[nqbinhdi]

Viết cho nttt1211,

Khi đề nghị bạn nghe rồi phát biểu cảm tưởng, tôi biết là mình đã hỏi một câu hỏi khó. Bạn sẽ khó mà thấy hay được, như thể ta hỏi người Việt ta có thích kinh kịch Tàu, hay hỏi một anh Tây có thấy dân ca quan họ hay ở chỗ nào không vậy.

Không hiểu ca từ, không hiểu lịch sử... của dân tộc có dân ca thì chỉ họa may là những người thẩm âm rất tốt, có hiểu biết sâu sắc về văn hóa bản địa nhiều dân tộc mới cảm nhận được cái hay ngay được, trừ một số giai điệu tự nó đã rất đẹp rồi với tất thảy mọi người, dân tộc nào có lẽ cũng có những giai điệu như thế. Thí dụ như bài Tumbalalaika (dân ca Do Thái-Nga) mà sau này Nana Mouskouri hát với lời mới tên mới Over and Over chẳng hạn.

Tên bài hát mà tôi mời bạn nghe là Ha én rózsa volnék (Nếu tôi là hoa hồng). Bài này ngày trước ở Hung (trước 1990) nói chung gần như bị cấm đoán do hai khổ cuối tuy không nói toạc ra song ngầm chỉ trích chính quyền và sự can thiệp của Liên xô năm 1956. Nhưng có lẽ càng cấm, người ta càng hát cuồng nhiệt hơn, như để bày tỏ tinh thần yêu tự do, tinh thần phản kháng không thể bị tiêu diệt, và nói chung người Hung nào cũng biết bài này. Và nếu nghe Koncz Zsuzsa hát ở bất cứ đâu, người ta cũng sẵn sàng hát cùng bà (bà thường chìa micro cho mọi người hát cùng), tôi cũng đã có dịp cùng cả nghìn người Hung khác hát say mê theo bà bài này và nhiều bài khác nữa, hết bài này đến bài khác và vỗ tay đến bỏng rát 2 bàn tay (Koncz Zsuzsa với người Hung thì có lẽ cũng từa tựa như Khánh Ly ở ta ngày trước vậy, cũng được yêu thích giọng ca, và cũng có một tác giả gần như chuyên sáng tác riêng cho bà hát là Bródy János - với dân Hung thì cũng tựa như Trịnh Công Sơn với người Việt vậy).

Cái lời khổ đầu bài hát ấy tôi đã kì cạch dịch ra tiếng Việt ngày mới sang Hung, còn đang học dự bị tiếng, để đền công yêu thương chăm chút của cô giáo xinh đẹp và dịu hiền của chúng tôi - cô Vidéki Erzsébet:

Nếu tôi là hồng đỏ
Không chỉ một trong đời
Mà mỗi năm bừng nở
Cả bốn bận hoa tươi

Nở tặng cho chàng trai
Và cho cô gái nhỏ
Cho tình yêu gắn bó
Và cả tháng năm trôi

Còn các đoạn bị cấm ngày trước thì tôi cũng cố, song chỉ dịch nổi một khổ, khổ kia không sao sắp nổi từ cho ra vần được:

Nếu tôi là phố nhỏ
Luôn sạch sẽ rạng ngời
Hàng đêm dưới ánh sáng
Tôi tắm mãi không thôi

Nếu chỉ một lần thôi
Trên thân tôi xích nghiến
Đất dưới tôi uất nghẹn
Và suy sụp rã rời.

Bài hát này lấy giai điệu từ khúc dân ca Hung (Magyar népdal): Megkotom lovamat (Anh buộc ngựa anh) mà tôi cũng đã cố dịch một khổ lời của nó, để tặng cho bông violet yếu ớt của tôi:

Anh buộc ngựa anh
Với cây táo đỏ
Và buộc tim mình
Vào người tình bé nhỏ

Bạn có thể tìm trên Internet thấy mọi điều về những điều tôi đã kể, thậm chí có thể tìm thấy để nghe được các bài hát ấy (Ha én rózsa volnék, Megkotom lovamat) với nhiều người/cách thể hiện khá khác nhau. Bây giờ thì thử xem bạn có thể thấm được cái trữ tình của dân thảo nguyên suốt đời tôn thờ tự do của người Hung không nhé.

Chúc vui vẻ.