễu:
- Này, cậu có điên không đấy! bao nhiêu chân đi qua đilại mà cậu mong kiếm mấy cái lông nhỏ xíu! Chắc mọi người dẫm ta chúng thành bụi rồi. Mà tìm chúng làm gì cơ chứ?
- Sao lại làm gì? – I-li-a trả lời – Đấy là vật kỷ niệm của bà nội tôi mà!
Một người nói:
- Nếu là vật kỷ niệmt hì phải cất cẩn thận, hoặc giữngay trong đầu chứ không phải là đeo trên mũ.
“Có lẽ mọi người nói đúng”, - I-li-a nghĩ và thôi không tìm nữa. Cậu không hề ngờ là mấy chiếc lông chim đã rơi vào một bàn tay bẩn thỉu.
Tâm trí của Ku-zka bấy giờ hoàn toàn tập trung vào việc theo dõi I-li-a, xem mất bùa của bà nội thì công việc của cậu sẽ ra sao. Khi thấy I-li-a lấy chiếc gáo đãi vàng đem vào rừng, nó bám theo, trong bụng nghĩ rằng chắc I-li-a tìm được một chỗ đãi vàng mới. Nhưng kìa, sao I-li-a lại buộc gáo vào một chiếc sào dài đến hơn hai thước. Vậy làm sao mà đãi vàng được? Thế thì để làm gì nhỉ? Ku-zka càng ngờ vực hơn.
Trời chuyển dần sang thu, gió ngày một mạnh. Vào thứ bảy, khi thợ mỏ được phép về nhà, I-li-a cũng xin về. Tên cai lúc đầu chế nhạo cậu rằng mới về xong thì về làm gì, hơn nữa gia đình không có, cả gia tài gồm ba chiếc lông chim thì để mất rồi, nhưng cuối cùng cũng để cho cậu đi. Ku-zka đâu có chịu để mất một dịp như vậy, nó đến nơi I-li-a giấu chiếc gáo có cán rất sớm và ngồi chờ. Nó phải chờ rất lâu nhưng không nản. Ai mà chả biết cái tài đó của bọn trộm cắp, chúng sẵn sàng chờ thi với cả chó chứ đừng nói là người. Mãi sang chủ nhật, I-li-a mới xuất hiện. Cậu lấy chiếc gáo ra, miệng lẩm bẩm:
- Chà, sao mình lại để mất mấy chiếc lông chim cơ chứ. Còn gió thì thuận đây, mới sáng mà đã rít lên thế này thì đến trưa phải biết là mạnh.
Mà đúng là gió mạnh thật, cả khu rừng rên rỉ vặn mình răng rắc. I-li-a đi theo dấu cũ, còn Hai Mặt vừa lần mò theo cậu vừa mừng thầm : “Công dụng của ba chiếc lông chim đây rồi. Hoá ra chúng chỉ chỗ có của báu”.
I-li-a phải đi khá lâu, còn gió mỗi lúc một yếu. Khi cậu đến khu đất trũng thì hầu như đứng gió, cây cỏ lặng thinh không hề lay động. Ngước mắt, I-li-a thấy mụ già đang đứng chờ bên giếng. Mụ kêu lên lanh lảnh:
- À, dũng sĩ đến đó à! Lông chim của bà nội thì để mất, còn gió cũng đón trượt rồi. Giờ làm sao đây? Mau chạy về nhà mà chờ gió đi, may ra chờ được đấy!
Mụ đứng yên chẳng hề vươn tay về phía I-li-a, còn trên miệng giếng là một đám sương mù màu lam bốc lên dày đặc trông như chiếc mũ, I-li-a lấy đà và từ trên gò đất chọc thẳng cái gáo vào chiếc mũ sương mù màu lam ấy, miệng hét:
- Cẩn thận đấy, mụ phù thuỷ kia! Không khéo ta nhỡ tay đè chết mụ đấy!
Cậu múc nước trpng giếng và cảm thấy chiếc gáo trở nên nặng trĩu, kéo mãi mới nhúc nhích. Mụ già cười khanh khách để lộ hàm trăng trắng và đều như răng con gái. Mụ khích:
- Để xem cậu kéo chiếc gáo về như thế nào, để xem cậu sẽ uống được bao nhiêu nước của ta đây!
I-li-a đã thấy quả là nặng thật, cậu nổi khùng hét lên:
- Vậy thì mụ hãy uống đi!
Vừa nói, cậu vừa lấy hết sức nâng chiếc gáo lên mợt chút và chực đổ ụp vào người mụ già. Mụ tránh sang một bên, I-li-a đưa tay theo, mụ lại né ra xa hơn. Đúng lúc ấy, chiếc sào gẫy đôi và nước đổ tung toé. Mụ già lại phá lên cười khanh khách:
- Sao cậu không buộc cái gáo vào cây cột gỗ có phải chắc hơn không?
I-li-a đáp lại bằng một giọng đe doạ:
- Hãy đợi đấy, mụ phù thuỷ kia. Ta sẽ còn tắm bằng nước của mụ.
Đến đây, bà già bỗng đổi giọng và nói:
- Thôi, đùa thế là đủ rồi. Ta thấy cậu là một chàng trai khôn ngoan và can đảm. Lúc nào muốn cứ trở lại đây vào đêm có trăng, ta sẽ cho cậu thấy đủ mọi thứ báu vật, muốn lấy bao nhiêu thì lấy. Nếu không thấy ta ở trên thì cứ nói: “Không có gáo đã đến: - và cậu sẽ có mọi thứ.
I-li-a trả lời:
- Tôi còn muốn thấy bà biến thành cô gái đẹp như thế nào nữa.
- Lúc đó hẵng hay – bà già cười nhạt và lại để lộ hàm răng con gái.
Hai Mặt nhìn thấy mọi chuyện và nghe rõ từng lời. Nó nghĩ: “ Phải chạy ngay về nhà và chuẩn bị túi mới được, không có I-liu-ska sẽ đến trước mình mất”.
Hai Mặt bỏ chạy đi, còn I-li-a theo lối gò đất về làng. Cậu vượt qu a đầm lầy theo các mô đất khô về đến nhà và ngẩn người khi không thấy chiếc rổ của bà nội. Cậu hết sức ngạc nhiên: “Ai cần cái rổ nát ấy làm gì nhỉ?”. Quanh quẩn ở nhà một lát, I-li-a tìm đến chuyện trò với mấy người bạn trong làng rồi trở lại mỏ. Lần này cậu không đi tắt qua đầm lầy mà đi theo đường làng cùng với mọi người.
Năm ngày đã trôi qua kể từ chủ nhật ấy, vậy mà câu chuyện trên đầm lầy vẫn in đậm nét trong đầu I-li-a, lúc làm việc cậu cũng nghĩ đến nó, đêm nằm, cậu mất ngủ vì nó. Đôi mắt màu lam luôn lởn vởn trước mắt cậu, còn giọng nói lanh lảnh lúc nào cũng như ở bên tai:
“Lúc nào muốn, cứ trở lại đây vào đêm có trăng”.
Đúng dịp ấy, trăng non bắt đầu mọc và đêm trở nên sáng hơn. Đột nhiên ở mỏ có tin – Hai Mặt mất tích. Cử người về làng tìm không có, tên cai sai người vào rừng cũng không thấy. Mà cũng phải nói rằng mọi người chỉ tìm chiếu lệ, trong bụng ai cũng nghĩ: “Thằng ăn cắp mất tích thì có thiệt hại gì đâu”, chuyện chỉ đến đó là dừng.
Chờ đúng đêm trăng tròn, I-li-a lên đường. Đến nơi cậu chẳng thấy một ai. Mặc dù vậy, I-li-a vẫn đứng nguyên trên gò đất và chỉ khẽ thốt:
- Không có gáo đã đến!
Cậu vừa dứt lời, bà già lập tức hiện lên và dịu dàng nói:
- Mời khách quí lại đây! Ta chờ đã lâu. Cứ lại và lấy được bao nhiêu thì lấy.
Bà già giơ tay như người giở nắp giếng và ở đó bỗng hiện lên cơ man nào là báu vật, đầy đến tận miệng. I-li-a tò mò muốn xem kho báu ấy, nhưng vẫn không chịu rời gò đất. Bà già giục:
- Cậu còn đứng gì nữa? Ta đã bảo túi đựng được bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu mà!
I-li-a trả lời:
- Tôi không mang túi theo, mà bà nội Lu-kê-ri-a dặn tôi khác kia. Bà tôi nói sự giàu có chỉ trong sạch và bền vững khi bà tự tay tặng cho người.
- Ái chà, cậu này tệ thật đấy! Còn bắt người ta mang đến cho mình nữa! Nhưng thôi, cậu muốn vậy cũng được!
Bà già nói xong, ở dưới giếng bỗng bốc lên một cột khói lam. Từ đó bước ra một cô gái đẹp tuyệt trần, ăn mặc như công chúa, nhưng sao quá to lớn. Cô ta phải cao bằng tới lưng chừng cây thông già là ít. Trong tay cô gái là một chiếc khay vàng, trên có đủ mọi thứ báu vật, vàng cát, ngọc, vàng khối to bằng cả chiếc gáo múc nước. Cô gái bước lại gần I-li-a, cúi đầu chào và đưa chiếc khay cho cậu:
- Xin người trai trẻ hãy nhận lấy!
I-li-a lớn lên ngay tại mỏ, cậu đã từng cân vàng và biết nó nặng đến mức nào. Cậu nhìn chiếc khay và quay lại nói với bà già:
- Đây chỉ là trò đùa chơi thôi. Không ai đủ sức mang chừng ấy vàng cả.
- Cậu không lấy phải không? – Bà già hỏi.
- Dứt khoát là không! – I-li-a trả lời.
- Thôi thì đành chiều cậu vậy! Ta sẽ tặng cậu món quà khác, - Bà già nói.
Lập tức cô gái bê chiếc khay vàng biến mất và từ dưới giếng lại bốc lên cột khói màu lam. Một cô gái khác bước ra, vóc người nhỏ hơn cô trước một chút. Cô này cũng cực kỳ xinh đẹp, ăm mặc theo kiểu con nhà thương gia. Trong tay cô ta là chiếc khay bạc xếp đầy báu vật. I-li-a lần này cũng vẫn từ chối và nói với bà già:
- Sức người không thể mang nổi chừng ấy, hơn nữa, không phải tự tay bà đưa cho.
Nghe thấy thế, bà già cất tiếng cười khanh khách không khác gì tiếng con gái:
- Thôi thì đành chiều cậu vậy! Ta sẽ mua vui cho cậu và cả ta nữa. Chỉ có sau này đừng có hối hận nhé. Hãy chờ đấy.
Nói dứt lời, cả bà già lẫn cô gái mang chiếc khay bạc đều biến mất. I-li-a đứng đợi đã lâu mà vẫn chưa thấy một ai. Nhưng khi cậu chán nản định bỏ đi thì ở bên cạnh bỗng có tiếng cỏ khua loạt soạt. I-li-a quay lại và thấy một cô gái vóc người tầm thước, tuổi chừng mười tám đang bước tới. Cô ăn mặc rất giản dị, chiếc áo liền váy màu lam, đầu đội tấm khăn màu lam và chân xỏ trong đôi giày cũng màu lam. Đôi mắt cô long lanh như hai vì sao, e thẹn ẩn dưới hàng lông mày cong dài thanh thú. Môi cô đỏ mọng như trái mâm xôi, mái tóc dài kết thành bím vắt qua vai và được buộc bằng dây băng màu lam.
Cô gái tiến lại gần I-li-a và cất giọng thánh thót:
- Xin bạn I-liu-sen-ka quý mến hãy nhận lấy món quà tặng với cả tấm lòng!
Bàn tay trắng muốt của cô nâng niu trao cho I-li-a chiếc rổ cũ của bà nội Lu-kê-ri-a, bên trong đựng đầy ắp hoa quả. Thôi thì đủ thứ, cả dâu đất lẫn lý gai, cả dã anh vàng tươi lẫn phúc bồn tử tím đen chín mọng. Để trên cùng là ba chiếc lông chim được buộc chặt bằng sợi chỉ lam, một màu trắng, một màu đen và một màu nâu.